Dünya Müslümanları Ve Mustazafları İmamı Hazreti İmam Seyyid Ali Hamanei sanal ortamda yüz karası 1919 anlaşmasının imzalanması yıldönümü dolayısı ile yayımladıkları mesajlarında şu açıklamaya yer verdiler: Sultacı ve sömürgeci güçler sulta kurmak istedikleri milletlerde aşağılanma duygusu oluşturmak istiyorlar. ”
Hazreti İmam Seyyid Ali Hamanei Vusukuddevle ismi ile de bilinen 1919 anlaşmasını bu alanda tarihi bir belge olarak örnek gösterdiler.
Bu anlaşma neydi ve hangi koşullar altında imzalandı. Bu hususu analiz edebilmek için bir kaç boyutu göz önünde bulundurmak gerek.
Bu anlaşmanın imzalandığı Gacarlar dönemi sömürgecilerin İran’a sızma ve sulta kurma dönemi olarak bilinir. Bu devirde kimi anlaşmalar İran’a dayatılarak imzalattırıldı.
1919 Vusukuddevle anlaşması bu anlaşmalardan biridir. Bu anlaşma Birinci Dünya Savaşından bir yıl sonra gizli olarak İran’ın temsilcisi Vusukuddevle ve İngiltere’nin İran özel temsilcisi Sir Percy Cox arasında imzalanan bir anlaşma idi. Bu anlaşmaya göre İran’ın mali ve askeri teşkilatları ve kurumları sırf İngiliz müsteşarlar tarafından denetlenecek ve böylece bu ülkeye savaş süresince verilen hasarlar telafi edilecekti. Bu çerçevede yeni demiryolu hatları inşa edilip gümrük tarifeleri de değiştirilecekti. ”
Genel bir bakışta, bu anlaşmanın başlangıcı ve sonunun saldırgan Britanya’nın sultacı amaçları çerçevesinde İran’a sızma ve İran’ı kontrolü altına almak projesi olduğu söylenebilir.
Gerçekte son Gacar kralı Ahmed Şah, ülke genelinde siyasi etkinliğini kaybettiği sırada ve Gacarlar hakimiyetinin sona yaklaştığı dönemde Britanya dönem dışişleri bakanı Lord Curzon ülkesinin İran’a nüfuzunu arttırmak amacı ile 1919 anlaşmasını planladı.
Anlaşmanın imzalanmasının ardından Vusukuddevle ve dönem hakimiyetin iki bakanı ile İngiltere temsilcisi Sir Percy Cox arasında 17 Mordad 1298 yılında gizli tutulan bu anlaşmanın İran meclisi tarafından onaylanmasını ve sonuçta general Dixon başkanlığında askeri bir heyetin ve Armitage Smith başkanlığında mali bir heyetin İran’a gitmesini ve İran’da yeni orduyu kurmalarını ve maliye işlerini düzene sokmalarını beklediler.
İngiltere’nin eski İran büyükelçisi Sir Denis Wright ise ” İngiltereliler İranlılar Arasında ” başlıklı belgeli kitabında şöyle bir itirafta bulunmuştur:” 1919 anlaşması Britanya’yı İran’ın içişlerinde tamamen serbest hale getirip pratikte diğer güçlerin müdahale yapmasını engelliyordu. ”
İranlılar için ise bu anlaşma, Britanya’nın İran’ı dizginleme çerçevesinde İran milletinin boynuna bağlanan halatın daralması anlamında idi.
O dönemde 1919 anlaşmasının boyutlarının ifşa olunması ve iptali için zemin hazırlayan isimlerden biri de Seyyid Hasan Moderris’ti. Bu ifşaatların ardından İran halkı da bu yüz kararsı anlaşmaya karşı farklı şehirlerde protesto gösterileri düzenlediler. Muhalefetlerin artması ile daha önce bu anlaşmadan dolayı memnun olduğunu ve herkesin de sevindiğini bildiren Ahmed Şah Kaçar da bu anlaşmayı iptal etmek zorunda kaldı.
Belki de mevcutta kimileri yanlış bir düşünceye sahip olup her türlü zillet ve aşağılanmalara katlanarak yabancı güçlere güvenilebileceğini zannediyorlar ancak sayısız ibret verici tarihi olaylar emperyalistlerin baskıları ve talepleri karşısında zafiyetin, pasifliğin ve çaresizliğin , geri kalmışlıktan başka bir sonucu olmadığını gösteriyor.
İran milleti de deneyimlerine dayanarak bağımsızlığın tek yolunun düşmanlara karşı milletin güçlü olmasına inanmak ve iç kapasiteler ve kabiliyetlere güvenmek olduğunu öğrenmiştir.
Hazreti İmam Seyyid Ali Hamanei’nin bu mesajı da gerçekte aydın bir geleceğe ulaşmak için geçmişten alınan dersleri ve ibretleri göz önünde bulundurmamız gerektiğini gösteriyor.
-
-
-
-
