78-NEBE’:<\/p>\n
“Birbirlerine hangi \u015feyi soruyorlar?” Bunun asl\u0131, ‘d\u0131r. Neyi hangi \u015feyi? demektir. S\u00f6zdeki kapal\u0131l\u0131k konunun \u00f6nemini g\u00f6stermek i\u00e7indir. “Hangi b\u00fcy\u00fck meseleyi?” demek olur.” Ne i\u00e7in, neden dolay\u0131 birbirlerine soruyorlar?” demek olabilece\u011fini de s\u00f6ylemi\u015flerdir. Her iki durumda da bunu birbirlerine soranlar\u0131n maksad\u0131 gerek olumlu gerek olumsuz, gerek alay, gerek ciddi olsun her halde inanmayanlar\u0131n dahi bundan \u00f6nemli bir tela\u015f duyduklar\u0131n\u0131 ve meselenin asl\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir mesele oldu\u011funu bildirir ki bu, \u015fu cevap ile a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturuluyor.<\/p>\n
2. “O b\u00fcy\u00fck haberden”.<\/p>\n
NEBE’, \u00f6nemli haber, \u00f6nemli olarak kabul edilmesi gerekli olan haber demektir. Ba\u015f\u0131ndaki “l\u00e2m” ahd i\u00e7in oldu\u011fundan \u00f6zellikle Peygamberlik haberi demek olur. “B\u00fcy\u00fck” s\u0131fat\u0131yla nitelenmesi de asl\u0131nda en b\u00fcy\u00fck haber oldu\u011funu g\u00f6sterip a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bu haber, Peygamber (s.a.v)’in g\u00f6nderilmesi ve \u00f6zellikle onun Kur’\u00e2n ve Peygamberlikle bildirdi\u011fi k\u0131yamet haberidir. O g\u00fcn, herkesin iman ve amelinden sorulaca\u011f\u0131 ahiret g\u00fcn\u00fc, \u00f6ld\u00fckten sonra dirilme g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
\u0130mana gelmeyenler, Hz. Muhammed (s.a.v)’in Peygamber olarak g\u00f6nderili\u015fi ile ilgili birbirlerine soruyorlar: Bu haber ne? O,Allah taraf\u0131ndan Allah’\u0131n birli\u011fine ve ahiret g\u00fcn\u00fcne inanmaya \u00e7a\u011f\u0131rmak i\u00e7in g\u00f6nderilmi\u015f el\u00e7i mi imi\u015f? Hele o k\u0131yamet haberi nedir? \u00d6l\u00fcler dirilecek, herkese yapt\u0131\u011f\u0131ndan sorulacakm\u0131\u015f, \u00f6yle mi? diyorlar. Kimi “\u00f6yle” diyor, kimi “b\u00f6yle \u015fey mi olur?” diyor. Kimi de “acaba!” diye teredd\u00fct ediyordu. \u0130\u015fte burada bunlar anlat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
3. “Ki onlar bu haberde ayr\u0131l\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmektedirler”. Burada “o haberde” mef’\u00fbl\u00fc (t\u00fcmleci)n\u00fcn \u00f6nce gelmesi mutlak (soyut) olarak \u00f6nem i\u00e7in veya “sadece” m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 ifade etmek i\u00e7in olabilece\u011fine g\u00f6re bunda iki m\u00e2n\u00e2 vard\u0131r: \u00d6nemini g\u00f6stermek i\u00e7in oldu\u011funa g\u00f6re, kiminin inanarak, kiminin ink\u00e2r ederek, kiminin teredd\u00fcde d\u00fc\u015ferek o haber hakk\u0131nda ihtilaflar\u0131n\u0131 ve bu ihtilaf\u0131n bile onun \u00f6nemini g\u00f6sterdi\u011fini anlat\u0131r. “Sadece” m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 ifade etmek i\u00e7in \u00f6ne al\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011funa g\u00f6re ise, onlar\u0131n ihtilaf ve tart\u0131\u015fmalar\u0131 sadece o haber verilen \u015fey hakk\u0131nda oldu\u011funu beyan ile bu ihtilaftan, haberin bir nevi do\u011frulu\u011fu m\u00e2n\u00e2s\u0131 \u00e7\u0131kar ki, \u015f\u00f6yle demek olur: “Onlar onda ihtilaf ediyorlar ama, ihtilaf etmek bile, ilerde bir fayda veya zarar gelebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle olaca\u011f\u0131ndan dolay\u0131, gelecekte iyi veya k\u00f6t\u00fc mutlaka bir sorumluluk g\u00fcn\u00fc gelece\u011fini hissetmekten kaynaklan\u0131r ve b\u00fct\u00fcn kavgalar bundan kopar. Birbirlerine soru soranlar\u0131n, ihtilaf edenlerin as\u0131l farklar\u0131 da o g\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kar.”<\/p>\n
4. Onun i\u00e7in “Hay\u0131r, \u00f6yle de\u011fil”. Bu s\u00f6z, onlar\u0131n ihtilaf ve ink\u00e2rlar\u0131n\u0131 red ve bat\u0131l inan\u00e7lar\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirerek, verilen haberin kesin oldu\u011funu g\u00f6sterir. “\u0130lerde bilecekler”. Yani ilerde ger\u00e7ek ortaya \u00e7\u0131kacak ve o haberin do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6recekler. Vakti ve saati gelip aralar\u0131ndaki ihtilaf\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fi, hakl\u0131 ile haks\u0131z\u0131n ayr\u0131laca\u011f\u0131 g\u00fcn b\u00fct\u00fcn \u015f\u00fcpheler ortadan kalkacakt\u0131r.<\/p>\n
5. “Hay\u0131r hay\u0131r, ilerde bilecekler.” Bu, kendinden, \u00f6nceki c\u00fcmlenin m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 vurgulamaktad\u0131r…<\/p>\n
6. “Biz yery\u00fcz\u00fcn\u00fc k\u0131lmad\u0131k m\u0131?” Bu \u00e2yetten \u00e2yetine kadar aradaki \u00e2yetler o haberin do\u011frulu\u011funu, evrende bulunan \u00e2yet ve delillerle isbat etmektedir. \u0130nk\u00e2r\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan bu ger\u00e7ekler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcnce, sonunda bir ayr\u0131l\u0131k, bir kesim ve hesap g\u00fcn\u00fcn\u00fcn gelece\u011fini ink\u00e2ra yer kalmaz. “Bir d\u00f6\u015fek”.<\/p>\n
M\u0130HAD, bir be\u015fik ve karyola gibi d\u00f6\u015fenmi\u015f, haz\u0131rlanm\u0131\u015f d\u00f6\u015fek demektir. Yery\u00fcz\u00fc insanlar i\u00e7in uzay bo\u015flu\u011fu i\u00e7inde b\u00f6yle d\u00f6\u015fenmi\u015f bir d\u00f6\u015fek gibidir. \u00d6nce bu d\u00f6\u015fek haz\u0131rlanm\u0131\u015f, insan bu d\u00f6\u015fekte do\u011fmu\u015ftur. Bu d\u00f6\u015fekte ya\u015famakta, yine bu d\u00f6\u015fekte konaklamaktad\u0131r.<\/p>\n
7. “Da\u011flar\u0131 birer kaz\u0131k yapt\u0131k.” Bu da benzetme edat\u0131 s\u00f6ylenmemi\u015f bir benzetmedir. Da\u011flar\u0131 birer kaz\u0131k gibi yapt\u0131k demektir.<\/p>\n
EVTAD, yere veya duvara \u00e7ak\u0131lan \u00e7ivi ve kaz\u0131k demek olan kelimesinin \u00e7o\u011fuludur. Tekilin de t\u00e2 harfini, vetd\u00fcn, veted\u00fcn ve vetid\u00fcn \u015feklinde \u00fc\u00e7 t\u00fcrl\u00fc okumak caizdir. Kaz\u0131k ve \u00e7ivi; s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma ve zorlama ile ba\u011flama ve sabit tutma arac\u0131d\u0131r. Nitekim bizde de “\u00e7ivi \u00e7akmak” bina yapmaktan kinaye olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi “kaz\u0131k kakmak” da bir yerde sabit durmak ve ik\u00e2met etmekten kinaye olarak ebediyet m\u00e2n\u00e2s\u0131nda bile kullan\u0131l\u0131r. “Sanki d\u00fcnyaya kaz\u0131k kakacak!” denildi\u011fi zaman sonsuz kalmak istiyor demekten kinaye olur. Bunun gibi Araplar’da da bir kaz\u0131k \u00e7ak\u0131lmadan bir ev kurulmayaca\u011f\u0131, bir atas\u00f6z\u00fc gibi s\u00f6ylenir. Nitekim Efveh:<\/p>\n
“Direksiz ev yap\u0131lmaz. Kaz\u0131klar sa\u011flam \u00e7ak\u0131lmay\u0131nca direk de olmaz.” beytinde, direkleri olmadan bir ev kurulamayaca\u011f\u0131n\u0131, kaz\u0131klar sa\u011flam \u00e7ak\u0131lmadan da bir direk dikilemeyece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n
Burada yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn insan hayat\u0131 i\u00e7in bir d\u00f6\u015fek gibi oldu\u011fu anlat\u0131l\u0131rken, da\u011flar\u0131n da bu d\u00f6\u015fe\u011fin durumunu sabitle\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7ak\u0131lm\u0131\u015f kaz\u0131klar gibi baz\u0131 faydalar\u0131 bulundu\u011funa ve da\u011flar kald\u0131r\u0131l\u0131vermi\u015f olsa o d\u00f6\u015fek \u00fczerinde kalman\u0131n ve huzurun yok olaca\u011f\u0131na i\u015faret edilmi\u015f bulunuyor.<\/p>\n
Yer \u00fczerinde \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 bir sahaya \u00e7ak\u0131lm\u0131\u015f bir tak\u0131m kaz\u0131klar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc and\u0131ran ve bu \u015fekilde nice b\u00f6lgeler meydana getirerek onlar\u0131 \u00fczerinde oturmaya ve medeniyete elveri\u015fli, korunmu\u015f yataklar halinde s\u0131n\u0131rlay\u0131p sabitle\u015ftirmi\u015f bulunan da\u011flar\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f hikmeti Kur’\u00e2n’da ba\u015fl\u0131ca “Yery\u00fcz\u00fcnde, insanlar\u0131 sarsmamas\u0131 i\u00e7in sabit da\u011flar yaratt\u0131k.” (Enbiya, 21\/31) gibi \u00e2yetlerde ge\u00e7ti\u011fi \u00fczere \u00e7alkanma ve sallanmadan korumak suretiyle sabitle\u015ftirme ve s\u00fck\u00fbnu sa\u011flayan bask\u0131lar m\u00e2n\u00e2s\u0131nda ifade edilmi\u015ftir ki, bu sallant\u0131 ve \u00e7alkan\u0131\u015flar insan hayat\u0131 bak\u0131m\u0131ndan jeolojik, co\u011frafi, atmosferik (yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn etraf\u0131ndaki bo\u015flukla ilgili) ve sosyal olmak \u00fczere bir\u00e7ok y\u00f6nlerle ilgilidir.<\/p>\n
Bu ifadede, yerkabu\u011funun ya\u015famaya uygun bir \u015fekilde olu\u015fumu i\u00e7in yer \u00e7ekiminin merkezden \u00e7evre y\u00fczeyine do\u011fru yay\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlilik ve denkli\u011fini ve dahil\u00ee p\u00fcsk\u00fcrmelere kar\u015f\u0131 koymay\u0131 sa\u011flam ve deniz ile karalar\u0131 ay\u0131rmak suretiyle kara k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 deniz seviyesinden de\u011fi\u015fik y\u00fcksekliklerde y\u00fckselerek, deniz sular\u0131n\u0131n \u00e7ekilip \u00e7o\u011falmas\u0131yla olabilecek tufanlardan kurtar\u0131lmas\u0131 ve nehirlerin akmas\u0131 i\u00e7in su depolar\u0131, kaynaklar ve su yollar\u0131 te\u015fkili; r\u00fczgarlar\u0131n, bulutlar\u0131n, ya\u011fmurlar\u0131n farkl\u0131 ak\u0131mlarla da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 ve de\u011fi\u015fik iklimlerle de\u011fi\u015fik hayat \u015fartlar\u0131n\u0131n ve yiyecek ve i\u00e7eceklerin \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde haz\u0131rlanmas\u0131, daha sonra da sosyal bak\u0131mdan insanl\u0131k ak\u0131nlar\u0131n\u0131n, birbirlerine kar\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 ve d\u00fczenlenmesi gibi say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok faydalar\u0131 bir \u00f6zetleme ve do\u011fal durumlar\u0131n hayata uygun olmayan zorunlu neticelerine de bir i\u015faret vard\u0131r. \u00d6yle ki y\u00fcce Allah’\u0131n hayat bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zel l\u00fctfu olup da yery\u00fcz\u00fc d\u00f6\u015fenmemi\u015f, \u00fczerine da\u011flar oturtulmam\u0131\u015f, oturma ve korunma b\u00f6lgeleri olu\u015fturulup sabitle\u015ftirilmemi\u015f, yer y\u00fczeyi deniz seviyesinde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olsayd\u0131, tabiat bak\u0131m\u0131ndan \u00fczerinde rahat\u00e7a durabilme m\u00fcmk\u00fcn olmayacak s\u00fcrekli bir \u00e7alkant\u0131 ve sallant\u0131 olacakt\u0131. G\u00f6r\u00fclmekte olan hayat ve hayat \u015fartlar\u0131 olu\u015fmayacak, merkez ve \u00e7evreden tabii ak\u0131mlara kar\u015f\u0131 direnme ve savunma sebepleri verilmemi\u015f olacakt\u0131. Yeti\u015ftirilen ba\u011f ve ba\u011f\u00e7eler \u015f\u00f6yle dursun bir hububat tanesi ve h\u00fccrecik bile tutunam\u0131yacakt\u0131. Onun i\u00e7in g\u00f6k kap\u0131lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131, da\u011flar\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcp serap haline getirilmesi K\u0131yamet olacakt\u0131r. Bunlar burada asl\u0131nda derin olmakla beraber gayet basit gibi g\u00f6r\u00fcnen en a\u00e7\u0131k ana hatlar\u0131yla hat\u0131rlat\u0131larak birbirlerine kar\u015f\u0131t olan \u015feylerin ola\u011fan\u00fcst\u00fc demek olan \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve mant\u0131ki olarak birbirlerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektirmesi itibariyle hayat tarz\u0131ndan ni\u00e7inli ve kesin deliller halinde yarat\u0131c\u0131n\u0131n yapma ve iradesine, l\u00fctuf ve ihsan\u0131na, insanl\u0131\u011f\u0131n y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne, yap\u0131lman\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131na, d\u00fcnyan\u0131n ahiret ile bir \u00e7ift olu\u015fturmas\u0131na delalet etti\u011fine ve ona g\u00f6re bir hareket \u00e7izgisi belirlenmesine dikkatleri \u00e7ekecek \u015fekilde g\u00f6sterilivermi\u015ftir.<\/p>\n
8. Erkek ve di\u015fi, \u00e7itf \u00e7ift. Hayat\u0131n tabiat \u00fcst\u00fcnde ilk \u00e7e\u015fitlenmesi ve yarat\u0131c\u0131n\u0131n \u00f6zel bir nimeti olarak huzur yata\u011f\u0131n\u0131n ilk sosyal kademesi veya s\u0131n\u0131f s\u0131n\u0131f, boy boy, g\u00fczel ve \u00e7irkin gibi tabiat\u0131n ahenk ve ritmini de\u011fi\u015ftiren ve biri di\u011ferini hat\u0131rlatan kar\u015f\u0131t \u00e7iftler.<\/p>\n
9. “Bir dinlenme.”<\/p>\n
S\u00dcBAT, bir kesim, bir dinlenme, yani kesik bir uyku, bir kestirme, bir rahat ve dinleni\u015f, yahut bir s\u00fcbat gibi, yani duygu ve i\u015ften kesilmek itibariyle bir \u00f6l\u00fcm gibi sessizlik veya salg\u0131nl\u0131k.<\/p>\n
Tefsirlerde ve “K\u00e2mus”ta “s\u00fcbat” kelimesinin \u00f6l\u00fcm, uyku veya hafif uyku ve rahat anlamlar\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bu nam ile tan\u0131nan bir hastal\u0131\u011f\u0131n da ad\u0131 oldu\u011fu naklediliyor ki insana a\u015f\u0131r\u0131 bir suskunluk getirir, uykudan g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131rmaz, hatta \u00f6ld\u00fcr\u00fcr(uyku hastal\u0131\u011f\u0131 denilen bu olmal\u0131). Bu kelime t\u0131p dilimize de girmi\u015f, anatomide “sa\u011f ve sol atardamar s\u00fcbat\u0131” isimleri me\u015fhur olmu\u015ftur. Bununla beraber bu m\u00e2n\u00e2lar kelimenin as\u0131l m\u00e2n\u00e2s\u0131 de\u011fil, as\u0131l m\u00e2n\u00e2s\u0131ndan anla\u015f\u0131labilen di\u011fer m\u00e2n\u00e2lar olarak s\u00f6ylenmi\u015f oldu\u011fu da a\u00e7\u0131klan\u0131yor. Deniliyor ki, s\u00fcbat kelimesinin k\u00f6k\u00fc olan asl\u0131nda ilk defa “kesmek” m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f bir kelimedir. Kesilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen mef’\u00fbl\u00fc (t\u00fcmleci)ne g\u00f6re; t\u0131ra\u015f etmek, yok etmek, i\u015fi kesip istirahat etmek, me\u015fhur tabirimize g\u00f6re “tatil yap\u0131p dinlenmek” gibi m\u00e2n\u00e2larda kullan\u0131l\u0131r. Bu \u015fekilde “i\u015fi tatil etme g\u00fcn\u00fc” m\u00e2n\u00e2s\u0131na da sebt denilmi\u015ftir.<\/p>\n
Sebt kelimesinin bir di\u011fer l\u00fcgat m\u00e2n\u00e2s\u0131 da uzan\u0131p serilmek, salmak, sal\u0131vermektir. “Ba\u015f\u0131nda burulup toplanm\u0131\u015f veya \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olan sa\u00e7\u0131n\u0131n bir miktar\u0131n\u0131 uzat\u0131p sal\u0131verdi.” m\u00e2n\u00e2s\u0131nda denilir. \u015ea\u015f\u0131rmak m\u00e2n\u00e2s\u0131na da kullan\u0131l\u0131r. S\u00fcbat kelimesi de asl\u0131nda b\u00f6yle kesmek ve sal\u0131vermek m\u00e2n\u00e2lar\u0131 ile ilgili olarak keskin fikirli, d\u00e2hi ve zeki ve doland\u0131r\u0131c\u0131 kimse, \u00f6l\u00fcm ve bir t\u00fcr uyku ve bir hastal\u0131k m\u00e2n\u00e2lar\u0131na mecaz olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi rahat m\u00e2n\u00e2s\u0131na da olabilece\u011fi s\u00f6ylenmi\u015ftir. Hastal\u0131k isimlerinin \u00e7o\u011funlukla bu kal\u0131pta oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak bu kelimenin de \u00f6l\u00fcm veya bir hastal\u0131k m\u00e2n\u00e2s\u0131nda olmas\u0131na da itibar edilmi\u015ftir. Ancak \u015fu var ki, burada uykunun s\u00fcbat olmas\u0131 nimetler aras\u0131nda say\u0131lmas\u0131 nedeniyle, bundan bir zarar m\u00e2n\u00e2s\u0131 de\u011fil, fayda ve nimet \u00f6zelli\u011fi kastedilmi\u015f oldu\u011fu da anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u0130\u015fte bu nedenlerden dolay\u0131 uykuya hangi m\u00e2n\u00e2 ile s\u00fcbat denilmi\u015f oldu\u011funda ihtilaf edilmi\u015ftir. Ku\u015fkusuz burada s\u00fcbat, do\u011frudan do\u011fruya uyku demek olamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc “uykunuzu uyku k\u0131ld\u0131k” demek anlams\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bunu devaml\u0131 bir uyku de\u011fil, kesik bir uyku m\u00e2n\u00e2s\u0131na; yani hayat\u0131n\u0131za zararl\u0131 de\u011fil, biraz uyuyarak dinlendikten sonra uyan\u0131p yine i\u015flerinizi g\u00f6rebilece\u011finiz hafif ve kesik bir uyku diye tefsir edenler olmu\u015ftur. Nitekim bizim de bazan “bir uyku kestirdi”, “bir kestirme yapt\u0131” dedi\u011fimiz olur.<\/p>\n
Zemah\u015feri gibi bir k\u0131s\u0131m tefsirciler ise, “Sizi geceleyin \u00f6l\u00fc gibi uyutan odur.”(En’\u00e2m, 6\/60) \u00e2yetinin m\u00e2n\u00e2s\u0131na uygun olmak \u00fczere, uykunun bir \u00f6l\u00fcm gibi olmas\u0131 m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 tercih etmi\u015flerdir. Bunun hayat demek olan kelimesine kar\u015f\u0131l\u0131k olarak zikredilmesiyle h\u00fck\u00fcm g\u00fcn\u00fcn\u00fc anlatmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan makama daha uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdir. Fakat burada bunun, nimetler say\u0131l\u0131rken zikredilmi\u015f olmas\u0131 genellikle buna pek uygun g\u00f6r\u00fcnmez. Bundan dolay\u0131 di\u011fer bir k\u0131s\u0131m tefsirciler burada s\u00fcbat kelimesinin “sessizlik ve rahat” m\u00e2n\u00e2s\u0131na olmas\u0131n\u0131 tercih etmi\u015flerdir.<\/p>\n
\u0130bn\u00fc Cerir el-Taberi \u00f6l\u00fcm m\u00e2n\u00e2s\u0131na i\u015faretle beraber demi\u015ftir ki: “Sebt ve s\u00fcbat sessizlik demektir. Nitekim rahat ve huzur g\u00fcn\u00fc olmas\u0131 itibar\u0131yla Cumartesi g\u00fcn\u00fcne Sebt denilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re m\u00e2n\u00e2 \u015fudur: “Uykunuzu sizin i\u00e7in bir rahat ve huzur k\u0131ld\u0131k. Onunla dinlenirsiniz ve ruhlar\u0131n\u0131z sizden ayr\u0131lmam\u0131\u015f, canl\u0131 oldu\u011funuz halde \u015fuursuz, \u00f6l\u00fc gibi sessiz olursunuz.”<\/p>\n
Ebu Hayyan da \u015f\u00f6yle der: S\u00fcbat, sessizlik ve rahatt\u0131r. Bir kimse i\u015fi b\u0131rak\u0131p dinlendi\u011fi zaman denilir. Bir de s\u00fcbat bildi\u011fimiz bir hastal\u0131kt\u0131r ki insan\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 derecede sessiz yapar, hatta \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Uyku da buna benzer, fakat insana zarar vermez..” K\u00e2d\u0131 Beyd\u00e2v\u00ee de bunlar\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemi\u015ftir:<\/p>\n
“Subaten, hayvan\u00ee kuvvetlerin yorgunlu\u011funu gidermek suretiyle dinlenmesi i\u00e7in duygu ve hareketten kesim, yahut \u00f6l\u00fcm demektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6l\u00fcm, iki cins vefattan biridir. \u00d6l\u00fcye, hareketten kesilmi\u015f m\u00e2n\u00e2s\u0131na “mesbut” denilmesi bundand\u0131r. Bunun as\u0131l m\u00e2n\u00e2s\u0131 da kesmektir.” S\u00fcy\u00fbt\u00ee de (Celaleyn”de: “S\u00fcbaten”, bedenlerinize rahat m\u00e2n\u00e2s\u0131nad\u0131r.” demi\u015ftir.<\/p>\n
Bunlara kar\u015f\u0131, “s\u00fcbat\u0131n, l\u00fcgatte rahat m\u00e2n\u00e2s\u0131na geldi\u011fi g\u00f6r\u00fclmeme\u015ftir” diyenler olmu\u015f ise de buna \u015f\u00f6yle cevap verilmi\u015ftir: Bu kelimeyi “rahat” m\u00e2n\u00e2s\u0131 ile tefsir edenlerin maksad\u0131, hakikat olarak de\u011fil mecaz olarak bu m\u00e2n\u00e2y\u0131 ifade etti\u011fini anlatmakt\u0131r ki bunun iki \u015fekilde yorumu vard\u0131r:<\/p>\n
B\u0130R\u0130S\u0130, duygu ve hareketin kesilmesi itibariyle \u00f6l\u00fcmde de bir sessizlik ve rahat bulundu\u011fundan \u00f6l\u00fcm m\u00e2n\u00e2s\u0131 dolay\u0131s\u0131yla bir mecaz olmas\u0131d\u0131r ki “iki mertebeli mecaz” demektir. Yani “\u00f6l\u00fcm” de “rahat” da mecazi m\u00e2n\u00e2lard\u0131r.<\/p>\n
B\u0130R\u0130S\u0130 de, do\u011frudan do\u011fruya kesmek veya sal\u0131nmak m\u00e2n\u00e2s\u0131ndan olarak yorgunlu\u011fu kesmekte ve sal\u0131n\u0131p yatmakta rahat m\u00e2n\u00e2s\u0131 bulunmas\u0131d\u0131r. \u015eu halde bu detaydan \u00e7\u0131kan netice de \u015fu olur: Uykunun s\u00fcbat olmas\u0131nda, b\u00fct\u00fcn bu m\u00e2n\u00e2lar\u0131 g\u00f6steren bir kavram ile tarifi var demektir. Bu \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan s\u00fcbat, uykunun \u00f6nce organizman\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi etkinlikte bir yorgunluk ve sal\u0131kl\u0131k ile bir kesiklik ve duyular\u0131n ge\u00e7ici olarak kesilmesi ile hayata z\u0131t, bir i\u015f b\u0131rakma ve durgunluk olmas\u0131 nedeniyle ilkin bir bayg\u0131nl\u0131k veya \u00f6l\u00fcm m\u00e2n\u00e2s\u0131nda hastal\u0131kla ilgili ve olumsuz mahiyette bir olay; ikinci olarak bunun devaml\u0131 olmay\u0131p bu kadar s\u00fcre ile sessizlik ve durgunluk i\u00e7inde bir dinleni\u015f ile o yorgunlu\u011fun kesilip yeni bir \u00fcf\u00fcrme ile \u00f6ld\u00fckten sonra tekrar dirilmek gibi yeni bir canl\u0131l\u0131kla uyanmak \u00fczere hayat\u0131n gelece\u011fi ile ilgili bir dinlenme, bir k\u00fcr olmas\u0131 nedeniyle de faydal\u0131, sa\u011fl\u0131kl\u0131, olumlu bir olay oldu\u011funu ve dolay\u0131s\u0131yla uykunun kendisi de\u011fil, sonucu itibariyle arzulanan bir nimet say\u0131lmas\u0131 gerekece\u011fini anlatan, yani fizyolojisini \u00f6zetleyen bir tarifi olmu\u015f olur. Bunun ise detaylar\u0131 t\u0131bb\u0131 ilgilendirdi\u011finden me\u00e2lde “s\u00fcbat” lafz\u0131n\u0131 terceme edemiyerek tefsir k\u0131sm\u0131nda bunlar\u0131 g\u00f6stermek \u00fczere aynen korunmas\u0131n\u0131 daha uygun buldum. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunda uykunun karanl\u0131k ile ilgili olan \u00f6l\u00fcm ve hayat aras\u0131ndaki karanl\u0131k mahiyetine tam bir temas\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
10. B\u00f6yle bir durumda ise a\u00e7\u0131kta kalmak tehlikeli ve \u00f6rt\u00fcn\u00fcp ba\u015fkalar\u0131n\u0131n bak\u0131\u015flar\u0131ndan gizlenmek gerekli oldu\u011fu i\u00e7in Geceyi de bir libas yapt\u0131k. Bilindi\u011fi gibi libas, bedeni b\u00fcr\u00fcy\u00fcp \u00f6rten giysi veya \u00f6rt\u00fcd\u00fcr ki, burada s\u0131rta giyilen i\u00e7 \u00e7ama\u015f\u0131rlardan daha \u00e7ok yorgan gibi \u00fcstten \u00f6rt\u00fcn\u00fclen \u00f6rt\u00fc m\u00e2n\u00e2s\u0131 daha iyi yak\u0131\u015f\u0131r. Nas\u0131l ki elbisenin, insan\u0131n ay\u0131p ve kusur yerlerini \u00f6rtmek, yani avret yerlerini \u00f6rtmek, so\u011fuktan, s\u0131caktan ve ha\u015ferelerden korumak gibi bir tak\u0131m yararlar\u0131 varsa, gecenin de, karanl\u0131\u011f\u0131yla ba\u015fkalar\u0131ndan, d\u00fc\u015fmandan, y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvanlardan gizlemek ve uyar\u0131c\u0131 veya fitneci olan \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n titre\u015fimlerinden saklamak ve ayn\u0131 zamanda a\u00e7\u0131ktan erilemiyecek bir tak\u0131m gayelere ermek i\u00e7in bir pusu hizmeti g\u00f6rmek gibi nice faydalar\u0131 vard\u0131r. Nitekim M\u00fctenebbi bu m\u00e2n\u00e2da \u015f\u00f6yle demi\u015ftir:<\/p>\n
“Gece karanl\u0131klar\u0131n\u0131n benim yan\u0131mda nice eli, nimetleri vard\u0131r ki, karanl\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fcl\u00fck il\u00e2h\u0131 sayan m\u00fc\u015frik M\u00e2neviyye’nin yalan s\u00f6yledi\u011fini haber verir. Seni d\u00fc\u015fmanlar\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden korur, sen onlara y\u00fcr\u00fcyebilirsin ve utanga\u00e7 nazl\u0131 dost da seni onda ziyaret etmi\u015ftir.”<\/p>\n
11. “G\u00fcnd\u00fcz\u00fc de bir ge\u00e7im zaman\u0131 yapt\u0131k”.<\/p>\n
MEA\u015e, “ma\u00ee\u015fet” gibi mimli mastar olarak \u0131y\u015f, yani ge\u00e7im m\u00e2n\u00e2s\u0131nad\u0131r ki, R\u00e2g\u0131b’\u0131n beyan\u0131na g\u00f6re canl\u0131lara \u00f6zg\u00fc olan hayat demektir. Sadece melek\u00ee ve ruhani olan hayata pek “\u0131y\u015f” denmez. \u00d6rf\u00fcm\u00fczde me\u00e2\u015f, mecaz olarak ge\u00e7im sebebine de denir. Burada zaman ismi olmas\u0131 da caiz g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki g\u00fcnd\u00fczleyin hayat ve ge\u00e7im i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma vakti demek olur. Demek ki uyku ve gece bu \u015fekilde g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in bir haz\u0131rl\u0131k yapma oldu\u011fu gibi, uyan\u0131p g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fmak da hayat gayesine ermek ve yar\u0131nki hayat i\u00e7in bir haz\u0131rlanmaktan ibarettir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmak insana ait olmakla beraber yaln\u0131z onun i\u015fi de de\u011fildir. Y\u00fcce yarat\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan insana tahsis edilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n yap\u0131labilmesi ve o d\u00f6\u015fe\u011fin d\u00f6\u015fenmesi i\u00e7in ilk \u00f6nce mekan olacak bir yurt, bir bina gereklidir ki o da \u015f\u00f6yle beyan ediliyor:<\/p>\n
12. “\u00dcst\u00fcn\u00fcze yedi sa\u011flam bina \u00e7att\u0131k.”<\/p>\n
SEB’\u0130 \u015e\u0130DAD, yedi sa\u011flam bina ki M\u00fclk s\u00fbresinde a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere yedi g\u00f6kt\u00fcr. Bunlar\u0131n burada \u015fid\u00e2d yani sa\u011flam vasf\u0131yla nitelenmesi, insanlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 binalar gibi zaman a\u015f\u0131m\u0131na u\u011fray\u0131p y\u0131pran\u0131vermemesi itibariyle kuvvetine, g\u00fc\u00e7l\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne, koruyucu s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na i\u015farettir.<\/p>\n
Bu \u00e2yetlerde ge\u00e7en “biz k\u0131ld\u0131k” fiilleri, yukardaki “biz k\u0131lmad\u0131k m\u0131?” fiili \u00fczerine ba\u011flanmakla sorunun mevkiine dahil olmak itibariyle burada da “seb’i \u015fidad”, bu ilk muhatab olan Mekke m\u00fc\u015frikleri de dahil olmak \u00fczere herkesin g\u00f6r\u00fcp anlayageldi\u011fi yedi gezegenin hareketleri ve y\u00f6r\u00fcngeleri s\u0131n\u0131rlar\u0131yla \u00e7izilmi\u015f olan g\u00f6k k\u0131s\u0131mlar\u0131 olmak yeterli g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n
13. “I\u015f\u0131k sa\u00e7an bir kandil, G\u00fcne\u015f.”<\/p>\n
VEHHAC, ate\u015fin yal\u0131nlanarak parlak ve \u00e7o\u015fkulu bir \u015fekilde par\u0131ldamas\u0131 m\u00e2n\u00e2s\u0131na k\u00f6k\u00fcnden t\u00fcretilmi\u015f a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k ifade eden bir si\u011fa (kip)d\u0131r ki, pek parlak, par\u0131l par\u0131l demektir.<\/p>\n
14. “Bulutlardan indirdik”.<\/p>\n
MU’SIRAT kelimesi hem “mu’s\u0131r”\u0131n, hem de “mu’s\u0131ra” n\u0131n \u00e7o\u011fulu olabilir. Bu vas\u0131f da birka\u00e7 \u015fekilde kapsaml\u0131 m\u00e2n\u00e2lar ifade eder. Zira “i’sar” kelimesinden t\u00fcretilmi\u015ftir. \u0130’sar ise; s\u0131kmak, bir \u015feyin suyunu, \u00f6z suyunu \u00e7\u0131karmak m\u00e2n\u00e2s\u0131nad\u0131r. Veya “vakit” m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelen “as\u0131r” kelimesini if’al kal\u0131b\u0131na sokmak suretiyle t\u00fcretilmi\u015f olup ba\u015f\u0131nda bulunan hemzenin bir yere veya vakte girmek, vakti gelmek m\u00e2n\u00e2lar\u0131n\u0131 veya ge\u00e7i\u015flilik ifade etmesine g\u00f6re “vaktine girmek, s\u0131k\u0131m vakti gelmek, s\u0131k\u0131p suyunu \u00e7\u0131kartmak” m\u00e2n\u00e2lar\u0131na mastar oldu\u011fu gibi s\u0131k\u0131p kavuran bora ve kas\u0131rga m\u00e2n\u00e2s\u0131na isim de olur. Bunun i\u00e7in, vakti gelmek m\u00e2n\u00e2s\u0131yla i’sar’dan t\u00fcretildi\u011finde, ergenlik \u00e7a\u011f\u0131na eren veya yirmisine yakla\u015fan k\u0131za mu’s\u0131r> denildi\u011fi gibi, olgun \u00fcz\u00fcm gibi s\u0131k\u0131l\u0131p suyunu \u00e7\u0131karma zaman\u0131 gelmi\u015f \u015feylere veya pres, mengene gibi, bir \u015feyin s\u0131k\u0131p suyunu \u00e7\u0131kartan kuvvetlere de mu’s\u0131ra denilir.<\/p>\n
Burada bu m\u00e2n\u00e2lar\u0131n her birine g\u00f6re mu’s\u0131rat, ya\u011fmur ya\u011fd\u0131rma zaman\u0131 gelmi\u015f bulutlar veya onlar\u0131 presler gibi s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ran r\u00fczgarlar veya g\u00f6kler diye tefsir edilmi\u015fse de, ne olduklar\u0131n\u0131n belirlenmesine kalk\u0131\u015f\u0131lmaks\u0131z\u0131n “s\u0131k\u0131m zaman\u0131 gelmi\u015f, s\u0131k\u0131l\u0131p suyu \u00e7\u0131kar\u0131lacak \u015feyler” veya “bir \u015feyin suyunu \u00e7\u0131kartanlar” m\u00e2n\u00e2lar\u0131yla mutlak olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131 daha kapsaml\u0131 olaca\u011f\u0131ndan me\u00e2lde “mu’s\u0131reler” demekle yetinmeyi nazm\u0131n inceli\u011fine daha uygun g\u00f6rd\u00fck.<\/p>\n
“\u015ear\u0131l \u015far\u0131l.”<\/p>\n
SECC, S\u00dcCUC, laz\u0131m (ge\u00e7i\u015fsiz) ve m\u00fcteaddi (ge\u00e7i\u015fli) olarak suyun veya bir ak\u0131c\u0131 maddenin \u00e7ok d\u00f6k\u00fcl\u00fcp \u015farl\u0131yarak akmas\u0131 veya ak\u0131t\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
15. “Onunla \u00e7\u0131kartal\u0131m diye”. Bu, ya\u011fmur ya\u011fd\u0131rman\u0131n hikmet ve gayesini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. L\u00e2m, netice; b\u00e2 sebep bildirmek i\u00e7indir.<\/p>\n
16. “Sarma\u015f dola\u015f”. Bu kelime “leff” kelimesinin \u00e7o\u011fulu olup birbirine girmi\u015f, sarma\u015f dola\u015f demektir.<\/p>\n
17. “Ku\u015fkusuz h\u00fck\u00fcm g\u00fcn\u00fc”. Bu k\u0131s\u0131mda “biz k\u0131lmad\u0131k m\u0131?” \u00e2yetinden beri soru ile anlat\u0131lan fiillerin g\u00f6sterdikleri netice ile, o b\u00fcy\u00fck haber a\u00e7\u0131klanmaya ba\u015flanmaktad\u0131r. Yani, o uykudan bir kalk\u0131\u015f vakti ve o hububat ve bitkilerin, o ba\u011f ve bah\u00e7elerin bir kesim vakti oldu\u011fu gibi, b\u00fct\u00fcn bu d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n da bir kesimi, o anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, o nimetlerin bir hesap ve sorumluluk vakti olan bir g\u00fcn gelece\u011fi ve o g\u00fcn\u00fcn bunlara bir s\u0131n\u0131r ve son olmak \u00fczere Allah kat\u0131nda belirlenmi\u015f belli bir vakit oldu\u011fu kesindir. Bunun gelece\u011fini bu delillerden topluca olsun anlaman\u0131z gerekir. Anlamak istememeniz durumunda da ilerde kesinlikle bileceksiniz. Haberiniz olsun ki M\u00fcrsel\u00e2t s\u00fbresinde ge\u00e7ti\u011fi \u00fczere kesinlikle bir h\u00fck\u00fcm g\u00fcn\u00fc gelecektir. O \u015fa\u015fmaz bir belirlenmi\u015f vakittir.<\/p>\n
18. O h\u00fck\u00fcm g\u00fcn\u00fc S\u00fbr’a \u00fcf\u00fcr\u00fclece\u011fi g\u00fcnd\u00fcr. Bu \u00fcf\u00fcrmenin, y\u0131k\u0131m \u00fcf\u00fcrmesi olan ilk \u00fcf\u00fcrme de\u011fil, “Sonra ona bir daha \u00fcf\u00fcr\u00fclecektir. Bir de bakars\u0131n\u0131z hep o y\u0131k\u0131lanlar kalkm\u0131\u015flar, bak\u0131yorlar.”(Z\u00fcmer, 39\/68) \u00e2yetinin ifade etti\u011fi gibi kalkma ve uyanma \u00fcf\u00fcrmesi olan ikinci \u00fcf\u00fcrme oldu\u011fu da \u015fununla anlat\u0131l\u0131yor: “b\u00f6l\u00fck b\u00f6l\u00fck gelirsiniz”. “F\u00e2”, a\u00e7\u0131klama i\u00e7indir. Yani, S\u00fbr \u00fcf\u00fcr\u00fcl\u00fcnce siz \u00f6l\u00fcler uykudan uyan\u0131r gibi uyan\u0131r kalkars\u0131n\u0131z da “O g\u00fcn b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 \u00f6nderleriyle \u00e7a\u011f\u0131raca\u011f\u0131z.”(\u0130sra, 17\/71) \u00e2yetinin m\u00e2n\u00e2s\u0131nca her millet \u00f6nderiyle \u00e7a\u011fr\u0131larak derhal alay alay, \u00fcmmet \u00fcmmet, grup grup mah\u015fere gelirsiniz.<\/p>\n
19. Ve o s\u0131rada g\u00f6k a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c2lemin d\u00fczeni de\u011fi\u015fmi\u015f, bug\u00fcn kapal\u0131 sa\u011flam bir bina olan g\u00f6k a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, H\u00e2kka S\u00fbresi’nde ge\u00e7ti\u011fi gibi “O g\u00fcn g\u00f6k yar\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7\u00f6kmeye y\u00fcz tutmu\u015ftur.”(H\u00e2kka, 69\/16) m\u00e2n\u00e2s\u0131nca yar\u0131l\u0131p yer yer a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, da hep kap\u0131 kap\u0131 olmu\u015ftur. Her taraf\u0131 kap\u0131lardan ibaret imi\u015f gibi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki il\u00e2h\u00ee emirle melekler inecek, Ruh ve melekler saf, saf olacakt\u0131r. Razi der ki: Bu a\u00e7\u0131lma, “g\u00f6k yar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman”(\u0130n\u015fikak, 84\/1) ve “g\u00f6k \u00e7atlad\u0131\u011f\u0131 zaman”(\u0130nfitar, 82\/1) \u00e2yetlerinin m\u00e2n\u00e2s\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yar\u0131lma, \u00e7atlama ve a\u00e7\u0131lma birbirlerine yak\u0131n m\u00e2n\u00e2l\u0131 kelimelerdir, denilmi\u015f ise de bu pek kuvvetli de\u011fildir.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc kap\u0131 a\u00e7\u0131lmaktan anla\u015f\u0131lan m\u00e2n\u00e2, yar\u0131lma ve \u00e7atlamadan anla\u015f\u0131lan m\u00e2n\u00e2dan ba\u015fkad\u0131r. G\u00f6k kap\u0131 kap\u0131 olabilir, sonra o kap\u0131lar a\u00e7\u0131l\u0131r da g\u00f6\u011f\u00fcn hacminde yar\u0131kl\u0131k, \u00e7atlakl\u0131k bulunmayabilir. Hatta nakli deliller g\u00f6stermektedir ki bu kap\u0131lar\u0131n a\u00e7\u0131lma olay\u0131 meydana geldi\u011finde yar\u0131lma ve \u00e7atlama ile tamemen yok olu\u015f ger\u00e7ekle\u015fecektir. Buna g\u00f6re g\u00f6\u011f\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131, hen\u00fcz kendisinin \u00e7atlamas\u0131 ve yar\u0131lmas\u0131 ve tamamen y\u0131k\u0131lmas\u0131 de\u011fil, bunlar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olmak \u00fczere kap\u0131lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve sanki hepsi kap\u0131 imi\u015f, a\u00e7\u0131k kap\u0131lardan ibaret imi\u015f gibi olmas\u0131 demek olur. Fakat bunlar y\u0131k\u0131m \u00fcf\u00fcrmesinde olacak olan olaylard\u0131r. Burada ise kalk\u0131\u015f \u00fcf\u00fcrmesi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, bu a\u00e7\u0131lma, yar\u0131lmadan \u00f6nce de\u011fil “G\u00f6\u011f\u00fc, kitaplar\u0131n sahifelerini d\u00fcrer gibi d\u00fcrece\u011fimiz g\u00fcn.”(Enbiya, 21\/104) buyruldu\u011fu \u00fczere g\u00f6\u011f\u00fcn d\u00fcr\u00fcl\u00fcp ve tamamen yok olu\u015fun ger\u00e7ekle\u015fmesinden sonra “\u0130lk yarat\u0131\u015fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi yine onu iade edece\u011fiz.”(Enbiya, 21\/104) \u00e2yetinin m\u00e2n\u00e2s\u0131 gere\u011fince ilk yarat\u0131l\u0131\u015f gibi, yeniden yarat\u0131lman\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak ahiret d\u00fczeninin kurulmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u0131ra, yani gelecek olan “O g\u00fcn Ruh ve melekler saf saf k\u0131yama duracaklar.” g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ba\u015flang\u0131c\u0131 olmak bu s\u00fbrenin ak\u0131\u015f\u0131na daha \u00e7ok uygundur. Bu kap\u0131lar yaln\u0131z Melekler ve y\u00fcce Ruh’un inmesi i\u00e7in de\u011fil, A’r\u00e2f S\u00fbresi’nde “\u00c2yetlerimizi yalanlayanlara ve onlar\u0131 kabul etmeyi kibirlerine yediremeyenlere, g\u00f6klerin kap\u0131lar\u0131 elbette a\u00e7\u0131lmaz. Ve deve, i\u011fnenin deli\u011finden ge\u00e7medik\u00e7e onlar cennete giremezler.”(A’r\u00e2f, 7\/40) \u00e2yetinde ge\u00e7ti\u011fi \u00fczere k\u00e2firler i\u00e7in a\u00e7\u0131lmay\u0131p cennete girecekler i\u00e7in a\u00e7\u0131lacak olan g\u00f6k kap\u0131lar\u0131 da bunlar olacakt\u0131r.<\/p>\n
20. \u015eu halde bu g\u00f6k, yar\u0131l\u0131p \u00e7atlayacak olan d\u00fcnya g\u00f6\u011f\u00fc de\u011fil, ahiret g\u00f6\u011f\u00fc demektir. \u015eu \u00e2yetler de bunu g\u00f6sterir gibidir.<\/p>\n
Ve da\u011flar y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f de bir serap olmu\u015ftur. Bir \u015fey kalmam\u0131\u015f, daha \u00f6nce ilk \u00fcf\u00fcrmede b\u00fct\u00fcn par\u00e7alar\u0131 yok olup savrulmu\u015f,<\/p>\n
“Yer ve da\u011flar kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve arkas\u0131ndan da bir defa bir \u00e7arp\u0131l\u0131\u015f \u00e7arp\u0131ld\u0131lar.”(H\u00e2kka, 69\/14) \u00e2yetinde anlat\u0131lanlar ger\u00e7ekle\u015fip yery\u00fcz\u00fc veya daha \u00f6nce onun bulunmu\u015f oldu\u011fu yer d\u00fcmd\u00fcz olarak “O g\u00fcn yery\u00fcz\u00fc ba\u015fka yery\u00fcz\u00fcne \u00e7evrilir. G\u00f6kler de ba\u015fkala\u015f\u0131rlar.” (\u0130brahim, 14\/48) s\u0131rr\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunaca\u011f\u0131ndan D\u00fcnyada yery\u00fcz\u00fc d\u00f6\u015fe\u011finin direkleri olan o da\u011flar o g\u00fcn serap gibi hayale d\u00f6nm\u00fc\u015f, art\u0131k yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn sallanmas\u0131na engel olacak hi\u00e7bir halleri kalmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
21. B\u00f6ylece ay\u0131r\u0131m g\u00fcn\u00fcn\u00fcn kurulu\u015fu ve deh\u015feti anlat\u0131ld\u0131ktan sonra o g\u00fcn yap\u0131lacak olan ay\u0131r\u0131m\u0131n h\u00fck\u00fcmleri de ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde \u015f\u00f6yle anlat\u0131l\u0131yor: Ku\u015fkusuz cehennem, mirsad olmu\u015ftur.<\/p>\n
M\u0130RSAD, “Rasat” k\u00f6k\u00fcnden t\u00fcretilmi\u015f bir alet ismi veya “m\u0131t’am= \u00e7ok yemek yiyen” gibi a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k kipi kal\u0131b\u0131nda olmakla beraber mihrab, mizmar gibi daha \u00e7ok mekan ismi olarak kullan\u0131l\u0131r bir kelime oldu\u011fu a\u00e7\u0131klan\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla “mirsad” d\u00fcrb\u00fcn gibi g\u00f6zetleme aletinden \u00e7ok g\u00f6zetleme yeri m\u00e2n\u00e2s\u0131na kullan\u0131l\u0131r ki avc\u0131n\u0131n av g\u00f6zledi\u011fi yer gibi g\u00f6zetme yeri, g\u00f6zetleme noktas\u0131 demek olur. Bununla beraber g\u00f6zetme aleti i\u00e7inde, g\u00f6zetme yeri i\u00e7in de kullan\u0131lmas\u0131 hakiki m\u00e2n\u00e2da olmak gerekir. G\u00f6zetleme yeri gibi yerlerin ara\u00e7 ve alet m\u00e2n\u00e2s\u0131nda olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131malar\u0131 nedeniyle alet ismi si\u011fas\u0131 (kipi) ile s\u00f6ylenmi\u015f olmalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebildi\u011fi gibi, a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k ifade eden kip ile s\u0131fat ve nisbet m\u00e2n\u00e2s\u0131nda mecazi olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir ki buna g\u00f6re mirsad, “\u00e7ok g\u00f6zetici” m\u00e2n\u00e2s\u0131yla yere nisbet edilmi\u015f olur. Yani g\u00f6zetliyen sanki yerin kendisi olmu\u015f olur.<\/p>\n
Ebu Hayy\u00e2n der ki: “Nisbet m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 g\u00f6steren haberlerin va s\u0131fatlar\u0131n hepsinde, o \u015feyin \u00e7ok ve devaml\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 m\u00e2n\u00e2s\u0131 vard\u0131r. Cehennem de zeban\u00ee meleklerin, kendilerine azap hak olmu\u015f azg\u0131nlar\u0131 yakalamak i\u00e7in g\u00f6zetip durduklar\u0131 bir g\u00f6zetleme yeridir.” Muk\u00e2til \u015e\u00f6yle demi\u015ftir: Cehennem, d\u00fc\u015fmanlar\u0131n hapsedildi\u011fi, dostlar\u0131n ge\u00e7ti\u011fi yerdir.<\/p>\n
22. A\u015f\u0131r\u0131 gidenler, azg\u0131nl\u0131k yapanlar i\u00e7in ki bu s\u00f6z, az \u00f6nce ge\u00e7en mirsad ile, veya biraz sonra gelecek “meab” ile ilgili olabilir. Yani, cehennem azg\u0131nlar i\u00e7in bir g\u00f6zetleme yeri yahut azg\u0131nlar i\u00e7in bir me\u00e2b, yani d\u00f6n\u00fcp var\u0131lacak son yer olan bir g\u00f6zetleme yeri olmu\u015ftur. Bu kelime “mirs\u00e2d”\u0131n s\u0131fat\u0131 veya ondan bedel veya ‘in ikinci haberidir.<\/p>\n
23. “Kalmak \u00fczere”. Bu kelime, bir yerde ik\u00e2met edenler m\u00e2n\u00e2s\u0131na olup azg\u0131nlar i\u00e7in takdir edilmi\u015f olan hali anlat\u0131r. Yani, o azg\u0131nlar orada ik\u00e2met edip durmak \u00fczere, “as\u0131rlarca”.<\/p>\n
AHKAB, “hukub” kelimesinin \u00e7o\u011fuludur. Hukub, ard arda olma m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 da i\u00e7ererek as\u0131r ve karn kelimeleri gibi pe\u015fpe\u015fe gelen bir\u00e7ok seneyi kapsayan bir devir demektir ki “seksen k\u00fcsur y\u0131l” diye yayg\u0131nd\u0131r. Her biri bin sene demek olan ahiret g\u00fcnleriyle, senesi \u00fc\u00e7y\u00fcz altm\u0131\u015f g\u00fcn olmak \u00fczere seksen y\u0131l diye rivayet edilmi\u015ftir ki yirmidokuzbin sene kadar bir devir demek olur.<\/p>\n
Yetmi\u015f bin sene diyenler de olmu\u015ftur. Her ne olsa “hukub,” sonu olan bir m\u00fcddeti ifade etti\u011fi i\u00e7in buradan cehennem azab\u0131n\u0131n sona erece\u011fini anlamak isteyenler olmu\u015ftur. Fakat \u015funu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekir ki tekil bir kelime olan “hukub”un, sonu olan bir s\u00fcreyi ifade etmesinden \u00e7o\u011ful olan “ahk\u00e2b”\u0131n da sonlu olmas\u0131 gerekmez. Tefsirciler der ki: Bu kelimede ard arda gelme m\u00e2n\u00e2s\u0131 bulundu\u011fu ve az bir m\u00fcddetin de ard arda gelmesi halinde sonsuza kadar gidebilece\u011fi cihetle demek, devirlerce, sonsuza kadar demek olur. Nitekim, bir \u00e7oklar\u0131 da “hukub” kelimesinin, b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131 i\u00e7ine alan dehir m\u00e2n\u00e2s\u0131nda oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. Sonra bundan bir sona erme anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 var say\u0131lsa bile, bu bir mefhum-u muhaliftir. Di\u011fer \u00e2yetlerde ge\u00e7en ve k\u00e2firlerin cehennemde sonsuza kadar kalacaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steren naslarla \u00e7eli\u015fkili olamaz. \u00d6te yandan “azg\u0131nlar” tabiri, “takva sahipleri” kar\u015f\u0131t\u0131 olarak m\u00fcminlerin asilerini de kapsayan bir m\u00e2n\u00e2da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi halinde cehennemde kal\u0131\u015f\u0131n sona ermesi onlara nazaran olabilir. Ger\u00e7ekte cehennemin m\u00fcminlerin asilerine ait olan tabakas\u0131n\u0131n neticede s\u00f6nece\u011fi hakk\u0131nda bir hadis-i \u015ferif de rivayet edilmi\u015ftir. Buradan d\u00fcnyada mahkum ve esir milletlerin hallerine de bir i\u015faret \u00e7\u0131kar\u0131labilir.<\/p>\n
24. Hava serinli\u011fi veya uyku,<\/p>\n
25. “Ancak bir kaynar su ve irin”.<\/p>\n
HAM\u0130M s\u0131cak, kaynar su; GASSAK, cehennemdekilerin v\u00fccutlar\u0131ndan d\u00f6k\u00fclen, akan irin demektir. D\u00f6k\u00fclmek ve akmak m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelen “gasak”tan t\u00fcretilmi\u015ftir.<\/p>\n
26-27. “Tam uygun”. Asl\u0131nda mastar olan bu kelime “tamamen uygun” m\u00e2n\u00e2s\u0131na a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k ifade eden bir s\u0131fatt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o g\u00fcn\u00fc ink\u00e2r edip, asla b\u00f6yle bir g\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemenin, tam kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 o g\u00fcn\u00fcn en \u015fiddetli azab\u0131n\u0131 g\u00f6stermektir.<\/p>\n
28-31. “\u0130yice yalanlam\u0131\u015flard\u0131”. Bu kelime yalanlama m\u00e2n\u00e2s\u0131na tef’il bab\u0131ndan mastard\u0131r. “Tad\u0131n, art\u0131k size, azab\u0131n\u0131z\u0131 art\u0131rmaktan ba\u015fka bir \u015fey yapm\u0131yaca\u011f\u0131z”. Bu da azab\u0131n sona ermiyece\u011fi hususunda bir nasst\u0131r.<\/p>\n
Azg\u0131nlar\u0131n, yalanlay\u0131c\u0131lar\u0131n halini a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra takva sahiplerinin hallerine ge\u00e7ilerek buyruluyor ki:<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
31- Ku\u015fkusuz takva sahipleri i\u00e7in bir kurtulu\u015f var.<\/p>\n
32- Bah\u00e7eler var, ba\u011flar var.<\/p>\n
33- Memeleri tomurcuklanm\u0131\u015f ya\u015f\u0131t k\u0131zlar var.<\/p>\n
34- Dopdolu kadehler var.<\/p>\n
35- Orada ne bo\u015f bir s\u00f6z i\u015fitirler, ne de bir yalan.<\/p>\n
36- (Bunlar) Rabbinden yeterli bir ba\u011f\u0131\u015f olarak (verilir).<\/p>\n
37- O, g\u00f6klerin, yerin ve bu ikisi aras\u0131ndakilerin Rabbidir. Rahm\u00e2n’d\u0131r. Hi\u00e7 kimse ondan bir hitaba m\u00e2lik olamaz.<\/p>\n
38- O g\u00fcn Ruh ve melekler s\u0131ra s\u0131ra dururlar. Rahm\u00e2n’\u0131n izin verdikleri d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 kimse konu\u015famaz. \u0130zin verilen de do\u011fruyu s\u00f6yler.<\/p>\n
39- \u0130\u015fte bu hak g\u00fcnd\u00fcr. Art\u0131k dileyen Rabbine bir yol tutar.<\/p>\n
40- Biz sizi yak\u0131n bir azap ile uyard\u0131k. O g\u00fcn ki\u015fi ellerinin ne takdim etti\u011fine bakacak ve k\u00e2fir diyecek ki: “Ah ne olayd\u0131, ben bir toprak olayd\u0131m.”<\/p>\n
32. D\u00fcnyada azg\u0131nlar\u0131n en \u00e7ok azg\u0131nl\u0131k ve h\u0131rslar\u0131n\u0131 tahrik eden zevklerinden olmas\u0131 nedeniyle onlar\u0131n aksine \u015funlar, bedel-i i\u015ftim\u00e2l veya bedel-i ba’z yoluyla o kurtulu\u015fun baz\u0131 ne\u015felerini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r:<\/p>\n
“Onlar i\u00e7in bah\u00e7eler var”.<\/p>\n
HAD\u0130KA, suyu olan ve t\u00fcrl\u00fc meyve a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 ve \u00e7i\u00e7ekleri kapsayan, etraf\u0131 duvarla \u00e7evrili bostan ve bah\u00e7e demektir. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f itibariyle, g\u00f6zbebe\u011fi demek olan “hadeka”ya benzetilerek bu isim verilmi\u015ftir.<\/p>\n
“Ve \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131 var”.<\/p>\n
A’NAB, \u00fcz\u00fcme de \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131na da denir.<\/p>\n
33. Bu kelime “ka’\u0131b” kelimesinin \u00e7o\u011fuludur. Ka’\u0131b, memeleri k\u00fcp \u015feklinde, yani yeni tomurcuklanm\u0131\u015f, turun\u00e7 memeli taze k\u0131zlara denir. “ya\u015f\u0131t.” “Etr\u00e2b”, “tirb” in \u00e7o\u011fulu olup “hep bir ya\u015fta” demektir. Baz\u0131 tefsirlerde cennet k\u0131zlar\u0131 hep onalt\u0131 ya\u015f\u0131nda, erkekleri ise otuz\u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131ndad\u0131r, diye rivayet edilmi\u015ftir. (V\u00e2k\u0131a S\u00fbresi’ne bkz.)<\/p>\n
34-35. “Dopdolu”. (\u0130nsan S\u00fbresi’ndeki “Ku\u015fkusuz iyiler dolgun bir kadehten i\u00e7erler.” (\u0130nsan, 76\/5) \u00e2yetinin tefsirine bkz.)<\/p>\n
36. Burada bu kelime, “Allah bize yeter”de oldu\u011fu gibi tam yetmek m\u00e2n\u00e2s\u0131ndan “yeter mi yeter deyinceye kadar yeterli ve bol” \u015feklinde tefsir olunmu\u015ftur ki, azg\u0131nlar\u0131n amellerine g\u00f6re onlara verilecek “tam uygun ceza”ya kar\u015f\u0131l\u0131k, takva sahiplerine amellerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan fazla olarak “tam m\u00fckafat”.<\/p>\n
37. “G\u00f6klerin Rabbi”. Buradaki “Rab”, “senin Rabbin”den bedeldir. Bu da atf-\u0131 beyand\u0131r.<\/p>\n
Ondan bir hitaba malik olamazlar. Bu, Rahm\u00e2n olan y\u00fcce Allah’\u0131n, Rablikte son derece ulu ve y\u00fcce oldu\u011funu ve ceza ve ihsanda kendi ba\u015f\u0131na buyruk oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Yani, o \u00f6yle y\u00fcce ve ortaktan uzak, \u00f6yle ulu bir varl\u0131kt\u0131r ki, g\u00f6klerde ve yerde ne varsa hepsi, yukar\u0131da ve a\u015fa\u011f\u0131da bulunan b\u00fct\u00fcn yarat\u0131klar, fiilen onun i\u015fine kar\u0131\u015fmak \u015f\u00f6yle dursun, onun ad\u0131na kendiliklerinden bir s\u00f6z s\u00f6ylemek veya ona bir hitapta bulunmak yetkisine sahip de\u011filler. Ancak bundan sonraki \u00e2yette a\u00e7\u0131klanaca\u011f\u0131 \u00fczere o izin vermi\u015fse ba\u015fka. O zaman da yetkili olarak de\u011fil, izinli olarak s\u00f6yleyebilirler.<\/p>\n
38. “O g\u00fcn kalkar”. Bu, \u00e2yetinin kapsad\u0131\u011f\u0131 m\u00e2n\u00e2y\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Yoksa bu, “o g\u00fcn malik olamazlar” diye bir kay\u0131t koyma m\u00e2n\u00e2s\u0131nda de\u011fildir. \u00e2yetiyle ilgili olmas\u0131n\u0131 da caiz g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Yani, “Ruh ve meleklerin saf saf kalkt\u0131klar\u0131 g\u00fcn konu\u015famazlar.” demek olur. “S\u00fbr’a \u00fcf\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcn” \u00e2yetine nazaran ondan bedel olmas\u0131 bize daha uygun g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. “Ruh ve melekler”. “Ruh” deyince hemen akla “De ki Ruh, Rabb’imin emrindendir.”(\u0130sra, 17\/85) \u00e2yetiyle buyrulan Ruh gelir. “Ruh, Allah’\u0131n ordular\u0131ndan bir ordudur. Melekler de\u011fildirler..” Me\u00e2linde rivayet edilen bir hadis de bunu g\u00f6sterir.<\/p>\n
Baz\u0131lar\u0131, “hafaza melekleridir” demi\u015fler; baz\u0131lar\u0131 ise, “Ruhlar \u00fczerine vekil k\u0131l\u0131nan melektir” demi\u015flerdir. Gazali “\u0130hya”s\u0131nda \u015f\u00f6yle der: “Ruh denilen melek, ruhlar\u0131 bedenlere sokand\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o nefes al\u0131r. Ald\u0131\u011f\u0131 nefeslerden her biri nefeste, bir bedende bir ruh olur. Bu bir ger\u00e7ektir. Kalp ehli ki\u015filer bunu basiretleriyle g\u00f6r\u00fcrler.” \u0130bn\u00fc Abbas’tan rivayet edilen bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ruh, Cebrail’dir. \u0130bn\u00fc Abbas demi\u015ftir ki: “Cebrail (a.s) k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc y\u00fcce Allah’\u0131n huzurunda onun azab\u0131ndan korku ile titreyerek k\u0131yama duracak ve: “Noksan s\u0131fatlardan uzaks\u0131n, ya R\u00e2b! Senden ba\u015fka ilah yok. Biz sana hakk\u0131yla ibadet edemedik” diyecektir.”<\/p>\n
Bu rivayetlere g\u00f6re kelimesinin ba\u015f\u0131ndaki “elif l\u00e2m” ahd i\u00e7in demektir ki, “senin Rabbinden” karinesi (ipucu) ile muhatap Resulullah (s.a.v) oldu\u011fu i\u00e7in, Resulullah (s.a.v) taraf\u0131ndan bilinen Ruh demek olur. Beyd\u00e2v\u00ee bunlar\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetler: “Ruh, ruhlar \u00fczerine vekil k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f bir melek veya ruh cinsi, veya Cebrail, veya meleklerden daha b\u00fcy\u00fck bir yarat\u0131kt\u0131r.” \u015eu halde, bunun kapsad\u0131\u011f\u0131 m\u00e2n\u00e2ya iman edip detaylar\u0131 hakk\u0131nda “ilim, Allah kat\u0131ndad\u0131r” demek daha uygun olur. (Me\u00e2ric s\u00fbresinin ba\u015f\u0131na ve \u0130sr\u00e2 s\u00fbresindeki (\u0130sra, 17\/85) \u00e2yetinin tefsirine bkz.) “Saf saf”. Bundan bir saf anlayanlar olmu\u015f ise de, “Melekler saf saf oldu\u011funda”(Fecr, 89\/22) \u00e2yeti bunun saf saf oldu\u011funu anlat\u0131r.<\/p>\n
“Konu\u015famazlar”. Yeni bir s\u00f6z ba\u015f\u0131 olarak, daha \u00f6nce ge\u00e7en nin m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar. Onun i\u00e7in bundaki “onlar” zamiri Ruh ve meleklerin yerini tutabilirse de, gibi b\u00fct\u00fcn g\u00f6klerde ve yerde bulunanlar\u0131n yerini tutmu\u015f olmas\u0131 daha uygundur. Yani gerek Ruh ve gerek melekler ve gerek di\u011ferlerinden hi\u00e7biri ne bir \u015fefaat, ne bir talep, ne de herhangi bir maksat ile, bir s\u00f6z s\u00f6yleyemezler.<\/p>\n
Ancak o Rahm\u00e2n’\u0131n izin verdi\u011fi do\u011fru s\u00f6yleyen kimse hari\u00e7. O kimse izin almak ve do\u011fru s\u00f6ylemek \u015fart\u0131yla konu\u015fabilir. Konu\u015fmas\u0131, konu\u015fmaya malik oldu\u011fundan de\u011fil, izin ile olmu\u015f olur. Demek ki bu izin ile istisnada, \u015fefaat kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 vard\u0131r. Allah’a yak\u0131n kullar bu \u015fekilde \u015fefaat edebileceklerdir ki, \u0130sr\u00e2 S\u00fbresi’nde “Rabbinin seni makam-\u0131 Mahmud’a g\u00f6ndermesi yak\u0131nd\u0131r.” (\u0130sra, 17\/79) \u00e2yetinin tefsirinde ge\u00e7ti\u011fi ve “\u015fefaat hadisi”nde beyan olundu\u011fu \u00fczere, bu makam, ilk \u00f6nce genel \u015fefaata izinli olan Resulullah (s.a.v)’\u0131n makam-\u0131 Mahmud’udur. \u00d6zel \u015fefaatlar bundan sonra olabilecektir. Bu izinden sonra da, konu\u015facak olanlar\u0131n do\u011fru s\u00f6ylemi\u015f, hakka isabet etmi\u015f olmalar\u0131 \u015fart k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat “Allah’a yak\u0131n makamlar elde etmi\u015f olanlar\u0131n, onun huzurunda do\u011frudan ba\u015fka bir \u015fey de s\u00f6yleme ihtimalleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr m\u00fc ki, “ve do\u011fruyu s\u00f6yleyen” diye bu \u015fart\u0131n ayr\u0131ca a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131na gerek olsun” \u015feklinde bir soru akla gelebilir. Buna iki t\u00fcrl\u00fc cevap verilebilir:<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130S\u0130, o izni elde edebileceklerin a\u00e7\u0131k s\u0131fat\u0131 ve \u015fefaat\u0131n birinci \u015fart\u0131n\u0131 beyan olmas\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece, “o izin de do\u011fru s\u00f6yleyenlere verilir” diye, Allah’a yak\u0131n makam\u0131 beyan olmu\u015f olur. B\u00f6yle do\u011fruyu s\u00f6yleyebilmek de “Onlar, Allah’\u0131n raz\u0131 oldu\u011fu kimselerden ba\u015fkas\u0131na \u015fefaat etmezler. Hepsi onun korkusundan titrerler.”(Enbiya, 21\/28) m\u00e2n\u00e2s\u0131na uygun d\u00fc\u015fmekle olabilir. \u00d6nce Allah’\u0131n r\u0131zas\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek ise, “Onlar, Allah’\u0131n diledi\u011fi kadar\u0131ndan ba\u015fka onun ilminden hi\u00e7bir \u015fey kavrayamazlar.”(Bakara, 2\/255) buyruldu\u011fu gibi, ancak y\u00fcce Allah’\u0131n \u00f6zel dilemesine ba\u011fl\u0131 ve onunla s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fundan onu anlamadan \u015fefaate kalk\u0131\u015fmak tehlikeli ve onun i\u00e7in \u015fefaat edecekler, “Korka korka \u015fefaat edecekler” ve ancak isabet edenlerinki kabul olunacakt\u0131r. Bu durumda istisna, “konu\u015famazlar” fiilinin fail (\u00f6zne)lerindendir.<\/p>\n
\u0130K\u0130NC\u0130S\u0130, bir ihtimal de haklar\u0131nda s\u00f6z s\u00f6ylenecek, \u015fefaat olunacaklardan istisna, “do\u011fru s\u00f6yleme” kayd\u0131n\u0131n da onlara ait olmas\u0131d\u0131r. Yani, “Allah’\u0131n izin verdi\u011fi ve d\u00fcnyada do\u011fruyu s\u00f6ylemi\u015f olan kimseler hakk\u0131nda s\u00f6ylemeleri ve \u015fefaat etmeleri hari\u00e7” demek olur ki, baz\u0131 tefsirciler bu g\u00f6r\u00fc\u015fe varm\u0131\u015flard\u0131r. Bu takdirde s\u00f6z\u00fc edilen soru esasen sorulamaz. Bu durumda “bir do\u011fru s\u00f6z”den maksat da kelime-i tevhid, yani “l\u00e2 il\u00e2he illallah” demek olup “\u015eefaatim, \u00fcmmetimin b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah i\u015fleyenlerinedir.” hadis-i \u015ferifi gere\u011fince, b\u00fcy\u00fck g\u00fcnah i\u015fleyen m\u00fcminler hakk\u0131nda imanlar\u0131ndan dolay\u0131 erinde gecinde \u015fefaatin kabul olunabilece\u011fini beyan olmu\u015f olur.<\/p>\n
39. “Bu, hak g\u00fcnd\u00fcr”, ge\u00e7en a\u00e7\u0131klamalar\u0131 vurgulamaktad\u0131r. M\u00fcbteda, haber; yahut m\u00fcbteda, haberdir. Yani, yukar\u0131da ge\u00e7ti\u011fi \u015fekilde haber verilen kalkma ve h\u00fck\u00fcm g\u00fcn\u00fc hak g\u00fcnd\u00fcr, yahut o haber verilen g\u00fcn a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde hak, meydana gelmesi ku\u015fkusuz ve kesindir.<\/p>\n
“Art\u0131k dileyen Rabbine bir yol tutar.” Ba\u015f\u0131nda bulunan “fa-i fas\u00eeha” ile, verilen haberin neticesinde yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015feylerin faydas\u0131n\u0131 anlatmaktad\u0131r. Yani h\u00e2l b\u00f6yle, o g\u00fcn\u00fcn hak ve bunun size haber verilmi\u015f olmas\u0131 kesin olunca, bundan sonra i\u015f sizin dilemenize, c\u00fcz’\u00ee iradenizle \u00e7al\u0131\u015f\u0131p kazanman\u0131za ba\u011fl\u0131d\u0131r. O halde her kim, o s\u0131fatlar\u0131 ve ululu\u011fu anlat\u0131lan Rabbine do\u011fru varmak, onun rahmetine erip gayesine ula\u015fmak isterse, ona g\u00f6t\u00fcrecek bir d\u00f6n\u00fc\u015f yolu, sonunda o gayeye erdirecek bir ba\u015fvuru yeri ve makam\u0131 edinsin, ona g\u00f6re bir yol tutsun. Bu geni\u015f a\u00e7\u0131klamadan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re o yalanlamadan korunup iman ve takva sahibi olmakla do\u011fru s\u00f6ylemek ve itaat yapmakla olur.<\/p>\n
40. “Biz sizi yak\u0131n bir azap ile uyard\u0131k.” Bu c\u00fcmle, \u00e2yetinin ba\u015f\u0131ndaki “f\u00e2”n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi, \u015fart\u0131 zikredilmemi\u015f olan dileme l\u00fczumunun ni\u00e7inini ve azab\u0131n yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan eder. Yani o hak, haber verilmi\u015f olunca o dilemenin l\u00fczumu \u015funun i\u00e7indir: \u00c7\u00fcnk\u00fc biz size bu haberi vermekle bir azab\u0131n tehlikesini bildirdik ki, o azap uzakta de\u011fil, yak\u0131nd\u0131r. Ki\u015fi ondan kendini kurtarmak i\u00e7in vakit ge\u00e7irmeden iman edip \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Zira o yak\u0131n azap O g\u00fcnd\u00fcr ki, ki\u015fi o g\u00fcn iki elinin ne takdim etmi\u015f oldu\u011funa ondan \u00f6nce iyi ve k\u00f6t\u00fc ne yapm\u0131\u015f oldu\u011funa bakacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015f kulun dilemesine ba\u011flanm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in herkes kendi kazanc\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. O azap ancak kazanc\u0131n tam kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak verilecektir. Ve kafir diyecektir ki: Ah, ne olayd\u0131 da ben bir toprak olayd\u0131m. Yani d\u00fcnyada bir toprak olayd\u0131m, dileme sahibi insan olarak yarat\u0131lmayayd\u0131m, y\u00fck\u00fcml\u00fc olmayayd\u0131m da bug\u00fcn azap g\u00f6rmeyeydim. Yahut, bug\u00fcn toprak olayd\u0131m da tekrar diriltilmeyeydim.<\/p>\n
\u0130bn\u00fc \u00d6mer, Ebu Hureyre ve M\u00fccahid’den rivayet edildi\u011fine g\u00f6re, Y\u00fcce Allah o g\u00fcn hayvanlar\u0131 da huzura getirecek, birbirlerinden haklar\u0131n\u0131 al\u0131p \u00f6de\u015ftirecek ve sonra onlara, “toprak olun” buyuracak, hepsi toprak olacak. \u0130\u015fte k\u00e2fir bunu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc zaman onlar gibi toprak olmay\u0131 isteyecektir. Nitekim Tekvir s\u00fbresinde “Yabani hayvanlar topland\u0131\u011f\u0131 vakit.”(Tekvir, 81\/5) \u00e2yetinin tefsirinde de gelecektir. Bu m\u00e2n\u00e2lara g\u00f6re toprak, hakiki m\u00e2n\u00e2s\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat baz\u0131lar\u0131 son m\u00e2n\u00e2ya g\u00f6re bunun, al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fckten mecaz olma ihtimali oldu\u011funu da s\u00f6ylemi\u015flerdir ki \u015f\u00f6yle demek olur: Ke\u015fke d\u00fcnyada gururlanmasayd\u0131m, azg\u0131nl\u0131kla kafa tutmasayd\u0131m, al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc olup Allah’a iman ve itaat etseydim. Fakat g\u00f6r\u00fcnen m\u00e2n\u00e2, ilkidir. \u0130\u015fte o b\u00fcy\u00fck haberde ihtilaf eden k\u00e2firler, o g\u00fcn ger\u00e7e\u011fi anlay\u0131p b\u00f6yle diyeceklerdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
78-NEBE’: “Birbirlerine hangi \u015feyi soruyorlar?” Bunun asl\u0131, ‘d\u0131r. Neyi hangi \u015feyi? demektir. S\u00f6zdeki kapal\u0131l\u0131k konunun \u00f6nemini g\u00f6stermek i\u00e7indir. “Hangi b\u00fcy\u00fck meseleyi?” demek olur.” Ne i\u00e7in, neden dolay\u0131 birbirlerine soruyorlar?” demek olabilece\u011fini de s\u00f6ylemi\u015flerdir. Her iki durumda da bunu birbirlerine soranlar\u0131n maksad\u0131 gerek olumlu gerek olumsuz, gerek alay, gerek ciddi olsun her halde inanmayanlar\u0131n dahi bundan …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12152,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1003],"tags":[1078,1077,5030,5031,5219,5351,5222,5220,1583,5221,1582,1586],"class_list":["post-1794","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hak-dini-kuran-dili","tag-78-nebe","tag-78-nebe-tefsiri","tag-elmalili","tag-elmalili-hamdi-yazir","tag-elmalili-tefsir-oku","tag-hak-dini-kuran-dili","tag-hak-dini-tefsiri","tag-hamdi-yazir-tefsir-oku","tag-kuran","tag-sure-tefsirleri","tag-tefsir","tag-tefsir-oku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1794","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1794"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1794\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12152"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1794"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1794"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1794"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}