Kubanın iqtisadi problemlərini yüngülləşdirmək üçün xarici sərmayəçiləri ölkəyə çəkmək mövzusunda atdığı ən böyük addım, Kariblərin ticarət mərkəzi olma hədəfini gündəmə gətirdiyi Mariel Limanı layihəsi.
Son illərin ən çox müzakirə edilən və diqqətləri üzərinə çəkən mövzularından biri də Kubanın iqtisadiyyat islahatı oldu. Xüsusilə kənd təsərrüfatı və xidmət sektorlarında Kuba vətəndaşlarına öz hesablarına iş variantı gətirən və hətta təşviqlərlə vətəndaşları bu sahələrə istiqamətləndirən qanun və müdiriyyət dəyişikliklərinə əlavə olaraq keçdiyimiz Aprel ayında Kuba Milli Məclisi tərəfindən təsdiqlənən 118 nömrəli xarici investisiya qanunu, Rəsmi Gazete’de nəşr olunması ilə qüvvəyə girdi.
Qanun ilə infrastruktur modernizasyonundan ixracat həcminin artmasına, müasir texnologiyaların ithalatından yenilənə bilər enerji qaynaqlarının istifadə edilməsinə qədər müxtəlif sektorlarda xarici investorların marağı çəkilmək istənir. Xarici investorlar yalnız təhsil, səhiyyə və müdafiə sahələrində fəaliyyət gösteremeyecek. Qanunda bütün sektorlarda Kuba vətəndaşları üçün yeni iş imkanları yaradılması da vurğulanmış var.
Xarici investisiya qanununda vurğulanan başlıqlardan birini də “Xüsusi İnkişaf Bölgəsi” (ZEDM) meydana gətirir. Aralarında Braziliya, Çin, İspaniya, Rusiya və İtaliya da olan 15in üzərində ölkədən investorlar Mariel Şəxsi İnkişaf Bölgəsində fəaliyyət göstərmək üçün cəhdlərdə etdilər belə.
Paytaxt Havananın 45 km qərbində olan Mariel Limanı, ABŞ sahillərinə ən yaxın liman olma xüsusiyyətini daşıyır. Bu xüsusiyyəti Mariel limanını ABŞ mühasirəsi olmadan əvvəl iki ölkə arasında nəqliyyat yolları arasında əhəmiyyətli bir mövqeyə yerleştiriyordu.
İndiki vaxtda Havana limanı yanaşma kanalı ancaq 2500 TEU’luk (*) 70-ci illərin yük gəmilərini qarşılayacaq tutumda. Amerikalar ticarət şəbəkəsində Meksika Körfəzi və ətrafında, ABŞ sahilləri daxil, indiki vaxtda istifadə edilən böyük yük gəmilərini qarşılaya bir liman yoxdur. Bu vəziyyət Kubada inşaatı tamamlanan Mariel mega limanını və istehsalı davam edən xüsusi inkişaf bölgəsini Kariblərin əhəmiyyətli ticarət nöqtələri arasında prioritetli hala gətirir. Karib fəaliyyət göstərən yüksək tutumlu limanlara sahib ölkələr arasında Yamayka, Dominikan Respublikası və Bahamas var. Panama Kanalının modernizasiyası ilə 12500 TEU’luk yük gəmilərinin transferi təmin ediləcək və Kubanın Mariel limanı bu gəmiləri qarşılaya. Beləcə bölgənin ticarət şəbəkəsi üzərində Mariel limanı əsas əhəmiyyətdə paylama mərkəzi və vəsait anbarı xüsusiyyəti göstərəcək.
Mariel İnkişaf Bölgəsi 957 Milyon Dollar dəyərinə olub Kubanın müasir tarixi boyunca reallaşdırdığı ən böyük investisiyalardan birini təşkil edir. Mariel, Braziliya Milli İnkişaf Bankı (BNDES) krediti ilə Braziliyalı podratçı firma Odebrecht tərəfindən inşa edilir. Limanın administratorluğu Mersin və Panama limanlarını da işlədən Singapurlu şirkətlər qrupu PSA tərəfindən reallaşdırılır.
Venesuelada Hugo Chavez liderliyində reallaşan Bolivarcı İnqilabdan bəri Kuba ticarətinin əhəmiyyətli bir qisimini Venesuela ilə edir. Venesuela Kubaya hər gün bazarların altında qiymətlə neft göndərir. Kubalı həkimlər Venesuelada xalqa səhiyyə xidmətləri təqdim etməyə davam edir. Ancaq Venesuelada özəl sektorun ölkə iqtisadiyyatında böyük bir paya sahib olması, fərziyyələrlə yaratdıqları yüksək inflyasiya nisbətləri və etibarsızlıq Chavez sonrası Venesuelada tarazlıqları dəyişdirə ehtimallar saxlayır. Bu gün Venesuelada meydana gələcək hər hansı bir dəyişiklikdən Kuba xarici ticarəti də əhəmiyyətli dərəcədə təsirlənəcək. O səbəblə Kuba xarici ticarət şəbəkəsini müxtəlif ölkələrlə inkişaf etdirib ölkə iqtisadiyyatının davamlı çərçivədə qalmasını planlaşdırır. Braziliya bu planda əhəmiyyətli bir aktyor. Braziliya Venesuelada da investisiyalar etməyə istəkli. Venesuela torpaqları hələ işlənməmiş xammal varlığının böyüklüyü və ixracatının az qala hamısının neft olması ilə bilinir. Braziliyanın ola biləcək Venesuela sərmayələri Mariel Limanı vasitəçiliyi ilə dünya bazarlarına girə bilər.
Karib və Latın Amerika Dövlətləri Birliyi (CELAC) üzvü ölkələr arasında inkişaf və iqtisadi artım başlıqlarda inteqrasiyaya əhəmiyyət verilir. Mariel Şəxsi İnkişaf Bölgəsi, birliyin inteqrasiya planlarıyla da üst-üstə düşür. İnkişaf bölgəsində tətbiq olunan vergi güzəştləri və müqavilələr çərçivəsində aclıqla mübarizə edilən bölgələrə qida və kənd ehtiyatların paylanması mövzularında qida qaynaqlarına nəqliyyat asanlığı təmin edilə bilər.
Kubanın müxtəlif Latın Amerikası ölkələriylə etmiş olduğu ticarət müqavilələri və Mariel’de fəaliyyət göstərəcək investorlar üçün təklif etdiyi vergi güzəştləri və zəmanətlər Latın Amerika bazarına girmək istəyən sərmayəçilərə əhəmiyyətli fürsətlər təqdim edir. Kübalıları bəlkə də bu səbəblə Mariel üçün “Kubanın Dünyaya açılan bir qapısı” deyirlər.
(*) 1 TEU 20 feet’lik koyteyneri ifadə edir və 34 kub metrlik bir həcmə malikdir. TEU termini ingiliscə “Twenty-foot Equivalent Unit” sözlərinin qısaltması olub, konteynerlenmiş yüklər üçün bir sənaye standartı olaraq istifadə edilməyə başladı.
