97-KAD\u0130R:<\/p>\n
Muhakkak biz indirdik onu. Yani oku da ancak bize secde ve ibadet et. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00fcce \u015fan\u0131m\u0131zla biz indirdik onu, o okunan Kur’\u00e2n’\u0131. \u0130l\u00e2h\u00ee kudret her kuvvetin \u00fcst\u00fcnde, her kem\u00e2li i\u00e7ine alm\u0131\u015f oldu\u011funa uyarmak i\u00e7in “azamet n\u00fbnu”yla “Biz indirdik onu.” buyurulmas\u0131 indirenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade ederken, indirilenin \u015fan\u0131n\u0131 y\u00fcceltmeyi de ifade eder. \u0130ndirilenin ismi a\u00e7\u0131klanm\u0131yarak (hu) zamiriyle i\u015faret olunmas\u0131 da onun a\u00e7\u0131klanmas\u0131na l\u00fczum olmayacak \u015fekilde zihinlerde bilinmi\u015f oldu\u011funa i\u015faret olmas\u0131 itibar\u0131yla \u015f\u00e2n\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fine ikinci bir uyar\u0131; sonra Kadir gecesinde indirildi\u011fini beyan ile Kadir gecesinin kadir ve faziletinin anlat\u0131lmas\u0131 da yine onun k\u0131ymet ve \u015ferefini a\u00e7\u0131klamakt\u0131r. ‘n\u0131n asl\u0131 ‘d\u0131r. h\u00fckm\u00fc tahkik ile kuvvetlendirir. Onun ismi olarak m\u00fcsned\u00fcn ileyh, fiil ve f\u00e2il bir fiil c\u00fcmlesi olarak haberi oldu\u011fundan, isim ve haber toplam\u0131 olan bir fiil c\u00fcmlesini i\u00e7eren bir isim c\u00fcmlesidir ki m\u00fcsned\u00fcn ileyh olan m\u00fctekellim (birinci \u015fah\u0131s) zamiri bir m\u00fcbted\u00e2, bir de f\u00e2il olarak tekrar etmi\u015f olmakla i\u00e7i\u00e7e iki h\u00fckm\u00fc i\u00e7ine alan kuvvetlendiren bir ifadedir. Me\u00e2n\u00ee \u0130lmi’nde malum oldu\u011fu \u00fczere bu \u00e7e\u015fit c\u00fcmleler kasr (tahsis) veya h\u00fckm\u00fc kuvvetlendirme ifade ederler. Yaln\u0131zca bir isim c\u00fcmlesi bile devam ve s\u00e2k\u0131t olma ifade etti\u011finden bu ve benzeri c\u00fcmleler, (inne) ve isim c\u00fcmlesi ve isnad\u0131n tekrar etmesi sebebiyle \u00fc\u00e7 katl\u0131 bir tekit ve yerine g\u00f6re de tahsis ifade eden \u00e7ok sa\u011flam c\u00fcmlelerdir. (h\u00fb) zamirinin merciine gelince, tefsircilerin \u00e7o\u011funlu\u011fu Kur’\u00e2n’a r\u00e2cidir demi\u015flerdir. Buh\u00e2r\u00ee’de zikredilmi\u015f olan da Kur’\u00e2n’dan kinayedir. R\u00e2z\u00ee, bunda tefsircilerin ittifak\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015f. Cibr\u00eel’e veya di\u011ferine ait oldu\u011funu s\u00f6yleyenler yok de\u011filse de, onlar\u0131 yalan saymam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eih\u00e2b, “zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131” demi\u015fse de, m\u00e2n\u00e2 itibar\u0131yla hakiki bir ihtilaf saymad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in olmas\u0131 gerektir. Zira Kur’\u00e2n’a d\u00f6nmesi ile Cibril’e d\u00f6nmesi birbirini gerektiriyor demektir. Di\u011fer vecihlerde, Kur’\u00e2n: Kur’\u00e2n’\u0131n t\u00fcm\u00fcne de bir k\u0131sm\u0131na da s\u00f6ylenmesi do\u011fru oldu\u011fu i\u00e7in “o Kur’\u00e2n” mefhumuna girer. Al\u00fbs\u00ee’nin nakletti\u011fi \u00fczere Hatt\u00e2b\u00ee zamiri Allah Te\u00e2l\u00e2’n\u0131n “oku” s\u00f6z\u00fcne i\u015faret oldu\u011funu ve ondan dolay\u0131 bu s\u00fbrenin ondan sonraya konuldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. K\u00e2d\u00ee Eb\u00fb Bekir \u0130bn\u00fc’l-Arab\u00ee de bunu be\u011fenmi\u015f: “Bu ger\u00e7ekten g\u00fczeldir.” demi\u015ftir. “Oku”, Kur’\u00e2n’\u0131n ilk inen \u00e2yeti oldu\u011fundan dolay\u0131, onun ini\u015fi Kur’\u00e2n’\u0131n indirilmeye ba\u015flamas\u0131 demek olaca\u011f\u0131 i\u00e7in zamirin ona g\u00f6nderilmesi de hakikatte \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ayk\u0131r\u0131 olmaz. Ancak zamirin mercii \u00f6nceki s\u00fbrede ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131 itibar\u0131yla “o Kur’\u00e2n’\u0131” demek gibi laf\u0131z itibar\u0131yla da sarih (a\u00e7\u0131k) olmu\u015f olur. Ve inzali, inzale ba\u015flamakla yorumlamaya ihtiya\u00e7 kalmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur’\u00e2n’a r\u00e2cidir, diyenlerin bir k\u0131sm\u0131, \u015e\u00e2b\u00ee’den rivayet edildi\u011fi \u00fczere indirilmeye ba\u015flanmakla tefsir etmi\u015fler ve demi\u015flerdir ki, b\u00fct\u00fcn Kur’\u00e2n’\u0131n tamam\u0131 bir gecede de\u011fil, yirmi \u00fc\u00e7 senede peyderpey nazil oldu\u011fu bilindi\u011finden “Ramazan ay\u0131 ki, onda Kur’\u00e2n indirildi.” (Bakara 2\/185) \u00e2yetinde oldu\u011fu gibi burada da maksad\u0131n, yirmi \u00fc\u00e7 sene devam eden indirili\u015fin ba\u015flang\u0131c\u0131 olmas\u0131 gerekir. Onun i\u00e7in zamirin ilk nazil olan “oku” emrine nisbeti ayn\u0131 m\u00e2n\u00e2y\u0131 daha \u00e7ok a\u00e7\u0131kl\u0131k ile ifade etmi\u015f olmakla beraber indirili\u015fi, ilk indirili\u015f ile yoruma ihtiya\u00e7 b\u0131rakmayan g\u00fczel bir m\u00e2n\u00e2 olur. Ve s\u00fbrenin Mekk\u00ee ve Meden\u00ee olmas\u0131 rivayetlerinin ikisine de uygun d\u00fc\u015fer.<\/p>\n
Bundan ba\u015fka s\u00fbrenin Meden\u00ee olmas\u0131 rivayetine g\u00f6re aciz\u00e2ne anlay\u0131\u015f\u0131ma daha yak\u0131n g\u00f6r\u00fcnen bir ihtimal vard\u0131r ki, o da bu zamirin s\u00fbresinin sonundaki “E\u011fer bundan vazge\u00e7mezse, onu per\u00e7eminden yakalar\u0131z.”<\/p>\n
(Al\u00e2k, 96\/15) \u00e2yetindeki “sef’ ” kelimesine r\u00e2ci olarak o vaadin Bedir harbinde yerine getirilmesine i\u015faret olmas\u0131d\u0131r. Bu \u015fekilde Ebu Cehil’in o yalanc\u0131, cani kafas\u0131n\u0131n kesilip cehenneme do\u011fru s\u00fcr\u00fcklendi\u011fi Bedir ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n n\u00fczul\u00fc (inmesi)ne i\u015faret olarak “E\u011fer Allah’a ve (hak ile bat\u0131l\u0131n) ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn, iki toplulu\u011fun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 (Bedir) g\u00fcn\u00fc kulumuza indirdi\u011fimize iman etmi\u015fseniz.” (Enfal, 8\/41) \u00e2yetinin m\u00e2n\u00e2s\u0131nda olmu\u015f olur. “Yevm” (g\u00fcn), geceyi de i\u00e7ine ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bundan Bedir vakas\u0131 Kadir gecesinin sabah\u0131nda oldu\u011fu ve bu y\u00fcksek vaadin yerine getirilmesi yevme’l-f\u00fcrk\u00e2n (hak ile bat\u0131l\u0131n ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn) olan o g\u00fcn\u00fcn gecesinden ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 da anla\u015f\u0131l\u0131r. “Ramazan ay\u0131 ki insanlara yol g\u00f6sterici, hidayeti, do\u011fruyu ve yanl\u0131\u015f\u0131 birbirinden ay\u0131rd edip a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olarak Kur’an o ayda indirilmi\u015ftir.” (Bakara, 2\/ 185) \u00e2yeti de bu m\u00e2n\u00e2 ile tefsir olunabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Bedir vakas\u0131 da Ramazan ay\u0131n\u0131n onyedinci g\u00fcn\u00fc olmu\u015ftur. Al\u00fbs\u00ee’nin kaydetti\u011fi \u00fczere Kadir gecesi Ramazan’\u0131n onyedinci gecesi oldu\u011fu, \u00e7\u00fcnk\u00fc Bedir vakas\u0131 onun sabah\u0131nda vuku buldu\u011fu Hasen’den de rivayet edilmi\u015ftir. \u015eu kadar ki bu ancak s\u00fbrenin Medine’de indi\u011fi rivayetine g\u00f6re sahih olabilir ve \u00e7o\u011funlu\u011fun tercihine g\u00f6re Kadir gecesinin Ramazan’da olmas\u0131na z\u0131t olmaz. Fakat bir hayli hadislerin delaletine g\u00f6re Ramazan’\u0131n son on g\u00fcn\u00fcnde aranmas\u0131 ve en \u00e7ok yirmi yedinci gece olmas\u0131 hakk\u0131ndaki rivayetlere uygun olmaz. Mekk\u00ee olmas\u0131 rivayetine de uymaz. Meden\u00ee olmas\u0131n\u0131 tercih edenlerin as\u0131l y\u00f6n\u00fc de bu olmas\u0131 gerektir. Bununla beraber Cuma g\u00fcn\u00fcnde duan\u0131n kabul edildi\u011fi saatin gizlendi\u011fi gibi Kadir gecesinin de b\u00fct\u00fcn sene i\u00e7inde gizlenmi\u015f oldu\u011fu, bilhassa Ramazan’da ve \u00f6zellikle son on g\u00fcn\u00fcnde teklerde veya \u00e7iftlerde, \u00f6zellikle yirmi yedisinde olmas\u0131 da en galip ihtimal bulundu\u011fu hakk\u0131ndaki en sa\u011flam rivayet d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcnce Kadir gecesi Bedir gecesinden ibaret demek de\u011fil, fakat Bedir gecesi Kadir gecelerinden biri idi. O sene Kadir, Ramazan\u0131n onyedisine rastlam\u0131\u015ft\u0131, diye anlamak daha do\u011fru olur. \u015eu halde b\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015flere ihtilafs\u0131z \u015f\u00e2mil olacak \u015fekilde en kesin ve ittifak edilmi\u015f olan m\u00e2n\u00e2, zamirin t\u00fcm veya k\u0131sm\u00ee mutlak Kur’\u00e2n’a d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesidir. veya Bedir de bu m\u00e2n\u00e2 dahilinde birer yak\u0131n ihtim\u00e2ldirler.<\/p>\n
\u0130nzalin m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelince: \u0130bn\u00fc Cerir ve di\u011ferlerinde zikredilmi\u015f oldu\u011fu \u00fczere \u00e7o\u011funluk rivayet tefsirleri \u0130bn\u00fc Abbas’tan \u015fu ifadeleri nakletmi\u015flerdir:<\/p>\n
1- \u0130krime’den: Kur’\u00e2n hepsi birden olarak Ramazan’da, Kadir gecesinde d\u00fcnya semas\u0131na indi. Sonra Allah yerde bir \u015fey yapmak, vahyetmek istedik\u00e7e ondan indirdi, ta ki toplad\u0131.<\/p>\n
2- Hak\u00eem b. C\u00fcbeyr’den: Kur’\u00e2n bir gecede y\u00fcksek semadan, d\u00fcnya semas\u0131na tamam\u0131 olarak indi. Sonraki senelerde ayr\u0131ld\u0131 ve \u0130bn\u00fc Abbas “Y\u0131ld\u0131zlar\u0131n mevkilerine yemin ederim.” (V\u00e2k\u0131a, 56\/75) \u00e2yetini okudu, ayr\u0131 ayr\u0131, par\u00e7a par\u00e7a nazil oldu, dedi.<\/p>\n
3- Said b. C\u00fcbeyr’den: Kur’\u00e2n, tamam\u0131 birden olarak Kadir gecesinde d\u00fcnya semas\u0131na indi de y\u0131ld\u0131zlar\u0131n mevkiinde oldu, Allah onu Resul\u00fcne bir k\u0131sm\u0131, bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ard\u0131nca indiriyordu deyip sonra: “\u0130nk\u00e2r edenler: ‘Kur’\u00e2n ona bir defada indirilmeli de\u011fil miydi?’ dediler. Biz onunla senin kalbini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in onu b\u00f6yle (par\u00e7a par\u00e7a indirdik) ve onu a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r okuduk.” (Furkan, 25\/32)<\/p>\n
4- Kur’\u00e2n’\u0131n, tamam\u0131 bir defada indi, d\u00fcnya semas\u0131nda Beyt-i \u0130zzet’e kondu ve onu Cebrail (a.s.) Muhammed (s.a.v.)’e kullar\u0131n kel\u00e2m\u0131n\u0131n ve amellerinin cevab\u0131yla indirdi. Ayn\u00ee’nin “Buhar\u00ee \u015eerhi”nde ifadesine g\u00f6re tamam\u0131 olarak Kadir gecesinde Levh-i Mahfuz’dan d\u00fcnya semas\u0131na indirildi de Beyt-i \u0130zzet’e kondu, Cebrail (a.s.) onu sefere (k\u00e2tip melekler)ye yazd\u0131rd\u0131, sonra da Cebrail onu Peygamber’e par\u00e7a par\u00e7a indiriyordu. Ba\u015f\u0131 ile sonu aras\u0131 yirmi \u00fc\u00e7 sene oldu.<\/p>\n
\u0130bn\u00fc Cerir’de \u015e\u00e2b\u00ee’den de iki rivayet vard\u0131r:<\/p>\n
1- Bize ula\u015ft\u0131 ki, Kur’\u00e2n tamamen birden olarak d\u00fcnya semas\u0131na indi.<\/p>\n
2- Kur’\u00e2n’\u0131n ilki Kadir gecesinde indi. Onun i\u00e7in tefsirler de ba\u015fl\u0131ca bu iki vecih \u00fczere y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015flerdir. Birincisinde zamir Kur’\u00e2n’\u0131n tamam\u0131na r\u00e2ci ve inzal (indirme), bilindi\u011fi \u00fczere bir defada indirmek m\u00e2n\u00e2s\u0131nda; ikincisinde ise indirmenin ba\u015flang\u0131c\u0131 m\u00e2n\u00e2s\u0131na olmu\u015f oluyor. Zamirin “oku” emrine g\u00f6nderilmesi de bu ikinci m\u00e2n\u00e2y\u0131 daha a\u00e7\u0131k ve hi\u00e7 yorumsuz olarak ifade etmi\u015f oluyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak arzetti\u011fimiz \u00fczere “sef’ ” kelimesine g\u00f6nderilerek Bedir’e i\u015faret olmas\u0131 da, Meden\u00ee olmas\u0131 rivayetine g\u00f6re, en yak\u0131n ve en uygun bir m\u00e2n\u00e2 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Kur’\u00e2n’a nisbet olunan inzalin m\u00e2n\u00e2s\u0131, Bakara S\u00fbresi’nin ba\u015f\u0131nda da ge\u00e7ti\u011fi \u00fczere gayb \u00e2leminden, \u015fehadet (g\u00f6r\u00fcnen) \u00e2lemin a\u00e7\u0131klamak demek oldu\u011fu i\u00e7in, Kur’\u00e2n’da gelecekle ilgili olarak bildirilen bir vaad ve tehdidin yerine getirilmesi, haber verilen bir hadisenin fiile \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 m\u00e2n\u00e2s\u0131nda da do\u011frudur.<\/p>\n
Kadir gecesinde, yani Kadir gecesi indirdik, yahut Kadir gecesi hakk\u0131nda indirdik. \u00c7\u00fcnk\u00fc baz\u0131lar\u0131 zamiri bu s\u00fbre m\u00e2n\u00e2s\u0131na Kur’\u00e2n’a d\u00f6nd\u00fcrerek bu s\u00fbreyi Kadir gecesi hakk\u0131nda, yani Kadir gecesinin \u015feref ve faziletini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in indirdik me\u00e2linde tefsir etmi\u015flerdir ki, muzaf\u0131n hazfine veya harf-i cerrini sebebli\u011fe yormu\u015flard\u0131r demek olur. Ger\u00e7i bundan sonraki \u00e2yetler Kadir gecesinin hay\u0131r ve faziletini beyan etmek i\u00e7in sevkedildi\u011fi i\u00e7in bu s\u00fbrede bu m\u00e2n\u00e2 da yok de\u011fildir. Fakat bu \u00e2yeti buna yormak eksiktir. Zira do\u011frudan do\u011fru zarfl\u0131k m\u00fcmk\u00fcn iken sebebli\u011fe veya muzaf\u0131n hazfine gitmek zahirin tersi oldu\u011fuyu gibi, s\u00fbrenin as\u0131l sevki do\u011frudan do\u011fruya gecenin kadrinden \u00f6nce onda indirilmi\u015f olan indirilenin, yani zamirin merciinin kadr ve \u015ferefini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in olmas\u0131 gerekirdi. Yoksa o Kur’\u00e2n’\u0131n Kadir gecesinde indirildi\u011fi s\u00f6ylenmeden do\u011frudan do\u011fruya Kadir gecesinin faziletini a\u00e7\u0131klamaya ge\u00e7ildi\u011fi \u015fekilde Kadir gecesinin en b\u00fcy\u00fck feyzinden s\u00fckut edilmi\u015f olaca\u011f\u0131 gibi s\u00fbrenin endinden \u00f6ncesiyle olan ilgisi g\u00f6zetilmemi\u015f, tertipte buraya konulmas\u0131n\u0131n hikmetine i\u015faret edilmemi\u015f olur. \u00d6nceki m\u00e2n\u00e2da ise s\u00fbrenin zevki yukarda k\u0131r\u00e2eti emredilen Kur’\u00e2n’\u0131n kadrini beyan i\u00e7in olup, gecenin fazileti onun i\u00e7inde bundan sonraki \u00e2yetlerin m\u00e2s\u00eeka lehi (kendisi i\u00e7in sevkedileni) oldu\u011fundan gerek \u00f6ncesine, gerek sonras\u0131na ilgisi tamd\u0131r. Onun i\u00e7in rivayet bak\u0131m\u0131ndan da, dir\u00e2yet bak\u0131m\u0131ndan da g\u00fcvenilen taraf birincisidir.<\/p>\n
Kadir, fiilinin masdar\u0131 olarak esas\u0131, g\u00fc\u00e7 yetirmek demek olup, h\u00fck\u00fcm, haya, takdir, \u015feref ve azamet, bask\u0131 yapmak m\u00e2n\u00e2lar\u0131na gelir. R\u00e2z\u00ee der ki, kadr ve kader birdir. Ancak s\u00fckun ile masdar, \u00fcst\u00fcn ile isimdir. Kadir gecesi denilmesinde de tefsirciler bu m\u00e2n\u00e2lardan her birine g\u00f6re birka\u00e7 vecih beyan etmi\u015flerdir:<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130S\u0130: \u0130bn\u00fc Cerir’in M\u00fccahid’den nakletti\u011fi vechile h\u00fck\u00fcm gecesi demektir ki D\u00fchan S\u00fbresi’nde “Biz O’nu m\u00fcbarek bir gecede indirdik. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz uyar\u0131c\u0131y\u0131z. (O gecede) Her hikmetli emir onda ay\u0131rt edilir.” (Duhan, 44\/3-4) buyuruldu\u011fu \u00fczere her hikmetli emrin, yani il\u00e2h\u00ee takdirde h\u00fckmedilmi\u015f i\u015flerin, yahut bir\u00e7ok i\u015flere h\u00fckmeden b\u00fcy\u00fck muhkem emirlerin farkedildi\u011fi, ay\u0131rt olundu\u011fu m\u00fcbarek gece demektir. Zira pek\u00e7ok tefsircinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re o m\u00fcbarek gece, Kadir gecesidir. \u015eaban’\u0131n yar\u0131 gecesi olan Beraat gecesi diyenlere g\u00f6re de orada s\u00f6z ge\u00e7mi\u015fti (Duhan, 44\/3-4 \u00e2yetine bkz.) Bu m\u00e2n\u00e2 ile \u00e7oklar\u0131 Kadir gecesi demek, takdir gecesi demek oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. Fakat varl\u0131klar\u0131n i\u015flerinin ve h\u00fck\u00fcmlerinin takdirlerini ve vakitlerini tayin m\u00e2n\u00e2s\u0131na as\u0131l takdir ezel\u00ee oldu\u011fu i\u00e7in burada kastedilen o h\u00fck\u00fcm ve takdirin a\u00e7\u0131klama ve yerine getirilmesi ile h\u00fck\u00fcm ve kaza olmas\u0131 laz\u0131m gelir. \u00c2yette (ay\u0131rt edilir) buyurulmas\u0131 da buna delalet eder. Kader ve kaza biri di\u011ferinin m\u00e2n\u00e2s\u0131na da kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in baz\u0131lar\u0131 kaza, baz\u0131lar\u0131 da h\u00fck\u00fcm diye ifade etmi\u015flerdir. Bunu bir sene zarf\u0131ndaki eceller ve r\u0131z\u0131klar gibi i\u015flerin kazas\u0131 diye kay\u0131tlayarak tarif etmek baz\u0131 rivayete dayanarak yay\u0131lm\u0131\u015f ise de “Her hikmetli emir”den a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lan yaln\u0131z bir sene ile kay\u0131tlanm\u0131\u015f de\u011fil, bir\u00e7ok senelere, as\u0131rlara ve devirlere ilgisi olan m\u00fchim ve b\u00fcy\u00fck i\u015flerdir. Mesela Kur’\u00e2n’\u0131n n\u00fczul\u00fc senelerce devam etmesi takdir edilmi\u015f, h\u00fck\u00fcmleri k\u0131yamete kadar eserlere ve senelere h\u00e2kim; peygamberlik, ayn\u0131 \u015fekilde Bedir, b\u00fct\u00fcn \u0130sl\u00e2m fetihlerinin ba\u015flang\u0131c\u0131 olan bir zafer. Kadir gecesinin as\u0131l k\u0131ymeti de b\u00f6yle feyzi i\u00e7eren hikmetli emirlerin yerine getirildi\u011fi h\u00fck\u00fcm ve kaza gecesi olmas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
\u0130K\u0130NC\u0130S\u0130: Z\u00fchr\u00ee’den rivayet edildi\u011fi \u00fczere Kadir, bizim de kadir ve haysiyet tabir etti\u011fimiz \u00fczere \u015feref ve azamet m\u00e2n\u00e2s\u0131na olmas\u0131d\u0131r ki, azamet ve \u015feref gecesi demek olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc “Bin aydan hay\u0131rl\u0131d\u0131r.”<\/p>\n
\u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dcS\u00dc: Tazyik (s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak, daraltmak) m\u00e2n\u00e2s\u0131na olmas\u0131d\u0131r ki, tazyik gecesi demek olur. Zira o gece inen meleklere yer dar gelir denilmi\u015ftir. Bu bize \u015funu ifade eder ki b\u00fcy\u00fck, \u015ferefli olaylar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n sonundaki hay\u0131r ve sel\u00e2metin y\u00fcceli\u011fi oran\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u015fiddet ve tazyik ile ilgilidir. Nitekim Kur’\u00e2n’\u0131n ini\u015fi de mele\u011fin \u015fiddetli bask\u0131n\u0131 ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u015eu halde Kadir gecesinde bu \u00fc\u00e7 m\u00e2n\u00e2n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fc de var demektir. Bu s\u00fbrede “Kadir gecesi” \u00fcnvan\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 defa zikredilmi\u015f olmas\u0131 da buna bir i\u015farettir.<\/p>\n
2. Ve ne bildirdi sana, nedir Kadir gecesi? Yahut “Bildin mi nedir Kadir gecesi?”; yani o Kadir gecesi \u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir gecedir ki, s\u0131rf senin kendi dirayetine kalsayd\u0131 onun mahiyetini, kadrinin derecesini bilemezdin. Fakat o ineni biz indirdi\u011fimiz gibi, bunu da a\u015fa\u011f\u0131da oldu\u011fu gibi biz bildirdik. Bu \u015f\u00f6yle de ifade olunabilir: “Bildin mi hem ne kadir gecesi?”<\/p>\n
3. “o Kadir gecesi”. (Bu, \u00e2yetleri alt\u0131 sayan Mekk\u00ee ve \u015e\u00e2m\u00ee’de bir \u00e2yettir). Bin aydan daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r. O gece amel, ibadet ve m\u00fcc\u00e2hede ile erilecek olan hay\u0131r ve sevap, onsuz bin ay amel ile kazan\u0131lacak olan hay\u0131r ve sevaptan daha \u00e7ok, daha fazla hay\u0131rl\u0131d\u0131r. Bir s\u0131n\u0131r ve miktar ile tayin ve tahdit edilmeyecek kadar \u00e7ok hay\u0131rl\u0131d\u0131r. Art\u0131k ne kadar daha \u00e7ok hay\u0131rl\u0131 oldu\u011funu Allah bilir. Bu s\u0131rf Allah Te\u00e2l\u00e2’n\u0131n Muhammed ve \u00fcmmetine bir l\u00fctfu ve ihsan\u0131d\u0131r. Bu tafdil (\u00fcst\u00fcn g\u00f6sterme) i\u00e7in en az olarak bin adedinin \u00f6l\u00e7\u00fc olarak g\u00f6sterilmesi tahsis i\u00e7in de\u011fil, \u00e7o\u011faltmak i\u00e7indir. B\u00f6yle iken bir seneden veya bin as\u0131rdan denilmeyip de “bin ay” deyip \u00f6zellikle ay ile ifade olunmas\u0131n\u0131n sebebine gelince, bu hususta birka\u00e7 rivayet vard\u0131r:<\/p>\n
1- \u0130bn\u00fc M\u00fcnzir’in ve \u0130bn\u00fc Ebi H\u00e2tim’in ve “S\u00fcnen”de Beyhak\u00ee’nin M\u00fccahid’den rivayet ettikleri vechile; Hz. Peygamber (s.a.v.) \u0130srailo\u011fullar\u0131’ndan bir erin Allah yolunda bin ay silah giyinmi\u015f oldu\u011funu anlatm\u0131\u015ft\u0131. M\u00fcsl\u00fcmanlar buna \u015fa\u015ft\u0131lar ve amelleri kendilerine pek k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Allah Te\u00e2l\u00e2 da bu s\u00fbreyi inzal buyurdu.<\/p>\n
2- \u0130bn\u00fc Ebi H\u00e2tim’in Ali b. Urve’den rivayetine g\u00f6re: Resulullah (s.a.v.) bir g\u00fcn \u0130srailo\u011fullar\u0131’ndan d\u00f6rt ki\u015finin seksen sene Allah’a ibadet edip, g\u00f6z a\u00e7\u0131p kapayacak kadar bir zaman g\u00fcnah i\u015flemediklerini anlatm\u0131\u015f, Eyy\u00fbb’\u00fc, Zekeriyya’y\u0131, Hazkil b. Ac\u00fbz’u, Yu\u015f\u00e2 b. N\u00fbn’u zikretmi\u015fti. Ashab-\u0131 kiram buna hayret ettiler. Bunun \u00fczerine Cebrail gelip “Ey Muhammed, \u00fcmmetin o birka\u00e7 ki\u015finin seksen sene ibadetinden hayrete d\u00fc\u015ft\u00fcler. Allah Te\u00e2l\u00e2 sana ondan daha hay\u0131rl\u0131s\u0131n\u0131 indirmi\u015ftir.” diye s\u00fbresini okudu da, “\u0130\u015fte bu senin ve \u00fcmmetinin hayran kal\u0131\u015f\u0131n\u0131zdan daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r.” dedi. Resulullah da sevindi.<\/p>\n
3- \u0130mam M\u00e2lik’in “Muvatta”da nakletti\u011fine g\u00f6re Resulullah’a \u00fcmmetlerin \u00f6m\u00fcrleri g\u00f6sterilmi\u015fti. Resulullah kendi \u00fcmmet fertlerinin \u00f6m\u00fcrlerini k\u0131sa sayarak ba\u015fkalar\u0131n\u0131n uzun \u00f6m\u00fcrde yapt\u0131klar\u0131 amellere yeti\u015fememelerinden endi\u015fe etmi\u015fti. Allah Te\u00e2l\u00e2 da ona Kadir gecesini verdi ve onu di\u011fer \u00fcmmetlerin bin ay\u0131ndan daha hay\u0131rl\u0131 k\u0131ld\u0131. Bu rivayetlere g\u00f6re bin ay\u0131n tahsisi seksen k\u00fcsur senenin bu \u00fcmmet i\u00e7inde bir insan i\u00e7in \u00e7o\u011funluk itibariyle uzun bir \u00f6m\u00fcr olmas\u0131na i\u015faret demek olur.<\/p>\n
4- Tirmiz\u00ee, \u0130bn\u00fc Cerir, H\u00e2kim, Taber\u00e2n\u00ee ve \u0130bn\u00fc Merd\u00fbye ve “Del\u00e2il”de Beyhak\u00ee, Kas\u0131m b. Fadl Hadd\u00e2n\u00ee tar\u00eek\u0131yla Yusuf b. Sa’d (baz\u0131lar\u0131nda Yusuf b. M\u00e2zin, \u0130bn\u00fc Cerir’de \u0130sa b. M\u00e2zin)’den Hz. Hasan b. Ali (r.a.)’ye isnad edilen bir hadis rivayet etmi\u015ftir: Yusuf b. Sa’d demi\u015f ki: Muaviye’ye biatten sonra Hasan b. Ali’ye bir adam kalkt\u0131 da m\u00fcminlerin y\u00fczlerini karartt\u0131n, yahut “ey m\u00fcminlerin y\u00fczlerini karartan!” dedi. (\u0130bn\u00fc Cerir’in lafz\u0131nda: \u0130sa b. M\u00e2zin dedi ki: Hasan b. Ali (r.a.)ye: “Ey m\u00fcminlerin y\u00fczlerini karartan, kalkt\u0131n da \u015fu adama, yani Muaviye b. Ebi S\u00fcfyan’a biat ettin?” dedim) bunun \u00fczerine Hz. Hasan \u015f\u00f6yle dedi: “Allah sana rahmetle muamele etsin”, beni azarlama, \u00e7\u00fcnk\u00fc Peygamber (s.a.v.) hazretlerine r\u00fcyada Beni \u00dcmeyye minberi \u00fczerinde g\u00f6sterildi, bu fenas\u0131na gitmi\u015fti, bunun \u00fczerine nazil oldu. “Muhakkak biz sana Kevser’i verdik.” (Kevser, 108\/1) Ey Muhammed, yani cennette bir nehir, hem de yani o Kadir gecesi \u00dcmeyyeo\u011fullar\u0131n\u0131n melik olaca\u011f\u0131 bin aydan hay\u0131rl\u0131d\u0131r ey Muhammed” ve bunu rivayet eden Kas\u0131m, hakikatte \u00dcmeyyeo\u011fullar\u0131n\u0131n saltanat\u0131n\u0131 hesap ettik bin ay ediyor, ne fazla ve eksik, dedi, demi\u015flerdir. Buna g\u00f6re “bin aydan hay\u0131rl\u0131d\u0131r” \u00e2yeti, Emev\u00ee devletinin m\u00fcddetine ve ayn\u0131 zamanda onun da bir hay\u0131r oldu\u011funa i\u015faret etmi\u015f ve gaibden haber veren bir mucizeyi de i\u00e7ine alm\u0131\u015f oluyor. Hz. Peygamber’in minberi Medine’de konulmu\u015f oldu\u011fu i\u00e7in baz\u0131lar\u0131 bundan s\u00fbrenin Meden\u00ee oldu\u011funa delil getirilece\u011fini de s\u00f6ylemi\u015flerdir. Bir tak\u0131mlar\u0131n\u0131n zannetmek istedikleri gibi Emeviler’in mutlaka k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne de\u011fil, onlara hay\u0131r isbat etmi\u015f olmas\u0131 itibar\u0131yla lehlerinde demek olan\u0131 bu hadisin s\u0131hhati tesbit edilebilmi\u015f olsayd\u0131 da “bin ay”\u0131n m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 ve tahsis edilmesinin sebebini tefsir i\u00e7in en a\u00e7\u0131k bir delil olurdu. Fakat s\u0131hhati tesbit edilememi\u015f, ancak zay\u0131f m\u0131, yoksa m\u00fcnker mi oldu\u011funda ihtilaf edilmi\u015ftir. Tirmiz\u00ee der ki: Bu, bir garib hadistir, biz bunu ancak bu \u015fekil ile tan\u0131yoruz. Ve Kas\u0131m b. Fadl hadisinden Yusuf b. Sa’d’den: “Bir de Kas\u0131m b. Fadl’dan, Yusuf b. M\u00e2zin’den denilmi\u015f. Kas\u0131m b. Fadl Hadd\u00e2n\u00ee sikad\u0131r. Yahya b. Sa\u00eed ve Abdurrahman b. Mehd\u00ee onu do\u011frulam\u0131\u015flard\u0131r. Fakat Yusuf b. Sa’d bilinmeyen (me\u00e7hul) bir adamd\u0131r. Biz ise bu hadisi bu laf\u0131z ile ancak bu y\u00f6nden tan\u0131yoruz”. Bunun \u00f6zeti “D\u00fcrr\u00fc Mensur”da da zikredildi\u011fi \u00fczere zay\u0131f demektir. Suy\u00fbt\u00ee “\u0130tkan”da der ki: “Bu hadis ile s\u00fbrenin Meden\u00ee oldu\u011funa delil olunuyorsa da M\u00fczen\u00ee bu hadise m\u00fcnker demi\u015ftir.” Bununla beraber Al\u00fbs\u00ee’nin nakletti\u011fi \u00fczere Hat\u00eeb, \u0130bn\u00fc Abbas’tan da ve ayn\u0131 \u015fekilde \u0130bn\u00fc M\u00fczeyyeb’den de \u015fu laf\u0131z ile tahric eylemi\u015f: Allah’\u0131n Nebisi (s.a.s.) dedi ki: “Bana r\u00fcyada \u00dcmeyyeo\u011fullar\u0131 g\u00f6sterildi, minberime \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131, bu bana a\u011f\u0131r geldi bunun \u00fczerine, indirildi.” ve Cel\u00e2leddin Suy\u00fbt\u00ee “D\u00fcrr\u00fc Mensur”da bunu da zikrettikten sonra: “\u015eu halde M\u00fczen\u00ee’nin, o hadis m\u00fcnkerdir, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bence teredd\u00fct vard\u0131r” diye ink\u00e2rdan y\u00fcz \u00e7evirerek zay\u0131fl\u0131k ile yetinmek istemi\u015ftir. \u0130bn\u00fc Cerir de ‘nin tefsirinde gerek \u0130srailo\u011fullar\u0131 \u00e2bidi ve gerek bu Emeviyye hadisi rivayetini de zikrettikten sonra bu g\u00f6r\u00fc\u015fler i\u00e7inde tenzilin (indirmenin) z\u00e2hirine en yara\u015fan g\u00f6r\u00fc\u015f, Kadir gecesinde amel, Kadir gecesi bulunmayan bin ay amelden daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r, diyenlerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fler birtak\u0131m bat\u0131l m\u00e2n\u00e2lar\u0131n davalar\u0131d\u0131r ki, onlara ne haberden, ne ak\u0131ldan, ne de tenzilde mevcut bir delalet yoktur, diye karar vermi\u015ftir. B\u00f6yle karar vermek ise rivayet etti\u011fi o haberleri red ve ink\u00e2r demek oldu\u011fu cihetle, bu da M\u00fczen\u00ee’ye i\u015ftirak etmi\u015f demektir.<\/p>\n
Tarihe m\u00fcracaat edildi\u011fi surette de ilk bak\u0131\u015fta hesap\u00e7a bir uyu\u015fmazl\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Zira bin ay, seksen \u00fc\u00e7 sene d\u00f6rt ay eder. Halbuki Hz. Hasan’\u0131n emirli\u011fi Hz. Muaviye’ye teslimi tarihi olan k\u0131rk bir senesi Reb\u00ee\u00fclevvel’inden veya Rebi\u00fcl\u00e2hir’inden veya Cemaziyel\u00fbl\u00e2’s\u0131ndan itibaren Emeviler’in sonuncusu olan \u0130kinci Mervan’\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcz otuz iki senesi sonuna kadar say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde Emeviyye devletinin m\u00fcddeti doksanbir sene on ay yahut dokuz yahut sekiz ay eder ki bin y\u00fcz yahut bin y\u00fcz bir yahut bin y\u00fcz iki aya ula\u015f\u0131r. Bu halde arada en az y\u00fcz ay kadar bir fark var demektir. Bununla birlikte bu konuda selahiyet sahibi olan \u0130bn\u00fc Esir ve K\u00e2d\u00ee Cemaleddin ve Ebu’l-Fid\u00e2 gibi tarih\u00e7iler bu fark\u0131n \u00f6nemli olmad\u0131\u011f\u0131na kani olarak an\u0131lan hadisi kabul edip nakletmi\u015flerdir. Nitekim Ebu’l-Fid\u00e2 \u015f\u00f6yle der: Emev\u00ee devleti halifeleri ond\u00f6rtt\u00fcr. Birincileri Muaviye b. Ebi S\u00fcfyan ve sonuncular\u0131 Mervan Ca’d\u00ee’dir ve devletlerinin m\u00fcddeti doksan k\u00fcsur senedir. Bu ise yakla\u015f\u0131k bin ayd\u0131r. K\u00e2d\u00ee Cem\u00e2leddin b. Vas\u0131l (r.a.) der ki: \u0130bn\u00fc Esir tarihinde \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: Hz. Hasan K\u00fbfe’den y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc zaman ona bir adam rastlad\u0131 da, “ey m\u00fcminlerin y\u00fczlerini karartan” dedi. O da: Beni bana k\u0131nama, \u00e7\u00fcnk\u00fc Resulullah (s.a.v.)a r\u00fcyas\u0131nda g\u00f6sterilmi\u015fti ki \u00dcmeyyeo\u011fullar\u0131 onu minberine ad\u0131m ad\u0131m \u00e7\u0131k\u0131yor, bu onun g\u00fcc\u00fcne gitti, bunun \u00fczerine Allah Te\u00e2l\u00e2 ve \u00e2yetlerini inzal buyurdu.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki bu tarih\u00e7iler buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131p “bin ay”\u0131n yakla\u015f\u0131k olarak \u00dcmeyyeo\u011fullar\u0131’n\u0131n saltanat\u0131na i\u015faret olmas\u0131n\u0131 yeterli g\u00f6rerek hadisi tarih a\u00e7\u0131s\u0131ndan kabul etmi\u015flerdir. Buna g\u00f6re as\u0131l maksat anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f, adedi kesin de\u011fildir, Emev\u00ee devletinin saltanat\u0131n\u0131n say\u0131l\u0131 olan hay\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve m\u00fcddetine yakla\u015f\u0131k bir i\u015faret ile Peygamber’e verilmi\u015f olan Kadir gecesinin s\u0131n\u0131rs\u0131z olan hayr\u0131n\u0131 beyand\u0131r demek olur. Tarih\u00e7iler, zay\u0131f olan rivayetleri de kaydedegeldikleri i\u00e7in bundan haddi zat\u0131nda hadisin s\u0131hhatini kabul etmek laz\u0131m gelmezse de tarih a\u00e7\u0131s\u0131ndan yap\u0131lacak itiraza bir cevap te\u015fkil etmek itibar\u0131yla bunun bir \u00f6nemi bulundu\u011fu da ink\u00e2r olunamaz. Bu bak\u0131mdan an\u0131lan hadis m\u00fcnker say\u0131lmamas\u0131 gerekir. Ancak Tirmiz\u00ee’nin Kas\u0131m b. Fadl sika (do\u011fru ki\u015fi)d\u0131r demesine, onun ise \u00dcmeyyeo\u011fullar\u0131 saltanat\u0131n\u0131n ne fazla ne eksik bin ay olarak hesap edilmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemesine g\u00f6re bunun yakla\u015f\u0131k de\u011fil, tam olmas\u0131 gerekir. \u015eu halde tarih\u00e7ilerin s\u00f6z\u00fc ile bunu nas\u0131l ba\u011fda\u015ft\u0131rmal\u0131 veyahut hangisini tercih etmeli sorusu ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Bizim kanaatimize g\u00f6re hadis\u00e7inin, inan\u0131l\u0131r bir hadis\u00e7i olmas\u0131 itibar\u0131yla tahkiki; tarih\u00e7inin tarih\u00e7i olmas\u0131 itibar\u0131yla takr\u00eebinden daha tercih edilir olmas\u0131 l\u00e2z\u0131m gelir. O halde bilinen tarihe kar\u015f\u0131 bunun sebebi ne olabilir? Bunda fikrimizce \u00fc\u00e7 sebep ihtimallidir:<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130S\u0130: Hadisin baz\u0131 rivayetinde “minberine \u00e7\u0131k\u0131yorlar”, baz\u0131 rivayetinde “onun minberini g\u00f6n\u00fclleri \u00e7ekiyor” laf\u0131zlar\u0131yla ifade edilmi\u015f oldu\u011funa g\u00f6re mefhumu Emeviler’in minbere \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, yani saltanatta terakkisi m\u00fcddeti \u00fczerindedir. Bu ise Hi\u015fam b. Abdilmelik ile son bulmu\u015f, ondan sonraki sekiz sene y\u0131k\u0131lma devri, yani minberden ini\u015f zaman\u0131 olmu\u015fur. Hz. Muaviye’nin istiklali k\u0131rk bir sene Cem\u00e2ziyel\u00fbl\u00e2’s\u0131nda, Hi\u015fam’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc y\u00fcz yirmi be\u015f senesi Rebi\u00fclevvel’inde oldu\u011funa g\u00f6re toplam\u0131 seksen \u00fc\u00e7 sene on ay eder. Bundan ikinci Muaviye’nin istifas\u0131 ile Mervan’\u0131n melik olmas\u0131na kadar ge\u00e7en zaman fas\u0131las\u0131 gibi be\u015f-alt\u0131 ay m\u00fcddet \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131nca geriye tam seksen \u00fc\u00e7 sene d\u00f6rt ay kal\u0131r ki, bu da Kas\u0131m’\u0131n da dedi\u011fi gibi ne fazla ne eksik olarak tam bin ay eder.<\/p>\n
\u0130K\u0130NC\u0130S\u0130: M\u00fcddetin toplam\u0131 olan doksan iki seneden Yezid’in \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine Abdullah b. Z\u00fcbeyr hazretlerinin muhalif olarak halifeli\u011fi m\u00fcddeti olan dokuz seneye yak\u0131n zaman da Emeviler’in istiklalinden \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gerekece\u011fine de i\u015faret olabilir ki, bu da ara\u015ft\u0131rma yapmak suretiyle incelense ayn\u0131 sonuca var\u0131labilir.<\/p>\n
\u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dcS\u00dc: Emevi melikleri i\u00e7inde Birinci Yezid’in zaman\u0131nda Hz. H\u00fcseyin’in \u015fehid edilmesi, dokuzuncular\u0131 olan \u0130kinci Yezid b. Abdilmelik’in, onbirincileri olan \u0130kinci Velid b. Yezid b. Abdilmelik’in sap\u0131kl\u0131k ve ahl\u00e2ks\u0131zl\u0131klar\u0131 sebebiyle hay\u0131rs\u0131zl\u0131kla bilinen sekiz k\u00fcsur sene m\u00fcddetleri doksan ikiden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde de seksen \u00fc\u00e7 sene k\u00fcsur ay kal\u0131r ki, bu da ayn\u0131 sonu\u00e7 demektir. \u015eu halde bin ay ile yetinilmesi bu \u00fc\u00e7 ihtimalden birine ve hatta her birine i\u015faret olaca\u011f\u0131 cihetle bin ay yakla\u015f\u0131k de\u011fil, tahkik\u00ee olarak bu husustaki gelece\u011fi b\u00fct\u00fcn inceli\u011fiyle ifade eden bir mucize vahyolmu\u015f olur. Bu \u015fekilde R\u00e2z\u00ee’nin hik\u00e2ye etti\u011fi vechile K\u00e2d\u00ee Abd\u00fclcebbar’\u0131n a\u015fa\u011f\u0131daki itiraz\u0131 da varid olmaz.<\/p>\n
K\u00e2d\u00ee Abd\u00fclcebbar zikredilen rivayeti ay\u0131playarak demi\u015ftir ki: Bu bin ay\u0131n Emeviler’e ait g\u00fcnler olmas\u0131 uzakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Emeviler’in g\u00fcnleri yerilmi\u015ftir. Allah Te\u00e2l\u00e2 Kadir gecesinin faziletini zikrederken \u00f6yle yerilmi\u015f olan g\u00fcnlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak zikretmez. Yani ism-i tafdil oldu\u011fu i\u00e7in bin aydan daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r demek, o bin ay\u0131n da hay\u0131r olmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu ise Emevi devleti g\u00fcnlerinin yerilmesi de\u011fil, \u00f6\u011f\u00fclmesi demek olaca\u011f\u0131 cihetle yak\u0131\u015fmaz, diye yermi\u015ftir. R\u00e2z\u00ee de buna kar\u015f\u0131 demi\u015ftir ki: Bu yerme, zay\u0131ft\u0131r. Zira Emeviler’in zamanlar\u0131, d\u00fcnya saadeti itibar\u0131yla b\u00fcy\u00fck g\u00fcnlerdir. Onun i\u00e7in Allah Te\u00e2l\u00e2’n\u0131n \u015f\u00f6yle demi\u015f olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz olmaz: “Ben sana bir gece verdim ki, din\u00ee saadet itibar\u0131yla o gece Emevi g\u00fcnlerinin d\u00fcnyev\u00ee saadetinden \u00e7ok daha hay\u0131rl\u0131 ve daha faziletlidir”. Ger\u00e7ekte Emeviler’in g\u00fcnlerinin Resulullah’a ho\u015f gelmeyecek, g\u00fcc\u00fcne gidecek k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri, \u015fer y\u00f6nleri de bulunmakla beraber b\u00fcy\u00fck fetihleri ve \u0130sl\u00e2m’\u0131n o s\u0131rada ge\u00e7irmekte oldu\u011fu fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve ihtil\u00e2l buhranlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7erek birli\u011fi iadesi gibi din\u00ee, d\u00fcnyev\u00ee hay\u0131r ve saadet y\u00f6nleri de \u00e7ok oldu\u011fu ink\u00e2r edilemez. Bin ay hakk\u0131nda bizim arzetti\u011fimiz d\u00fc\u015f\u00fcnceye g\u00f6re ise \u015fer y\u00f6nleri \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p at\u0131larak \u00f6yle hayr\u0131 i\u00e7ine alan aylarla bildirilmi\u015f oldu\u011fu cihetle an\u0131lan yerme ve itiraz\u0131n varid de olmayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. Hakikatte Kadir gecesi, gerek me\u015fhur oldu\u011fu \u00fczere Kur’\u00e2n’\u0131n ilk nazil oldu\u011fu peygamberlik gecesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcls\u00fcn, gerekse Bedir gecesi olsun, iki takdirde de onun nice nice as\u0131rlara, devletlere h\u00e2kim olan hay\u0131r ve hareketi Emevi devletinin en hay\u0131rl\u0131 g\u00fcnler ve aylar\u0131ndan daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n bu hay\u0131rl\u0131 g\u00fcnleri de bin ay kadar olacakt\u0131r, denilmekte a\u00e7\u0131k bir m\u00e2n\u00e2 ve mucize bulundu\u011funu ink\u00e2r\u0131n m\u00e2n\u00e2s\u0131 yoktur. Sonra bunu birtak\u0131m kimselerin sand\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Emeviler’in s\u0131rf aleyhine kabul etmek do\u011fru olmayaca\u011f\u0131 gibi, her y\u00f6nden lehlerine kabul etmek de do\u011fru olmayacakt\u0131r. Bununla beraber hadisin rivayetinden s\u0131hhati isbat edilemeyip nakl\u00ee k\u0131ymeti sonu\u00e7ta Tirmiz\u00ee’nin dedi\u011fi gibi zay\u0131f olmaktan kurtar\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 cihetle tefsiri yaln\u0131z buna dayand\u0131rmak da do\u011fru olamaz. Onun i\u00e7in en g\u00fczel m\u00e2n\u00e2 bu rivayetlere ihtimal ile beraber, \u0130bn\u00fc Cerir’in dedi\u011fi gibi mutlak olarak Kadir gecesinde amel, Kadir gecesi bulunmayan bin ay amelden daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r, diye anlamakt\u0131r ki, bu da onun hay\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 say\u0131s\u0131z oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamakla Peygamber ve \u00fcmmetine \u00f6zel bir m\u00fcjdedir. \u015eimdi onun hay\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yle beyan olunuyor.<\/p>\n
4. “iner” fiil-i muzar\u00ee, asl\u0131 ‘d\u00fcr. Yani ilerde iner, peyderpey iner melekler ve ruh onda. \u015eihab’\u0131n beyan\u0131na g\u00f6re bu zamirinde iki vecih vard\u0131r:<\/p>\n
Birisi: Geceye ait olmas\u0131d\u0131r ki, bu \u015fekilde ruh, melaikeye atfedilerek, o gecede melekler ve ruh peyderpey iner demek olur, zahiri de budur.<\/p>\n
\u0130kincisi: Mel\u00e2ikeye ait, vav da h\u00e2liye olmas\u0131d\u0131r ki, Ruh i\u00e7lerinde oldu\u011fu halde melekler iner demektir. Tefsircilerin \u00e7o\u011funlu\u011funun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re Ruh’tan maksat Cibril’dir. Baz\u0131lar\u0131 da, Ruh b\u00fcy\u00fck bir melektir ki, g\u00f6kleri ve yeri yutsa ona bir lokma olur, demi\u015flerdir. Burada “Allah’\u0131n rahmetinden \u00fcmit kesmeyin.” (Yusuf, 12\/87) gibi rahmet m\u00e2n\u00e2s\u0131na oldu\u011funu da s\u00f6ylemi\u015flerdir. Ve daha \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler vard\u0131r. (Nebe’, Me\u00e2ric ve \u0130sr\u00e2 S\u00fbresi’nde “De ki: ‘Ruh Rabbimin emrindendir.” (\u0130sra, 17\/85) \u00e2yetinde ge\u00e7en a\u00e7\u0131klamalara bkz.) Herhalde bundan Ruh’un mel\u00e2ikeden daha \u00f6zel oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 bunlar\u0131n d\u00fcnya semas\u0131na indi\u011fini s\u00f6ylemi\u015flerse de a\u00e7\u0131k olan, yere ve kadire mazhar olan kimselere inmeleridir.<\/p>\n
Rablerinin izniyle. \u00c2yette “Rab” tekil, muzafun ileyh olan “h\u00fcm” zamiri \u00e7o\u011fuldur. Dilimizde “Rablerinin” diye tercemesinde “rab” \u00e7o\u011fulmu\u015f gibi bir benzeyi\u015f meydana geliyor. Yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n, maksat kendilerinin Rabbi olan Allah Te\u00e2l\u00e2’n\u0131n izniyle inerler demektir. “Biz ancak Rabbimizin emriyle ineriz.” (Meryem, 19\/64) buyuruldu\u011fu \u00fczere meleklerin ini\u015fi Allah’\u0131n emriyle oldu\u011fu bilinirken bunu a\u00e7\u0131klaman\u0131n faydas\u0131 bu i\u015fin \u00f6zellikle \u00f6nem ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne tenbihtir. Her emirden. Bu \u00f6ncesine de, sonras\u0131na da ilgili olabilir. Birincisine g\u00f6re ecliyye olarak ‘ye m\u00fcteall\u0131k, yani o gece yerine getirilmesi takdir edilmi\u015f olan her emir i\u00e7in demektir, deniliyor. Bununla beraber izinle ilgili olmas\u0131 daha yak\u0131nd\u0131r. Hep hay\u0131rla ilgili veya din ve d\u00fcnya ile ilgili yerine getirilecek her emirden izniyle demek olur ki, bu \u015fekilde izni a\u00e7\u0131klaman\u0131n as\u0131l hikmeti bu genelleme oldu\u011fu da anla\u015f\u0131l\u0131r. Zira bu gece ilerisi i\u00e7in h\u00e2kim, her t\u00fcrl\u00fc mukadderat\u0131n tayin edildi\u011fi ve birbirinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gece oldu\u011fundan di\u011fer vakitlerde oldu\u011fu gibi yaln\u0131zca \u00f6zel bir emirle ilgili izinle de\u011fil, her emirden izin ile inerler. “De ki: ‘Ruh Rabbimin emrindendir.” (\u0130sra, 17\/85) \u00e2yeti gere\u011fince, Ruh Rabb\u00e2n\u00ee emirden oldu\u011fu cihetle burada ruhun en b\u00fcy\u00fck Ruh, meleklerin ini\u015fi de o en b\u00fcy\u00fck ruhun emrinde n\u00fczul oldu\u011funu m\u00e2nen bir beyan gibi de olur. “Melekleri, kullar\u0131ndan diledi\u011fine, emrinden ruh ile indirir.” (Nahl, 16\/2) \u00e2yetinin mefhumu olmas\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ruh’un, Cibril ile tefsiri bu m\u00e2n\u00e2lar\u0131n hepsinde ge\u00e7erlidir.<\/p>\n
5. Ancak her emrin hay\u0131r ve \u015ferre de \u015f\u00e2mil olmas\u0131 ihtimaline kar\u015f\u0131, “Kadr”e mazhar olacaklar hakk\u0131nda \u015fer ihtimalini defetmek i\u00e7in buyuruluyor ki, bir sel\u00e2m. Yani s\u0131rf selamettir. Yahut Allah taraf\u0131ndan bir selamd\u0131r. Melekler, m\u00fcminlere selam verir dururlar, buna ba\u011fl\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re, her emirden, korkulu her \u015feyden sel\u00e2mettir. Yahut selamet m\u00fcjdesi, selamet tebli\u011fi olan bir selamd\u0131r. O gece, Ta fecrin do\u011fu\u015funa veya do\u011fu\u015f zaman\u0131na kadar. Daha T\u00fcrk\u00e7esi tanyeri a\u011far\u0131ncaya, sabah oluncaya kadar. Bu m\u00e2n\u00e2ya g\u00f6re mukaddem (\u00f6nce gelmi\u015f) haber, muahhar (sona getirilmi\u015f) m\u00fcbtedad\u0131r. Bu takdirde ‘da vak\u0131f edilmemesi l\u00e2z\u0131m gelir. Fakat bundan ba\u015fka \u0130bn\u00fc Abbas’tan rivayet edilmi\u015f olarak \u00fczerinde vak\u0131f yapmak da caiz g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki bu \u015fekilde “selam”, mahzuf m\u00fcbted\u00e2n\u0131n haberi olarak “bu, her bir emirden selamd\u0131r” me\u00e2linde bir c\u00fcmle, ‘de, m\u00fcbteda ve haber olarak ayr\u0131 bir c\u00fcmle olmu\u015f olur. Masdar\u0131n m\u00e2m\u00fbl\u00fcn\u00fc \u00f6nce getirmek caiz olmad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131ndaki Nahiv kaidesi ile olan itiraza, zarflar\u0131n bundan istisnas\u0131yla cevap verilmi\u015f oldu\u011fu da me\u015fhurdur. Bununla beraber, bize \u00f6yle geliyor ki, burada selam, s\u00f6z\u00fcndeki selam gilbi haberi hazfedilmi\u015f m\u00fcbteda yahut mukaddem haber olarak mel\u00e2ikeden veya do\u011frudan do\u011fruya Allah taraf\u0131ndan selam olmas\u0131 \u00fczere c\u00fcmle-i mutar\u0131za olmas\u0131 tart\u0131\u015fmaya hi\u00e7 yer b\u0131rakmaz ve her hangisi olursa olsun as\u0131l maksat Kadir gecesinin i\u00e7ine alabilece\u011fi bir bask\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131ndan veya emrin umumundan dolay\u0131 Peygamber ve \u00fcmmetine bir \u015fer ve zarar ihtimalini uzakla\u015ft\u0131rmakla s\u0131rf hay\u0131r ve selameti anlatma ve m\u00fcjdelemedir. Yahb\u00ee gibi baz\u0131lar\u0131 ‘de vakf\u0131 caiz g\u00f6rmemi\u015fler ve demi\u015flerdir ki: Bu \u015fekilde beyan\u0131n\u0131n bir faydas\u0131 olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc her gecenin sabaha kadar oldu\u011fu malumdur. Fakat bunda da o fevkal\u00e2de olan hay\u0131r ve selametin baz\u0131 saatlere tahsis edilmi\u015f olmay\u0131p sabaha kadar devam etti\u011fi, haberin faydas\u0131n\u0131n gere\u011fi kabilinden olarak, i\u015faret edilme faydas\u0131 bulunaca\u011f\u0131 ink\u00e2r olunamaz. \u0130\u015fte Kadir gecesi b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck mukadderat\u0131n tayin ve yerine getirilmesi maksad\u0131yla her emirden g\u00f6revli meleklerin ve ruhun peyderpey inmesiyle, yery\u00fcz\u00fcnde b\u00fcy\u00fck bir tazyik (bask\u0131) meydana getiren fevkal\u00e2de b\u00fcy\u00fck bir ruh\u00e2niyete eri\u015fmi\u015f ve sabah oluncaya kadar b\u00f6yle hay\u0131r ve selamet olan b\u00fcy\u00fck bir gecedir. B\u00f6yle bir gecenin sabah\u0131 ise s\u0131rf hay\u0131r ve selamet olaca\u011f\u0131 \u00f6ncelikle sabit olur. Yani burada hay\u0131r ve selamet m\u00e2n\u00e2s\u0131na g\u00f6re “hatta” gayesinde ters anlam\u0131 (mefhum-\u0131 muhalif) yoktur. Hatta gece mefhumuna g\u00f6re iskat-\u0131 maver\u00e2 (d\u0131\u015f\u0131ndakileri d\u00fc\u015f\u00fcrme) ifade ederse de as\u0131l s\u00f6z\u00fcn sevkedildi\u011fi hay\u0131r ve selamet anlam\u0131na g\u00f6re iskat (d\u00fc\u015f\u00fcrmek) i\u00e7in de\u011fil, h\u00fckm\u00fc uzatmak i\u00e7indir. \u00c7\u00fcnk\u00fc “A\u011fard\u0131\u011f\u0131 zaman sabaha andolsun.” (M\u00fcddessir, 74\/34) ve “Ku\u015fluk vaktine andolsun.” (Duh\u00e2, 93\/1) kasemlerinden de anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere fecrin do\u011fu\u015fu ve sabah\u0131n a\u011farmas\u0131 ve duh\u00e2 (ku\u015fluk vakti)n\u0131n yay\u0131lmas\u0131 \u00e2det olarak bir i\u015faret delilidir. Nitekim R\u00e2z\u00ee’nin nakli \u00fczere bu gecenin g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn\u00fc takip etmesini istemesi meselesinde \u0130mam \u015ea’b\u00ee demi\u015ftir ki: Evet g\u00fcnd\u00fcz\u00fc de gecesi gibidir. Bunun selam ve selamet olmas\u0131na verilen m\u00e2n\u00e2lar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
1- Meleklerin m\u00fcminlere selam ve duas\u0131n\u0131n \u00e7oklu\u011fu.<\/p>\n
2- \u015eerlerden ve \u00e2fetlerden salim olmak m\u00e2n\u00e2s\u0131na tam selamet ve menfaat, hay\u0131r olmas\u0131 ki, \u015feytan\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131ndan selamet m\u00e2n\u00e2s\u0131 da bunda dahildir.<\/p>\n
3- Ebu M\u00fcslim’in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re korkulu r\u00fczgarlardan, y\u0131ld\u0131r\u0131mlardan ve bunlara benzer ezalardan salim olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
4- B\u00f6l\u00fcmlerinin her birinde ibadet etmek bin aydan hay\u0131rl\u0131 olmakta farkl\u0131l\u0131ktan salim olmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc di\u011fer gecelerde farz ilk \u00fc\u00e7te birinde, nafileler ortas\u0131nda, dua seherde olmas\u0131 m\u00fcstehapt\u0131r.<\/p>\n
\u015eu da bilinmi\u015f olsun ki, bu m\u00fcbarek gecede dua s\u00fcnnettir. O icabet vakitlerinden birisidir. \u0130mam Ahmed ve sahih diyerek Tirmiz\u00ee, Nesa\u00ee, \u0130bn\u00fc M\u00e2ce ve daha di\u011ferleri Hz. Ai\u015fe’den \u015f\u00f6yle rivayet etmi\u015flerdir: Demi\u015ftir ki: “Ey Allah’\u0131n Resul\u00fc, Kadir gecesine rastlarsam ne diyeyim?” dedim. Buyurdu ki: “Allah’\u0131m sen affedicisin, aff\u0131 seversin, beni affeyle, de.” Ayn\u0131 \u015fekilde namaz ve di\u011fer ibadet \u015fekilleri ile gayret ederek \u00e7al\u0131\u015fmak da s\u00fcnnettir. S\u00fcfyan-\u0131 Sevr\u00ee demi\u015ftir ki, o gece dua etmek, namaz k\u0131lmaktan daha sevapt\u0131r. Kur’\u00e2n okuyup da dua ederse g\u00fczel olur. Resul-i Ekrem (s.a.v.) hazretleri Ramazan geceleri gayretle \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve tert\u00eel ile Kur’\u00e2n okurdu. Rahmet \u00e2yeti ge\u00e7tik\u00e7e ister, azap \u00e2yeti ge\u00e7tik\u00e7e Allah’a s\u0131\u011f\u0131n\u0131rd\u0131.<\/p>\n
\u0130bn\u00fc Receb de demi\u015ftir ki: En m\u00fckemmel olan namaz, Kur’\u00e2n k\u0131r\u00e2eti, dua, tefekk\u00fcr\u00fc toplamakt\u0131r. Peygamber (s.a.v.) bunlar\u0131n hepsini yapard\u0131. \u00d6zellikle son onunda daha \u00e7ok yapard\u0131. Baz\u0131lar\u0131 demi\u015flerdir ki: Teravih ile k\u0131yam meydana gelir. Beyhak\u00ee, Enes b. Malik (r.a.)’ten \u015f\u00f6yle rivayet etmi\u015ftir: Resulullah buyurdu ki: “Her kim Ramazan ay\u0131 \u00e7\u0131k\u0131ncaya kadar ak\u015fam ve yats\u0131 namazlar\u0131n\u0131 cemaatle k\u0131larsa Kadir gecesinden bir\u00e7ok haz al\u0131r.” Malik ve \u0130bn\u00fc Ebi \u015eeybe ve \u0130bn\u00fc Zenc\u00fbye, Beyhak\u00ee Said b. M\u00fcseyyeb’den rivayet etmi\u015flerdir ki: Kadir gecesi yats\u0131 namaz\u0131nda cemaatte hay\u0131r bulunan ondan nasibini alm\u0131\u015f olur. \u0130bn\u00fc Hacer Heytem\u00ee (rh.a.) Tuhfet\u00fc’l-Muht\u00e2c’da der ki: Kadir gecesini g\u00f6rene, saklamas\u0131 s\u00fcnnettir. Onun kem\u00e2liyle faziletine ancak Allah Te\u00e2l\u00e2’n\u0131n bildirdi\u011fi kimseler nail olur.<\/p>\n
Kadir gecesini g\u00f6rmek ne demek oldu\u011fu hakk\u0131nda da \u00e2limler hayli bahisler yapm\u0131\u015flard\u0131r. Al\u00fbs\u00ee’nin a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere a\u00e7\u0131k olan budur ki: Onu g\u00f6rmek demek, ona mahsus olan nurlar ile meleklerin inmesi gibi \u00f6zelliklere, ilmi ifade eden alametleri g\u00f6rmek yahut \u00f6yle bir ilmi ifade eden ve hakikati ancak ehlince bilinen bir ke\u015ffe ermektir.<\/p>\n
Kadir gecesi, me\u015fhur oldu\u011fu \u00fczere, Kur’\u00e2n’\u0131n nazil oldu\u011fu veya sabah\u0131nda Bedir zaferinin vuku buldu\u011fu gece oldu\u011funa g\u00f6re o bir defa olmu\u015f ge\u00e7mi\u015ftir. Her sene Ramazan’da olacak olan onun \u015feref ve hat\u0131ras\u0131d\u0131r, demek olur. Nitekim baz\u0131lar\u0131 onun bir defa olup kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015flerdir. Fakat Kadir gecesi onlardan dolay\u0131 de\u011fil, onlar Kadir gecesine rastlam\u0131\u015f oldu\u011funa g\u00f6re de Kadir gecesi b\u00fct\u00fcn sene i\u00e7inde gizli olup, en \u00e7ok Ramazan’da ve en \u00e7ok son onunda ve en \u00e7ok yirmi yedinci veya sonuncu gece olmas\u0131 ihtimali en galip bulunan m\u00fcbarek bir takdir gecesi olarak tekrar eder ki, bilinen, \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de budur. Ve “bin aydan hay\u0131rl\u0131d\u0131r” \u00e2yetinden ortaya \u00e7\u0131kan da bu gecenin “g\u00fcnlerin efendisi” olan cuma ve arefe gecelerinden de daha faziletli olmas\u0131d\u0131r. Bununla beraber bunda da hayli m\u00fcnaka\u015fa edilmi\u015ftir. Bu \u00e2yet gere\u011fince bunun Mir\u00e2c gecesinden de daha faziletli olmas\u0131 gerekir. Fakat yukar\u0131larda da ge\u00e7ti\u011fi \u00fczere Resulullah hakk\u0131nda Mirac gecesi daha faziletli, \u00fcmmet hakk\u0131nda da Kadir gecesi daha faziletli oldu\u011fu s\u00f6ylenmi\u015ftir. Fakat Kadir gecesi, sene i\u00e7inde d\u00f6nen gizli bir gece oldu\u011funa g\u00f6re bu b\u00fcy\u00fck olaylar\u0131n hepsi birer Kadir gecesine tesad\u00fcf etmi\u015f olmas\u0131, b\u00fct\u00fcn ihtilaf\u0131 kald\u0131racak olan en g\u00fczel bir \u015fekil olmu\u015f olur. Bunlar i\u00e7inde Kur’\u00e2n’\u0131n ilk nazil oldu\u011fu Kadir gecesi ise, hepsinden en faziletli olan yegane Kadir gecesi olmas\u0131 gerektir ki, her Ramazan’\u0131n yirmi yedinci gecesi, bunun her sene devretmi\u015f olma \u015ferefiyle gizli olan Kadir gecesine isabeti en \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir gece oldu\u011fu cihetle \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc burada toplanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun g\u00fcnd\u00fcz\u00fcnde de gecesi gibi dua ve ibadet ile m\u00fccahede s\u00fcnnet olur. Ki bunda \u00e7e\u015fitli m\u00fct\u00e2laalar sebebiyle meydana gelen farkl\u0131l\u0131klar da ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olur. Zira bilinmektedir ki yer \u00fczerinde bir yerde gece olurken, di\u011fer bir yerde g\u00fcnd\u00fcz olur. Her iklimde bulunan kendi gecesini ihya etmek suretiyle ayn\u0131 hay\u0131r ve selametten faydalan\u0131rsa da g\u00fcnd\u00fcz\u00fcyle beraber hesap edilmesi, icabet i\u00e7in daha ihtiyatl\u0131 demektir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu a\u00e7\u0131klamadan sonra s\u00fbrenin kendisinden sonras\u0131na ba\u011flanmas\u0131ndan \u00e7\u0131kacak olan m\u00e2n\u00e2 da \u015fu olur: O okunmas\u0131 emredilen Kur’\u00e2n’\u0131 b\u00f6yle bir Kadir gecesinde indiren biz b\u00fcy\u00fck \u015fan sahibi olan Rabbin oldu\u011fumuz i\u00e7in ancak bize secde et ve yakla\u015f. Bu m\u00e2n\u00e2da ise Mirac gecesinin daha y\u00fcksek olu\u015funu anlamak m\u00fcmk\u00fcn olur. Cenab-\u0131 Allah biz kullar\u0131n\u0131 da Kadir gecesinin hay\u0131r ve faziletine eren salih kullar z\u00fcmresine soksun. Al\u00fbs\u00ee’nin kaydetti\u011fi \u00fczere Sofiyye \u0131st\u0131lah\u0131nda Kadir gecesi, Allah yolunu tutan\u0131n, sevilen Hakk’a oranla k\u0131ymet ve mertebesini tan\u0131yaca\u011f\u0131 \u00f6zel bir tecelliye erdi\u011fi gecedir ki, o gece hak yolcusunun ayn\u0131 toplant\u0131ya ve marifette yeti\u015fkinler makam\u0131na ilk girdi\u011fi vaktidir. Nitekim \u0130bn\u00fc Far\u0131d bu m\u00e2n\u00e2da \u015fu beyti ne g\u00fczel s\u00f6ylemi\u015ftir:<\/p>\n
“E\u011fer o sevgili yakla\u015f\u0131rsa b\u00fct\u00fcn geceler Kadir gecesidir, Nas\u0131l ki b\u00fct\u00fcn kavu\u015fma g\u00fcnleri Cuma g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.”<\/p>\n
\u015eeyhin bu beytinde Cuma g\u00fcn\u00fcn\u00fcn Kadir gecesinden daha faziletli olmas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne de i\u015faret vard\u0131r. “Allah do\u011fru yolu g\u00f6sterendir, ancak maks\u00fbda \u015f\u00e2y\u00e2n O’dur.”<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
97-KAD\u0130R: Muhakkak biz indirdik onu. Yani oku da ancak bize secde ve ibadet et. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00fcce \u015fan\u0131m\u0131zla biz indirdik onu, o okunan Kur’\u00e2n’\u0131. \u0130l\u00e2h\u00ee\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12173,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1003],"tags":[1040,1039,5030,5031,5219,5351,5222,5220,1583,5221,1582,1586],"class_list":["post-1754","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hak-dini-kuran-dili","tag-97-kadir","tag-97-kadir-tefsiri","tag-elmalili","tag-elmalili-hamdi-yazir","tag-elmalili-tefsir-oku","tag-hak-dini-kuran-dili","tag-hak-dini-tefsiri","tag-hamdi-yazir-tefsir-oku","tag-kuran","tag-sure-tefsirleri","tag-tefsir","tag-tefsir-oku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1754","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1754"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1754\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12173"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1754"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1754"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1754"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}