73-M\u00dcZZEMM\u0130L:<\/p>\n
M\u00fczemmil, tefe’ul b\u00e2b\u0131ndan etken ism-i fail (orta\u00e7) olup asl\u0131 “m\u00fctezemmil”dir. T\u00e2 harfi z\u00e2 harfine \u00e7evrilmi\u015ftir. “\u00d6rt\u00fcs\u00fcne b\u00fcr\u00fcn\u00fcp \u00f6rt\u00fcnen” demektir ki kendisi \u00f6rt\u00fcnm\u00fc\u015f veya ba\u015fkas\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f olabilir. Bunun b\u00fcy\u00fck bir olay kar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f\u0131n\u0131 i\u00e7ine \u00e7ekmek, gizlenmek, ka\u00e7\u0131nmak, rahata meyletmek gibi kinaye m\u00e2n\u00e2lar\u0131 da olabilir. Nitekim R\u00e2g\u0131b, istiare yoluyla, i\u015fe pek \u00f6nem vermeyen, k\u0131sa davranan m\u00e2n\u00e2s\u0131na kinaye ve ta\u015flama oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n
Tezemm\u00fcl mastar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 harfli k\u00f6k\u00fc olan “zeml” kelimesinin bir\u00e7ok anlam\u0131 vard\u0131r. Mesela, zeml ve zemel\u00e2n; at, davar gibi hayvanlar\u0131n ne\u015fe ve c\u00fcnb\u00fc\u015fle bir t\u00fcr y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc demektir. Yine zeml, at\u0131n terkisine birisini almak, y\u00fck y\u00fcklemek m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelir. Zem\u00eel ve ziml, binicinin arkas\u0131na oturan, arkada\u015f; z\u00fcmle de \u00e7ok yolda\u015f toplulu\u011fu demektir. Bu bak\u0131mdan “tezemm\u00fcl” kelimesi bunlar\u0131n herhangi birinden t\u00fcretilerek bu b\u00e2ba nakledilmi\u015f olabilir. Fakat \u00f6zellikle bilinen ve duyulan m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131n, “elbiseye b\u00fcr\u00fcn\u00fcp \u00f6rt\u00fcnmek” oldu\u011fu a\u00e7\u0131klan\u0131yor. Bir de m\u00fczzemmil, y\u00fck y\u00fcklemek m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelen zeml’den t\u00fcretilerek “y\u00fck\u00fc y\u00fcklenen” m\u00e2n\u00e2s\u0131na oldu\u011fu s\u00f6ylenmi\u015ftir.<\/p>\n
“Ey \u00f6rt\u00fcnen!” hitab\u0131, ilk \u00f6nce Hz. Peygamber (s.a.v)’i dikkatli ve uyan\u0131k olmaya davettir. Baz\u0131lar\u0131 i\u015fin \u00f6neminden dolay\u0131 bunun “ne yat\u0131yorsun? Niye gizleniyorsun? Niye zay\u0131f davran\u0131yorsun? Kalk” gibi bir t\u00fcr ta\u015flama ve azarlama bi\u00e7iminde bir \u015fiddet hitab\u0131 oldu\u011funu; baz\u0131lar\u0131 da “g\u00f6n\u00fcl ok\u015fama” m\u00e2n\u00e2s\u0131yla bir te\u015fvik ve gayrete getirme hitab\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fler ve b\u00f6yle olmas\u0131n\u0131n peygamberlik makam\u0131na daha uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n
Ebu Hayy\u00e2n’\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re S\u00fcheyl\u00ee \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: M\u00fczzemmil ismi, Hz. Peygamber (s.a.v)’in \u00f6teden beri tan\u0131nageldi\u011fi isimlerden biri de\u011fildir. M\u00fczzemmil ismi, ancak bu hitap s\u0131ras\u0131nda bulundu\u011fu bir durumdan kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Arap, birisine sitem etmeksizin onun g\u00f6nl\u00fcn\u00fc ok\u015famak istedi\u011fi zaman bulundu\u011fu durumu anlatan bir kelimeden t\u00fcremi\u015f isimle seslenir. Nitekim Hz. Ali (r.a) toprak \u00fczerinde uyumu\u015f ve b\u00f6\u011fr\u00fcne toprak yap\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu bir s\u0131rada, Hz. Peygamber (s.a.v) ona: “Kalk ey topra\u011f\u0131n babas\u0131!” diye hitap ederek onun g\u00f6nl\u00fcn\u00fc ok\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte hitab\u0131nda da b\u00f6yle bir yak\u0131nl\u0131k kurma ve g\u00f6n\u00fcl alma vard\u0131r. Bu a\u00e7\u0131klaman\u0131n en sa\u011flam olarak ifade etti\u011fi ger\u00e7ek, Hz. Peygamber (s.a.v) hakk\u0131nda m\u00fczzemmil isminin daha \u00f6nce bilinen bir isim olmay\u0131p ancak bu hitap s\u0131ras\u0131ndaki durumunu g\u00f6steren bir niteleme ve g\u00f6n\u00fcl ok\u015fama oldu\u011funu bildirmesidir. Fakat g\u00f6n\u00fcl ok\u015fama tabirinin g\u00f6r\u00fcnen anlam\u0131na g\u00f6re, “kalk” emrinin b\u00f6yle bir l\u00e2tifeden sonra s\u00f6ylenmi\u015f olmas\u0131, bu emrin v\u00fccub, yani gereklilik ifade etmesine uygun d\u00fc\u015fmez.<\/p>\n
Bu i\u015fin g\u00fczel ve ho\u015f g\u00f6r\u00fclen bir i\u015f olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesini gerektirir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fte olanlar bulunmakla beraber bu anlay\u0131\u015f, peygamberlik g\u00f6revinin ba\u015flamas\u0131n\u0131n \u00f6nemi, “Biz senin \u00fczerine a\u011f\u0131r bir s\u00f6z b\u0131rakaca\u011f\u0131z.”(M\u00fczzemmil, 73\/5) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda hafif g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Allah taraf\u0131ndan Hz. Muhammed (s.a.v)’in zat\u0131n\u0131 peygamberlik makam\u0131na y\u00fckseltmek \u00fczere “kalk” emrini vermek i\u00e7in gelen bu sesi, ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u015fiddetli bir uyar\u0131 olarak anlamak, l\u00e2tife gibi anlamaktan daha \u00e7ok y\u00fcksek bir edebi anlay\u0131\u015fla peygamberli\u011fin \u015fan ve \u015ferefine h\u00fcrmeti ifade eder.<\/p>\n
Peygamberin bu sesleni\u015fi duydu\u011fu s\u0131rada bulundu\u011fu \u00f6rt\u00fcnme hali ne idi? Ni\u00e7in idi? Bunun birka\u00e7 \u015fekilde yorumu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130S\u0130, \u00c2limlerin \u00e7o\u011fu bunun yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere “Beni \u00f6rt\u00fcn, beni \u00f6rt\u00fcn” diyerek \u00f6rt\u00fcn\u00fcp yatm\u0131\u015f olmas\u0131 hali, bunun sebebinin de Hira ma\u011faras\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc mele\u011fin ve ald\u0131\u011f\u0131 vahyin \u015fiddetinden duydu\u011fu korku ve heyecan oldu\u011fu, baz\u0131 rivayette de Kurey\u015f’in Darunnedve’deki s\u00f6zlerinden duydu\u011fu \u00fcz\u00fcnt\u00fc oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. Bu hal i\u00e7inde Peygamber’in yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gidermek ve g\u00f6nl\u00fcn\u00fc ok\u015faman\u0131n tam zaman\u0131nda yeti\u015fen il\u00e2h\u00ee bir yard\u0131m oldu\u011funda \u015f\u00fcphe olmamakla beraber, bunun biraz sonra yap\u0131lacak daha y\u00fcksek bir uyan\u0131\u015fa davetten \u00f6nce \u015fiddetli bir destek olmas\u0131 her halde daha kuvvetli bir yard\u0131m ve imdat olur. Bu hal i\u00e7inde Peygamber’in \u00f6rt\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ne idi. Baz\u0131lar\u0131 bunun bir kadife, yani sa\u00e7akl\u0131 bir Acem ke\u00e7esi oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. Baz\u0131lar\u0131 da Hz. Hatice’nin “m\u0131rt” tabir edilen b\u00fcy\u00fck bir y\u00fcn elbisesi, ihram\u0131 veya battaniyesi demi\u015flerdir ki, ikisi aras\u0131nda bir fark olmasa gerektir.<\/p>\n
\u0130K\u0130NC\u0130S\u0130, Kat\u00e2de demi\u015ftir ki, Hz. Peygamber (s.a.v) namaz\u0131 i\u00e7in elbisesine b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Ferr\u00e2 ve \u0130bn\u00fc Cerir bunu tercih etmi\u015flerdir. Bu durumda, “ey \u00f6rt\u00fcs\u00fcne b\u00fcr\u00fcnen!” diye yap\u0131lan hitap sadece te\u015fvik i\u00e7in olmu\u015f olur. Ger\u00e7i burada “kalk” emrinden \u00f6nce namaz i\u00e7in bir emir bulundu\u011fu bilinmektedir. Fakat \u0130bn\u00fc Cerir, “Hz. Peygamber (s.a.v) geceleri namaz k\u0131lard\u0131, i\u015fitenler de gelip ona kat\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015flar, bir cemaat olu\u015fmu\u015ftu. Allah’\u0131n Resul\u00fc (s.a.v) onlar\u0131n toplanmas\u0131n\u0131 pek uygun g\u00f6rmeyip devam edememelerinden ve bu namaz\u0131n farz k\u0131l\u0131nmas\u0131ndan sak\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. “Ey insanlar! Yapabilece\u011finiz amellere giri\u015fin. Siz amelden usanmad\u0131k\u00e7a y\u00fcce Allah sevaptan usanmaz. Amellerin hay\u0131rl\u0131s\u0131 ise devaml\u0131 olan\u0131d\u0131r” diye nasihat etmi\u015fti. Devam edenler devam ediyordu. \u00e2yeti indi, farz k\u0131l\u0131nd\u0131.” diye Hz. Ai\u015fe’den gelen bir rivayeti kitab\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Resulullah (s.a.v)’\u0131n Hira ma\u011faras\u0131nda inzivaya \u00e7ekilip ibadet etti\u011fi de sahih kitaplarda rivayet edilmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dcS\u00dc, \u0130krime, “M\u00fczzemmil, y\u00fck y\u00fcklemek m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelen “ziml” k\u00f6k\u00fcnden t\u00fcretilen ve “b\u00fcy\u00fck y\u00fck, y\u00fcklenen” m\u00e2n\u00e2s\u0131ndan mecaz olarak, “Ey Peygamberlik y\u00fck\u00fcn\u00fc y\u00fcklenen!” demek oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir ki, g\u00fczel bir m\u00e2n\u00e2d\u0131r.<\/p>\n
2. Bu \u00fc\u00e7 g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, bu \u00e2yetin inmesinden itibaren Peygamber (s.a.v)’e m\u00fczzemmil ismiyle hitapta \u015fu m\u00e2n\u00e2lardan birisinin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekir. Birinci m\u00e2n\u00e2, “Beni \u00f6rt\u00fcn, beni \u00f6rt\u00fcn” diyen; ikincisi, “ey namaz k\u0131lmak, ibadet etmek i\u00e7in giyinip haz\u0131rlanan”; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, “ey nebilik ve resull\u00fck y\u00fck\u00fcn\u00fc y\u00fcklenen,” gece k\u0131yam et kalk. Gece k\u0131yam yani kalk\u0131\u015f, maksada g\u00f6re kapsaml\u0131 m\u00e2n\u00e2lar ifade eder. Burada s\u00f6z\u00fcn devam\u0131nda “Kur’\u00e2n’\u0131 yava\u015f oku”, “rabb\u0131n\u0131n ismini zikret” ve “Rabbine y\u00f6nel” gibi s\u00f6zlerin gelmesinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, maksat, ibadet i\u00e7in kalkmakt\u0131r. Tefsirciler bunun “namaza kalk” demek oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yorlar ki bunun iki izah \u015fekli vard\u0131r. Birisi, “namaza kalk” takdirinde olmas\u0131; birisi de “k\u0131yam” tabirinin do\u011frudan do\u011fruya namaz m\u00e2n\u00e2s\u0131na olmas\u0131d\u0131r. Onun i\u00e7in “k\u0131yam-\u0131 leyl” s\u00f6z\u00fc, “gece namaz\u0131”n\u0131 ifade etmekte \u015fer’\u00ee \u00f6rf olmu\u015ftur. Devaml\u0131 ibadet eden kimseye “gece kaim, g\u00fcnd\u00fcz saim”, yani “gece namaz k\u0131lar, g\u00fcnd\u00fcz oru\u00e7 tutar” denilir. Gece kaim olmak, yatmazdan \u00f6nce de, uyuyup sonra kalkmak suretiyle de olabilir. \u0130kincisine tehecc\u00fcd denilir. “Gece kalk” dedi\u011fimizde bizim dilimizde uykudan kalkmak anla\u015f\u0131l\u0131rsa da “gece kaim ol” s\u00f6z\u00fc her iki m\u00e2n\u00e2ya da gelebilir. Burada a\u00e7\u0131k olan budur.<\/p>\n
\u0130sl\u00e2m’da be\u015f vakit namaz farz k\u0131l\u0131nmazdan \u00f6nce ba\u015flang\u0131\u00e7ta Peygamber’e bu emirle gece namaz\u0131 farz k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olup Peygamber (s.a.v) ve ashab\u0131n\u0131n Ramazan’da oldu\u011fu gibi her gece uzun uzad\u0131ya namaz k\u0131ld\u0131klar\u0131, sonra bu s\u00fbrenin sonunda gelecek olan “Rabb\u0131n biliyor ki sen kalk\u0131yorsun..” \u00e2yetiyle miktar\u0131 de\u011fi\u015ftirilip hafifletildi\u011fi; baz\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re bundan maksad\u0131n tehecc\u00fcd oldu\u011fu ve be\u015f vakit namaz farz k\u0131l\u0131nd\u0131ktan sonra tehecc\u00fcd\u00fcn vacipli\u011finin \u00fcmmet hakk\u0131nda kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Peygamber (s.a.v) hakk\u0131nda da “Gecenin bir k\u0131sm\u0131nda da sana mahsus bir nafile k\u0131lmak i\u00e7in uyan.”(\u0130sra, 17\/79) emrinin y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011fu a\u00e7\u0131klan\u0131yor.<\/p>\n
Baz\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re ise gece namaz\u0131n\u0131n vacip olu\u015fu hi\u00e7 kald\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f, ancak hafifletilmi\u015ftir. Di\u011fer baz\u0131lar\u0131 ise bu ilk “gece k\u00e2im ol” emrinin farz i\u00e7in olmay\u0131p mendub olmak suretiyle bir emir oldu\u011fu, “yar\u0131m” veya “daha az” veya “daha \u00e7ok” diye miktar hakk\u0131nda bir tercih hakk\u0131 tan\u0131nmas\u0131n\u0131n bunu g\u00f6sterdi\u011fi ve dolay\u0131s\u0131yle tehecc\u00fcd\u00fcn ne ba\u015fta, ne sonda, ne Peygamber (s.a.v)’e, ne de \u00fcmmete farz k\u0131l\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimsemi\u015flerdir.<\/p>\n
3. Biraz\u0131 m\u00fcstesna, biraz\u0131 hari\u00e7, yani gecenin biraz\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalk. Ne kadar? Gecenin yar\u0131s\u0131 yahut ondan biraz eksilt yar\u0131s\u0131ndan az kalk, ama bu eksiltme yar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131ndan, yani gecenin d\u00f6rtte birinden fazla olmas\u0131n, en a\u015fa\u011f\u0131 d\u00f6rtte biri kadar kalk. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00f6rtte birinden a\u015fa\u011f\u0131 eksiltmek, yar\u0131s\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131ndan az de\u011fil, \u00e7ok olmu\u015f olur.<\/p>\n
4. Yahut onu art\u0131r yar\u0131s\u0131ndan fazla k\u0131l ki bu da \u00fc\u00e7te ikisi, nihayet d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc kadar olabilir.<\/p>\n
Burada yar\u0131m, eksik ve fazla, gecenin biraz\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan kalk\u0131lacak k\u0131sm\u0131n\u0131n veya istisna edilen kalk\u0131lmayacak olan az k\u0131sm\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 olabilir. Gerek m\u00fcstesna minh gerek m\u00fcstesna hangi taraftan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcls\u00fcn sonu\u00e7 ayn\u0131 olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir taraf eksilince di\u011feri ona kar\u015f\u0131l\u0131k ayn\u0131 oranda artar. Birisi artt\u0131k\u00e7a di\u011feri ayn\u0131 oranda eksilir. \u015eu kadar var ki, eksiltme ve art\u0131rma muhataba nisbet edilmi\u015f yani ona “art\u0131r” ve “eksilt” denilmi\u015f oldu\u011fundan “kalkmak” gibi bunlar\u0131n da onun fiili olmas\u0131 gerekir. Bu ise, bunlar\u0131n kalk\u0131lmayacak olan istisna edilmi\u015f az\u0131n\u0131 de\u011fil, kalk\u0131lacak olan gece m\u00fcddetini a\u00e7\u0131klamak oldu\u011funu hissettirir. Bu karineye (ipucuna) g\u00f6re, Ebussuud’un dedi\u011fi gibi “onun yar\u0131s\u0131n\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fcn tamlamada ge\u00e7en zamirin yerini tutmu\u015f oldu\u011fu “m\u00fcstesna minh olan gece”den bedel olarak k\u0131yam s\u00fcresinin a\u00e7\u0131klamas\u0131 oldu\u011fu ortadad\u0131r. Veya eksilt ve veya art\u0131r fiilleri de kalk emrine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu suretle istisna edilen birinci de dolay\u0131s\u0131yle buna kar\u015f\u0131l\u0131k beyan edilmi\u015f olarak gecenin yar\u0131m, \u00fc\u00e7te bir veya \u00e7eyrek veya \u00fc\u00e7te iki veya \u00fc\u00e7 \u00e7eyre\u011fine kadar olan s\u00fcresini kapsayabilir. Bunun hepsi, m\u00fcstesna minh olan gecenin tamam\u0131ndan az olmakla beraber baz\u0131s\u0131nda istisna edilen, geri kalandan az olsa da, baz\u0131s\u0131nda e\u015fit veya \u00e7ok olmu\u015f olur. \u0130stisnalarda, istisna edilip \u00e7\u0131kar\u0131lan\u0131n b\u00fct\u00fcne e\u015fit olmamak \u00fczere kalandan az veya \u00e7ok olmas\u0131 caizdir.Fakat istisnan\u0131n do\u011fal durumuna g\u00f6re \u00e7\u0131kan\u0131n kalandan az olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k olup kurala uygun olan da budur. Bunun aksi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bir esprisi olmak gerekir. Burada \u00f6nce genel kurala uygun olmak \u00fczere, “az\u0131 hari\u00e7” denilerek geceden bir k\u0131sm\u0131 istisna edilmi\u015ftir. Bununla beraber o istisna edilen az’\u0131n geri kalanlara e\u015fit ve ondan \u00e7ok olabilece\u011fi de anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunda ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 incelik vard\u0131r:<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130S\u0130, her \u015feyden \u00f6nce, istisna edilen \u015feyin az olmas\u0131 kural\u0131na dikkat \u00e7ekmek.<\/p>\n
\u0130K\u0130NC\u0130S\u0130, istisna edilen \u015feyin kural d\u0131\u015f\u0131 olarak, geri kalana e\u015fit veya ondan \u00e7ok olmas\u0131 caiz ise de, gece kalkma s\u00fcresinin yar\u0131y\u0131 ge\u00e7mesinin daha iyi olaca\u011f\u0131na i\u015faret.<\/p>\n
\u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dcS\u00dc, uyku ve gaflet i\u00e7inde ge\u00e7en s\u00fcre, nicelik itibar\u0131yla yar\u0131s\u0131ndan \u00e7ok olsa da, k\u0131ymet ve nitelik itibar\u0131yla az; zikir ve ibadetle ge\u00e7en s\u00fcre, di\u011ferinden az da olsa \u00e7ok demek olaca\u011f\u0131na i\u015faret.<\/p>\n
\u0130\u015fte bu \u00fc\u00e7 n\u00fckteyi g\u00f6stermek i\u00e7in \u00f6nce “gecenin az\u0131 hari\u00e7” denilerek gecenin az\u0131 istisna edilmi\u015f, sonra da bu az\u0131n e\u015fit veya az ya da \u00e7ok olabilece\u011fi, bununla beraber her ne olsa az demek olaca\u011f\u0131 anlat\u0131lmak \u00fczere \u00e2yet bu beyan \u00fcslubu ile gelmi\u015ftir. Bu \u00fc\u00e7 miktardan birini se\u00e7me aras\u0131nda serbest b\u0131rakma, durumun gere\u011fine veya gecelerin uzun ve k\u0131sa olmas\u0131 takdirlerine g\u00f6re en uygununu se\u00e7mek i\u00e7in demek olur. Bunlar i\u00e7inde \u00e7eyre\u011fe kadar az\u0131 kesin, dolay\u0131s\u0131yla farz, fazlas\u0131 nafilelik ifade eder. O suretle kalk “Ve Kur’\u00e2n’\u0131 yava\u015f yava\u015f oku.”<\/p>\n
TERT\u00ceL, bir \u015feyi g\u00fczel, d\u00fczg\u00fcn ve tertip ile kusursuz bir \u015fekilde a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k, hakk\u0131n\u0131 vererek a\u00e7\u0131klamakt\u0131r. Aralar\u0131nda \u00e7ok de\u011fil, biraz a\u00e7\u0131kl\u0131k bulunmakla beraber gayet g\u00fczel bir d\u00fczg\u00fcnl\u00fckte g\u00f6r\u00fclen \u00f6n di\u015flere derler. S\u00f6z\u00fc de \u00f6yle tane tane, yava\u015f yava\u015f, ara vererek ve g\u00fczel s\u0131ralama ve ifadeyle s\u00f6ylemeye de “tert\u00eel-i kel\u00e2m” derler. Kur’\u00e2n’\u0131n tertili de b\u00f6yle her harfinin, edas\u0131n\u0131n, tertibinin, m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131n hakk\u0131n\u0131 doyura doyura vererek okunmas\u0131d\u0131r. Burada emrinden sonra mastar\u0131yla vurgu yap\u0131lmas\u0131 da bu tert\u00eelin en g\u00fczel \u015fekilde olmas\u0131n\u0131n arand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bir s\u00f6z asl\u0131nda ne kadar g\u00fczel olursa olsun gere\u011fi gibi g\u00fczel okunmay\u0131nca g\u00fczelli\u011fi kalmaz. G\u00fczel okumas\u0131n\u0131 bilmeyenler g\u00fczel s\u00f6zleri berbat ederler. S\u00f6z\u00fcn tert\u00eel ile g\u00fczel s\u00f6ylenmesi ve okunmas\u0131 ise sade ses g\u00fczelli\u011fi ile geli\u015fi g\u00fczel eze b\u00fcze \u015fark\u0131 gibi okumak, saz teli gibi sade ses \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcmek kabilinden bir mus\u0131k\u00ee i\u015fi de\u011fildir. Kelimelerin dizili\u015finin m\u00e2n\u00e2 ile uyum sa\u011flamas\u0131 ve dilin fesahat ve bela\u011fat\u0131 hakk\u0131yla g\u00f6zetilerek ruh\u00ee ve manev\u00ee bir uygunlukla, yerine g\u00f6re \u015fiddetli, yerine g\u00f6re yumu\u015fak, yerine g\u00f6re uzun, yerine g\u00f6re k\u0131sa okuma, yerine g\u00f6re \u011funne, yerine g\u00f6re izhar, yerine g\u00f6re ihfa, yerine g\u00f6re ikl\u00e2b, yerine g\u00f6re vas\u0131l, yerine g\u00f6re sekit veya vak\u0131f; k\u0131sacas\u0131 b\u00fct\u00fcn maksat, m\u00e2n\u00e2y\u0131 duymak ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar duyurmak olmak \u00fczere tecvid ile okuma i\u015fidir. Bunun i\u00e7in Kur’\u00e2n okurken tert\u00eel ve tecvid gerekir.Tecvid de, kaf \u00e7atlatmak derdiyle, \u00e7atlatmaktaki m\u00e2n\u00e2y\u0131 kaybetmek de\u011fildir.<\/p>\n
Tecvid ve K\u0131r\u00e2et ilmi kitaplar\u0131nda Kur’\u00e2n k\u0131r\u00e2eti \u00fc\u00e7 mertebe \u00fczerine s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: Bunlar tahk\u00eek, tedvir ve hadr’d\u0131r.<\/p>\n
Tahkik, munfas\u0131l meddi d\u00f6rt veya be\u015f elif miktar\u0131 \u00e7ekecek \u015fekilde gayet a\u011f\u0131r bir ahenk ile okumakt\u0131r.<\/p>\n
Tedvir, iki veya \u00fc\u00e7 elif miktar\u0131 \u00e7ekecek \u015fekilde orta halde okumakt\u0131r.<\/p>\n
Hadr de tabii med gibi bir elif miktar\u0131 \u00e7ekecek \u015fekilde h\u0131zl\u0131 okumakt\u0131r.<\/p>\n
Bir elif iki fetha miktar\u0131 demek oldu\u011funa g\u00f6re, bir harekenin belli olacak \u015fekilde okunu\u015fundaki ilk ses, \u00e2henk s\u00fcresinin h\u0131zl\u0131l\u0131k ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, her k\u0131r\u00e2etin \u015fifresini te\u015fkil eder. As\u0131m, Hamze, Nafi’den Ver\u015f k\u0131r\u00e2etleri tahkik; \u0130bn\u00fc Amir, Kis\u00e2i k\u0131r\u00e2etleri tedvir; di\u011ferleri hadr tarz\u0131ndad\u0131r. Fakat bunlar\u0131n hi\u00e7birinde bir harf veya harekenin hakk\u0131 \u00e7i\u011fnenecek \u015fekilde okunmak caiz olamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, as\u0131l m\u00e2n\u00e2s\u0131yla tertil k\u0131r\u00e2etlerin hepsinde \u015fartt\u0131r. K\u0131r\u00e2etleri b\u00f6yle hadr ve tedvir \u015feklinde k\u0131s\u0131mlara ay\u0131rmaya cevaz veren ise gelecek olan “Kur’\u00e2n’dan size kolay geleni okuyun.” emridir.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki bu \u00e2yette ge\u00e7en “Kur’\u00e2n’\u0131 tertil \u00fczere oku.” s\u00f6z\u00fc, gece kalkmaktan ilk maksad\u0131n bu oldu\u011funu g\u00f6sterir. Bu ise Kur’\u00e2n’\u0131 namazda ve namaz d\u0131\u015f\u0131nda okumak, onu okutup \u00f6\u011freterek ba\u015fkalar\u0131na ula\u015ft\u0131rmak m\u00e2n\u00e2lar\u0131n\u0131 kapsayabilirse de, ayakta okunmas\u0131 \u00f6rfe g\u00f6re namazda okunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bir de bu \u00e2yet, bu s\u00fbre indi\u011fi s\u0131rada Kur’\u00e2n’dan daha \u00f6nce baz\u0131 \u015feylerin inmi\u015f bulundu\u011funu g\u00f6sterir. Fakat hen\u00fcz \u00e7ok bir \u015fey inmemi\u015f olmas\u0131 nedeniyle, her gece bu kadar uzun s\u00fcre kalk\u0131p da Kur’\u00e2n’\u0131 tertil \u00fczere okumak, bunun sadece bellemek i\u00e7in de\u011fil, namaz k\u0131l\u0131p ibadet ederek uygulamas\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in okumaya vesile oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n
5. Bununla beraber bu gece kalk\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve Kur’\u00e2n’\u0131 tertil \u00fczere okuman\u0131n as\u0131l maksat olmay\u0131p haz\u0131rl\u0131k mahiyetinde bir giri\u015f oldu\u011fu a\u00e7\u0131klanmak \u00fczere buyruluyor ki, \u00c7\u00fcnk\u00fc biz sana a\u011f\u0131r bir s\u00f6z indirece\u011fiz. Dayan\u0131lmas\u0131, uygulama ve yerine getirilmesi \u00e7ok zor olan b\u00fcy\u00fck bir kel\u00e2m\u0131 \u00fczerine indirip tatbikini ve uygulamas\u0131n\u0131 sana emredece\u011fiz. Bu s\u00f6z, a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri ve sorumluluklar\u0131 kapsayan ve savulmas\u0131 ve geri \u00e7evrilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan Kur’\u00e2n ile Peygamberlik emri, indirilmesi de onun vahyidir. Hz. Peygamber (s.a.v)’e vahiy inerken o kadar a\u011f\u0131r ve \u015fidddetli gelirdi ki, derhal y\u00fcz\u00fc de\u011fi\u015firdi. Nitekim Hz. Ai\u015fe demi\u015ftir ki: Gayet so\u011fuk bir g\u00fcnde vahiy inerken bakt\u0131m, a\u00e7\u0131l\u0131rken aln\u0131ndan ter f\u0131\u015fk\u0131r\u0131yordu. Ayn\u0131 \u015fekilde Veda Hacc\u0131 s\u0131ras\u0131nda Arafat’da “Gadba” adl\u0131 devesinin \u00fczerinde iken vahiy gelince a\u011f\u0131rl\u0131ktan deve \u00e7\u00f6ke kalm\u0131\u015ft\u0131. Vahy ve onun ini\u015fi b\u00f6yle maddi olarak bile bir a\u011f\u0131rl\u0131k ve bask\u0131 ile geldi\u011fi gibi m\u00e2n\u00e2s\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmlerin ve ahl\u00e2k kurallar\u0131n\u0131n icra ve uygulamas\u0131 da nice zorluklar\u0131 beraberinde getiren a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 kapsar. Kur’\u00e2n’\u0131 okumak kolay olsa da onunla amel etmek zordur. Sonra, terazide ecri ve m\u00fck\u00e2fat\u0131 da a\u011f\u0131rd\u0131r.<\/p>\n
6. \u0130\u015fte \u00f6nce gece kalkmak ve Kur’\u00e2n okumakla emir, bu c\u00fcmleden olmak \u00fczere gelecek olan a\u011f\u0131r emirlerin uygulanabilmesine imkan ve yetenek kazanmak \u00fczere nefisleri terbiye etmek ve nefsi yenme gayretlerini geli\u015ftirip kuvvetlendirmek i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k mahiyetinde \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. Bunun g\u00fcnd\u00fcz yap\u0131lmay\u0131p da geceden ba\u015flamas\u0131n\u0131n sebep ve hikmeti b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc gece n\u00e2\u015fiesi yani gece yeti\u015fen nefis, veya gece meydana gelen olay veya gece ne\u015fesi ve olay\u0131, “Daha bask\u0131n, daha samimidir.”<\/p>\n
VATI’, l\u00fcgatte; basmak, \u00e7i\u011fnemek, yumu\u015fat\u0131p d\u00f6\u015femek, haz\u0131rlamak, uydurmak, yani uygun hale koymak ve uygunluk m\u00e2n\u00e2lar\u0131nda mastard\u0131r. Bir de t\u00fcmseklikler aras\u0131nda bas\u0131k ve engin yere denir.<\/p>\n
Ebu Amr ve \u0130bn\u00fc Amir k\u0131r\u00e2etlerinde vav’\u0131n kesri ve ta’n\u0131n fethas\u0131yla ve uzatarak okunur. Bununla ayn\u0131 baptan mastar olan “muvatae”, uygunluk, uyu\u015fma demektir. Yani, gece yap\u0131lan amel daha bask\u0131n, daha samimi yahut kalp ve vicdana daha uygun demektir. Gece sessizlik ve her \u015feyden ayr\u0131lma zaman\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, uyan\u0131k olanlar\u0131n g\u00f6z\u00fc g\u00f6nl\u00fcne daha uygun ve g\u00fcnd\u00fczleyin \u00e7e\u015fitli engeller ve me\u015fgaleler i\u00e7inde duyulam\u0131yacak olaylar\u0131 duymak i\u00e7in ke\u015ffi daha a\u00e7\u0131k ve g\u00f6steri\u015ften, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n bak\u0131s\u0131ndan kurtulmu\u015f olarak ihlasl\u0131 davranmaya daha uygun yahut daha keskin, daha dokunakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ve deyi\u015fce, s\u00f6yleyi\u015f ve anlay\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha sa\u011flamd\u0131r. S\u00f6z daha iyi s\u00f6ylenir ve duyulur, g\u00fcr\u00fclt\u00fcler kesilmi\u015f bulunaca\u011f\u0131 i\u00e7in okuma ve d\u00fc\u015f\u00fcnme, inceleme ve zikir, s\u00f6ylenen ve dinlenen s\u00f6z daha sa\u011flam olur.<\/p>\n
7. \u00c7\u00fcnk\u00fc senin i\u00e7in g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn uzun bir y\u00fcz\u00fc\u015f var. Burada sebh, yani y\u00fczmek iki \u015fekilde tefsir edilmi\u015ftir:<\/p>\n
B\u0130R\u0130S\u0130, G\u00fcnd\u00fcz\u00fcn yer y\u00fcz\u00fcnde hareket; insan\u0131 me\u015fgul edecek, okumaya ve ibadete engel i\u015fler vard\u0131r. Bunlar\u0131n aras\u0131nda, geceki huzur ve ne\u015fe bulunmaz demektir.<\/p>\n
\u0130K\u0130NC\u0130S\u0130 de di\u011fer ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve \u00f6nemli i\u015flerini g\u00f6recek uygun bir zaman vard\u0131r, demek olur.<\/p>\n
\u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dc bir m\u00e2n\u00e2 da, kalkmakla emrolundu\u011fun bu gecenin bir g\u00fcnd\u00fcz\u00fc gelecektir ki sen o zaman uzun bir pakl\u0131\u011fa ve temizli\u011fe ereceksin m\u00e2n\u00e2s\u0131nda gelecek i\u00e7in bir m\u00fcjde olur. “Ve a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 s\u0131ra o sabaha andolsun.”(M\u00fcddessir, 74\/34) \u00e2yetinde oldu\u011fu gibi.<\/p>\n
8. \u0130\u015fte bu i\u00e7 ve d\u0131\u015f sebeplerden dolay\u0131 ilerisi i\u00e7in haz\u0131rlanmak \u00fczere gece kalk ve tertil ile Kur’\u00e2n oku ve Rabb\u0131n\u0131n ismini an. Gece ve g\u00fcnd\u00fcz onu an. “S\u00fcbhanallah”,”L\u00e2ilahe illallah” “Allah\u00fb Ekber” demek, Allah’\u0131 ululamak, namaz k\u0131lmak, Kur’\u00e2n okumak, ilim \u00f6\u011fretmek, Allah i\u00e7in \u00f6\u011f\u00fct verip yol g\u00f6stermek gibi Resulullah (s.a.v)’\u0131n gece ve g\u00fcnd\u00fcz b\u00fct\u00fcn saatlerinde me\u015fgul oldu\u011fu \u015feyler buna dahildir. “Tam anlam\u0131yla ona y\u00f6nel” Kendini her \u015feyden \u00e7ekerek Rabb\u0131na \u00e7ekil, samimi bir \u015fekilde onun emir ve itaat\u0131 ile me\u015fgul ol. \u0130\u00e7inde y\u00fczd\u00fc\u011f\u00fcn d\u00fcnya me\u015fgale ve maksatlar\u0131, alakas\u0131 g\u00f6nl\u00fcn\u00fc asla i\u015fgal etmesin.<\/p>\n
TEBETT\u00dcL, l\u00fcgatte, kesmek demektir. Nitekim her \u015feyle ilgisini kesip Allah’a ibadet etti\u011fi i\u00e7in Hz. Meryem’e “bet\u00fbl” denilmi\u015ftir. Erkeklere kar\u015f\u0131 istek ve arzu duymayan kad\u0131na da bet\u00fbl denir.<\/p>\n
TEBT\u00ceL, iyice ve tamamen kesmek; tebett\u00fcl ise \u00e7al\u0131\u015farak kesilip \u00e7ekilmektir. R\u00e2zi \u015f\u00f6yle der: veya buyurulmay\u0131p buyurulmas\u0131 ince bir m\u00e2n\u00e2y\u0131 ifade eder. \u015e\u00f6yle ki, as\u0131l maksat, her\u015feyden kesilip Allah’a d\u00f6nmektir. Tebtilde ise, Allah’a y\u00f6nelmek i\u00e7in bir i\u015f yapma m\u00e2n\u00e2s\u0131 vard\u0131r. Bir i\u015fle me\u015fgul olan kendini tamamen Allah’a vermi\u015f olamaz. Zira Allah’tan ba\u015fkas\u0131yla me\u015fgul olan, Allah i\u00e7in her\u015feyden ilgisini kesmi\u015f olmaz. Fakat “tebett\u00fcl”\u00fcn yani Allah’a \u00e7ekilmenin meydana gelebilmesi i\u00e7in de \u00f6nce “tebt\u00eel” yani kendini her \u015feyden \u00e7ekmek gerekir. Nitekim bir \u00e2yette, “U\u011frumuzda cihat edenlere gelince, elbette biz onlar\u0131 yollar\u0131m\u0131za hidayet ederiz.”(Ankebut, 29\/69) buyurulmu\u015ftur. Onun i\u00e7in, y\u00fcce Allah \u00f6nce as\u0131l gaye olan “Allah’a y\u00f6nelme”yi, sonra da onun \u015fart\u0131 olan “bu i\u015f i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma” y\u0131 zikretmi\u015ftir.(1)<\/p>\n
“Rabbinin ismini zikret ve ona y\u00f6nel” denilmek suretiyle zikrin ve y\u00f6nelmenin Rab ismine ba\u011flanmas\u0131 da \u00f6nce, yarat\u0131lanlardan ve kullardan ilgiyi kesip y\u00fcce Allah’\u0131n il\u00e2hl\u0131k h\u00fck\u00fcmlerini, kendi i\u00e7imizdeki ve d\u0131\u015f\u0131m\u0131zdaki idare \u015feklini ve tasarrufundaki s\u0131rlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye dalmak; ikinci olarak da i\u015ften o i\u015fi yapana, h\u00fck\u00fcmden o h\u00fckm\u00fc verene nefsi teslim etmek m\u00e2n\u00e2s\u0131na i\u015farettir.<\/p>\n
9. Bu nedenle a\u00e7\u0131klama yap\u0131larak buyruluyor ki, o senin Rabb’\u0131n b\u00fct\u00fcn do\u011fu ve bat\u0131n\u0131n Rabbidir \u00c2lemlerin Rabbidir. \u00c2lemde gerek parlayan gerek s\u00f6nen her \u015feyin her hususta Rabbi, y\u00f6neticisi, terbiye edicisi, maliki odur. Parlatan o, s\u00f6nd\u00fcren de odur. Herkes gerek bilsin gerek bilmesin b\u00fct\u00fcn \u00e2lem onun il\u00e2hl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. O’ndan ba\u015fka il\u00e2h yoktur. Tam bir sevgiyle sevilip, g\u00f6n\u00fcl verilecek ve ibadet edilecek, emrine boyun e\u011filecek ondan ba\u015fka il\u00e2h yoktur. \u0130badet edilecek varl\u0131k ancak odur. Ak\u0131llar\u0131n kavrayabildi\u011fi ve kavrayamad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn emellere arzulara hakim olan ancak odur. Ba\u015fkas\u0131ndan ummak bo\u015funad\u0131r. Rabl\u0131k da onun, il\u00e2hl\u0131k da onundur. Onun i\u00e7in, ancak onu vekil tut, b\u00fct\u00fcn i\u015flerini onun g\u00f6rmesini iste. \u015euurlu dileklerin hepsinde onun emir ve h\u00fckm\u00fc do\u011frultusunda y\u00fcr\u00fc, ona dayan. Ne senin kendinin ne de ba\u015fkalar\u0131n\u0131n arzusuna g\u00f6re y\u00fcr\u00fcme. Onun her hususta irade ve g\u00fcc\u00fc ge\u00e7erlidir. Oysa onun h\u00fckm\u00fcne uymayan her d\u00fc\u015f\u00fcnce ve emel bat\u0131l ve ge\u00e7ersizdir. O senin b\u00fct\u00fcn i\u015flerini iyile\u015ftirmeye ve d\u00fczeltmeye, sana d\u00fc\u015fmanl\u0131k edecek olanlar\u0131n hakk\u0131ndan gelmeye yeter.<\/p>\n
\u0130nsanlar\u0131n en \u00f6nemli i\u015fleri as\u0131l olarak sadece iki durumla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Birisi Allah ile olan muamelelerin nas\u0131l olaca\u011f\u0131, birisi de yarat\u0131klarla olan muamelelerin nas\u0131l olaca\u011f\u0131d\u0131r. Birinci k\u0131s\u0131m daha \u00f6nemli oldu\u011fu i\u00e7in s\u00fbrenin ba\u015f\u0131ndan buraya kadar onunla ilgili esaslar a\u00e7\u0131kland\u0131ktan sonra, ikinci k\u0131s\u0131m i\u00e7in de buyruluyor ki;<\/p>\n
10. Onu vekil tut ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n diyeceklerine sabret ve onlar\u0131 bir hecr-i cemil ile terket, \u015fimdilik hallerine b\u0131rak.<\/p>\n
HECR-\u0130 CEM\u0130L, kalben ve fikren onlardan uzak durup yapt\u0131klar\u0131 i\u015flerde onlara uymamaklaberaber k\u00f6t\u00fcl\u00fclerine kar\u015f\u0131l\u0131k vermeye kalk\u0131\u015fmay\u0131p ho\u015fg\u00f6r\u00fc, idare ve g\u00fczel ahl\u00e2k ile g\u00fczel bir muhalefet yapmakt\u0131r. Bunun benzeri, “Onun i\u00e7in sen kendilerine ald\u0131rma, onlara \u00f6\u011f\u00fct ver.”(Nisa, 4\/63) “Ve cahillerden y\u00fcz \u00e7evir.”(A’r\u00e2f, 7\/199) “Onlardan y\u00fcz \u00e7evir.” (En’\u00e2m, 6\/68) ve “Bizden yana her bak\u0131mdan selamette olunuz. Biz cahillik edenleri aramay\u0131z.” (Kasas, 28\/55) \u00e2yetleridir. R\u00e2zi der ki: Bir k\u0131s\u0131m tefsirciler bu \u00e2yetin “sava\u015f” emrinden \u00f6nce inip sonra sava\u015f emri ile h\u00fckm\u00fcn\u00fcn kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc benimsemi\u015flerdir. Di\u011fer baz\u0131 \u00e2limler ise, bunun kabul edilmeye daha \u00e7ok vesile olan \u015feyler hususunda Allah’\u0131n iznine tutunmak oldu\u011funu ve bu gibi hususlar\u0131n h\u00fckm\u00fcn\u00fcn kald\u0131r\u0131lam\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdir ki, en sahih olan da budur”<\/p>\n
11. Ama onlar k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinde devam edip gitsinler mi? diye kalbe bir s\u0131k\u0131nt\u0131 ve \u015f\u00fcphe gelmemek ve bunun kesinlikle ge\u00e7ici olaca\u011f\u0131 anlat\u0131lmak i\u00e7in de buyruluyor ki, ve bana b\u0131rak o nimetler i\u00e7inde zevk s\u00fcrerek rahat ya\u015famak isteyen bolluk i\u00e7indeki ink\u00e2rc\u0131lar\u0131 ve m\u00fchlet ver onlara biraz. Ke\u015f\u015f\u00e2f’\u0131n a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re “na’me”, Fatiha’da ge\u00e7ti\u011fi gibi bolluk ve nimet i\u00e7inde ya\u015fama; ni’me, nimet vermek; nu’me ise, sevin\u00e7 ve ne\u015fe m\u00e2n\u00e2s\u0131nad\u0131r. “Refah sahipleri, zevkine d\u00fc\u015fk\u00fcn kimseler” demektir ki, Kurey\u015f’in ileri gelenleri b\u00f6yle idi. Dilimizde de bilindi\u011fi gibi “sen onu bana b\u0131rak” demek, “ben onun tamamen hakk\u0131ndan gelirim” demektir. Yani, “sen yorulma, merak etme, onlar\u0131 sedece bana b\u0131rak ve acele etme, onlara \u00e7ok de\u011fil biraz m\u00fchlet ver, ben onlar\u0131n tam olarak haklar\u0131ndan gelmeye ve cezalar\u0131n\u0131 vermeye yeterim.”<\/p>\n
12. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizim yan\u0131m\u0131zda. Sende olmayan ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda bulunmayan nice tomruklar g\u00f6r\u00fclmedik a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r buka\u011f\u0131lar ve son derece salg\u0131n bir ate\u015f var.<\/p>\n
13. Ve bo\u011faza tak\u0131lan bir yiyecek, zakkum, irin, zehirli ve dikenli bitki gibi ki, bo\u011faza girdi mi ne yutulur, ne \u00e7\u0131kar\u0131labilir. Ve her ac\u0131dan daha elem verici, dayan\u0131lmaz bir azap vard\u0131r. Hz. Peygamber (s.a.v)’in bu \u00e2yeti okudu\u011fu zaman hayk\u0131rd\u0131\u011f\u0131 rivayet edilir.<\/p>\n
Hasan Basri bir g\u00fcn oru\u00e7lu iken iftar edece\u011fi s\u0131rada kendisine bir yemek getirilmi\u015ftir. Tam o anda bu \u00e2yet akl\u0131na geliverdi, “yeme\u011fi kald\u0131r\u0131n” dedi. \u0130kinci ak\u015fam konuldu, yine hat\u0131rana geldi, yine “kald\u0131r\u0131n” dedi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ak\u015fam yine \u00f6yle. S\u00e2bit-i Ben\u00e2n\u00ee’ye, Yezid-i Dabb\u00ee’ye ve Yahya el-Bekk\u00e2’ya haber verildi, onlar geldiler ve sonunda biraz kavut \u015ferbeti i\u00e7meyince b\u0131rakmad\u0131lar.<\/p>\n
Raz\u00ee \u015f\u00f6yle der: Bu d\u00f6rt mertebeyi ruhani cezalar \u015feklinde yorumlamak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: Enk\u00e2l, nefsin cism\u00e2ni ilgiler ve bedensel lezzetler ba\u011f\u0131na ba\u011flan\u0131p kalmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc nefis d\u00fcnyada bunlara sevgi ve arzu yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 kazanm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in bedenden ayr\u0131ld\u0131ktan sonra hasret ve kayg\u0131s\u0131 artar, kazan\u00e7 aletleri harap olmu\u015f kalmam\u0131\u015f bulundu\u011fu i\u00e7in, daha evvel elde etti\u011fi meleke ve yatk\u0131nl\u0131k onun kurtulup da ruh ve huzur \u00e2lemine ge\u00e7mesini engelleyen engeller, tomruklar halini al\u0131r. Sonra o ruhani ba\u011flant\u0131lardan ruhani ate\u015fler \u00e7\u0131kar. \u00c7\u00fcnk\u00fc nefsin bedensel durumlara a\u015f\u0131r\u0131 meyli ile beraber onlar\u0131 elde etme imkan\u0131 bulamamas\u0131, bir kimse arad\u0131\u011f\u0131 \u015feyi bulamay\u0131nca g\u00f6nl\u00fcn\u00fcn yanmas\u0131 gibi, \u015fiddetli bir i\u00e7 yanmas\u0131n\u0131 gerektirir ki, i\u015fte o ikinci mertebe, yani \u00e2yette anlat\u0131lan “cehim” dir. Sonra da o yoksunluk tasalar\u0131n\u0131 ve ayr\u0131l\u0131k elemlerini yutmaya u\u011fra\u015f\u0131r ki, i\u015fte bu da “ta\u00e2men z\u00e2 gussa”d\u0131r. Daha sonra o bu i\u00e7inde bulundu\u011fu durumlar sebebiyle il\u00e2h\u00ee nurun tecellisini g\u00f6rmekten ve mukaddes varl\u0131klar zincirine kat\u0131lmaktan yoksun kal\u0131r ki, bu da hepsinden \u015fiddetli olan “azaben elima”d\u0131r. Razi bunlar\u0131 s\u00f6yledikten sonra \u00f6zellikle \u015fu hat\u0131rlatmay\u0131 yapmay\u0131 da unutmay\u0131p \u015f\u00f6yle der: S\u00f6z\u00fcm yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n. Ben, \u00e2yetten maksat, yaln\u0131z bu ruhani m\u00e2n\u00e2lard\u0131r, demek istemiyorum. Diyorum ki, \u00e2yet hem cismani, hem de ruhan\u00ee d\u00f6rt mertebenin meydana gelmesini ifade eder. \u00c2yeti her ikisine de yorumlamak imk\u00e2ns\u0131z de\u011fildir. Her ne kadar laf\u0131z, cismani mertebelere g\u00f6re hakikat, ruhan\u00ee mertebelere g\u00f6re me\u015fhur ve herkesin bildi\u011fi mecaz ise de. Yani genel mecaz ile hakikat ve mecaz\u0131 bir araya toplamak veya i\u015faret ve delalet sahih olur.<\/p>\n
Buna ipucu (karine) da s\u00fbrenin ba\u015f\u0131ndan beri gelen a\u00e7\u0131klamalar\u0131n yaln\u0131z maddili\u011fe mahsus olmamas\u0131 ve elem ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n maddeden \u00e7ok ruh ile ilgili bir i\u015f olmas\u0131d\u0131r. Zira ruh ile ilgisi olmayan bir cans\u0131z varl\u0131\u011f\u0131n yanarken azap \u00e7ekmesi tasavvur olunamaz.<\/p>\n
14. Bunlar\u0131n ne zaman olaca\u011f\u0131na gelince, yerin ve da\u011flar\u0131n sars\u0131laca\u011f\u0131, ve o sivrilip duran da\u011flar\u0131n erimi\u015f kum y\u0131\u011f\u0131n\u0131na d\u00f6nece\u011fi g\u00fcn. O g\u00fcn yery\u00fcz\u00fc d\u00fcmd\u00fcz olacak. Burada eriyen da\u011flar\u0131n olaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, bu de\u011fi\u015fimde hepsi sars\u0131lmakla beraber \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fcklerinin y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131na i\u015faret vard\u0131r. (H\u00e2kka S\u00fbresi’ne bkz.)<\/p>\n
15. Buraya kadar hitap Peygamber (s.a.v)’e idi. Peygamber’i bu \u015fekilde haz\u0131rlad\u0131ktan sonra, ilk \u00f6nce \u00e2yetlerin ini\u015f sebebi olan Mekke m\u00fc\u015frikleri dahil olmak \u00fczere ink\u00e2rc\u0131lara hitap edilerek Hz. Muhammed (s.a.v)’in Peygamber olarak g\u00f6nderildi\u011fini duyurmak i\u00e7in buyuruluyor ki: Haberiniz olsun, biz size bir el\u00e7i g\u00f6nderdik. Allah’\u0131n emirlerini size ula\u015ft\u0131racak; \u00fczerinize \u015fahit, kendisine kar\u015f\u0131 yapt\u0131klar\u0131n\u0131za \u015fahit olarak ink\u00e2rlar\u0131n\u0131za, yalanlamalar\u0131n\u0131za o k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc aleyhinizde tan\u0131kl\u0131k edecek. Ayn\u0131 \u015fekilde biz Firavun’a da bir el\u00e7i g\u00f6ndermi\u015ftik. O Musa idi. Bu benzetmede \u00fc\u00e7 m\u00e2n\u00e2 vard\u0131r.<\/p>\n
B\u0130R\u0130S\u0130, Bakara ve Saff s\u00fbrelerinde ge\u00e7ti\u011fi \u00fczere Tevrat’ta Hz. Musa’ya hitaben son Peygamber hakk\u0131nda “Senin gibi bir el\u00e7i” diye haber verilmi\u015f olan el\u00e7inin bu el\u00e7i oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamakt\u0131r.<\/p>\n
\u0130K\u0130NC\u0130S\u0130, o vakit Mekke Cumhuriyeti’ni idare eden m\u00fc\u015friklerin Firavun gibi zalim ve zorba olduklar\u0131na i\u015farettir.<\/p>\n
16. \u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dcS\u00dc de netice olan \u015fu korkutmay\u0131 anlatmakt\u0131r. Ki Firavun o el\u00e7iye isyan etti de biz o Firavun’u korkun\u00e7 bir tutu\u015fla tutup, al\u0131verdik.<\/p>\n
17. Firavun’un durumu b\u00f6yle olunca ink\u00e2r etti\u011finiz takdirde siz nas\u0131l korunabilirsiniz? Yeni do\u011fmu\u015f \u00e7ocuklar\u0131 ak sa\u00e7l\u0131 ihtiyarlara \u00e7evirecek olan o g\u00fcnden nas\u0131l korunacaks\u0131n\u0131z? Bu o kadar korkun\u00e7, o kadar \u015fiddetli ac\u0131 bir g\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc “gam ve keder sa\u00e7 a\u011fart\u0131r” diye bir darb-\u0131 mesel vard\u0131r. Bununla beraber bunda o g\u00fcn\u00fcn gelmesine, yeni neslin ihtiyarl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131na girecekleri bir zaman kadar s\u00fcre bulundu\u011funa ve ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa olacak de\u011fi\u015fikliklere bir i\u015faret de olabilir.<\/p>\n
18. O g\u00fcn sebebiyle g\u00f6k \u00e7atlayacakt\u0131r. O \u00f6yle deh\u015fetli bir g\u00fcn ki yaln\u0131z da\u011flar erimek, \u00e7ocuklar kocalmakla kalmayacak, o y\u00fcksek g\u00f6k bile yar\u0131l\u0131p ayr\u0131lacak, il\u00e2h\u00ee emir gelip yeni bir \u00e2lem kurulacak. B\u00f6yle \u015fey olur mu? denilmesin. Allah’\u0131n vaadi yap\u0131lagelmi\u015ftir.<\/p>\n
19. \u0130\u015fte (bu hat\u0131rlatmalar\u0131, bu uyar\u0131lar\u0131 kapsayan) \u00e2yetler bir tezkire yani bir \u00f6\u011f\u00fct ve nasihat m\u00e2n\u00e2s\u0131 ta\u015f\u0131yan bir duyurudur. Art\u0131k dileyen Rabbine bir yol tutar. O g\u00fcn\u00fcn \u015fiddet ve deh\u015fetinden korunmak ve Rabbine esenlik i\u00e7inde ermek i\u00e7in iman, itaat ve g\u00fczel amelle Allah’a yakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
20. Rabbin, senin gecenin \u00fc\u00e7te ikisinden daha az\u0131nda, yar\u0131s\u0131nda ve \u00fc\u00e7te birinde kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131, seninle beraber bulunanlardan bir toplulu\u011fun da b\u00f6yle yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyor. Gece ve g\u00fcnd\u00fcz\u00fc Allah takdir eder. O, sizin onu sayamayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 bildi de sizi affetti. Bundan b\u00f6yle Kur’\u00e2n’dan size ne kolay gelirse okuyun. Allah, i\u00e7inizden hastalar, yery\u00fcz\u00fcnde gezip Allah’\u0131n l\u00fctfunu arayan ba\u015fka kimseler ve Allah yolunda sava\u015fan daha ba\u015fka insanlar olaca\u011f\u0131n\u0131 bilmi\u015ftir. Onun i\u00e7in Kur’\u00e2n’dan kolay\u0131n\u0131za geldi\u011fi kadar okuyun, namaz\u0131 k\u0131l\u0131n, zekat\u0131 verin ve Allah’a g\u00fczel bir bor\u00e7 verin (Hay\u0131rl\u0131 i\u015flere mal sarfedin). Kendiniz i\u00e7in g\u00f6nderdi\u011finiz her iyili\u011fi, Allah kat\u0131nda daha hay\u0131rl\u0131 ve sevap\u00e7a daha b\u00fcy\u00fck olarak bulacaks\u0131n\u0131z. Allah’tan ba\u011f\u0131\u015f dileyin. Ku\u015fkusuz Allah ba\u011f\u0131\u015flayand\u0131r, merhamet edendir.<\/p>\n
20. “Senin Rabbin biliyor ki.” Yukarda ge\u00e7ti\u011fi gibi, bu \u00e2yetin sonradan inip s\u00fbrenin ba\u015f\u0131ndaki “gece kalk” emrini hafifletmi\u015f ve de\u011fi\u015ftirmi\u015f oldu\u011funda ittifak vard\u0131r. Ancak yine Mekke’de mi, yoksa sonradan Medine’de mi indi\u011finde ve hafifletme ve h\u00fckm\u00fcn\u00fc kald\u0131rman\u0131n nas\u0131l oldu\u011funu belirlemede ihtilaf edilmi\u015ftir.<\/p>\n
Hz. Ai\u015fe’den bu \u00e2yetin “Ey \u00f6rt\u00fcs\u00fcne b\u00fcr\u00fcnen! Geceleyin kalk” \u00e2yetinden sekiz ay sonra inip ba\u015ftan fariza gibi yaz\u0131lm\u0131\u015f olan gece kalk\u0131\u015f\u0131 (namaz\u0131)n\u0131 farza \u00e7evirerek fazlas\u0131n\u0131 kald\u0131rm\u0131\u015f ve nafile olarak b\u0131rakm\u0131\u015f oldu\u011funa dair de bir rivayet vard\u0131r. Lakin \u0130bn\u00fc Cerir’in yazd\u0131\u011f\u0131 bu rivayetin d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcne bak\u0131l\u0131rsa, b\u00fct\u00fcn s\u00fbrenin Medine’de inmi\u015f olmas\u0131 gerekiyor. Oysa s\u00fbrenin ba\u015f k\u0131sm\u0131n\u0131n Mekke’de inmi\u015f oldu\u011funda bir ihtilaf g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor.<\/p>\n
\u0130bn\u00fc Abbas’tan da \u015f\u00f6yle rivayet edilmi\u015ftir: “M\u00fczzemmil s\u00fbresinin ba\u015f\u0131ndaki “az\u0131 hari\u00e7 gece kalk\u0131p ibadet et” emri m\u00fcminlere \u00e7ok zor geliyordu. Ramazan ay\u0131nda oldu\u011fu gibi geceyi ibadetle ge\u00e7iriyorlard\u0131. Sonra bu hafifletildi. Y\u00fcce Allah merhamet buyurdu da bundan sonra, “Allah sizin i\u00e7inizde hastalar, yery\u00fcz\u00fcnde gezip Allah’\u0131n l\u00fctfunu arayan ba\u015fka kimseler… olaca\u011f\u0131n\u0131 bilmi\u015ftir.. ondan kolay\u0131n\u0131za geleni okuyun.” \u00e2yetini indirdi. Allah’a hamd olsun, geni\u015fletti de daraltmad\u0131. Bu s\u00fbrenin ba\u015f taraf\u0131n\u0131n ini\u015fi ile sonunun ini\u015fi aras\u0131nda bir sene oldu.”<\/p>\n
Kat\u00e2de’den rivayet edildi\u011fine g\u00f6re, \u00e2yeti indi. \u0130nsanlar bir sene veya iki sene gece ibadeti yapt\u0131lar. O derece ki ayaklar\u0131 ve bald\u0131rlar\u0131 \u015fi\u015ferdi. Nihayet “Kur’\u00e2n’dan kolay geleni okuyun.” \u00e2yeti indi de insanlar istirahat etti.><\/p>\n
Hasen’den de \u015f\u00f6yle rivayet edilmi\u015ftir: \u00e2yeti inince m\u00fcsl\u00fcmanlar bir sene gece ibadet ettiler. Kiminin g\u00fcc\u00fc yetti, kiminin yetmedi. Sonra bunun serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren \u00e2yet indi. Allah’a hamd olsun, farzdan sonra nafile oldu.<\/p>\n
Abd b. Humeyd’in Yakub, Ca’fer kanal\u0131yla, Saiyd’den yapt\u0131\u011f\u0131 rivayette ise y\u00fcce Allah Peygamberine \u00e2yetini indirdi\u011finde Peygamber (s.a.v) bu hal \u00fczere on sene kald\u0131. Gece Allah’\u0131n emretti\u011fi \u015fekilde kalkard\u0131, ashab\u0131ndan bir grup da onunla beraber gece ibadet ederlerdi. Y\u00fcce Allah on seneden sonra, “Muhakkak Rabb’\u0131n biliyor” diye ba\u015flayan bu \u00e2yeti “Ve namaz\u0131 k\u0131l\u0131n” b\u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar indirdi. On seneden sonra, bu emri hafifletti.<\/p>\n
Baz\u0131lar\u0131 da bu \u00e2yetinin Medine’de inmi\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedirler. Ebu Hayyan buna \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc demi\u015f ise de \u00f6yle g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Deniliyor ki bu \u00e2yetin Medine’de indi\u011fini s\u00f6yleyenler, bu \u00e2yette “zek\u00e2t\u0131 verin” emrinin bulunmas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alm\u0131\u015flar. “Zek\u00e2t Medine’de farz k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in bu \u00e2yetin de Medine’de inmi\u015f olmas\u0131 gerekir.” demi\u015flerdir. Buna cevap olarak da, “Medine’de farz k\u0131l\u0131nan as\u0131l zek\u00e2t olmay\u0131p, Berae s\u00fbresi \u00e2yeti gere\u011fince harcanacak yerlerin ve hisselerin belirlenmesi” oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mekke’de inen s\u00fbrelerde de as\u0131l olarak zek\u00e2tla ilgili \u00e2yetler bulundu\u011fu ink\u00e2r edilemez. Bizim kanaat\u0131m\u0131za g\u00f6re bu \u00e2yetin Medine’de inmi\u015f oldu\u011funu and\u0131ran bir ipucu daha vard\u0131r. Bu da, “Di\u011ferleri de Allah yolunda sava\u015facaklar.” b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Zira bunda Allah yolunda sava\u015fa izin m\u00e2n\u00e2s\u0131 vard\u0131r. Oysa sava\u015f izninin Medine’de verildi\u011finde ittifak vard\u0131r. Ger\u00e7i burada “sava\u015f edin” veya “sava\u015fa izinlisiniz” denilmiyor. “Sava\u015facaklar” veya “sava\u015f edenler olacak” diye haber veriliyor. Gelece\u011fe ait olsa da, derhal neshedilmenin sebeplerinden say\u0131lmas\u0131 ve a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6z konusu edilmesi, sava\u015fa haz\u0131rlanmay\u0131 sa\u011flama m\u00e2n\u00e2s\u0131nda bir izne delalet etmiyor da de\u011fil. Halbuki bunun d\u0131\u015f\u0131nda Mekke’de inen herhangi bir \u00e2yette sava\u015ftan a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6z edilmemi\u015f olmas\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, bu \u00e2yetin Medine’de inmi\u015f olmas\u0131, bize bu \u00e2yette “zek\u00e2t verin” b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn bulunmas\u0131ndan daha a\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Tefsirciler ise bundan s\u00f6z etmemi\u015f, yaln\u0131z zek\u00e2t emri dolay\u0131s\u0131yle ihtilaf\u0131 nakletmi\u015flerdir. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp inceledikten sonra \u015fu kanaat meydana geliyor ki, bu \u00e2yetin hepsi de\u011filse bile, en az\u0131ndan bir iki c\u00fcmlesi Medine’de inmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. Bununla beraber, hangisi olursa olsun, bu \u00e2yet, s\u00fbrenin ba\u015f\u0131ndaki “gece kalk” emrinin \u015fiddetini, miktar\u0131n\u0131 hafifletmi\u015ftir. Be\u015f vakit namaz farz k\u0131l\u0131nd\u0131ktan sonra ak\u015fam ve yats\u0131, gece ibadetinin bir par\u00e7as\u0131 olarak kalm\u0131\u015f ve tehecc\u00fcd namaz\u0131n\u0131n vacipli\u011fi nafileye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Buyuruluyor ki: Ger\u00e7ekte Rabb’in biliyor ki ku\u015fkusuz sen, gecenin \u00fc\u00e7te ikisine yak\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131, yar\u0131s\u0131n\u0131 ve \u00fc\u00e7te birini ibadetle ge\u00e7iriyorsun. Demek ki, gece ibadetin en uzun s\u00fcresi, “veya yar\u0131y\u0131 biraz art\u0131r” \u00e2yetinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi \u00fc\u00e7te ikiden biraz eksik; ortas\u0131, gecenin yar\u0131s\u0131; en az\u0131 da “veya yar\u0131dan biraz eksilt” \u00e2yetinin g\u00f6sterdi\u011fi gibi, \u00fc\u00e7te bir oluyordu. Bu k\u0131r\u00e2ette l\u00e2f\u0131zlar\u0131 mansub olarak kelimesine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
EDN\u00c2, yak\u0131n veya en az demektir. N\u00e2fi, Ebu Amr, \u0130bn\u00fc \u00c2mir, Ebu Cafer ve Yakub k\u0131r\u00e2etlerinde ise, kelimeleri kelimesine ba\u011flanarak \u015feklinde mecrur okunur. Buna g\u00f6re m\u00e2n\u00e2, “sen gecenin \u00fc\u00e7te ikisinden, yar\u0131s\u0131ndan ve \u00fc\u00e7te birinden az kalk\u0131yorsun” demek olur. Bu durumda gece yap\u0131lan ibadetin en uzun s\u00fcresi \u00fc\u00e7te ikiden az, yar\u0131m veya biraz fazla; ortas\u0131 yar\u0131mdan az \u00fc\u00e7te bir; en az\u0131 da \u00fc\u00e7te birden az, d\u00f6rtte bir kadard\u0131r. \u015eu halde oniki saatlik bir geceden en az \u00fc\u00e7 veya d\u00f6rt saat; ortas\u0131 d\u00f6rt veya be\u015f saat; en fazlas\u0131 da alt\u0131 veya yedi saat kalk\u0131l\u0131yormu\u015f demek olur. Sen de kalk\u0131yorsun, seninle beraber olanlardan bir grup da. Yani ashab\u0131ndan bir cemaat da kalk\u0131yor. Demek ki, hepsi de\u011fil, demek ki hepsine farz de\u011fildi veya hepsi dayanam\u0131yordu. Geceyi de g\u00fcnd\u00fcz\u00fc de Allah takdir eder. \u0130kisinin de ger\u00e7ek miktar\u0131n\u0131 ancak o bi\u00e7er ve o bilir. O, b\u00fct\u00fcn zaman\u0131 bilir.<\/p>\n
Ba\u015flang\u0131c\u0131 olmayan ilmiyle bilmi\u015ftir ki siz onu, o gecenin takdirini sayamazs\u0131n\u0131z. Bunda iki m\u00e2n\u00e2 vard\u0131r. Birisi, her gecenin saatlerini b\u00fct\u00fcn par\u00e7alar\u0131yla e\u015fit ve tamamen sayacak \u015fekilde takdir edemezsiniz. \u00c7\u00fcnk\u00fc gece ve g\u00fcnd\u00fcz de\u011fi\u015fir. Geceyi b\u00f6l\u00fcmlere ay\u0131rd\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kan kesirleri takdir etmek insan\u0131n g\u00fcc\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda olup sonsuza kadar gider. Uyku halinde ise ay\u0131rma g\u00fcc\u00fc bulunmaz. Bu nedenle bu emri tam olarak yerine getirmek hepinizin yapabilece\u011fi bir i\u015f olmamakla beraber, sen ve baz\u0131 ashab\u0131n gibi, bunu yapacak olanlar\u0131n\u0131z da bir tedbir olsun diye fazlas\u0131n\u0131 tutarak zahmet ve s\u0131k\u0131nt\u0131lar \u00e7ekersiniz.<\/p>\n
“Onu sayamazs\u0131n\u0131z” fiilinin sonundaki zamirin “takdir” kelimesinin yerini tuttu\u011fu kabul edilerek verilen ve Ke\u015fs\u00e2f’\u0131n ve bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n tercih etti\u011fi bu m\u00e2n\u00e2 asl\u0131nda do\u011fru olmakla beraber, bu yaln\u0131z gelece\u011fe ait de\u011fil bu emir verilirken de b\u00f6yle oldu\u011fu i\u00e7in, buna g\u00f6re ba\u015fta verilen emrin pek yerinde olmam\u0131\u015f olmas\u0131 gibi yanl\u0131\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnce akla getirebilir. Bunun i\u00e7in kelimesinin sonundaki zamiri, Taberi’nin rivayet etti\u011fi gibi “gece ibadet etmek” isminin yerini tutan bir zamir kabul ederek takdir ve saymay\u0131 \u015fu m\u00e2n\u00e2 ile anlamak daha sade ve p\u00fcr\u00fczs\u00fczd\u00fcr: Daha ilerde hepiniz bu gece ibadetini ba\u015faramazs\u0131n\u0131z, ba\u015f edemezsiniz. Geceyi, g\u00fcnd\u00fcz\u00fc, zamanlar\u0131n \u015fu anda ve gelecekte u\u011frayaca\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn de\u011fi\u015fiklikleri takdir eden ve bilen Allah, sizin bu gece ibadetini ileriye do\u011fru hepinizin tamam\u0131yla yerine getirmeye g\u00fc\u00e7 yetiremiyece\u011finizi, ba\u015faram\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ezelden bilmi\u015f ve bu \u015fekilde “gece ibadet et” emrini verirken de, bunu bilerek asl\u0131nda ge\u00e7ici bir s\u00fcre i\u00e7in olmak \u00fczere ilk olarak s\u00fbrenin ba\u015f\u0131nda i\u015faret edildi\u011fi gibi, ilerisi i\u00e7in bir haz\u0131rl\u0131k mahiyetinde vermi\u015f, \u015fimdiye kadar o haz\u0131rl\u0131k yap\u0131lm\u0131\u015f, bundan sonra ise i\u015fin geni\u015flemesi ve genelle\u015ftirilmesi kastedilmi\u015f ve hepinizin bu zor ibadeti hakk\u0131yla yapam\u0131yaca\u011f\u0131 da Allah kat\u0131nda bilinmi\u015f oldu\u011fundan onun de\u011fi\u015ftirilmesi ve hafifletilmesi zaman\u0131 gelmi\u015ftir.> Onun i\u00e7in Allah sizlere ilim ve l\u00fctfu ile yeniden bakt\u0131. Tevbe edip durumlar\u0131n\u0131 d\u00fczelterek kendisine ba\u015f vuranlara, tevbelerini kabul etmek suretiyle tekrar bak\u0131p merhamet buyurdu\u011fu gibi, sizlere de yeniden l\u00fctuf ve merhametiyle bakt\u0131. O zor ibadetin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131p kolayla\u015ft\u0131rarak yeniden \u015fu emri verdi: Bundan b\u00f6yle Kur’\u00e2n’dan kolay geleni okuyun. Gece ibadetinden, k\u0131r\u00e2etten b\u00fcsb\u00fct\u00fcn vaz ge\u00e7in de\u011fil, as\u0131l “gece kalk” emrinin h\u00fckm\u00fc kald\u0131r\u0131lm\u0131yor, yine kalk\u0131n. Fakat gecenin yar\u0131s\u0131 veya daha az\u0131 veya daha \u00e7o\u011fu miktarlar\u0131yla ve uzun uzad\u0131ya tertil \u00fczere okumak kayd\u0131na ba\u011fl\u0131 olmadan, “Kur’\u00e2n” ve “k\u0131r\u00e2et” denilebilmek \u015fart\u0131yla, ne kadar kolay\u0131n\u0131za gelirse o kadar okuyun, o kadar gece ibadeti yap\u0131n.<\/p>\n
Burada zikredilmesi gereken \u00fc\u00e7 mesele vard\u0131r:<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130S\u0130, K\u0131r\u00e2et. Bunda iki g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r. Tefsircilerden bir\u00e7o\u011fu demi\u015flerdir ki, “gece kalk” emrine tam olarak uygun d\u00fc\u015febilmesi i\u00e7in burada k\u0131r\u00e2etten maksat namazd\u0131r. K\u0131r\u00e2et namaz\u0131n r\u00fck\u00fcnlerinden oldu\u011fu i\u00e7in, namaz\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc zikredilip tamam\u0131 kastedilmi\u015ftir. Nitekim k\u0131yam, r\u00fcku ve s\u00fccuddan herbiriyle de b\u00f6yle namaz\u0131n tamam\u0131 anlat\u0131lm\u0131\u015f olur. Buna g\u00f6re m\u00e2n\u00e2, “gece namaz\u0131ndan kolay\u0131n\u0131za geldi\u011fi kadar k\u0131l\u0131n” demektir. Namaz m\u00e2n\u00e2s\u0131 kastedilmi\u015f olmas\u0131 nedeniyledir ki, \u00f6nceki zor olan gece k\u0131yam\u0131 kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, onun yerine kolay\u0131 emredilmi\u015f olur. Buna ak\u015fam ve yats\u0131 namazlar\u0131 diyenler olmu\u015f, tehecc\u00fcd namaz\u0131n\u0131n vacip olma h\u00fckm\u00fc kald\u0131r\u0131larak nafile yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya tercihe b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenler olmu\u015ftur. Ger\u00e7ekte bu k\u0131r\u00e2ette namaz veya k\u0131yam kayd\u0131 g\u00f6zetilmedi\u011fi surette “gecenin biraz\u0131 hari\u00e7 olmak \u00fczere kalk” emrindeki zorlu\u011fun “Kur’\u00e2n’dan kolay geleni okumak”la hafifletilmi\u015f veya kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekmez. Olsa olsa bu emir yaln\u0131z “Kur’\u00e2n’\u0131 yava\u015f yava\u015f, g\u00fczel g\u00fczel oku” emrine kar\u015f\u0131l\u0131k olmu\u015f olur. Oysa bu \u00e2yetin devam\u0131, zorlu\u011fun hafifletilmesi i\u00e7indir. \u00c2yette ge\u00e7en “kolay geleni” ibaresi de bunu g\u00f6sterir. Mecaza g\u00f6t\u00fcren \u015fey ve karine (ipucu) de bu demek olur. Ancak bu durumda “Kur’\u00e2n” isminin de “\u00c7\u00fcnk\u00fc sabah namaz\u0131 \u015fahitlidir.” (\u0130sr\u00e2, 17\/78) \u00e2yetinde oldu\u011fu gibi k\u0131r\u00e2et m\u00e2n\u00e2s\u0131na mastar olarak “namaz”dan mecaz olmas\u0131 ve okuman\u0131n kolayl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da daha sonra de\u011fil, erk\u00e2n\u0131ndan bulundu\u011fu namaz\u0131n kolayl\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131s\u0131yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekir. Bunlar ise g\u00f6r\u00fcnen m\u00e2n\u00e2n\u0131n pek aksinedir. Bunun i\u00e7in hem Kur’\u00e2n ve k\u0131r\u00e2etin hakikat m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131n korunmas\u0131, hem de namaz m\u00e2n\u00e2s\u0131n\u0131n g\u00f6zetilmesi i\u00e7in “gece kalk” \u00e2yetinde “namaza kalk” takdirinde namaza kalkmak m\u00e2n\u00e2s\u0131 ile s\u00f6z konusu edilen k\u0131yam\u0131 “f\u00e2” harflerinin bir s\u0131ralama ifade etmesi karinesinden yararlanarak burada da okumaya kay\u0131t olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek yeterlidir ki, m\u00e2n\u00e2: yani, “namazda Kur’\u00e2n”dan kolay\u0131n\u0131za geleni okuyun”, o kadar\u0131 yeterlidir, demek olur ve hafifletme, s\u00f6z\u00fcn m\u00e2n\u00e2s\u0131ndan anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olur.<\/p>\n
Di\u011fer baz\u0131 tefsirciler ise, okuyun emri, gece namazla de\u011fil, Kur’\u00e2n’\u0131n kendisini okumakla ilgili emirdir. Dolay\u0131s\u0131yla her gece en az elli \u00e2yet okumal\u0131” demi\u015flerdir.<\/p>\n
\u0130K\u0130NC\u0130S\u0130, emrin g\u00f6r\u00fcnen m\u00e2n\u00e2s\u0131 yine v\u00fccub yani gereklilik i\u00e7indir. Yani gece ibadet ve okuma yine farz, ancak \u00f6nceki gibi say\u0131lamayacak \u015fekilde \u00e7ok olmak \u015fart de\u011fil, kolay\u0131na geldi\u011fi kadar demektir. Bu \u015fekilde bunun da h\u00fckm\u00fcn\u00fcn kald\u0131r\u0131lmas\u0131, ikinci “okuyun” ve “namaz\u0131 k\u0131l\u0131n” emirleriyle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olur. Maksat yaln\u0131z Kur’\u00e2n okumak oldu\u011funa g\u00f6re de, her gece biraz Kur’\u00e2n okumak bu \u015fekilde farz olmu\u015f olur. Bu ise namazda olabilece\u011fi gibi, namaz d\u0131\u015f\u0131nda da olabilir. Fakat baz\u0131 tefsirciler, “kolaya gelen” s\u00f6z\u00fcnden, bunu ki\u015finin iste\u011fine b\u0131rakmak m\u00e2n\u00e2s\u0131 anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131na dayanarak bu emrin nafile i\u00e7in veya m\u00fcbah olmak i\u00e7in oldu\u011fu kanaat\u0131na varm\u0131\u015flard\u0131r ki Ebu Hayyan buna “\u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc” demi\u015ftir.<\/p>\n
\u00dc\u00c7\u00dcNC\u00dcS\u00dc, “Kur’\u00e2n’dan kolay gelen.” Kur’\u00e2n’dan kolay gelen ne kadar olabilir? Mutlak m\u00e2n\u00e2da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi durumunda g\u00fc\u00e7 dahilinde olarak yormayacak, zahmet vermeyecek kadar demek olaca\u011f\u0131ndan bu ise ki\u015filerin ve durumun \u015fartlar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015febilece\u011finden, \u00e2yetin g\u00f6r\u00fcnen m\u00e2n\u00e2s\u0131na g\u00f6re bu miktar\u0131n ne olaca\u011f\u0131 belirlenemez. Bununla beraber bunu mutlak \u015fekilde okumak m\u00e2n\u00e2s\u0131na yorumlayanlar, gelenekleri ve atalar\u0131m\u0131z\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak “en az elli \u00e2yet olmal\u0131d\u0131r” demi\u015flerdir. Fakat her farzda esas olarak sabit bir miktar belirlemek zaruri oldu\u011fu i\u00e7in namaz\u0131n bir r\u00fckn\u00fc olarak farz olan k\u0131r\u00e2etin en az ne kadar olaca\u011f\u0131 hususunda \u0130mam-\u0131 Azam Ebu Hanife’den \u00fc\u00e7 rivayet vard\u0131r: 1. En az, k\u0131sa bir \u00e2yet olmal\u0131d\u0131r. 2. Kur’\u00e2n ismi verilecek ve bir insan s\u00f6z\u00fcne benzemeyecek kadar olmal\u0131d\u0131r. 3. En az \u00fc\u00e7 k\u0131sa \u00e2yet veya bir uzun \u00e2yet olmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc en k\u0131sa s\u00fbre, \u00fc\u00e7 k\u0131sa \u00e2yetten meydana gelmi\u015ftir. Bu rivayet, \u0130mam Ebu Yusuf ile \u0130mam Muhammed’in de g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Fetva da buna g\u00f6re verilmektedir. \u0130mam M\u00e2lik ve \u0130mam \u015e\u00e2fii: “En az Fatiha okumak farzd\u0131r. Zira “Fatihas\u0131z namaz yoktur.” hadisi bunu ifade eder demi\u015flerdir. \u0130mam-\u0131 Azam vacip ile farz\u0131n aras\u0131n\u0131 ay\u0131rarak bu hadis ile namazda Fatiha’y\u0131 okuman\u0131n vacip oldu\u011fu sabit ise de “Kur’\u00e2n’dan kolay gelen” \u00e2yeti ile sabit olan farzl\u0131\u011f\u0131n mutlak oldu\u011fu ve dolay\u0131s\u0131yla kasten Fatiha’n\u0131n terk edilmesi durumunda namaz\u0131n yeniden k\u0131l\u0131nmas\u0131 gerekirse de unutarak terk edilmesi ve sehiv secdesi yap\u0131lmamas\u0131 halinde vakit ge\u00e7mi\u015f ise o namaz\u0131 tekrar k\u0131lman\u0131n vacip olmay\u0131p m\u00fcstehab olaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne varm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Burada bir de \u015funa dikkat etmek gerekir ki, “Kur’\u00e2n’dan” s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131ndaki ittifakla daha \u00f6nce ge\u00e7en ve “\u015fey” m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelen y\u0131 a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla “Kur’\u00e2n’dan kolay gelen \u015fey” s\u00f6z\u00fc, Kur’\u00e2n’dan bir par\u00e7a m\u00e2n\u00e2s\u0131na yorumlan\u0131r. Yani bir s\u00fbre veya bir ya da birka\u00e7 \u00e2yet gibi yine “Kur’\u00e2n” demek sahih olan bir par\u00e7a okuyun demektir.<\/p>\n
\u015eimdi bu kolay olman\u0131n ve daha \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131 emredilen h\u00fckm\u00fc kald\u0131rman\u0131n gelecekle ilgili olmak \u00fczere hikmeti a\u00e7\u0131klanarak buyruluyor ki, Allah, ba\u015flang\u0131c\u0131 olmayan ilmiyle bildi ki, sizin i\u00e7inizde hastalar olacak di\u011fer bir tak\u0131mlar\u0131 da olacak.<\/p>\n
Allah’\u0131n lutfettiklerinden bir \u015fey aramak \u00fczere yery\u00fcz\u00fcnde yol tepecekler, ticaret i\u00e7in \u015furaya buraya yolculu\u011fa \u00e7\u0131kacaklar. Di\u011fer bir tak\u0131mlar\u0131 da olacak, onlar da Allah yolunda \u00e7arp\u0131\u015facaklar, cihat edecekler. Bunlar i\u00e7in ise, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen gece ibadeti imk\u00e2ns\u0131z olacak, bu emri yerine getiremiyecekler.<\/p>\n
Burada Allah’\u0131n l\u00fctfundan kazan\u00e7 elde etmek ve ticaret yapmak i\u00e7in yolculu\u011fa \u00e7\u0131kanlarla, Allah yolunda \u00e7arp\u0131\u015facak m\u00fccahitlerin yanyana zikredilmi\u015f olmalar\u0131nda bunlar\u0131n ikisinin de m\u00fck\u00e2fatta birbirlerine yak\u0131n olduklar\u0131na i\u015faret vard\u0131r. Beyhaki “\u015euab-\u0131 \u0130man” da ve daha ba\u015fkalar\u0131 Hz. \u00d6mer (r.a)’in: “Bana \u00f6l\u00fcm\u00fcn gelece\u011fi haller i\u00e7inde Allah yolunda cihattan sonra en sevgili h\u00e2l, ben bir da\u011f\u0131n iki b\u00f6l\u00fcnt\u00fcs\u00fc aras\u0131nda Allah’\u0131n l\u00fctfundan bir \u015fey arad\u0131\u011f\u0131m s\u0131rada \u00f6l\u00fcm\u00fcn bana gelmesidir.” dedi\u011fini ve bu \u00e2yetini okudu\u011funu rivayet etmi\u015flerdir. \u0130bn\u00fc Merduye’nin \u0130bn\u00fc Mes’ud’dan rivayet etti\u011fi bir hadiste Hz. Peygamber (s.a.v): “Her kim m\u00fcsl\u00fcman \u015fehirlerden birine bir yiyecek getirir de onu g\u00fcn\u00fcn fiyat\u0131yla satarsa, kesinlikle Allah yan\u0131nda onun bir mevkii olur.” buyurmu\u015f, sonra da \u015funu okumu\u015ftur:<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131 bunlar ve bunlar gibi g\u00f6zetilmeleri ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gereken bir tak\u0131m mazeretli ki\u015filerin gece ibadetini ba\u015faram\u0131yacaklar\u0131n\u0131 Allah bildi\u011fi i\u00e7in bundan b\u00f6yle, ondan, yani Kur’\u00e2n’dan kolay geleni okuyun ve sade farz olan vakit namaz\u0131n\u0131 k\u0131l\u0131n ve zek\u00e2t\u0131 verin ve Allah’a g\u00fczel bir \u00f6d\u00fcn\u00e7 takdim edin yani ilerde sevab\u0131n\u0131 almak \u00fczere iyi niyetle ve samimiyetle, \u00f6d\u00fcn\u00e7 verir gibi hay\u0131r yolunda harcamalar yap\u0131n. (Bakara, Hadid ve Te\u011fab\u00fcn s\u00fbrelerinde ve di\u011fer s\u00fbrelerde ge\u00e7en benzerlerine bkz.) \u00c7\u00fcnk\u00fc nefisleriniz i\u00e7in \u00f6nceden her ne hay\u0131r yap\u0131p g\u00f6nderirseniz Allah yan\u0131nda onu hay\u0131r ve m\u00fck\u00e2fat\u0131 daha b\u00fcy\u00fck olarak bulacaks\u0131n\u0131z, hem de Allah’tan ma\u011ffiret dileyerek b\u00fct\u00fcn hallerinizde sizi ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131n\u0131 isteyin. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah \u00e7ok ba\u011f\u0131\u015flayan, \u00e7ok merhamet edendir. \u0130steyenleri, ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131 ve rahmetiyle arzulad\u0131klar\u0131 \u015feye ula\u015ft\u0131r\u0131r. “Allah’\u0131m! Peygamberlerin efendisi olan Resul\u00fcne (s.a.v) indirdi\u011fin Kur’\u00e2n h\u00fcrmetine bizlere ve iman ile bizleri ge\u00e7mi\u015f olan karde\u015flerimize ma\u011ffiret buyur, merhamet et. Sen merhamet edenlerin en hay\u0131rl\u0131s\u0131s\u0131n. Amin.!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
73-M\u00dcZZEMM\u0130L: M\u00fczemmil, tefe’ul b\u00e2b\u0131ndan etken ism-i fail (orta\u00e7) olup asl\u0131 “m\u00fctezemmil”dir. T\u00e2 harfi z\u00e2 harfine \u00e7evrilmi\u015ftir. “\u00d6rt\u00fcs\u00fcne b\u00fcr\u00fcn\u00fcp \u00f6rt\u00fcnen” demektir ki kendisi \u00f6rt\u00fcnm\u00fc\u015f veya\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12147,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1003],"tags":[1088,1087,5030,5031,5219,5351,5222,5220,1583,5221,1582,1586],"class_list":["post-1804","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hak-dini-kuran-dili","tag-73-muzzemmil","tag-73-muzzemmil-tefsiri","tag-elmalili","tag-elmalili-hamdi-yazir","tag-elmalili-tefsir-oku","tag-hak-dini-kuran-dili","tag-hak-dini-tefsiri","tag-hamdi-yazir-tefsir-oku","tag-kuran","tag-sure-tefsirleri","tag-tefsir","tag-tefsir-oku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1804","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1804"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1804\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1804"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1804"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1804"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}