Ərəbistanını İbn-i Səud dövrünə qaytaracaq Inkişaf!
Reuters xəbərində Suudilerin güclü prenslerinden Məhəmməd Bin Səlmanın iqtisadi reformlarına və ölkənin qeyri-neft gəlir əldə etmə işlərinə toxunaraq, təqdim etdiyi dəlillərlə, bu cəhdin Ərəbistanının dağılmasına səbəb olacağı nəticəsinə çatdı.
Şahzadələr və Vəhhabilər Ərəbistanının müasirləşməsinə iki təhlükəli maneə
Səudiyyə Ərəbistanı üç sütun üzərinə tabakalanmıştır: Səudiyyə iqtidar ailəsi, neft və İslam
Qüvvədə olan islahatlar, bu ölkəni neftə asılı olmaqdan qurtarmağa çalışır amma bu islahatın, digər iki sütun üzərində zəiflədici təsirləri ola bilər.
Səudiyyə krallığı neft pullarının sübvansiyonel bir şəkildə dağılımına əsaslanaraq, gücü bu ailədə sınırlandırabildiler. Təbii neft qiymətlərinin 2012-ci ilə nisbətən yüzdə 62 salınması Səudiyyə kralını, orta sinifin faydalandıqları yanacaq sübvansiyonlarını azaltmağa məcbur etdi. Bu hadisə hökumətə dəstəyi çətinləşdirir.
Hazırda Ərəbistanı büdcəsinin yüzdə 70-i neftdən qarşılanır və şahzadə Məhəmməd Bin Səlman, ölkə iqtisadiyyatının neftə asılılığını kəsən proqramına başladı. Bu proqramın 2030-ci ildə nəticə verməsi məqsəd qoyulur. Bu layihənin elə əks olunmaları olacaq ki iqtisadi islahatlar, Ərəbistanı çöllərindəki kasıb seqment arasında sevilmeyecek.
Ailə müttəfiq deyil
Təbii əgər Səudiyyə ailəsi müttəfiq olsaydı, bu məmnunsuzluqların problem oluşturmazdı amma bu ailə gələcəkdəki anlaşılmazlıqlardan qurtarmayacaq. Ərəbistanının indiki kralının ölümündən sonra, tac və taxt ilk dəfə baba və oğul arasında birbaşa əlaqənin olmadığı birinə veriləcək. (Şahzadə Məhəmməd Bin Səlmana ögey əmisi olan Səudiyyə Ərəbistanı kralı Abdullahın ölümü ilə birlikdə və atası Səlman bin Əbdüləzizin Səudiyyə Ərəbistanının yeni kralı olmasıyla taxt yolu açıldı.)
Bununla birlikdə bu islahatları başladan Məhəmməd Bin Səlmanın ortaya çıxması hərəkəti veliahttın narahatlıqlanmasını səbəb oldu. Onun taxta oturması, əvvəlki kralların oğullarının nifrətini oyandıracaq.
İddialı şahzadələrin olabiləcək sonu ‘qan’
Haleflik üzərinə yaşanan anlaşılmazlıq, Al-i Səud ailəsinin tarixində görülməmiş bir hadisə deyil. 1964-ci ildə bu ailə, İbn-i Səudun oğlunu taxtdan endirmiş və islahatçı Kral Faysalın xələf qılmışlar. Kral Faysal iqtisadi islahatlarla ölkəsini modernleştirmiş və köləliyi qaldırmışdır. Amma onun sonu da qanlı olmuş və 1975-ci ildə öldürülmüşdür. İslahatçı olanlar da zehinlərində Faysalın canlandırmış və onları da Faysalın ki kimi bir son gözləyir.
Vahhabiyet; gelenekselcilerin dəstəkçisi və islahatçılar təhdidi Kral ailəsinin Vahhabiyetle, yazılı olmayan bir razılaşması var və İbn-i Səud, Vəhhabi alimləri dəstəkləmədən ölkə içərisindəki ittifaqı təmin problem yaşadı və Bekle varisləri də ölkənin idarəsini tamamilə yitirirlerdi. Amma əksəriyyəti dini ekstremizm, etnik ayrılıq və bölünməyə söykənən bu cərəyan, İran və Şiə İslamı ilə sülh və eyni zamanda ictimai islahatlar üçün Riyadın önündəki ən böyük maneə. Qadın və kişi hüquqlarının bərabərliyi, dini və möhkəm qanunların müasirləşdirilməsi kimi əsas dəyişiklər edilmədən, iqtisadi islahatların davam etdirilə bilməsi çox çətin bir ehtimal.
Bəlkə Ərəbistanı parçalanmış keçmişinə dönəcək
Ailə içərisindəki rəqabət, dini qüvvələr və iqtisadi təzyiqlər kimi ən pis hallar, İbn-i Səudun etdiyi təməl sütunları zəiflədəcək. Hətta bəlkə də Səudiyyə krallığı neçə parçaya bölünəcək, hər bir hissəsi bir döyüşçünün hakimiyyəti altına girəcək və Ərəbistanı tarixi İbn-i Səudun birləşdirdiyi dövrün əvvəlinə dönəcək.