Çin’in İran nükleer sorununun uygun şekilde çözülmesine yönelik temel önerileri, Birleşmiş Milletler Silahsızlanma İşleri Ofisi’nin resmi belgesi olarak yayımlandı.
Cenevre’de düzenlenen Silahsızlanma Konferansı’na katılan Çin heyeti, İran’ın nükleer sorununun çözümüne ilişkin önerilerin BM organının resmi belgesi olarak yayımlanmasını talep etmişti.
Dışişleri Bakanı Wang Yi, 14 Mart 2025’te Pekin’de Çin, Rusya ve İran arasında düzenlenen üçlü toplantıya katılırken maddeleri açıklamıştı.
21 Mart 2025 tarihli Silahsızlanma Konferansı’nın 2448/CD sayılı Belgesi şeklinde yayımlanan öneriler şunlardır:
Öncelikle, anlaşmazlıkların siyasi ve diplomatik yollarla barışçıl çözümüne bağlı kalın ve güç kullanımına ve yasadışı yaptırımlara karşı çıkın. Tüm taraflar ortak, kapsamlı, işbirlikçi ve sürdürülebilir güvenlik vizyonunu savunmalı, diyalog ve müzakerelerin yeniden başlaması için koşulları aktif olarak yaratmaya çalışmalı ve durumu tırmandırabilecek eylemlerden kaçınmalıdır.
İkinci olarak, haklar ve sorumluluklar arasında denge kurmaya bağlı kalın ve nükleer yayılmanın önlenmesi ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımı hedeflerine bütünsel bir yaklaşım sergileyin. İran nükleer silah geliştirmeme taahhüdünü yerine getirmeye devam etmeli ve diğer tüm taraflar Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesine Dair Anlaşma’ya (NPT) taraf bir Devlet olarak İran’ın nükleer enerjinin barışçıl kullanımına ilişkin hakkına tam olarak saygı göstermelidir.
Üçüncüsü, yeni bir uzlaşının temeli olarak Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA) çerçevesine bağlı kalın. Çin, tüm tarafların aynı yönde çalışmasını ve mümkün olan en erken zamanda diyaloğa ve müzakereye geri dönmesini umuyor. Amerika Birleşik Devletleri siyasi samimiyet göstermeli ve erken bir tarihte görüşmelere geri dönmelidir.
Dördüncüsü, diyalog yoluyla iş birliğini teşvik etmeye kararlı kalın ve BM Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) müdahalesi için baskı yapmasına karşı çıkın. Mevcut durumda, BMGK’nin aceleci müdahalesi ilgili taraflar arasında güven oluşturmaya veya farklılıkları gidermeye yardımcı olmayacaktır. Geri dönüş mekanizmasının başlatılması, yıllarca süren diplomatik çabaları boşa çıkaracaktır ve dikkatli bir şekilde ele alınmalıdır.
Beşincisi, adım adım ve karşılıklı bir yaklaşıma bağlı kalın ve istişare yoluyla fikir birliğine varın. Tarih, güçlü bir konumdan hareket etmenin zor konuları çözmenin anahtarına ulaşmayacağını kanıtlamıştır. Karşılıklı saygı ilkesini savunmak, tüm tarafların meşru endişelerini karşılayan ve uluslararası toplumun beklentilerini karşılayan bir çözüme ulaşan en büyük ortak zemini bulmanın tek geçerli yoludur.
BM Güvenlik Konseyi’nin daimi üyesi ve JCPOA’nın tarafı olan Çin, teklifleri açıklarken ilgili tüm taraflarla iletişim ve koordinasyon içinde kalacağını, barış görüşmelerini aktif olarak teşvik edeceğini ve görüşmelerin erken yeniden başlamasında yapıcı rol oynayacağını belirtti.
Pekin, diyalog ve müzakerelerin ileriye giden tek yol olduğunu defalarca dile getirmiş, yaptırımların, baskıların ve güç tehditlerinin uygulanabilir çözümler olmadığını söylemişti.
