AsyaDünyaFələstinXƏBƏRLƏR

Moro İslami Qurtuluş Cəbhəsi, siyasi partiya qurur

Mart ayında edilən razılaşmaqla muxtariyyət tanınan Moro İslami Qurtuluş Cəbhəsi, 2016da ediləcək seçkilərə öz partiyası ilə qatılmağı planlaşdırır

Filipinlerdəki ən böyük İslami qrup Moro İslami Qurtuluş Cəbhəsi (MILF), 2016da ediləcək seçkilərə hazırlıq olmaq üzrə siyasi partiya qərargahı planlayır.

MILF’ten daha əvvəl edilən şərhdə təşkilatın mövzunu görüşmək üzrə üzvləriylə fikir mübadiləsi apardığı ifadə edilmişdi. Qurulması planlanan partiyanın tam olaraq ancaq müsəlmanların muxtariyyət əldə etməsindən sonra həyata keçiriləcəyi bildirilir. Filippin hökuməti isə MILF’in atdığı addımın sülh prosesi ardıcıl olduğunu söyləyərək qərarı övmüştü.

Filippinin cənubundakı Moro’da MILF’in təxminən 12 min silahlı mənsubu var. Moro’da 1970-ci illərin başından bu yana meydana gələn qarşıdurmalarda təxminən 150 min adam öldü.

100 milyon əhalisi olan Filippində təxminən yüzdə 10 nisbətində Müsəlman yaşayır.

1969-ci ildə qurulan “Moro Milli Qurtuluş Cəbhəsi”, Mindanao’yu mərkəz əldə edərək, 1972-ci ildə Moro’nun müstəqilliyi üçün ilk silahlı mübarizəni başlatdı. İki il sonra müşahidəçi statusu ilə Moro xalqını təmsil İslam Konfransı Təşkilatı tərəfindən də tanınan təşkilatın Bangsamoro Ordusu, Filippin Silahlı Qüvvələrinə ağır itkilər verdirdi. Nəticədə Filippin hökuməti, müsəlmanlarla razılaşma yollarını axtarmaq məcburiyyətində qaldı. Edilən təzyiq və Liviyanın vasitəçiliyi nəticəsində Filippin Hökumət nümayəndələri ilə Moro Milli Qurtuluş Cəbhəsi nümayəndələri arasında dekabr 1976-ci ildə müsəlmanların yaşadığı on üç vilayəti içinə alacaq avtonom bir bölgənin qurulmasını nəzərdə tutan “Trablus Andlaşması” imzalandı.

Ancaq aprel 1977-ci ildə Filippin hökumətinin muxtariyyət mövzusunu ictimai rəyinə təqdim etməsi və Trablus sazişinə zidd olaraq yalnız on vilayəti içinə alan iki ayrı avtonom bölgə qurması qarşıdurmaların təkrar başlamasına səbəb oldu. Tam müstəqillik hədəfi ilə mübarizəni davam etdirən təşkilatda, 1981-ci ildə bir bölünmə yaşandı və “Moro İslami Qurtuluş Cəbhəsi” quruldu. Bu inkişaf ilə Moro Milli Qurtuluş Cəbhəsi zayıflarken, İslami Qurtuluş Cəbhəsi bu gün Moro’daki ən böyük silahlı güc halına gəldi. Sonrakı müddətdə Müsəlmanların haqqlarını tanıma mövzusunda bəzi icraatlara imza atan Filippin hökuməti ilə əvvəl tam müstəqillik, daha sonra isə muxtariyyət tələb etməyə başlayan Moro Milli Qurtuluş Cəbhəsi arasında 1996-ci ildə bir razılaşma sağlandıysa da həyata geçirilemedi.

2000-ci ildə Filippin prezidenti Cozef Estrada MILF’e müharibə elan edib düşərgələrini yıkınca, qarşıdurmalar yenidən alovlandı. 2001-ci ildə Estrada’nın xələfi Gloria Macapagal-Arroyo’nun vəzifəsinə başlamasıyla atəşkəs yenidən təmin edildi ancaq qısa müddətdə dövlətin MILF qərargahına təkrar hücum atəşkəs yenə son tapdı.

2003-cü ildə yeni bir atəşkəs razılaşması üzərində razılığa qalın idi, lakin sülh prosesi hökumət tərəfindən Müsəlmanlara təklif torpaqlarla bölgə xalqının haqq sahibi olacağı təbii qaynaqlar arasındakı orantısızlık səbəbiylə 2006-ci ildə etibarsız qaldı. Uzun danışıqlar sonunda, Filippin hökuməti, Al Həcc Murad İbrahim liderliyindəki MILF arasında İyul 2008-ci ildə, mövcud müsəlman bölgəni genişlənmə və gələcək yerli rəhbərliyə daha geniş siyasi və iqtisadi səlahiyyətlər verməyi əhatə edən bir qarşılıqlı razılaşmaya çatıldı. Ancaq cənub bölgəsindəki Katolik siyasətçilərin razılaşma şekillenirken özlərinə danışılmadığı səbəbiylə etdiyi etiraz istiqamətində Ali Məhkəmə 7-ə qarşı 8 səslə razılaşmanın həyata keçirməyi dayandırdı. Bunun nəticəsində 2008 Oktyabr ayından etibarən bölgədə təzyiq yenə yüksəldi, hücumlar yenidən başladı, xristian və müsəlman vətəndaş xalq arasında yüzlərlə adam həyatını itirdi.

Rəsmi danışıqlar 16 ildir davam edirdi. Nəhayət 2009-cu ildə üçüncü dəfə Dövlət Başçılığına gələn Benigno Aquino ilə proses yenidən müsbət istiqamətə döndü və sülh yolunda əhəmiyyətli addımlar atıldı. Bu dəfə işi möhkəmə almaq üçün bir “Beynəlxalq Təmas qrupu” quruldu. Hökumət qanadı qrupda İngiltərə və Yaponiyanın, MILF isə Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanının iştirak etməsini təklif etdi. 2009-cu ildə tərəflər təkrar Kuala Lumpurda bir araya gəldi və barışla əlaqədar razılaşmanın 2010-ci ilin Aprel ayında imzalanabileceği qəbul edildi.

Moro İslami Qurtuluş Cəbhəsi və Filippin hökuməti, 15 Oktyabr 2012 günü sülh məqsədiylə bir çərçivə razılaşması imzaladı. Davamlı olaraq sülhü təmin etmək üçün danışıqlar sürdürülüyordu. Bu razılaşmaqla nəhayət Asiyanın ən qanlı və uzun sürən problemlərindən biri böyük ölçüdə həll edildi. Nəhayət Moro müqavimətçiləri ilə Filippin dövləti arasında uzun zamandır davam etdirilən danışıqlar nəticəsində 27 mart 2014-cü ildə sülh razılaşması imzalandı.

MILF, razılaşma nəticəsində muxtariyyət əldə etməsiylə birlikdə siyasi partiya qurma, təhsil və abadlıq fəaliyyətlərinə ağırlıq verməyə başladı. Bu çərçivədə İslam ölkələrindən də kömək tələb edən MILF idarəçiləri xüsusilə təhsil sahəsində material və insan gücü tələb edir.

Yekun sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra muxtariyyət tanınan Morolu Müsəlmanlar tərəfindən hazırlanan Bangsamoro’nun muxtariyyət konstitusiyasının önümüzdəki günlərdə Filippin mərkəzi hökuməti təsdiqlənməsi gözlənilir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu