Türkiyəyə yerləşdirilən Patriot’lar uçuşa qadağan bölgə üçün mi?

Türkiyəyə yerləşdirilən Patriot batareyalarının Suriyaya qarşı istifadə istifadə edilməyəcəyi mediada tartışılsa da rəsmi səlahiyyətlilər mövzuya bağlı bir danışmamışdı. Ancaq bir neçə həftədir Patriotlar və Suriya əlaqəsi, rəsmi ağızlardan da gündəmə gətirilir.İncirlik Hava Üssü Control Odası’nın keçdiyimiz günə aid görüntüləri, Suriyadan odlanılan iki balistik mərmi ifadə edən iki qırmızı nöqtəni göstərirdi. Humus bölgəsindən odlanılan bu iki mərmi, Türkiyə sərhədinin uzağına düşdü. Balistik mərmilərin rotasını izlədiyini ifadə edən “mərmi” termini, indiyə qədər hər hansı bir əmr mərkəzindən duyulmamıştı. Almaniya, ABŞ və Hollandiyanın iki dənəsinə sahib olduğu 6 ədəd Patriot batareyasının bu andakı vəzifəsi, Türkiyənin cənub bölgəsindəki yaşayış bölgələrini balistik mərmilərdən qorumaq olaraq məhdudlaşdırılmış vəziyyətdə. Ancaq mərmilərin yalnız müdafiə etmə məqsədli mı istifadə ediləcəyi, yoxsa Suriyanın şimal bölgəsində uçuşa qadağan bölgə meydana gətirməyi məcbur edəcək şəkildə mi istifadə edilməsi lazım olduğu, bu anda böyüyən müzakirələrin mövzusunu meydana gətirir. NATO üzvləri isə hələ bu mövzuda rəsmi bir şərh etmədilər.Mediada bu müzakirə yeni deyil. Oktyabr ayında NATO-nun, Türkiyənin Patriot batareyalarını tələb etdiyini şərhindən etibarən, bu batareyanın hansı səbəblə bölgəyə yerləşdiriləcəyi mövzusu danışılmağa davam edir. Patriot’ların istifadə edilmə məqsədlərinin Suriyanın şimal bölgəsində uçuşa qadağan bölgə yaratmaq “olaraq genişləndirilməsi, daha əvvəl də bir çox dəfə təklif edilmişdi. Ancaq keçən həftə bu mövzudakı səslər yüksəlməyə başladı. Keçən həftə, Senat Silahlı Xidmətlər Komitəsinin sədri senator Carl Levin və senator Con Makkeyn, Patriot batareyalarının bu şəkildə uçuşa qadağan bölgənin yaradılması üçün istifadə kullanılmayacaklarını soruşdular. Eyni sualı, 27 Mart tarixində Qatarda edilmiş olan Ərəb Birliyi konfransında, Suriya müxalif hərəkatının lideri Muaz əl Natiq də ABŞ xarici işlər naziri John Kerryi soruşmuşdu. Bu müzakirəyə ən son qatılan ad isə 28 Martda BBC-yə etdiyi şərhdə uçuşa qadağan bölgə və Patriot batareyalarının Suriyanın şimalına dair bəzi məsuliyyətlər yerinə qiymətləndirilməsi mövzusuna toxunan və ötən il BMT Müşahidə Missiyası Başçısı olan Norveçli General Robert Mood oldu. NATO Avropa Müttəfiq Qüvvələr Komandiri James Stavridis də etdiyi şərhdə, Suriyanın şimal sərhədinin 32 km içinə qədər olan məsafədə uçan hərbi hava nəqliyyat vasitəsilərinin, yerləşdirilən Patriot mərmiləri tərəfindən vurulabilecek vəziyyətdə olduğunu söylədi. Bölgədəki icra məsul olan adam Polkovnik Marcel BUIS isə “Burada olma səbəbimiz bu deyil” deyərək cavab verir. Eyni zamanda İncirlik’te olan Hollandiya əsgərlərinin boynuna götürdüyü vəzifənin məsuliyyətini edən adam olan BUIS, Patriot’ların hava taşıtlarına qarşı istifadə edilə biləcək olmasında həmfikir olmasına baxmayaraq, bu mövzudakı siyasi təlimatlar gərəyi mərmilərin bu şəkildə istifadə edilməsinin qeyri-mümkün kimi göründüyünü ifadə edir. Türklər ilk olaraq 20 ədəd Patriot batareyası sifariş etmiş, ancaq NATO 6 ədəd batareyanı kafi tapmışdı.Hollandiyalı hərbi personalın də ifadə etdiyi üzrə, təyin olunan sərhədlərin (Hollandiya birlikləri üçün təyin olunan bölgə Adana) xaricinə edilən hücumlar qətiliklə qadağan edilmiş vəziyyətdə. İncirlik Control Odası’nda çalışan Frank Dijkmans, “Əgər Hatay’a saldırırlarsa hər hansı bir müdaxilə olmayacağı” deyir. Patriot batareyaları ilə birlikdə gələn Hollandiyalı əsgərlər, uçuşa qadağan bölgə mövzusunda, aldıqları təhsilin havadakı bir təyyarəsi vurmaqdan daha çox olduğunu söyləyirlər. 40 həftəlik bir təhsil kursunu tamamlamış olan və 2 ildir belə bir vəzifə üçün çalışan Nick Hoetjes, eyni zamanda bir Patriot batareyasının da məsuliyyəti vəzifəsini edir. Hoetjes də eyni şəkildə bu andakı vəzifələrindən çox daha çoxunu edə toxunarkən, təyyarələrlə bağlı əsas məsələnin dost yoxsa düşmən olduğuna bir an əvvəl qərar vermək olduğunu söyləyir. TEXNİKİ Tutum TƏYYARƏ vurmağa uyğun Polkovnik BUIS isə icra edilən sistemin edilən işə bağlı olduğuna toxunarkən, “Silah sistemlərinin tutumu baxımından, lazım olsa yaxınlaşan təyyarələr və ya mərmilər vurula bilər. Yəni texniki kapasitemiz bunun üçün kifayət qədər ancaq burada olma səbəbimiz bu deyil “deyir. Ayrıca, Hollandiyalı əsgərlər, bu andakı mövqelərində, uçuşa qadağan bölgə yaratmaq üçün sərhədin olduqca uzağındalar. Polkovnik BUIS də bu mövzuda “Bu an Suriya sərhədinə əhəmiyyətli ölçüdə uzağıq. Məsafə çox böyük və buradan Suriyadakı təyyarələri vurmamız mümkün deyil “dedi. Almanların yerləşdiyi bölgə isə Suriyanın çox kiçik bir bölgəsini əhatə bir vəziyyətdə. Yalnız Qaziantepdə olan və ABŞ-ın əlində olan iki Patriot batareyası uçuşa qadağan bölgə meydana gətirə şəkildə yerləşdirilmiş və General Stavridis’in şərhlərinə görə, bu batareyalar sərhədin 32 km içərisini vura biləcək vəziyyətdə. Stavridis, 19 Martdakı Hərbi Xidmətlər Komitəsində Patriot raketlərinin yalnız tək bir məqsəd üçün istifadə söyləyir: “Şəxsi fikrimcə Patriot mərmiləri, ibarət olan kor həll etmədə və Əsəd rejimini aşırmada köməkçi olacaqlar.” Uçuşa qadağan bölgə yaratmaq üçün konuşlandırılan Patriot raketlərinin təsiri haqqında isə Stavridis, “Məncə təyyarələr düşürüldüğüne, bu əhəmiyyətli bir daşındırıcı ünsür yaradacaq” dedi. Ancaq bu təklifdə, çox əhəmiyyətli faktorlar nəzərdən qaçırılır. Əvvəlcə Hollandiya və Almaniya parlamentləri, mərmilərinin istifadə məqsədləri üçün uçuşa qadağan bölgə mövzusunu da çöldə buraxan olduqca dar bir sərhəd çəkdilər. Yeni bir vəzifə üçün isə bütün NATO üzvlərinin onaylayacağı yeni bir müqavilə edilməsi və bunun yanında Almaniya və Hollandiya parlamentlərinin, əsgərlərinin və batareyalarının belə bir vəzifədə istifadə edilməsinə icazə verəcəkləri bir razılaşma imzalamaları lazımdır. Ancaq iki parlamentin da bu mövzudakı israrı nəzərə alsaq, batareyanın ilk istifadə məqsədlərinin xaricində istifadə istənməsi xoş karşılanmayacaktır.