İran, Saldırganlığa Karşı Sessizlik Gölgesinde Temelsiz Nükleer İddialar Konusunda Uyardı

İran’ın Birleşmiş Milletler Büyükelçisi ve Daimi Temsilcisi Gulamhüseyin Darzi, ülkemizin barışçıl nükleer programına karşı temelsiz iddialar ortaya atan ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile işbirliği talep eden bazı ülkelerin, İran’a yönelik eşi görülmemiş saldırgan eylemleri kınamaktan dahi kaçınmasının son derece endişe verici olduğu uyarısında bulundu.

İran İslam Cumhuriyeti’nin Büyükelçisi ve Maslahatgüzarı, yerel saatle pazartesi akşamı New York’ta düzenlenen Orta Doğu’da Nükleer Silahlardan ve Diğer Kitle İmha Silahlarından Arındırılmış Bölge Oluşturulması Konferansı’nın yedinci toplantısında, bu denli açık bir çifte standardın konferansın itibarını ve uymakla yükümlü olduğu ilkeleri ciddi biçimde zayıflattığını belirtti.

İrna’nın haberine göre, İran’ın Büyükelçisi ve Daimi Temsilcisi’nin konuşmasının tam metni şöyle:

**Bismillahirrahmanirrahim**

Bu yıl, konferansın amaç ve görevleriyle doğrudan bağlantılı, acil dikkatimizi ve ciddi biçimde ele alınmasını gerektiren bir dizi son derece endişe verici gelişmeye tanık olduk.

Bu toplantı olağanüstü koşullarda düzenleniyor; Gazze’de insani felaket ve sessiz soykırım hâlâ sürüyor. Ayrıca ABD ve İsrail rejimi iki kez — Haziran 2025 ve Şubat 2026’da — İran’a karşı, İran’ın barışçıl nükleer, kimyasal ve biyolojik tesislerine saldırıyı da içeren saldırgan eylemlerde bulundu. Bu saldırılar, Haziran 2025’teki önceki saldırıları daha da ağırlaştırdı ve yeni saldırılara ilişkin sürekli tehditler ile nükleer silaha başvurulmasına dair son derece endişe verici uyarılarla birlikte geldi.

Bu tür eylemler, Birleşmiş Milletler Şartı’nın temellerini, uluslararası hukukun temel ilkelerini ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT), Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Tüzüğü, Kimyasal Silahlar Sözleşmesi (CWC) ve Biyolojik Silahlar Sözleşmesi (BWC) dâhil uluslararası silahsızlanma ve yayılmanın önlenmesi yapısının bütünlüğünü hedef almaktadır.

Bu saldırgan eylemlerin ardından, aralarında Yüce Lider’in, üst düzey askerî ve siyasi yetkililerin, Minab’ta 168 kız öğrencinin ve bir düğün töreninde bulunan sivillerin de yer aldığı 5000’den fazla İranlı şehit oldu.

Bu saldırılar ayrıca sivil altyapıyı hedef aldı ve geniş çaplı yıkıma, büyük acı ve ıstıraba yol açtı. Bu saldırgan ve alçak eylemler bu konferans tarafından kesin ve açık biçimde kınanmalıdır.

Bu eylemlerin sorumluluğu yalnızca onları işleyenlere değil, aynı zamanda bu eylemlerin zeminini hazırlayan ve kolaylaştıranlara da aittir.

Komşu ülkelerin bu saldırılar için topraklarını, askerî üslerini, tesislerini ve lojistik desteklerini tahsis etmesini şiddetle esefle karşılıyor ve kınıyoruz. İran’ın bölgedeki ABD askerî üslerine ve tesislerine karşı savunma eylemleri, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesi uyarınca meşru müdafaa hakkının kullanılması kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Bu bağlamda, bazı ülkelerin sözde nükleer yayılma kaygılarını körüklemeye devam etmesi, İran’ın barışçıl nükleer programına karşı temelsiz iddialar ortaya atması ve İran’dan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile işbirliği talep etmesi, buna karşılık bu eşi görülmemiş saldırgan eylemleri kınamaktan dahi kaçınması son derece endişe vericidir. Bu denli açık bir çifte standart, konferansın itibarını ve uymakla yükümlü olduğu ilkeleri ciddi biçimde zayıflatmaktadır.

Barışçıl nükleer, kimyasal ve biyolojik tesislere yönelik hukuka aykırı saldırılar sessizlik ve dokunulmazlıkla karşılandığında, uluslararası silahsızlanma ve yayılmanın önlenmesi rejimlerinin ne gibi bir itibarı olabilir ve NPT, CWC ve BWC kapsamındaki barışçıl yararlanma hakkı ne anlam ifade edebilir?

Bugün İran hedeftir; yarın herhangi bir ülke olabilir. Barışçıl tesislerin korunması seçici biçimde uyulması gereken bir ilke olarak görülürse, bunun sonuçları bir ülkenin veya bir çatışmanın çok ötesine geçecektir.

Kabul edilebilir davranışın sınırları ortadan kalktığında, hiçbir ülke barışçıl tesislerinin korunmaya devam edeceğinden emin olamaz.

Sayın Başkan,

İran İslam Cumhuriyeti, Orta Doğu’da nükleer silahlardan ve diğer kitle imha silahlarından arındırılmış bir bölge oluşturulmasına büyük önem vermektedir.

İran’ın 1974 yılında Orta Doğu’da nükleer silahlardan arındırılmış bir bölge oluşturulmasına ilişkin ilk önerisinin üzerinden elli iki yıl geçmesine rağmen, bu köklü hedef hâlâ gerçekleştirilmemiştir.

Asıl engel, İsrail rejiminin nükleer silahlarından vazgeçmeyi, NPT’ye nükleer olmayan bir üye olarak katılmayı ve tüm nükleer tesislerini Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın kapsamlı güvenlik denetimlerine tabi tutmayı reddetmesi olmaya devam etmektedir; bu tutum ABD, Britanya ve Fransa’nın koşulsuz siyasi desteğiyle sürdürülmektedir.

Bu son derece ayrımcı durumun sürmesi, yayılmanın önlenmesi rejimine duyulan güvenin ve Ajans’ın güvenlik denetimleri sisteminin istikrarının zayıflaması riskini beraberinde getirmektedir. Bölge ülkelerinden en yüksek güvenlik denetimi standartlarına uymaları beklenirken, İsrail rejimi uluslararası toplumun Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’na katılma ve tüm nükleer tesislerini Ajans’ın kapsamlı güvenlik denetimlerine tabi tutma yönündeki tekrarlanan taleplerini sürekli görmezden geliyorsa, tüm bu rejimin itibarı ve etkinliği ister istemez sorgulanacaktır. Böyle tehlikeli bir uygulamanın, özellikle Orta Doğu gibi istikrarsız bir bölgede kök salmasına izin verilmemelidir. Bu gerçek, konferansın görevinin aciliyetini ve inkâr edilemez gerekliliğini vurgulamaktadır.

Bu durumun doğurduğu tehlike yalnızca teorik değildir. 22 Eylül 2023’te, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun yetmiş sekizinci oturumunun genel görüşmeleri sırasında İsrail rejiminin başbakanı, İran’a karşı inandırıcı bir nükleer tehdidin gerekliliğine açıkça işaret etti. Ardından 5 Kasım 2023’te rejimin bakanlarından biri, Gazze Şeridi’ne atom bombası atılmasının da seçenekler arasında olabileceğini açıkça önerdi. Bu açık nükleer tehditler sessizlik veya kayıtsızlıkla karşılanmamalıdır. Bu nedenle, bu nükleer tehditlerin derhal ve açıkça kınanmasını ve ilgili uluslararası kuruluşların, özellikle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın kendi görev alanları çerçevesinde gerekli önlemleri almasını talep ediyoruz.

Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nın süresiz uzatılmasıyla sonuçlanan mutabakatlar bütününün ayrılmaz bir parçası olan 1995 tarihli Orta Doğu kararı hâlâ geçerlidir ve tam olarak uygulanmalıdır. Bu kararın ortak sunucuları olan üç ülkenin, kararın daha fazla gecikme olmaksızın uygulanmasını sağlama konusunda özel sorumluluk taşıdığını bir kez daha vurguluyoruz. Bu bağlamda özellikle ABD’den taahhütlerini yerine getirmesini ve üzerine düşen sorumluluğu üstlenmesini talep ediyoruz.

1995 tarihli kararın ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nın 2010 Gözden Geçirme Konferansı’nın Orta Doğu’da nükleer silahlardan ve diğer kitle imha silahlarından arındırılmış bir bölge oluşturulmasına ilişkin «Eylem Planı»nın uygulanmasındaki sürekli başarısızlık kabul edilemezdir.

Bu alandaki ilerleme eksikliği, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nın on birinci Gözden Geçirme Konferansı’nın somut bir sonuca ulaşamamasıyla daha da derinleşti; bu durum büyük ölçüde bazı nükleer silah sahibi ülkeler ile nükleer silah paylaşım düzenlemelerine dayanan ülkeler arasındaki nükleer silahsızlanmayı ilerletme konusundaki siyasi irade eksikliğinden kaynaklandı.

Özellikle, aynı Batılı nükleer silah sahibi ülkelerin, bu konferansın çeşitli üyelerince Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması Gözden Geçirme Konferansı’nın nihai belgesinde Orta Doğu bölgesine ilişkin ifadelerin güçlendirilmesi amacıyla sunulan önerilere karşı çıkması dikkat çekiciydi. Böyle bir yaklaşım, nükleer silahsızlanma ve yayılmanın önlenmesi konusunda, özellikle Orta Doğu bağlamında süregelen çifte standartları daha da belirgin hale getirmektedir.

Sayın Başkan,

İran İslam Cumhuriyeti, bu konferansın faaliyetlerine yapıcı katkı sağlama taahhüdünü sürdürmektedir. Bu sürecin devletlerin yönlendirdiği, oydaşmaya dayanan ve Birleşmiş Milletler tarafından kolaylaştırılan bir süreç olarak kalması ve tamamen kendi belirli görevine, yani Orta Doğu’da nükleer silahlardan ve diğer kitle imha silahlarından arındırılmış bir bölge oluşturulması amacıyla hukuken bağlayıcı bir antlaşmanın müzakere edilmesine odaklanması gerektiğini vurguluyoruz.

Konferansın bu temel hedeften saptırılmasına veya özsel odağının zayıflatılmasına yönelik her türlü girişime karşı uyarıyoruz. Bu konferans, görevini yerine getirmek için gerekli kurumsal çerçeveye ve usullere hâlihazırda sahiptir. Dolayısıyla oydaşma ilkesini zayıflatabilecek veya gereksiz yapıların ve usullerin oluşturulmasına yol açabilecek her türlü girişimden kaçınılmalıdır.

Bazı ülkelerin temsilcileri tarafından ülkemize yöneltilen suçlamaları kesinlikle reddediyorum. Gerçek açıktır. Basra Körfezi bölgesindeki bazı ülkeler, topraklarını, hava sahalarını, askerî tesislerini ve diğer lojistik ve operasyonel kapasitelerini kasten saldırganların hizmetine sunarak ABD ve İsrail rejiminin saldırganlığını bilinçli biçimde kolaylaştırmış ve açıkça savaş suçu niteliği taşıyan saldırıların planlanması, hazırlanması ve icrası için gerekli imkânları onlara sağlamıştır. Uluslararası hukuka aykırı bu tür kasten işlenen fiiller, tek başına Birleşmiş Milletler Şartı’nın ve uluslararası hukukun temel ilke ve kurallarının ihlali sayılmakta ve uluslararası sorumluluk doğurmaktadır.

Ayrıca bu tür eylemler, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 3314 (XXIX) sayılı kararı hükümleri uyarınca saldırganlık fiiline katılma ve ona yardım etme niteliği taşımaktadır.

Buna göre ilgili ülkeler, saldırgan eylemlere katılma ve onlara yardım etme dâhil olmak üzere uluslararası hukuka aykırı fiillerinden sorumludur ve bu fiiller sonucunda İran İslam Cumhuriyeti’ne, vatandaşlarına ve ülkenin sivil ve kamu altyapısına verilen maddi ve manevi tüm zararların tam olarak tazmin edilmesi yükümlülüğünü sürdürmektedir.

Sayın Başkan,

Son olarak, bu haftaki müzakereler boyunca konferansın amaçlarının ilerletilmesi ve görevinin gerçekleştirilmesi hedefiyle zatıâlinizle ve diğer temsilcilik heyetleriyle yakın ve yapıcı işbirliğine hazır olduğumu bir kez daha vurgulamak isterim.

↑
Mobil sürümden çık