Suriya prezidenti Bəşər əl-Əsəd, ölkənin məruz qaldığı qlobal döyüş və bölgədəki son inkişaflar mövzusunda Suriyanın əl-İhbariye televiziyasına verdiyi müsahibədə, qurtuluş bayramının keçmişin şanı, bu günün qüruru olması məqsədiylə qurtuluş və müstəqillik mənalarına daha çox ehtiyac duyduğumuzu söylədi.Suriyanın bütün üsul və yollarla yenidən sömürgeleştirilmeye çalışıldığına diqqət çəkən əl-Əsəd, “Böyük güclər və xüsusilə ABŞ-ın rəhbərliyindəki qərbli ölkələr tarixi baxımdan Avropada belə müstəqil ölkələrin olmasını istəməmişdir. Bu səbəbdən üçüncü dünya ölkələri üçün nə planladığını siz düşünün “dedi.Prezidenti, Suriya xalqının uca bir xalq olduğunu və bu istiqamətdə narahatlıq duyulmaması lazım olduğunu, şəhid ailələri başda olmaq üzrə vətəndaşlardan güc və ümid aldıqlarını, önümüzdə zəfərdən başqa variant olmadığını ifadə edərək Suriyadakı vəziyyətin bu gün böhranın başlanğıcına müqayisədə daha yaxşı olduğuna diqqət çəkdi.Prezidenti əl-Əsəd, Ərdoğanın şəxsi mənfəətləri üçün ölkəsinin hamısını fəda etməyə hazır olduğunu ifadə edərək sıfır siyasət, sıfır qonşu və sıfır əxlaqa çevrilən qonşularla sıfır problem siyasəti nəticəsində daxili siyasətdə uğradığı müvəffəqiyyətsizliklərə işarə etdi.Kerryi bölgə dövrü mövzusunda isə prezident, bu turun xarici ünsürlərin Suriyada yaşananlardan ilk gündən etibarən təməl rol oynadığının dəlili və müvəffəqiyyət sağladıkça daha çox tırmandırmayla qarşılaşacağımızı göstəricisi olduğunun vurğuladı. Prezidenti əl-Əsədin röportajının tam mətni belə:Qurtuluş bayramını qeyd bu gündə Suriya xalqına xüsusilə yaşananların işığında necə bir mesaj vermək istəyərsiniz?Qurtuluş Bayramının Yabacı güclərin vətən torpaqlarından çəkilməsiylə əlaqəli olması təbiidir. Lakin bu şərtlərdə və xüsusilə böhrandan əvvəl Ərəb ölkələrində yaşanan şərtlər işığında soracağımız ilk sual, müstəmləkəçilərin çəkilərkən özü suverenliyimizi və müstəqil qərarımızı aparması halında nə olacağıdır. Bu vəziyyətdə qurtuluşun heç bir mənası yoxdur. Gerçək qurtuluş və gerçək müstəqillik, müstəmləkəçilərin torpaqlarımızdan çəkilməsiylə müstəqilliyimizə tam mənasıyla kavuşmamızdır. İşğal altındakı bir torpaqda xalqın azadca yaşaması suverenliyi və müstəqilliyini itirmiş, dövlətin müstəqil qərarının olmadığı qurtarılmış bir vətəndə yaşamaqdan daha yaxşıdır. Qurtuluş və müstəqilliyi əhatəli şəkliylə bu şəkildə anlamaq lazımdır. Suriya bu şərtlərdə hər cür yol və üsulun istifadə edildiyi yeni bir müstəmləkələşdirmə təşəbbüsü qarşı-qarşıya. Suriyanı çöldən gələn fərqli uyruklu güclərlə işğal etməyə çalışırlar. Yeni müstəmləkəçilik olaraq adlandırdığımız son olaraq İraq və Əfqanıstanda tətbiq olunan ənənəvi işğaldan fərqli bir taktika istifadə etməkdələr. Bununla birlikdə Suriyanı mədəni və düşüncə baxımından iki istiqamətdən işğal etmə çabasındalar. Böyük güclərə boyun əyməsi və diz çökməsi ya da tekfirci qaranlıq güclərə boyun əyməsi.Müstəqillik və Qurtuluşun Deməkdir yapışmağa hər zamankindən çox Ehtiyacımız VarSuriyada yaşanan şərtlər təhlükəsizlik hadisələrinin yaşandığı bir böhrandan döyüş olaraq nitelendirdiğiniz bir vəziyyətə çevrildi. Tam olaraq bu gün yaşananları necə qiymətləndirirsiniz?Suriyada yaşananlar təhlükəsizlik hadisələri deyil bir döyüşdür.Başlanğıcda təhlükəsizlik hadisəni şəklində ortaya çıxmış ola bilər və bəziləri hələ də bu şəkildə ələ alıb təhlükəsizlik olayıymış kimi qiymətləndirmələrdə var.Suriyada sözün tam mənasıyla bir döyüş yaşanır. Böyük güclər və xüsusilə ABŞ rəhbərliyindəki qərbli güclər tarixi baxımdan Avropada belə müstəqil ölkələrin olmasını istəmir. Boyun əyən bir Avropa istəyirlər səbəbindən üçüncü ölkələr üçün nə planladıqlarını siz düşünün. Bu ölkələrin maraqlarına xidmət etməsi üçün boyun əyməsi lazımdır. Suriyanın geosiyasi mövqeyi çox əhəmiyyətlidir. Suriyanı ələ keçirmə istəyi müstəmləkəçi ölkələrin siyasətində tarixi və ənənəvidir. Bu ölkələr başda siyasi və media dəstəyi verərək bu döyüşdə rol oynamaqdadır.Kirayəlik Qruplar Çöldən Ödənilmiş pul qarşılığında Dağıdıcı Hərəkətlər reallaşdırırDaha sonra açıq-aşkar maddi və məntiqi dəstək vermə mərhələsinə keçdilər. Silah dəstəyi verdiklərinə də inanırıq.Türkiyə kimi bölgədəki xarici və Ərəb ölkələr çox şey satın alıb sataraq Fələstin iddiasını sözdə dəstəkləyərək Ərəb və İslam arenasında özlərinə yer tapmağa çalışdı. Qanım əfəndilərinin özlərinə biçdikləri rolu aşıb özlərinə icazə verilən çox-çox keçmişə getdilər. Bu roldan geri addım atmaq lazım idi. Suriyanın Fələstin iddiası, haqq və qürur iddiaları başda olmaq üzrə fərqli işlər oynadığı rol bu ölkələrin rolunu deşifr etmişdir. Suriyanın rolunda israr etməsi onlara çətinlik yaradır. Bu səbəblə Suriya iddiası, Suriya mövzusu ya da Suriya böhranı bu ölkələr üçün siyasi baxımdan çətinlik yaradan ölüm qalım məsələsi halına gəldi. Bu səbəbdən Suriya xalqı və vətənini vurmaq üçün bütün güclərini istifadə etdilər. Burada daxili ünsürlərdən rol oynadı.Soyğunçu şəbəkələr, müəyyən dağıdıcı hərəkətlər reallaşdırmaq üçün xaricdən pul alan kirayəlik qruplar, Qaidə yada Nusra Cəbhəsi kimi tekfirci qruplar törədi. Hamısı də tək bir düşüncə şemsiyesinin altında toplanır.Əvvəlki Tekfirci güclərlə mübarizə edirikƏvvəlki təməl olaraq tekfirci güclərlə mübarizə edirik. Birinci və ikinci ünsürlər çox böyük bir zərbə aldı. Bəzi bölgələrdə hamısıyla təsirsiz hala gəldilər və ya məcburi olaraq Qaidənin çətir altında onun bir hissəsi kimi işə başladılar.Hörmətli cənab prezident Suriyanın onları çətinliyə saldığını söylədiniz. Müvəffəqiyyətsiz olduqları hər mərhələdə yeni bir teldən çalmağa başlayırlar. Bu an Suriyanın bir vətəndaş müharibəsi və ya məzhəb döyüşü yaşadığından söz edilir. Bəziləri də bir qisim faktlara işarə edir. Suriyada bəzən baş göstərən bir mezhepçilikten narahatlıq edirsinizmi?Hər cəmiyyətdə məhdud düşüncə və dar bir üfüqə sahib, dar milli duyğular daşıyan seqmentlər var. Bu qruplar bütün böhranlarda zərərli düşüncəsi və performansıyla ortaya çıxa bilər. Geniş səviyyədə zərər verməyə bilər. Lakin mərkəzlər şəklində ortaya çıxar. 80-ci illərdə internet və peyk kanalları olmadığı halda mezhepçiliği istifadə Müsəlman qardaşlar böhranında bunlar yaşanmışdır. Buna baxmayaraq məzhəbçilik təbliğatı etməyi bacararaq bu fikirlərin ortaya çıxmasına gətirib açdılar. Lakin müsəlman qardaşların məğlubiyyətə uğraması ardından Suriyadakı vəziyyət Suriya cəmiyyətinin təbii halına döndü.Suriya Xalqı Narahatlıq edilə bilməyəcək qədər Uca bir xalqdırYaşadığımız şərtlərdə dayandığımız tək şey xalqın şüurudur. Suriya xalqı bənzəri görülməmiş iki il içində şüurlu bir xalq olduğunu sübut etdi. Əks olsaydı vəziyyət çox daha fərqli olardı. Bu səbəbdən şişirtməsiz bir şəkildə Suriyadakı vəziyyətin bu gün böhranın başlanğıcına müqayisədə çox daha yaxşı olduğunu söyləyə bilərik. Başlanğıcda məzhəbçilik ifadəsi istifadə edildi və bu mərkəzlər ortaya çıxdı. Bu nöqtə çox adamda balanssızlıqlar və narahatlıqlar yaratdı. Lakin zamanla, təhlükə idrak edilərək mediadakı saxtakarlıqlar və daha əvvəl yaşadığımız Suriyanın gerçək mənasının fərqinə çatıldı. Yaşadığımız güvən, dinclik və uyğunlaşmanın fərqində deyildik. Ortaq həyat demirəm çünki bu söz dəqiq deyil. Bu səbəblə Suriya xalqının təkfir, ayrılıq və mezhepçiliği yaymağa çalışan media kanalları vasitəsilə məruz qaldığı vəhşi hücuma qarşı iki illik bir müqavimətinin ardından bu xalqın narahatlıq edilə bilməyəcək qədər uca bir xalq olduğunu söyləyə bilərəm.Bu məzmunda yayılmağa və bəlkə də yerləşdirilməyə çalışılan bu ifadələrdən narahatlıq eşitmədiyiniz nəticəsini çıxara bilərikmi?Qətiliklə əksini söyləyirəm. Bunu aşılamağa bənzədirəm. Peyvənd zəif bir mikroptur. Öldürülmediği zaman immunitet qazandırar.Əl-Buti’nin Şəhid Olması İstisnasız bütün seqmentləri üzmüştürMilli birliyimizi sübut edən bir çox təcrübə keçirdik. Ən son nümunəsini, Doktor əl-Buti’nin şəhid olması meydana gətirdi. Əl-Buti’nin şəhid olması istisnasız hər kəsi və bütün məzhəbləri üzmüştür. Bunu özlüyündə olan başsağlığı məclislərində gördük. Dövlət bu mövzuda heç bir rol oynamadı. Doktor əl-Buti’nin bu insanların çoxluğu təması yox idi. Buna baxmayaraq, başsağlığı məclislərinə, yalnız Müsəlmanların deyil Xristian qardaşlarımızın kədəri və hüznünü gördük. Bu da gerçək milli birliyi göstərir.Məhdud və dar düşüncəli şəxslərin məzhəbçilik mərkəzləri bizi qorxutmur. Bu mövzuda əsla narahatlıq duymuram.Hörmətli cənab prezident, media orqanlarından Ərəb və xarici Məruzəçilərdən qurtarılmış ya da dövlətin nəzarəti altında olmayan bölgələr olduğunu tez-tez eşidirik. Hələb, Rakka və Homs’taki vəziyyətləri də görürük. Bu gün Suriyada dövlətin idarəsindən çıxan bölgələr olduğu doğru mu?Bu vəziyyəti ənənəvi düşmənə qarşı tutumumuza bənzər şəkildə hərbi baxımdan ələ alırıq. Düşmən ənənəvi yollarla torpaqlarımızın bir hissəsini işğal etdiyi zaman milli qüvvələr bu düşmənə hücum vətəni müdafiə etməyə və düşməni qovmağa çalışır. Düşməni yox etməsi ya da etməməsi problem təşkil etmir.Təsirsiz hala gətirilmədən vətən torpaqlarından atıla bilər. Burada əhəmiyyətli olan torpaqların qurtarılmasının. Lakin biz fərqli bir vəziyyətlə qarşı-qarşıyayıq. Yeni bir döyüş və üsulla qarşı-qarşıyayıq. Kentlerimizin girən semtlerimizde dağıdıcı hərəkətlər reallaşdıran bir qisimi ərəb və xarici bir qisimi də Suriyalı qruplarla döyüşürük.Terroristləri Yox etmə əməliyyatı həyata keçiririkSilahlı qüvvələrimizin etdiyi hərbi əməliyyatlar başlanğıcda terroristləri şəhərlərdən qovmaq hədəfləyirdi. Bu bir neçə saatı alırdı. Lakin terrorçular manevr və ya taktika gərəyi bir yerdən çıxıb başqa bir yerə girirdi. Bu da sonu olmayan torpaq qurtarma əməliyyatıyla vaxt itirmək demək idi.Bu nöqtədə daha dəqiq olmaq baxımından bunu söyləyə bilərəm. Biz torpaq xilasetmə əməliyyatları etmirik ki qurtarılmış bölgələrdən söz edək. Əvvəlki terroristləri yox etmə əməliyyatları təşkil edirik. İkisi arasında böyük bir fərq var. Terroristləri ortadan qaldırmadan Suriyada hər hansı bir bölgəni qurtarmanın heç bir mənası yoxdur.Silahlı qüvvələr yada dövlət hərbi planlarını bölgənin siyasi və ya media baxımından əhəmiyyəti kimi bəzi təməl ünsürləri nəzərə alaraq müəyyənləşdirir və formalaşdırır.İnsani istiqamət, vətəndaşların çətinlikləri və ağrıları, hərbi ünsür, hərbi məntiqi detallar kimi ünsürləri də göz qarşısında saxlamalı.İnsani istiqamətə prioritet tanıyırıq. Vətəndaşların can təhlükəsizliyini qorumaq, terroristlərin girdiyi bölgələrdəki çətinlikləri aradan qaldırmağa ağırlıq veririk. Siyasi və media istiqamətinə çox prioritet vermirik. Bundan bəzən qarşı tərəf faydalana bilir. Medianı laqeyd yanaşdığımız zaman zəfərlərini şişirdilmiş şəkildə göstərməyə çalışırlar. Bu bizi maraqlandırmır. Lakin əksəriyyətlə qarşıdurmanın təbiəti bəzi bölgələrdə hərbi və insani prioritetlər arasında keçici bir uyğunlaşmazlıq yaradır. Qarşıdurmanın söykədiyi ünsürlər ortaya çıxa bilir. Buna baxmayaraq insani istiqamətə prioritet tanıyırıq.Etnik, məzhəb və coğrafi bölünmələr olduğu istiqamətində bir çox söz-söhbət gəzir. Bu doğru mu yoxsa Suriyaya istiqamətli döyüşün hələ təməl ünsürünü təşkil edən psixoloji döyüş və həzm etmə siyasəti çərçivəsində gəlir?Bölünmə əsasları olduğuna inanmıramMezhepçilikten korkmadığımıza görə bölünmənin təməlləri olduğuna da inanmıram. Bölünmənin dini, etnik və məzhəb təməlləri olmalı. Faktiki olaraq bu təməllər mövcut deyil çünki Suriya cəmiyyəti təqribən bütün bölgələrdə və hər kiçik kənddə inteqrasiya olunmuş halda yaşayır. Bu inteqrasiya olunmağı evliklerde və ailələrdə görürük. Bu səbəblə bu cür ümumi xətlər olmadığı müddətcə bölünmənin olması qeyri-mümkün. Qanım bu xəritələri piyadalar və ya bir şəkildə satışa çıxarmağa çalışanlar və Suriya xalqına sızdıranların psixoloji döyüşün və hər zaman söz etdiyim, virtual və ya qarşılıqsız məğlubiyyət olaraq adlandırdığım məğlubiyyətin bir parçasını meydana gətirirlər.Suriyalılar daha əvvəl birlikdə yaşadığınız kimi yaşayamayacaksınız, siz təbiəti gərəyi bölünmüş bir xalqsınız mesajını verib razı salmağa çalışırlar. Eyham etmə yolu ilə Suriyalılar bu mövzuda razı etməyi hədəfləyirlər. Bu mövzu məni narahat etmir. Çünki ən təhlükəli olan məzhəbçilik ifadələri müvəffəqiyyətsiz oldu.Bu səbəbdən xəritələrini ya da bənzər ifadə və düşüncələrini dayandıracakları bir təməl qalmamışdır.Hörmətli cənab prezident bəzi ana şəhərlərin çölündə ayrıldığı məsələn Hələb və çöl kimi söz-söhbətlər var. Şimali və şimal şərq bölgələrindən Rakka və Kamışlı’da bəhs edilir. Bu bölgələrin müəyyən xəttlərlə ayrıldığı və dövlətin idarəsindən çıxdığı Suriyadan müstəqil şəkildə hərəkət etdiyi iddia edilir. Az əvvəl izah etdikləriniz bu vəziyyət üçün etibarlı mi?Bu bölünmə daxilində iştirak etmir. Etnik və ya irq təməlinə dözmür. Terroristlərin olduğu yerlərdə yapılanmaktadır. Dövlətin varlığı mənasında yoxlamasından söz etmək lazım olsa silahlı qüvvələrin girmək istəyib girmədiyi yer yoxdur. Bu səbəbdən sabit xətlər mövcud deyil.Bu səbəblə insani və hərbi prioriteti konuşlanma yerləri və hərbi taktikaları dayattığını söyləyirəm.Suriyanı bir-birinə bağlı qablarda olduğu kimi bir bütün olaraq ələ almaq lazımdır. Qablardan birini maye qoyduğumuz zaman digər bütün örtər təsirlənəcək. Bu vəziyyət terroristlər üçün də etibarlı. Bir bölgədə zərbə aldıqları zaman digər bölgələrdə müsbət bir təsir yaradır. Hərbi taktikalar dövlətə müəyyən bir yerə prioritet verib müdaxilə etməyi, müəyyən bir yerdə olmağı qəbul edir. Bu hərbi hədəflər çərçivəsində müvəqqəti bir təxirə salmağı və bölünmeyle ya da tampon bölgəylə əlaqəsi yoxdur.Türkiyə kürd problemi mövzusunda bir böhran yaşayacaq kimi görünür. Ərdoğanın kürdlərə dövlət quracağı, bəzi güzəştlər verəcəyi və Türkiyənin bölünəcəyini söz edilir. Başçılıq qarşılında bir kürd dövləti qurulması söz mövzusu. Suriyadakı vəziyyət və xüsusilə kürdlərin vəziyyətini necə qiymətləndirirsiniz?Ərdoğan şəxsi mənfəətləri üçün bütün ölkəsini fəda etməyə hazır. Bu doğru və cavabı problemin içində yatır.Suriyadakı kürdlərə gəlincə, bu mövzuda hər zaman dediyim sözləri söyləyəcəyəm.Suriya Kürdləri Suriya toxumasını Təbii parçasınınSuriyadakı kürdlər Suriya toxumasının təbii bir hissəsidir və bu coğrafiyada Türklər, Ərəblər və Farisiler kimi əsrlərdir yaşayırlar. Qonaq və ya müvəqqəti immiqrant deyildirlər. Suriyadakı kürdlərin əksəriyyəti Suriyalı vatanseverlerdir. Lakin hər cəmiyyətdə şəxsi mənfəətləri üçün müəyyən başlıqlar istifadə opportunist var. Bu səbəblə özünə Kürd Partiyası adını verən qruplarla qarşılaşdıq. Bu qruplar Kürd iddiası və ya kürdlərin Suriyada ezildikleri kimi ifadələr istifadə etdi. Bunların hamısı əsassızdır. Daha əvvəl Kürdlərə vətəndaşlıq verilməsindən bəhs etdilər. İki il əvvəl təxminən 110 min Kürd vətəndaşlıq verildi. Daha sonra anadil mövzusunu gündəmə gətirdilər. Dövlət bir neçə ay əvvəl Kürtçe dili və ədəbiyyatının Suriyadakı ədəbiyyat fakültələrində tədris qərarlaşdırdı. Lakin milli arenada yer tapmaq məqsədiylə hər zaman istifadə yeni şeylər tapacaqlar. Bu vəziyyət narahatlıq verici deyil. Çünki əksəriyyət Suriya vətəninin yanındadır. Kürdlərin Suriya inqilabında müstəmləkəçiliyi qarşı mübarizənin hər mərhələsində oynadığı roldan isə heç söz etməyəcəyəm və bu günki vəziyyətlərə toxunacağam. Bir araya gəldiyim şəhid ailələrinin əksəriyyəti kürd. Onların kürd ayda Ərəb olduqlarını bilmirdim çünki bu mövzuyla maraqlanmıram. Danışmalarımız əsnasında Kürd olduqlarını ifadə edirlər. Vətənə inanmayan və bölünmə üçün çalışan biri həyatını ya da övladlarının həyatını bu vətənə fəda edə bilərmi? Bu sözlər məntiqsiz.Hörmətli cənab prezident, bu həssas mövzudan söz edərkən Türkiyə hökumətinin siyasətində bir çox kartı istifadə şahid olduq. Lakin kürd kartının Ərdoğanın əlindəki son kart olduğundan və asanlıqla imtina etməyəcəyini söz edilir. Heç olmasa Suriyadakı hədəflərini reallaşdırmaq üçün daha çox gaddarlaşacağı deyilir. Bu mərhələdə həll səyləri xərclənir. Suriya rəhbərliyi bu mövzunu nə qədər təqib edir. Bu ölkə ilə qarşı-qarşıya gəlmə ehtimalına qarşı planı nədir?Bu mövzu çox əhəmiyyətli və sadəyə sadələşdirilə bilməz. Ərdoğanın daxili və xarici hədəfləri var.Suriyadakı Kürd Koşulları tarixi əlaqələr baxımından Türkiyədən Çox FərqliƏrdoğanın xarici hədəfi Suriyanı. Suriyanı bu mövzuda çətin vəziyyətdə buraxmaqdır. Lakin Suriyadakı Kürd mövzusu tarixi əlaqələr baxımından Türkiye’dekinden çox fərqlidir.Suriyada bir qardaşlıq və uyğunlaşma var. Kürdlər mövzusunda gündəmə gətiriləcək yıllarönce bəzi opportunist tərəfindən Suriyada gündəmə gəlmişdi. Kürdlərlə əlaqələrimiz Türkiyədəki kürd haqqları üçün mübarizə edən Kürd partiyaları daxil hər zaman yaxşı olmuşdur.Ərdoğanın digər hədəfi isə içə dönükdür. Türkiyə içində sıfır qonşu, sıfır dünyagörüşü, sıfır dost, sıfır əxlaq, sıfır etibarlılıq, sıfır siyasət və hər istiqamətdə yen birlikdə tam bir problemə çevrilən qonşularla sıfır problem siyasəti mövzusunda dəstəkçilərinin safında belə müvəffəqiyyətsizliklərə uğramışdır. Türkiyədəki geniş kürd kütlələrin oylarında faydalanma və geniş səlahiyyətlərə sahib olacağı Prezident kreslosuna oturmaq məqsədiylə konstitusiyanın qəbulu istiqamətində Kürd problemini istifadə etmişdir. Bu səbəblə bu mövzuyla maraqlanırıq. Çünki hər hansı bir qonşu ölkədə yaşananlar bizi müsbət ya da mənfi şəkildə təsir edəcək. Lakin Ərdoğanın kürdlər mövzusunda Etibarlı olmaması xaricində bu istiqamətdə heç bir endişemiz yox. Suriya və Türkiyə sahəsində çalışan dost Kürd güclər Ərdoğana güvenmediklerini bizə aktardılar.Suriyanın günahlandırıldığı iki nöqtə daha var. Bir görüş Suriya dövlətinin dinle döyüşən dünyəvi bir ölkə olduğunu müdafiə edir. Bir başqa görüş isə Suriyanın laikliğinden geri addım ataraq son hadisələrə ayaq uydurduğunu və daha çox dindarlaştığını iddia edir. Bu mövzudakı gerçəklər nədir?Biz hər zaman anlayışlarla məşğul məzmunu müzakirəni laqeydlik edirik. Dil mənalara dalıyoruz. Əhəmiyyətli olan tətbiqdir. Məsələn Sosializm tətbiq bütün tətbiqlər Sosializm olaraq adlandırılırdı. Bəziləri dünyəviliyi dinsizlik olaraq tətbiq etməkdədir. Türkiyədə olduğu kimi fərqli mərhələlərdə dinə qarşı gəlmiş və dinle döyüşmüşdür. Bizim anlayışımızdaki dünyəvilik din azadlığıdır. Suriya müxtəliflik saxlayan bir cəmiyyətdir. Hər din və məzhəbin üzvləri dini ibadətlərini istədikləri şəkildə tətbiq azadlığına malikdir. Dövlət olaraq bizlər din təməlində hərəkət etmirik. Məsələn məmurları dinləri, irqləri ya da etnik mənşə görə təyin etmirik. Heç bir din və ya irq arasında ayrım etməyən bir anlayışa arxalanırıq. Dünyəvilik dinsizlik olmadığına və dinlərin azadlıqdan söz etdiyimizə görə bu dinsizlik deyil. Bu səbəbdən əxlaqa və dinə ehtiyacımız var. Əxlaqın olmadığı yerdə inkişaf olmaz.Laiklikten dindarlığa keçdiyimiz isə doğru deyil. Suriyada 1970-ci ildən bu yana 18 min məscid, 220 min şəriət məktəbi və liseyi quruldu. Dinə qarşı olsaydıq bunların qurulmasına icazə verər idinizmi? Suriya hər zaman dini istiqamətə əhəmiyyət vermişdir. Dövlət cəmiyyətin aynasıdır. Cəmiyyət dinə əhəmiyyət verirsə dövlətin də dünyəvi olsa belə dinin təməl quruluşlanması lazımdır. Bu səbəbdən iki görüş də səhv. Suriya dövlətinin gerçəyini və laikliğini Anlamamaqdır.Hörmətli cənab prezident, böhran əsnasında dini televiziya kanalı qurulması və din müdafiəçilərinə ictimai çağırış edilməsinə icazə verilməsi istiqamətində alınan qərar və icraatlardan söz edirik.Suriyada Müsəlman və ya Xristian Olsun Dininə bağlı olanlar kiriz zamanı daha Vətənpərvər bir tutum sərgilədiBu mövzu şəxsi olaraq birbaşa və ya dialoqlar zamanı və yazışmalarda dilə gətirildi. Bu da bu mövzuda yazanların cəhalətini əks etdirir. Çünki bu mövzunun böhranla əlaqəsi yoxdur. Əslində təhlükə zəngləri İraqın işğalıyla tam olaraq 2004-cü ildə çalmağa başladı. Suriya sahəsində kökdən idinçilik əlamətləri baş göstərdi.Lakin bunlar əksəriyyətlə fərdi hərəkətlər və Suriya üçün müvəqqəti fikirlərdən ibarət idi. İraq başlanğıc ardından da Livan gəldi. Suriyada yayılmağa çalışıldı. Bu hərəkətlərlə təhlükəsizlik yollarıyla mübarizə edildi. İlk olaraq 2006-cı ildə Suriya Radio və Televiziya Təşkilatına istiqamətli bir hücum reallaşdırıldı. Fundamentalist Vəhhabi şeyxi hücumu reallaşdıranlar bu məkanın kafirlik və fəsad mərkəzi olduğunu söyləmişdi. Lakin daha böyük təhlükə 2008-ci ildə Ramazan ayında Suriyalı şəxslərin reallaşdırdığı intihar hücumuyla ortaya çıxdı. Bu böyük bir təhlükənin xəbərçisi idi.Bunun üzərinə Suriyanın qabaqda gələn din adamlarıyla bir yığıncaq etdim. Konuyu mübahisə təhlükəsizlik tədbirlərinin qeyri-kafi olduğu mövzusunda qərar etdik. Çünki bu terror mübarizə edilməsi lazım olan birinci dərəcədə fikri bir terördü. Terror və ya köktendincilikle ancaq doğru dinle mübarizə edilə bilər. Bu istiqamətdə bir çox düşüncə təklif etdilər. Bunlardan biri Nur əl-Şam televiziya kanalının açılmasıydı. O dövrdə adı fərqli idi. Ərəb və İslam aləmini zəbt etməyə başlayan tekfirci kanallarla mübarizə etmək lazım idi. 2008-ci ildən 2011-ci ilə qədər gecikmemizin səbəbi bu düşüncənin yetişməmiş olmasından qaynaqlanır. Başlanğıcda bu kanalın xüsusi sektor tərəfindən açılmasını nəzərdə tutdu. Daha sonra müəyyən bir dini axın və ya düşüncəyə söykənmədən İslamı qucaqlayacaq şəkildə dövlət tərəfindən açılmasını uyğun gördük. Dini çağırışlara gəlincə 2008-ci ildə qərarlaşdırılmış bir işdir. Atribut o dövrdə qadınlar dini çağırışları gizlicə evlərdə edirdi. Yəni dövlətin gözü qarşısında edilmədiyi və rəsmi olmadığı üçün qeyri-qanuni sayılırdı. Bunun siyasi bir iş olmadığına inanılırdı. Biz zəngdən tərəfdarıyıq. Dini çağırış müsbətdir. Lakin dövlətin nəzarətində olduğu müddətcə müsbətdir. Dövlətə bu mövzuda böyük məsuliyyətlər düşür. Dini çağırış məzmunundan fərqli hədəflərə xidmət edəcək şəkildə saptırıldığı zaman dövlət müdaxilə edib doğru yolu göstərə bilər. Bu cür işlər böhranla əlaqəsi yoxdur. Əksinə böhran dini təşkilatların ən intizamlı təşkilatlar olduğunu göstərmişdir.Müsəlman və ya Xristian olsun dininə bağlı olanların hər kəsdən daha çox vətənpərvər olduqlarını isbat etmişdir. Mezhepçilikten söz edənlər isə ya köktendinciliğe savrulmuş heretics ya da həddindən artıq uc laiklerdir. Mülayim olanlar və məsuliyyətini bilənlər vatanseverliklerini sübut etdilər.Suriyadakı daxili vəziyyətdən və siyasi həlldən söz edeceksen hökumət bu həlli 3 mərhələli olaraq tətbiq etməkdədir. Birinci mərhələ olan şiddətin dayandırılması və dialoqa zəmin hazırlama yoluyla tətbiq olunmağa başlandı. Bu an məsləhətləşmələr davam edir. Lakin küçə bu ana qədər dialoq addımlarını, dialoqun təyin edici ünsürləri, mövzuları və şəxsləri mövzusunda məlumat sahibi deyil. Bu dialoq nəticədə kiminlə icra edilir?Suriyaya Özen göstərənlər və İsraillə Gizli yada ALENE Əməkdaşlıq Yapmayanlarla Dialoq qururuqVətəndaşların dialoq çərçivəsində gerçekleştirilenler mövzusunda başları qarışıq. Prioritetli olaraq siyasi həllin bir parçası olan və keçdiyimiz yanvar ayında etdiyim çıxışda toxunduğum Milli dialoq konfransından söz etmək lazımdır. Bu dialoq dövlətlə bir tərəf arasında reallaşmış bir dialoq deyil. Suriyanın bütün komponentlərini və xüsusilə siyasi ünsürlərini əhatə edən Suriyanın gələcəyi ilə əlaqədar bir diyalogdu. Qurulmaq istənən siyasi sistemi mübahisə etdi. Parlament sistemi, prezident, yarı başçılıq ya da başqa bir sistem. Konstitusiya, siyasi, mətbuat və digər qanunlar müzakirəyə açıldı. Dövlət konfransa qatılanların qərarlarını tətbiq etməkdədir. Bununla birlikdə nazirlər kabinetinin Baş nazirin başçılığında fərqli tərəflərlə təşkil etdiyi yığıncaqlar var. Bəziləri bunun dialoq olduğunu sanır. Bu dialoq deyil milli dialoqun necə başladılacağını təyin müşavirə oturumlarıdır. Milli dialoqu dövlətin hissləri üzərinə qurmaq istəmirik. Hər kəsin iştirakını istəyirik. Müşavirə yığıncaqları dialoqu yetkinləşdirməyə dönükdür. Şərtləri və təməlləri yetkinləşməyə bir dialoq başlamadan müvəffəqiyyətsizliyə məhkumdur. Dövlətlə dialoq qurmaqla əlaqədar mövzuya gəlincə bu cəhd bir yana biz Suriyaya diqqət göstərən İsraillə gizli ya da ictimai əməkdaşlıq etməyən, İsraillə eşqbazlıq etməyən pul üçün vətənini satmağa, Suriyanın müstəqilliyini müdafiə edən hər kəslə dialoq masasına oturmağa hazırıq. Bunları milli qanun olaraq qəbul edirəm.Milli müxalifəti mi nəzərdə tutursunuz?Milli Müxalifət istifadə mənasıyla fərqli bir şeyə çevrildi. Təəssüf ki böhranın mətbuatdan etibarən bəziləri alçaq kompleksinə girmiş bəziləri də daxili uduzmanı içində hiss etməyə başlamışdır. Bu səbəbdən vətənpərvərliyi pulsuz paylamağa başladılar. Hər kəs bunları milli müxalifət olaraq adandırmıştır. Məsələn bəziləri televiziyalara çıxıb ekranlarda hər mərhələdə fərqli bir dil istifadə edir. Bunlar milli müxalifət yoxsa dalğalı müxalifət mi? Milli olması üçün sabit hərəkət etməsi lazımdır. Dövlət olaraq ilk gündən etibarən tək bir dil istifadə və terrorla mübarizə etdiyimizi söylədik. Çöldən içişlerimize müdaxilə edənlərlə mübarizə etdiyimizi bildirdik. Hegemoniya rədd edirik və eyni zamanda kapılarımız dialoqa açıq. Bəzi güclər başda dialoqu rədd edib daha sonra qəbul etdi.Livandan çıxdığımız zaman 2005-ci ildə bir çıxış etdim. Xətalı olduğumuzu söylədim Livanda bəzi səhvlərimiz olduğunu qəbul etdik. Böhranın başında da səhvlərimiz olduğunu söylədik. Lakin onlar yalnız sözlərini dəyişdirirlər. Aldıqları pula görə danışmalarını təyin edirlər. Bu şəxs və ya tərəflər dövlətin bir neçə ay və ya bir neçə həftə içində düşəcəyinə bu səbəblə düşəcək bir dövlətlə dialoq kurmayacakları qənaətimə daşıyırdılar? Qurulacaq yeni hökumətdə özlərinə yer tapma səyi damıydılar? Terror hərəkətləri başladığında bunlar səssiz qalmış terroru kınamamıştı. Terroristlərə səbəblər tapmışdı. Bütün dünya ölkələri və xalqları milli birliyimizi əks etdirdiyi üçün silahlı kuvvetlerimizle öyünərkən bunlar orduya dəstək verməmişdir. Bunların dalğalanmaları və buqələmun kimi rəng dəyişdirmələrini milliçilik olaraq vermirik. Çöldən dəstək sahələrin milliyətçi olduğunu və müstəqil qərarlara sahib olduqlarını söyləmək mümkün deyil. Çünki qərarları özlərini maliyyəyə edənlərə asılıdır.Xalqı içəridə acı çəkərkən xaricdə televiziya ekranlarında milliçilik və vətənpərvərlik dərsləri vermək ulusalcılıkla uyğun gəlməz. Bu vəziyyətdə milli müxalifət siyasi mənada xalq bazası olan və xalq tərəfindən seçilən kesimlerdir. Özlərini müxalifət olaraq tanımlayanların hansı seçkidə və kim tərəfindən seçildilər.Kiminlə dialoq kuracağımız mövzusuna gəlincə Suriyada bir çox siyasi partiya var. Bu partiyalar yeni olmasına qarşı dəyişən olmayan milliyətçi partilerdir. Xaricə asılı olmayan partilerdir. Suriyada milli güclər, vətənpərvər Suriyalılar var. Biz özlərini milli müxalifət olaraq niteleyenlerin yalnız özlərini təmsil etdiklərini çox yaxşı bilirik.Təyin edici ünsürlərin və dialoq təməllərinin netleşmesi halında Suriyadakı siyasi sistem parlament sistemi olaraq mı qalacaq yada başçılıq sistemi mi qurulacaq?Qurulacaq Sistemi Xalq təyinTəyin edici ünsürlər açıq. Hər şey müzakirə. Suriyanın müstəqilliyi xaricində qırmızı xəttimiz yox. Bu da içişlerimize xarici müdaxilə olmayacağı mənasını verir. İkincisi terroristlərə dəstək vermə mövzusunda əsla dözüm gösteremeyiz. Bunun xaricində Suriyanın necə olacağı mövzusunda bir problemimiz yoxdur. Parlament, prezident ya da başqa bir sistem buna xalq qərar verəcək. Xalqın təyin hər şeyi qəbul etməyə hazırıq.
Prezident məqamı yəni siz daxil mi?
Məqamla mənim aramda fərq var Mövqe siyasi sistemə bağlı. Siyasi giley hər mövqenin səlahiyyətlərini müəyyənləşdirir. Siyasi sistem dəyişdiyi zaman siyasi mövqenin da səlahiyyətləri dəyişəcək. Buna prezidentin səlahiyyətləri də daxildir. Başçı və onun haqqında deyilənlər isə, şəxsim və səlahiyyətlərlə əlaqəsi yoxdur. Mövqe arxasında qaçan hər şəxs kiçik hesab edilər. Bu məzmunda mövqe hədəf deyil vasitədir. Hədəf şəxsin cəmiyyətə təqdim etdiyi bir layihə və xalqın bu proyektə verdiyi dəstəkdir. Düşmən media orqanlarının etməyə çalışdığı problemin xarici planlar, çöldən gələn güclər ya da köktendincilikte deyil xalqı tərəfindən rədd edilən kreslosuna yapışan, kreslo üçün xalqını qətl Başkanda yatdığını önə etməkdir. Bu səbəblə istefa mövzusunu gündəmə daşıdılar. Əslində mövqenin xalq dəstəyi olmadan heç bir dəyəri yoxdur. Bu səbəblə xalqın verəcəyi qərarın prezidentin qalması ya da getməsi mövzusunda təyin edici olduğuna inanıram.
Bəzi seqmentlər rejimlə dialoqu deyil müzakirəyə gündəmə gətirdilər. Bəzi Suriyalı səlahiyyətlilərin bu termini rədd etdiklərini anladıq. Rejimlə müzakirəyə necə qiymətləndirirsiniz?
Xaricə Asılı Güclər Müzakirə sözcüyünün gündəmə gətirir
Dövləti, ölkəni, cəmiyyəti və vətəni bir ailəyə bənzədirəm. Ailə fərdləri bir araya gəldiyi zaman müzakirə etməz dialoq qurar. Suriyalılar bir araya gəldiyi zamanda Suriyalılar arasında müzakirə deyil dialoq deyirik. Özünü xarici hiss müzakirə olaraq adlandıra bilərik. Özünü xaricə asılı olaraq görürsə müzakirə sözcüyünü istifadə edə bilər. Dövlət şəxslərlə müzakirə etməz dövlətlər yada partiyalarla edər. Müzakirə mövzusunu gündəmə gətirənlərin xüsusiyyətlərini almaqları lazımdır. Suriyelilerle dialoq qurmaq istəyən Suriyalı mi yada xarici mı olduğunu və bəzən təmsil etdiyini təyin etməli.
Bölgədə ABŞ xarici işlər naziri John Kerryi bölgə dövrü, İsrailin Türkiyədən üzr istəməsi, Livan hökumətinin istefa verməsi və Mövzum ın yeni hökuməti qurmaqla vəzifələndirilməsi kimi inkişafları görürük. Dera’daki hadisələr və Ürdün’nün bu hadisələrdə rol oynadığı iddia edilir. Yaşanan siyasi və diplomatik inkişafların Suriyada yaşanan hadisələrlə eynivaxtlı olması bir təsadüf mü?
Son olaraq yaşananların bir təsadüf olmadığı mövzusunda görüş birliyi var. Siyasətlə əlaqəsi olmayan Suriyalı yada xarici birinə soruşsanız belə bu hadisələrin paralellik içində olduğunu söyləyəcək. Bu hadisələri idarə edən adam eyni.
Gərginliyin dırmaşdığı bir dövrdə Obama və Kerry eyni ölkələri fərqli zamanlarda ziyarət etdi. Xüsusilə Dera’da yaşananlar mövzusunda hadisələri bir-birinə bağladığımız zaman iki nəticəyə çatarıq. Birincisi Suriyada ilk gündən etibarən yaşananlardan xarici ünsürün təməl ünsür təşkil etdiyi. İnsanları bu mövzuda razı etmək çətin oldu. İkincisi müvəffəqiyyət qeyd etdiyimiz müddətcə tırmandırmalarla qarşılaşmamız qaçınılmaz. Çünki xarici güclər təslim olmayacaq. Hərəkətin təsadüf olmadığı doğru lakin daha əvvəl təxmin edə bilməmiş olmamız və dəqiq olaraq görmememiz səhv.
İordaniyanın Suriya döyüşündə təhsil düşərgələri qurma və yığıncaq bazasına çevrilmə, terror qruplarına hərbi komutanlıklar və sərhədi vasitəsilə silahlı terroristlərin sızması kimi təməl rol oynadığı istiqamətindəki söz-söhbətlər son günlərdə artdı. Bu da Dera’daki vəziyyətin sükunətin ardından başlanğıc nöqtəsinə dönməsini açıqlayır. İordaniya necə bir rol oynayır?
Fələstindəki müqavimətçilərə Sadə Bir Silah daşıyan bir şəxsi tuta İordaniyanın silahlarıyla Keçən minlərlə adam Yakalayamadığına İnanmaq Güc
Bu mövzuda əlimizə bir çox rəsmi məlumat gəldi. Bir qisimini də mediadan təhlükəsizlik və diplomatik kanallardan öyrəndik. İki ay əvvəl İordaniyadakı səlahiyyətlilərlə bu məlumatları görüşmək və yalnız Suriyanın təhlükədə olmadığı mövzusunda xəbərdar etmək üzrə siyasi bir nümayəndə göndərdik. Lakin İordaniya tərəfi bunların hamısını rədd etdi. Ardından Dera’daki artırma gəldi. İordaniyadan minlərlə silahlı terroristin və xadimin axın etdiyini gördük. Təxminən bir ay əvvəl İordaniyaya bir təhlükəsizlik məsulu göndərdik. İordaniyalı təhlükəsizlik səlahiyyətliləriylə görüşərək lazımlı məlumatları verdi lakin İordaniya tərəfindən yalanlama gəldi. Bu məntiqsiz. İordaniyada təhsil düşərgələri olmadığını düşünək. Çünki təhsil düşərgələri mövzusunda verilən məlumatlar dəqiq deyil. Lakin qəti olan terroristlərin də etiraf etdiyi kimi İordaniya sərhədindən girdikleridir. Keçdiyimiz illərdə Fələstinli müqavimətçilər sadə bir silah daşıyan bir şəxsi tutma gücünə sahib İordaniyanın minlərlə silahlıdır silahları və mühimmatlarıyla Suriyaya sızmalarını önleyemediği inandırıcı deyil.
Suriyadakı vəziyyətin İordaniya baxımından təhlükəsinin fərqində olmayan İordaniyalı səlahiyyətlilərin və digər ölkələrin daha şüurlu olmalarını ümid edirik. Çünki bu yanğın sərhədlərimizdə qalmayıb hər yerə yayılacaq. Hər kəs İordaniyanın Suriya kimi təhlükədə olduğunu bilir. Müsəlman qardaşlar dövründən aldığımız dərslərdən dərs çıxarmalarını ümid edirik. İraqlı səlahiyyətlilərin Suriyadakı sabitliyin əhəmiyyətini kavramalarından dərs çıkarmalılar.
İordaniya, Qatar, Səudiyyə Ərəbistanı və bütün körfəz ölkələri və Livanın bir seqmenti Tunis, Misir, Libya və Yəmən hökumətlərinin bütününün səhv olub sizin doğru olmanız mümkün mü?
300 Milyon Ərəb Vətəndaşın Xətalı Olub Bir Qrup səlahiyyətliləri Doğru olması mümkün mü?
Biz bu ölkələrlə Ərəb zirvələrində toplanırdı. Sizlər Ərəb vətəndaşları olaraq bu zirvələrə güvənir idinizmi? Ərəb vətəndaşların bu zirvələrdə toplananlara hər cür tənqidi gətirdiklərini eşidirdi Bu məzmunda bu sualı soruşmaq lazımdır.
300 milyon Ərəb vətəndaşının səhv olub bir qrup səlahiyyətlinin doğru olması mümkün mü? İkincisi bu ölkələri müstəqil olmadıqları üçün suçlamamak lazımdır. Çünki qərarları müstəqil deyil və özləri tərəfindən alınmır. Bir qisimi ADB’li əfəndilərinin gücü ilə ayaqda dayanır. Bir qisimi də son olaraq NATO gücüylə rəhbərliyə gəldi. Gərgin bir ölkədə xalqlarının razılığı xaricində yaşayırlar. Bizə qanunilik kazandırmadan əvvəl özlərinin meşruluğa ehtiyacları var.
Nəticədə səhv ya da doğru olduğumuza Suriya xalqı qərar verəcək. Başqaları bizi maraqlandırmır.
İraqa gedəcək olsaq Qaidə Təşkilatı son olaraq İraqda Nusra Cəbhəsinin özünə bağlı olduğunu açıqladı. Nusra Cəbhəsi də Eymen əl-Zavahiri’ye beyət etdi. Hörmətli cənab prezident bu an Suriyada kiminlə döyüşürük? Qaidə Təşkilatı mü silahlı terror qrupları mı ya da mülayim militanlarla mı döyüşürük?
Silah daşıyıb Vətəndaşlara Saldıran Hər kəs terroristdir
Silah daşıyıb vətəndaşlara hücum hər kəs terroristdir. Terroristləri Qaidə yada qaydaya bağlı olmayan şəklində ayıra bilərik. Qaidənin bu an Nusra Cəbhəsi başlığı altında təsirli olduğu doğru. Lakin mülayim xadimlər anlayışı Amerikanın xalqlarına qarşı səbəb olaraq istifadə edilən bir termindir. ABŞ 2001 Sentyabr hücumlarının ardından Talibanla mübarizə etdi. Bir neçə il sonra Əfqanıstanda irəliləmə kaydedemediğini fərq etdi. ABŞ-ın itkisi böyük, Amerikaya qarşı nifrət artır və terror dünyaya daha çox yayılır. Bu səbəblə bu qruplarla dialoqu səbəbləndirməyə və bir-birinə salmağa ya da fərqli siyasi hədəflər üçün istifadə etməyə çalışır. Yaxşı Taliban və pis Taliban deyə bir ifadə gətirildi. İndi də mülayim teröristten söz edirlər. Mülayim terrorist deyə bir anlayış yox terrorist terroristdir.
Xadim, silahlı müxalifət kimi adlar istifadə edirlər. Bu anlayışları xalqlarına media vasitəsilə təqdim edirlər. Çünki vəziyyəti idarəçi ilə məzlum idarə arasındakı qarşıdurma olaraq göstərməkdən çox uzaqlaşdılar. Başlanğıcda görünüş belə idi. Terrorla birlikdə terroristin şəxsiyyəti ortaya çıxdı. Bu terrorist köktendincidir. Qərb mediasının bu həqiqəti gizləməsi mümkün deyil. Müxalifətə verdikləri silah və məntiqi dəstəyi bu şəkildə fərqli başlıqlarla gerekçelendiriyorlar. Öldürücü olmayan dəstək və vətəndaş yardım. Nəticədə mülayim xadim başlığı kənarda heç bir səbəb tapa bilmədilər.
Qaidənin avadanlıq və sursat baxımından Suriyada hakim olan ünsür olduğunu söylədiniz. Bu vəziyyətdə qərb Kaideyi silahlandırıp maliyyəyə edir Bunu necə qiymətləndirə bilərik?
Qərb əleyhdar olsa belə sahədəki hər ünsürü istifadə. Bunun ən yaxşı nümunəsi Maliyyədə yaşanır. Orada Kaideyle döyüşərkən Suriya və Liviyada dəstəkləyirlər. Suriyada döyüşən fundamentalist ünsürlərin eynisi Liviyada və Maliyyədə dəstəklənmiş və bu an Maliyyədə bu qruplara döyüş açılmışdır. Buna ikiqat standartlılık deyilir. Mən üçlü və dördlü standartlılık deyirəm. Əllərində min standart olsa istifadə etməkdən də çəkinməzlər. Onlar məmnun olmadıqları hər ölkəyə zərər verəcək hər kartı oynaya bilərlər. Bu səbəbdən Qaidənin Suriyaya gəlməsindən memnunlar.
Əvvəlcə fərqli bölgələrdə bu ünsürlərdən xilas olacaqlar. Suriya gələn bu ünsürlər başqa bölgələrdəki yüklərini yüngülləşdirəcək. İkincisi bu vəziyyət kimin qazanacağı bir yana Suriyada məhv gətirib çıxarır. Kim qazansa qazansınlar nəticədə əvəzini Suriya ağır şəkildə ödəyəcək.
Qərb Bu Terrorun Özünə dönəcəyəm fərqində deyilik yada bəlkə fərqində Suriyada bu an alt quruluş və düşüncə yıkımının nəticələrinə şahid oluruq. Bu da dövlət qazansa belə zəif bir dövlət olacağını göstərir. Qərbin məqsədi də budur. Lakin eyni zamanda bu terrorun bir gün özünə geri dönəcəyəm fərqində deyil ya da bəlkə fərqindədir. Qərb mətbuatı terroristlərin geri dönməsinin təhlükələrindən söz etməyə başladı.
Başlanğıcda Əfqanıstanda Kaideyi maliyyəyə etmələrinin əvəzini ağır ödədilər. Əvvəlki Suriya, Libya və başqa yerlərdə dəstəkləyirlər. Bunun əvəzini Avropanın göbəyində və ABŞ-da ağır ödəyəcəksiniz.
Son zamanlarda insani müdaxilə sözünü çox duymağa başladıq …
Son dövrdə insani müdaxilə anlayışı ortaya atıldı və bunun konkret tətbiqlərinə şahid olduq. 60 il əvvəl İsrailə qarşı Fələstin xalqının xeyrinə qərbin Fələstinə dəstək verdiyini gördük. Vyetnamda və 3 milyon insanın öldüyü Koreya müharibəsində gördük. Bəziləri ABŞ atəşiylə Şimali Koreyada 9 milyon insanın öldüyünü ifadə edir. İraqda gördük və nəticələrini çox yaxşı bilirik. Liviyada və son olaraq Suriyada gördük. İnsani müdaxiləylə birlikdə əxlaqi məsuliyyət anlayışı da gündəmə gəldi. Qanım insani müdaxilənin tək hədəfi Suriya insanını yıxmaq, əxlaqi məsuliyyət isə əxlaqi qanunları ortadan qaldırma və yıxma məsuliyyətidir. Onur və hüquqlara yapışma əxlaqını ortadan qaldırmaq, böyük gücləri yenemeyeceğini qəbul edən və diz çökən bir xalq yaratmaq. Bu düşüncəni və boyun əymə qanununu yerləşdirmək. Bu anlayışlar bizim bucağımızdan tam tərsi bir məna ifadə edir. Boyun əyməyə və diz çökməyə, təslimiyyəti, məğlubiyyətə və asılılığa xeyr demək.
Böhran iki ildir davam edir. Böhranın uzanmasının səbəbləri nədir sizcə?
Bu istiqamətdə daxili və xarici olmaq üzrə fərqli ünsürlər rol oynadı. Xarici ünsürlərdən söz etdik. Daxili ünsürlər isə, başda Suriyalılar yaşanan gerçəklər mövzusunda razı etməkdə çətinlik çəkdim. Sui-qəsd olduğuna inandıramadık. Bəziləri romantik bir iddia olduğunu müdafiə etdi. Belə olmadığını, romantik olsaydı romantik bitməsi lazım olduğunu söylədim. Bəzi boşluqlarımız olsa da yaşananlar xarici planlardan ibarət idi. İnsanları bunların azad ordu olmadığı mövzusunda razı edə bilmədik başda. Lakin Qaidənin hadisələrə şərqdən qarışmasıyla gerçəklər su üzünə çıxmağa başladı. Bəzi seqmentlər hər şeyin fərqinə iş işdən keçdikdən sonra varabildin.
Milli görüş birliyi çox əhəmiyyətli və lazımlı. Dövlətin məscidləri yıkmadığına razı etməmiz çətin oldu. Son olaraq Dera’daki əl-Ömər məscidində olduğu kimi. İnternet saytları və televiziyada qırğın və hücum görünüşləri nəşr olunmasına baxmayaraq bəziləri tərs istiqamətdə yol almaqda qərarlı. Suriyadakı xaos zəmini silahla olmasa belə düşüncəylə yaradıldı. Bəziləri fərqində olmadan terroristlərin safında iştirak etdi. Bunlar maneə təşkil etdi. Lakin çoxu daha sonra səhv olduğunu anlarken bir qisimi hələ həqiqətin fərqində deyil.
Bunlar böhranın davam etməsinə yol açan ünsürlər. Dövlətin bu ana qədər ayaqda qalması və direnmesinin təməlləri nələrdir?
Xalq Olmasaydı Hər Şey bir neçə gün içində Yıkılabilirdi
Mən dövlətin deyil xalqın direndiğini düşünürəm. Bu uca xalq iki ildir müqavimət göstərir. Xalq belə hücumun ölçüsünü bilmir. Lakin nəticələrini konkret olaraq yaşayır. Buna baxmayaraq müqavimət göstərdi. Bu Suriyanın özünü göstərir. Bu xalq olmasaydı hər şey iddia təsirləri kimi bir neçə həftə içində deyil, bir neçə gün içində yıkılabilirdi. Dövlət gücünü də zəifliyini da xalqdan alır.
Siyasi sahədə və sahədə yaşanan hər şeydən söz etdik. Birazda insani bənddən danışaq. Siz bir ata olaraq uşaqlarınıza Suriyada yaşananları necə izah?
Mənim bəzilərinin iddia etdiyi kimi beş deyil üç uşağım var. Bu ümumi bir mövzu. Baba olaraq bu mövzuya digər atalar kimi ortaq oluram. Suriyada yaşanan hadisələr, nəticələri və iqtisadi, psixoloji və ictimai təsirləri, televiziya ekranlarında gördüklərimiz uşaqların məktəblərdə duyduqları danışmalar böhrandan əvvəl yaşananlardan çox fərqli. Bunların Suriyanın gələcəyi üzərində mənfi və təhlükəli təsirləri olacaq. Çünki onlar gələcəyin kuşaklarıdır. Hücumun hədəflərindən biri də budur. İnsanın dağıtmasına istiqamətlidir. Prioritetli olaraq üzərində dayanmamız lazım olan Allaha ən çox inanan Suriyalı uşağın böhranın təsirlərindən çıxmasıdır. Çünki dağıtma hərəkətlərində ən çox istifadə edilən söz “Allahu Əkbər” sözcüğüydü. Bu uşaqlara Allahu Əkbər sözüylə günahsız bir insanın öldürülməsi arasında bir əlaqə olmadığını necə izah edəcəyik? Bu asan bir iş deyil. Bu sözün, xeyr, sevgi və milli birlik mənasını verdiyini çatdırmalıyıq. Çünki bu imandan yola çıxaraq vətənə inanca, vətən gücünə və milli birliyə nail ola bilərik. Allaha və vətənə inansa özünə etibarı də artacaq. Məsuliyyətin burada yatdığına inanıram.
Sual: Nəticədə ümidli bilirsinizmi?
Önümüzdə Zəfərdən başqa bir variant Yoxdur
Suriyada xüsusilə canını ortaya qoyub hamımızın yaşaması üçün döyüşənlərdən başda olmaq üzrə ümumi bir ümid olmasaydı başından mübarizə edib savaşmamızın bir mənası yox idi. Lakin bu ümidimizi dövlət və səlahiyyətlilər olaraq xalqdan alırıq. Mən görüşdüyüm vətəndaşlardan və xüsusilə şəhid ailələrindən alıram. Bu ailələr sözün tam mənasıyla çox güclü və dayanıqlı. Bir şəhid verdik ikincisini, üçüncüsünü və dördüncüsünü verməyə hazırıq deyə bilirlər. Bu sərhədi olmayan bir vatanseverliktir. Bizi ümidləndirən budur. Önümüzdə zəfərdən başqa bir variant görmürəm. Suriya zəfərə çatmazsa yıxılacaq. Bu variantı hər hansı bir Suriyalı vətəndaşın qəbul edə biləcəyini zənn etmirəm.
Sizə yenidən təşəkkür etmək istəyirəm və əl-İhbariye televiziyası işçilərini salamlayıram. Sizin vasitənizlə Suriyalı hər vətəndaşı bu qiymətli münasibətdə Qurtuluş döyüşümüzü ildönümündə salamlayır və gələcək ildönümündə Suriyanın böhranının aşmasını və yaralarını qucaqlamasını diləyirəm….