İmam Xomeyninin həyatı
Adı Ruhullah Musəvi Humeynidir, özü 24 Sentyabr 1902-ci ildə Hz. Fatimənin doğum günündə, dindar və alimləri tanınan Humeyn şəhərindəki bir ailədə dünyaya gəldi. Atasının adı şəhid Ayətullah Mustafadır, anası o dövrün qabaqda gələn alimlərindən olan Ayətullah Mirzə Əhmədin qızı Həcərin.
İmam Xomeyni daha beş aylıqkən atası zülmə qarşı mübarizədə şəhid oldu, bibisi və ananesinin nəzarəti altında böyüdü.
təhsili
Farsçayla əlaqədar ilk təhsilini evdə və 15 yaşından sonrada İslami dərsləri böyük qardaşı Ayətullah Pesendi’den almağa başladı.1919-ci ildə o dövrün ən böyük alimlərindən olan Ayətullah Hairi’den dərs ala bilmək üçün Arak şəhərinə getdi.
Ayətullah Hairi daha sonrakı illərdə təhsil mərkəzini Qum şəhərinə daşıdı, imam Xomeyni də Quma gedərək 1935-ci ilə qədər Ayətullah Hairi və digər ustadlardan faydalandı. Ayətullah Hairi vəfat etdiyində imam artıq Qum hövzəsinin ən irəli gələn alimlərindən olmuşdu. Fiqhdə ictihad səviyyəsinə çatmasının yanında astronomiya, fəlsəfə, təfsir, əxlaq, irfan, hikmət v.b elm dallarlında çox irəli idi, daha 27 yaşındaykən çox əhəmiyyətli əsərlərdən olan Misbâh’ül Hidayə adlı kitabı qələmə almışdı.
İmama, bir inqilab önderliliği xüsusiyyətini verəcək bütün irəliləyişlər bu dövrdə başlamışdı. O həm yaxşı bir müəllim və həm də yaxşı bir alim olarkən bunun yanında özünü heç bir zaman siyasətdən soyutlamada, siyasi fəaliyyəti ilə bir lider olaraq özünü yetişdirməyə çalışdı.
təmizlənmə Yolunda
İmamı digər bütün insanlardan fərqli edən, onu mübarizəsində müvəffəqiyyətə çatdıran ən böyük faktor; onun davamlı elmin yanında təqva sahibi ola bilmək üçün etmiş olduğu işlərdir. Gerçək məlumatın təqva ilə mümkün olduğunu bilməkdə olan imam Xomeyni, daha uşaqlıq dövründən etibarən özünü təmizləməyə başlamış, İslami təhsillərin yanında mərhum Şahabadi və Mirzə Cavad Məliki Təbrizi kimi böyük ariflərdən Allaha çatma və nəfsi təzkiyə etmə yolunda təhsillər almışdı. Buda imamı yalnız Allaha bağlamışdı, Onun tək məqsədi Allahdan qorxaraq, yalnız onun üçün çalışmaq və Peyğəmbərin yolunda xidmət edə bilməkdə. Heç bir zaman mövqe, mövqe və maddi çıxarlar arxasında olmadı, çünki Allaha çatanlar dünyanın nə qədər müvəqqəti və dəyərsiz olduğunun fərqindədirlər.
evliliyi
İmam Xomeyni 1928-ci ildə Ayətullah Hacı Mirzə Məhəmməd Tehraninin qızıyla evləndi. Bu evlilikdən iki kişi və üç qız uşağı dünyaya gəldi. İmamın böyük oğlu Hüccet’ül İslam Seyid Mustafa və ikinci oğlu da Seyit Ahmet’tir. Qızları isə; Sıddıka, Feride və Fatimədir. İmam Xomeyni ailəsinə çox düşkün, ömrünün son anlarına qədər yoldaşına olan sevgisi əsla azalmadı, Ona qarşı çox sevgi və hörmət göstərməkdə idi. Uşaqlarını da eyni şəkildə sevgi və İslami təhsillə yetişdirdi.
Merceiyeti və Siyasi Mücadelesi
1937-ci ildə Ayətullah Hairi vəfat etdi, Qum hövzəsinin idarəsi və merceiyet imam Xomeyninin bir digər ustadı olan Ayətullah Burucerdiyə keçdi. Bu dövrdə imam Xomeyninin siyasi işləri dayanmadı, əksinə daha çox güclənməyə başladı. Burucerdi həm üst səviyyədə bir alim idi və həm də şagirdlərini monarxiyaya qarşı siyasi mənada bilinçlendiren biri idi. Əsasən şiə alimlərinin istisnasız ən böyük xüsusiyyətləri, hər nə bahasına olursa olsun, hər zaman zülm, təzyiq və diktatorluğa qarşı dayanıb, mübarizə etmələridir. Şiə olan hər kəs, məzlumun yanında yer alaraq zülmə qarşı dözürdü. Bu Teşeyyü məktəbinin ən diqqətə çarpan xüsusiyyətlərindən biridir.
1962-ci ildə Ayətullah Burucerdi vəfat edincə, imam Xomeyni Onun bütün vəzifələrini boynuna götürdü, çünki o dövrdə bu mövqeyə çatacaq imamdan daha üstün kimsə yox idi. İmamın tək mərcinin təqlid olmasının üzərindən bir neçə ay keçmişkən Şah qərb tərəfdarı və müsəlmanların zərərinə olacaq yeni hüquqi tənzimləmələr gətirmək arxasında idi. İmam bu qanunlara çox sərt bir şəkildə qarşı çıxdı və xalqı müqavimət göstərməyə dəvət etdi. Şah heç gözləmədiyi bu reaksiya nəticəsində layihəni geri çəkmək məcburiyyətində qaldı, lakin bunun yanında artıq qarşısında kimin olduğunu da yaxşıca anlamışdı.
İkinci addımda çox keçmədən gəldi, Şah “ağ inqilab” reallaşdırdığını elan etdi. Sonra baş nazir Musaddık, bir CIA zərbəsiylə aşınca xalq ayağa qalxdı, imam dərhal danışmaları və nəşr mesajlarla xalqı bilinçlendirdi, xüsusilə şahın inqilab sözcüyünü arxasına gizlənərək nələr etmək istədiyini izah etdi. İslami məsuliyyət şüurunda olan imam Xomeyni, Şah Rza xanın xalqa qarşı törətdiyi cinayət və sui-istifadələrin bir bir açıqladı.
Şah rejimi buna qeydsiz qalmadı və 22 Mart 1963-ci ildə hərbi gücləriylə Kumdaki Feyziye mədrəsəsinə hücum əmri verdi, bu hücumda bir çox şagird şəhid edildi. Şahın silahlarla qan axıtması imam üçün yeni bir mübarizə dövrünün başlanğıcı oldu, çünki haqsız yerə insanları öldürməyə başlayan O olmuşdu. 1963 payızında imam, Şaha qarşı nəşr etdiyi məlumatda ölkənin bir ABŞ kuklası olması üçün hər şeyin edildiyini, lakin müsəlmanların heç bir zaman ABŞ və İsraillə yan yana olmayacağını buyurdu, ardınca Şaha bir məktub yazaraq, İslami prinsiplərə geri dönməsini əks halda sonunun atası kimi olacağını söylədi. Bunun üzərinə Şah gecəylə imamın həbs Tehrana gətirilməsini əmr etdi.
Xalq küçələrə töküldü, ölkənin dörd bir yanında gedişlər təşkil edildi və şahın ordunu istifadə basdırmağa çalışması nəticəsində 15 min adam həyatını itirdi. Bu hadisə əslində inqilabın başlanğıcı oldu. Bundan sonra imam Xomeyni, Şaha qarşı başladılan böyük mübarizənin tək lideri və güclü səsi vəziyyətinə gəldi.
4 noyabr 1964-ci ildə Türkiyəyə sürgünə göndərildi, əvvəl Ankarada tutulan imam, daha sonra Bursaya getirildi.1965-ci ildə Nəcəf şəhərinə getməyə qərar verdi, 13 il burada qalaraq Şaha qarşı mübarizəni idarə etdi. 1977 yılımda imamın böyük oğlu Mustafa gizli təşkilatlar tərəfindən Nəcəfdə şəhid edildi, bu vəziyyət imamı təsir etmədi, lakin xalqın müqavimətini qat qat çoxaltdı. İraqdakı Baas rejimi, şahından təzyiqi imamın İraqda ayrılmasını istədi, bunun üzərinə imam Fransaya getmək məcburiyyətində qaldı.
22 Yanvar 1979-ci ildə imam Xomeyni bir məlumat nəşr: “Sizinlə birlikdə hərəkət edib, sizinlə birlikdə bütün problemlərin öhdəsindən gəlmək üçün yaxında sizə qatılacağam” dedi.
İmam Xomeyni artıq İrana dönərək, İslam respublikasını elan edəcəkdi. İmamı qarşılamaq üçün digər şəhərlərdən milyonlarla insan Tehrana gəldi.
1 Fevral tarixində imam Xomeyni 15 illik ayrılıqdan sonra İrana qayıtdı, xalq təkbirlərlə imamı qarşıladı. İmam Xomeyni gəlir gəlməz Beheşti Zehra’ya gedərək burada tarixi bir danışma reallaşdırdı və hakim hökuməti qeyri qanuni elan edərək, yerinə İslami respublika hökuməti qurduğunu açıkladı.5 Fevralda Mehdi Bazergan’ı ilk baş nazir olaraq təyin etdi. Məmurlar və xalq müvəqqəti hökuməti dəstəklədiklərini açıqladı.
Şah hökumətinin baş naziri Bəxtiyar, gecə küçəyə çıxma qadağanı elan etdi. Bu tədbir əslində zərbə edərək imam Xomeyni və inqilabın digər irəli gələnlərini öldürmək üçün alınmışdı. İmam Xomeyni bir şərh edərək xalqdan hərbi vəziyyəti ciddi qəbul almamalarını və evlərindən çölə çıxaraq küçələrdə olmalarını istədi. Xalq imamın bu əmrini yerinə yetirərək böyük bir fitnənin qarşısını aldı.
11 Fevral 1979 tarixində; inqilab zəfərə çatdı və 1 Aprel tarixində də İslam Respublikası rəsmi olaraq quruldu.
əsərləri
İmam Xomeyninin əsl ixtisas sahəsi fiqh və irfandır, lakin bunun yanında digər elm sahələriylə əlaqədar bir çox əsər qələmə almıştır.27 yaşındaykən Misbâh’ül Hidayə adlı, təsəvvüf və mənəvi təhsili mövzu alan kitabı yazdı. Ən əhəmiyyətli əsərlərindən bir digəri də “Qırx Hədis Şərhi” adlı əxlaqi hədislərin şərhini etdiyi əsəridir. İmam Xomeyninin yazmış olduğu bəzi kitablar belədir:
1- Esrar Əl-Salat Ev Mirac’us Salikin, 2- Risalət Fi Taleb Əl-İradə, 3- Keşf’ül Esrar, 4- Abdab’us Salat, 5- Əl-Rəsail, 6- Tahrir’ül vasil, 7- əl-Bəy, 8- Risale Fil İçtihat Vet Taklit, 9- Veleyeti Fakih, 10- Cihadı Əkbər, 11- Şərhi duai Səhər, 12- Haşim Ber Şərhi Fevaidur Rezeviye, 13- Şərhi Hədisi Cunud Akl Və Cahl, 14- haşiyə Ber Fususul Hikəm, 15- haşiyə Ber Misbahul Uns, 16- Risale-i Ligaullah, 17- Haşim Ber Əsfar, 18- İsalet’ül İstishab, 19- Məkasib Məhərrəmdir, 20- Menasıkı Həcc, 21- Şiir Divanı, 22- Mədəniyyəti Məktublar, 23 – Vəsiyyət names
vəfatı
Doğumundan vəfat etdiyi günə qədər imamın həyatını araşdırdığımızda, Onun Allaha olan möhkəm bağlılığı sayəsində bu qədər böyük uğurlara imza atdığını görürük. O Allah üçün yaşadı, bütün mübarizəsini Allah yolunda etdi və bu yolda da vəfat etdi. Ölümünə qədər Onun tək arzusu; hansı məzhəb və fikirdən olursa olsun bütün müsəlmanların İslam bayrağı altında birləşərək zalım və imperialist güclərə qarşı mübarizə etmələri idi.
İmam, irəli fikirli bir öndər, yaxşı bir dövlət idarəçisi, məlumatlı bir müctəhid, Allaha çatmış bir arif, ən yaxşı şəkildə qavrayan filosof və bütün inananlar üçün şəfqət dolu bir ata idi.
Bütün ölümlülər kimi Otaq, 4 iyun 1989 tarixində mahbubunun çağırışına ləbbeyk deyərək razılıq etdi. Fəna aləmindən davamlılıq aləminə, ağrılar diyarından xoşbəxtlik diyarına və sevdiyi böyük şəxsiyyətlərin yanına doğru köçdü.
bir Değerlendirme
Müasir yazar və düşünər, Dr. Həsən ELZEY rəhmətlik İmam Xomeyni haqqında belə deyir: “İmam Xomeyni, tarix müddətində böyük bir hərəkətin nümayəndəsidir. Onun adı, İslami hərəkətlə birlikdə hər zaman xatırlanacaq və əbədi qalacaq. İmam Xomeyninin adını və liderliyini etdiyi hərəkətini bu anda İslam dünyasında yaşanan inkişaflardan ayrı tutamayız. İmamın düşüncəsi və yolu hər zaman var olacaq və ebedileşmiş var. ”
Bəli, İslam İnqilabının böyük memarı rəhmətlik İmam Xomeyninin vəfatının 20. il dönümünü idrak edirik bu günlərdə. Kimiləri, zaman aşımının İmamın xatirəsini unutturacağını zənn edərkən dünyada yaşanan yeni inkişaflar bunun əsla belə olmadığını göstərir.
İnsanlar 20. Əsrin kələ-kötür günlərini geridə buraxaraq 3. milenyuma girərkən sonunda gerçək səadət, azadlıq və sülhə qovuşacağını düşünürdü. Halbuki bir ovuc sultacı, despot və eqoist insan bu fürsəti qəsb etmiş var. İşdə burada xatirələrdən silinməyən rəhmətlik İmam Xomeyninin güclü və mənəvi dolu haykırışını xatırlayırıq ki deyirdi: “İnsanların tək qurtuluş yolu, Hz. İbrahim, Hz. Musa, Hz. İsa və Hz. Məhəmməd sallallahu əleyhi və alihi yönəlməkdir. ”
İmam Xomeyni (r.ə) düşüncələri uyğun olaraq insanlıq tarixinin ən böyük cinayətlərinin kökünü mövqe və güc egosunda axtarmaq lazımdır. Bu xüsusiyyət insanların ruhuna kök saldığından insanlıq ictimaiyyəti hər zaman hikmət və elmin yanında bədənləri Tövhid əzəməti və xalq eşqi ilə yanıb alovlanan liderlərə ehtiyac duymaqdadır. İmam Xomeyni işdə bu üstün xüsusiyyət və xüsusiyyətləri 20. Əsrin ən böyük inqilabını reallaşdırdı və insanlar arasında haqq axtarış və insani əxlaqı ən yaxşı şəkildə əhya etdi.
İmam Xomeyninin seçmə bir arif və alim olaraq düşüncələrini araşdırmaq, bu uca insanın düşüncə təməllərini tanımadan mümkün ola bilməz. Həyatını dini və fiqhi elmlərin nəzəri araşdırmalarına həsr edən İmam, aydın və ilahi bir dünyagörüşüylə dindarlıq sahəsində yeni bir cığır başlatdı və İslamiyyətin bütün ictimai və siyasi gücü və qabiliyyətlərini sərgilədi. İmam Xomeyni siyasət meydanlarına girmənin dindən uzaqlaşma və şəxsən siyasət hiylə və yalandan ibaretmişçesine qəbul edilərkən İslam dininin siyasətlə qopmaz bağları olduğunu açıqladı.
Rəhmətlik İmam Xomeyni mübarizəyə ilk başladığı dövrlərdə bir siyasət adamı özlərini ziyarət edərək belə demişdi: Ey İmam, siyasət demək yalan demək, hiylə və riyakarlıq deməkdir, siz bunu bizə buraxın. O adama İmamın (r.ə) cavabı isə belə olmuşdu: “Biz də başdan bəri sizin söylədiyiniz növdən bir siyasətə girmədim. Bizim siyasətimiz, peyğəmbərlərin və xüsusilə İslam Peyğəmbəri Hz. Məhəmməd sallallahu əleyhi və alihi yoludur. ”
İmam Xomeyninin fərdi və ictimai həyatını araşdırdığımızda bu həqiqəti görməkdəyik ki İmam, peyğəmbərlərin yolunu izləməklə kifayətlənməyib, davranış, cəsarət, tədbir, sevgi və sadə yaşamaq baxımından da böyük övliyaları nümunə almışdır. Şübhəsiz ancaq ilahi iradə və uca rəbbimizin mütləq gücünə dayanmış bir insan, yarım əsrlik davamlı və yorğunluq bilməyən bir mübarizə davam etdirə bilər. İmam, insanların qurtuluşunun gerçək qabaqcılı və super güclərin karizmasını çəkmək hər şeydən əvvəl inanclarda böyük bir təkamül reallaşdırdı. İmam millətlərdə özünə inam duyğusu, müqavimət və cəsarət hissi yaratdı, özlərini əcnəbilərə qarşı xor görən gənclərə güc verdi və qadınların ictimai həyatda aktiv davranmalarını təmin etdi. İmam oyanış islahatçısı siyasəti bilən bir alim, yeni düşüncələrə sahib bir məlumatın və cəsur bir arifin ən konkret nümunəsi idi. Rəhmətlik İmam Xomeyni iqtidar tədbirlərini həm də ürəklərin yolunu çox yaxşı belin bir insan idi.
Həddini bil ey torpaq!
Kumunun elədin mi?
Daşını un eylədin mi?
Kimdir gələn bildin mi?
Imamdır verdiyimiz.
Həddini bil ey torpaq!
Torpaq deyil yun ol sən,
Ey gözyaşım qan ol sən,
Ən matəmli gün ol sən,
Imamdır verdiyimiz.
Həddini bil ey torpaq!
Şəhidə mihraptı O,
Ayəti rahmandı O,
Hüseynə qurban idi O, imamdır verdiyimiz.