29-ANKEBUT:<\/p>\n
1- 3- Allah (daha) iyi bilir. bu \u00e2yetlerin indirili\u015f sebebinde \u00fc\u00e7 rivayet vard\u0131r.<\/p>\n
1- Amm\u00e2r b. Yasir ve Ayya\u015f b. Eb\u0131 Rebia ve Velid b. Velid ve Seleme b. Hi\u015fam Mekke’de m\u00fc\u015frikler taraf\u0131ndan i\u015fkence ediliyorlard\u0131, o sebeble indirildi. Ammar b. Yasir’in annesi Ebu Cehil taraf\u0131ndan feci bir \u015fekilde par\u00e7alatt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, kendisine s\u0131cak g\u00fcnde demirden z\u0131rhl\u0131 g\u00f6mlek giydirilerek g\u00fcne\u015fin kar\u015f\u0131s\u0131nda eziyet edilmi\u015fti, Velid b. Velid ve Hi\u015fam de i\u015fkenceye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n
2- Mekke’de birk\u0131s\u0131m insanlar, \u0130sl\u00e2m’a girmeye s\u00f6z vermi\u015flerdi. Hicret \u00e2yeti inince ashab-\u0131 kiram Medine’den bunlara yazm\u0131\u015flar “\u0130krar\u0131n\u0131z, \u0130sl\u00e2m’\u0131n\u0131z hicret etmezseniz, kabul olunmayacak” demi\u015flerdi. Hemen Medine’ye do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131lar, m\u00fc\u015frikler de takip edip geri \u00e7evirdiler; i\u015fte o zaman haklar\u0131nda bu \u00e2yet indi. Bu defa da hakk\u0131n\u0131zda \u015f\u00f6yle \u015f\u00f6yle \u00e2yet indi, diye yazd\u0131lar. Bunun \u00fczerine \u00e7\u0131kar\u0131z, yine takip eden olursa \u00e7arp\u0131\u015f\u0131r\u0131z, dediler ve \u00e7\u0131kt\u0131lar. M\u00fc\u015frikler de takip ettiler, bunun \u00fczerine \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131lar; kimi \u015fehid oldu, kimi de kurtuldu. Allah Te\u00e2l\u00e2 da haklar\u0131nda “Sonra \u015f\u00fcphesiz Rabbin, eziyet edildikten sonra hicret edip, ard\u0131ndan da sabrederek cihad edenlerin (yard\u0131mc\u0131s\u0131d\u0131r). \u00c7\u00fcnk\u00fc Rabbin onlar\u0131n bu \u00e2mellerinden sonra elbette \u00e7ok ba\u011f\u0131\u015flayan, pek merhamet edendir” (Nahl, 16\/110)<\/p>\n
3- “Bedir” g\u00fcn\u00fc ilk \u015fehid olan Mihca b. Abdullah hakk\u0131nda indi\u011fi s\u00f6ylenmi\u015ftir ki, ana babas\u0131 ve e\u015fi \u00e7ok \u00fcz\u00fclm\u00fc\u015flerdi ve hakk\u0131nda “Seyyid\u00fc’\u015f-\u015f\u00fcheda” (\u015fehitlerin efendisi) buyurulmu\u015ftu. Bu iki g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re bu \u00e2yetler Medine’de indirilmi\u015f oluyor. \u0130lk ikisinde ise hicretle ilgili oluyor.<\/p>\n
“Allah elbette bilir.” Fahreddin Razi der ki: M\u00fcfessirler zannettiler ki, bu \u00e2yetin g\u00f6r\u00fcnen m\u00e2n\u00e2ya al\u0131nmas\u0131, Allah’\u0131n ilminin yenilenmesini gerektirir. Halbuki Allah, do\u011fruyu ve yalanc\u0131y\u0131 imtihandan \u00f6nce bilirken, imtihan s\u0131ras\u0131nda bilecek demek nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olur? diye; buna, g\u00f6sterecek, ortaya koyacak ay\u0131rdedecek m\u00e2n\u00e2lar\u0131n\u0131 verdiler. Biz de deriz ki, \u00e2yet oldu\u011fu gibi g\u00f6r\u00fcnen m\u00e2n\u00e2s\u0131ndad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc Allah’\u0131n ilmi bir s\u0131fatt\u0131r ki, onda her olay, oldu\u011fu gibi ortaya \u00e7\u0131kar. Mesela tekliften \u00f6nce Allah bilir ki, Zeyd itaat edecek, Amir de isyan edecek, sonra teklif vaktinde de bilir ki o itaatkar, \u00f6b\u00fcr\u00fc isyankar; yap\u0131ld\u0131ktan sonra da bilir ki, o itaat etti, o isyan etti; hallerin hi\u00e7 birinde O’nun ilmi de\u011fi\u015fmez, de\u011fi\u015fen ancak bilinendir.<\/p>\n
\u0130bn\u00fc M\u00fcnir’in ifadesi daha g\u00fczeldir: Ger\u00e7ekten y\u00fcce Allah’\u0131n ilmi birdir. Mevcuda varl\u0131\u011f\u0131, zaman\u0131nda ve \u00f6nce ve sonra oldu\u011fu gibi uygun gelir, demi\u015ftir. Fakat \u015funu da unutmamak gerekir ki, burada “bilecek” demekten maksat, sebebi zikir ile, m\u00fcsebbebe dikkat \u00e7ekmektir. \u0130mtihan eder gibi ara\u015ft\u0131racak ve meydana \u00e7\u0131kartt\u0131racak da m\u00fckafat ve ceza verecek demektir. Nitekim Kad\u00ee Beyd\u00e2v\u00ee \u015f\u00f6yle demi\u015ftir:<\/p>\n
“O’nun ilmi imtihana, meydana geli\u015f an\u0131nda taalluk eder ki, o imtihanla imanda sad\u0131k olanlarla yalanc\u0131 olanlar birbirinden ayr\u0131l\u0131r. Sevablar\u0131 ve cezalar\u0131 da kendilerine ait olur. \u0130\u015fte bundan dolay\u0131 m\u00e2n\u00e2n\u0131n: ‘Onlar\u0131 elbette ay\u0131rd eder veya elbette yapt\u0131klar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 verir.’ \u015feklinde oldu\u011fu da s\u00f6ylenmi\u015ftir.”<\/p>\n
4- Yoksa o k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri yapanlar sand\u0131lar m\u0131? Amel kalp ve organlarla yap\u0131lan fiiller itibariyle genel oldu\u011fu i\u00e7in, “Seyyiat” k\u00fcf\u00fcr ve isyan ile tefsir edilmi\u015ftir. Bununla birlikte bu ba\u015ftaki kar\u015f\u0131t\u0131 oldu\u011fundan burada \u00f6zellikle m\u00fcminlere kar\u015f\u0131 yap\u0131lan k\u00f6t\u00fcl\u00fckler s\u00f6z konusudur. Yani k\u00fcf\u00fcr, dinsizlik taassubu veya bir d\u00fcnya menfaati, \u015fehvet ve h\u0131rs sebebiyle m\u00fcminlere, d\u00fc\u015fmanl\u0131k, zul\u00fcm ve eziyyet eden kimseler ki, her t\u00fcrl\u00fc k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc i\u015flemekten ka\u00e7\u0131nmazlar, bunlar sand\u0131lar m\u0131 ki bizi savu\u015fup ge\u00e7ecekler, \u00e7aresiz b\u0131rak\u0131p kurtulacaklar? Ne k\u00f6t\u00fc h\u00fckmediyorlar! Ne kadar yanl\u0131\u015f h\u00fck\u00fcm, ne kadar \u00e7irkin h\u00fck\u00fcmet? \u0130mkan\u0131 yok, onlar Allah’tan kurtulamazlar.<\/p>\n
5- Kim Allah’a kavu\u015fmay\u0131 umarsa, Allah’\u0131n cemaline ermeyi veya vaad etti\u011fi sevaba eri\u015fmeyi isterse elbette Allah’\u0131n tayin etti\u011fi vakit, vade gelecek, gelince o vaad, ger\u00e7ekle\u015fecektir. Bundan dolay\u0131, o gelinceye kadar sabredip o kavu\u015fmaya lay\u0131k imtihanlar\u0131 ge\u00e7irmek, g\u00fczellikleri kazanmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fs\u0131n \u00e7abalas\u0131n. O, her \u015feyi i\u015fiten ve bilendir. B\u00fct\u00fcn o s\u00f6ylenenleri, b\u00fct\u00fcn o s\u0131z\u0131lt\u0131lar\u0131, iniltileri i\u015fitir. Hem yegane i\u015fiten O’dur. Ve b\u00fct\u00fcn inan\u0131\u015flar\u0131, b\u00fct\u00fcn niyetleri, b\u00fct\u00fcn yap\u0131lan i\u015fleri, iyisini k\u00f6t\u00fcs\u00fcn\u00fc, hepsini bilir; hem yegane bilen O’dur. Edilen dualar\u0131 i\u015fitecek, yap\u0131lan ibadetleri bilecek O’dur, ba\u015fkas\u0131 de\u011fil.<\/p>\n
6-12- Her cihad eden de. Bu c\u00fcmle \u015fart\u0131yyesinin hazfedilmi\u015f cezas\u0131na veya s\u00f6ylenilmi\u015f cezas\u0131n\u0131n neticesine matuftur ki, “Cihad etsin ve cihad eden de…” demektir. Bu iki \u00e2yet \u0130sl\u00e2m’\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc; en y\u00fcksek gayesi ile en y\u00fcksek vazifesini \u00f6zetlemektedir. Allah’a ermek i\u00e7in, ecel gelinceye kadar m\u00fccahede etmek, \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7abalamak. Bu u\u011furda \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7abalayan, fitnelere, imtihanlara g\u00f6\u011f\u00fcs geren her kimse de s\u0131rf kendisi i\u00e7in, kendi hesab\u0131na, kendi menfaatine \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7abalar. \u00c7\u00fcnk\u00fc o m\u00fccahedenin, \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7abalaman\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve faydas\u0131 Allah’a de\u011fil, kendisine ait olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah gan\u00eedir, b\u00fct\u00fcn \u00e2lemlerden m\u00fcsta\u011fnidir, hi\u00e7bir \u015feye ve hi\u00e7bir kimseye muhta\u00e7 de\u011fildir.<\/p>\n
Bu \u00e2yetlerin Medine’de indirilmi\u015f olmas\u0131 daha \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr, \u00e7\u00fcnk\u00fc m\u00fcnaf\u0131klar, Medine’de idiler. E\u011fer bu \u00e2yetler de Mekke’de indirilmi\u015f idiyseler, gayb haberi verilmi\u015f olur. Zaman\u0131m\u0131zda ise bu \u00e2yetin m\u00e2n\u00e2s\u0131na girenler \u00e7o\u011falm\u0131\u015ft\u0131r. Allah muhafaza etsin.<\/p>\n
“Hal\u00eem ve Ker\u00eem olan Allah’tan ba\u015fka il\u00e2h yoktur. Y\u00fcce ve b\u00fcy\u00fck Allah’tan ba\u015fka il\u00e2h yoktur. Yedi g\u00f6\u011f\u00fcn ve y\u00fcce ar\u015f\u0131n, yerlerin ve her ikisi aras\u0131ndakilerin Rabb\u0131 olan Allah’\u0131n \u015fan\u0131 ne y\u00fccedir. \u00c2lemlerin Rabb\u0131 olan Allah’a hamd olsun. Sana yak\u0131n olup meded uman aziz olur. Senin kudretin y\u00fccedir. Senden ba\u015fka il\u00e2h yoktur.”<\/p>\n
13- Kendi i\u015fledikleri g\u00fcnahlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 ve o a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131yla beraber daha bir\u00e7ok a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 sapt\u0131rmaya, g\u00fcnaha sokmaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 y\u00fcklenecekler.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
14- Andolsun ki Nuh’u kendi kavmine g\u00f6nderdik de, o dokuz y\u00fcz elli y\u0131l onlar\u0131n aras\u0131nda kald\u0131. Sonunda, onlar zul\u00fcmlerini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken tufan kendilerini yakalay\u0131verdi.<\/p>\n
15- Fakat biz onu ve gemidekileri kurtard\u0131k ve bunu \u00e2lemlere bir ibret yapt\u0131k.<\/p>\n
14-“Andolsun ki Nuh’u kendi kavmine g\u00f6nderdik.” Yukarda “Ger\u00e7ekten biz onlardan \u00f6ncekileri de imtihandan ge\u00e7irmi\u015ftik” buyuruldu\u011fu i\u00e7in burada, onun birka\u00e7 \u00f6rne\u011fi g\u00f6sterilecektir. Onun i\u00e7in bu “vav” harfi kasem de\u011fil, oraya at\u0131ft\u0131r. Derken i\u00e7lerinde bin seneden elli y\u0131l eksik durdu. Elli y\u0131l\u0131 yok bin sene, dokuz y\u00fcz elli sene eder. K\u00e2d\u00ee Beyd\u00e2v\u00ee der ki: Galiba bu tabirin se\u00e7ilmesi tamam\u0131yla say\u0131ya delalet i\u00e7indir. \u00c7\u00fcnk\u00fc dokuz y\u00fcz elli tahmini olarak da s\u00f6ylenebilir, bir de bin ismini s\u00f6ylemekle, kar\u015f\u0131dakine m\u00fcddetin uzunlu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmek vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u0131ssadan maksat, Resulullah’a teselli ve k\u00e2firlerden g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc s\u0131k\u0131nt\u0131lara kar\u015f\u0131 \u00e7aba ve gayretinde sa\u011flamla\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Rivayet olundu\u011funa g\u00f6re Nuh, k\u0131rk ya\u015f\u0131nda peygamber olarak g\u00f6nderilmi\u015f, dokuz y\u00fcz elli sene kavmini Hakk’a davet etmi\u015f, tufandan sonra da altm\u0131\u015f y\u0131l ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
15- Ve onu, yani gemiyi veya hadiseyi b\u00fct\u00fcn ak\u0131l sahibi \u00e2lemlerine bir \u00e2yet k\u0131ld\u0131k. Onunla ibret al\u0131r, delil getirirler. Demek ki, Allah’\u0131n azab\u0131ndan madd\u00ee sebeplerle korunmaya \u00e7al\u0131\u015fmak da Allah’\u0131n emrindendir.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
16- \u0130brahim’i de g\u00f6nderdik. O kavmine \u015f\u00f6yle demi\u015fti: “Allah’a kulluk edin, O’na kar\u015f\u0131 gelmekten sak\u0131n\u0131n. E\u011fer bilmi\u015f olsan\u0131z bu sizin i\u00e7in daha hay\u0131rl\u0131d\u0131r.”<\/p>\n
17- “Siz Allah’\u0131 b\u0131rak\u0131p sadece birtak\u0131m putlara tap\u0131yor, as\u0131ls\u0131z s\u00f6zler uyduruyorsunuz. Bilmelisiniz ki, Allah’\u0131 b\u0131rak\u0131p da tapt\u0131klar\u0131n\u0131z, size r\u0131z\u0131k veremezler. O halde r\u0131zk\u0131 Allah kat\u0131nda aray\u0131n. O’na kulluk edin. Ancak O’na d\u00f6nd\u00fcr\u00fcleceksiniz.”<\/p>\n
18- E\u011fer (size tebli\u011f edileni) yalan sayarsan\u0131z, bilin ki sizden \u00f6nceki bir\u00e7ok milletler de yalan saym\u0131\u015flard\u0131. Peygambere d\u00fc\u015fen yaln\u0131z a\u00e7\u0131k bir tebli\u011fdir.<\/p>\n
19- Allah’\u0131n mahlukunu ilk ba\u015ftan nas\u0131l yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131, sonra bunu tekrarlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmediler mi? \u015e\u00fcphesiz bu, Allah’a g\u00f6re kolayd\u0131r.<\/p>\n
20- De ki: “Yery\u00fcz\u00fcnde gezip dola\u015f\u0131n da, Allah ilk ba\u015ftan nas\u0131l yaratm\u0131\u015f bak\u0131n. \u0130\u015fte Allah bundan sonra (ayn\u0131 \u015fekilde) ahiret hayat\u0131n\u0131 da yaratacakt\u0131r.” Ger\u00e7ekten Allah her \u015feye kadirdir.<\/p>\n
21- O, diledi\u011fine azab eder, diledi\u011fine rahmet eder. Ancak O’na d\u00f6nd\u00fcr\u00fcleceksiniz.<\/p>\n
22- Siz ne yery\u00fcz\u00fcnde, ne de g\u00f6kte (Allah’\u0131) aciz b\u0131rakamazs\u0131n\u0131z. Allah’tan ba\u015fka bir dost ve yard\u0131mc\u0131 da bulamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n
23- Allah’\u0131n \u00e2yetlerini ve O’na kavu\u015fmay\u0131 ink\u00e2r edenler var ya, i\u015fte onlar benim rahmetimden \u00fcmitlerini kesmi\u015flerdir ve onlar i\u00e7in ac\u0131kl\u0131 bir azab vard\u0131r.<\/p>\n
24- Kavminin (\u0130brahim’e) cevab\u0131 ise, “Onu \u00f6ld\u00fcr\u00fcn, yahut yak\u0131n!” demelerinden ibaret oldu. Ama Allah onu ate\u015ften kurtard\u0131. Do\u011frusu bunda, iman eden bir kavim i\u00e7in ibretler vard\u0131r.<\/p>\n
25- (\u0130brahim onlara) dedi ki: “Siz, s\u0131rf aran\u0131zdaki d\u00fcnya hayat\u0131na has muhabbet u\u011fruna Allah’\u0131 b\u0131rak\u0131p birtak\u0131m putlar edindiniz. Sonra k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc (geldi\u011finde) ise, kiminiz kiminizi tan\u0131mayacak, kiminiz kiminizi lanetleyecektir. Varaca\u011f\u0131n\u0131z yer cehennemdir. Ve hi\u00e7 yard\u0131mc\u0131n\u0131z da yoktur.”<\/p>\n
26- Bunun \u00fczerine ona sadece Lut iman etti. (\u0130brahim) de dedi ki: “Ben Rabbime hicret edece\u011fim. \u015e\u00fcphe yok ki O \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, h\u00fck\u00fcm ve hikmet sahibidir.”<\/p>\n
27- O’na \u0130shak ve Yakub’u ba\u011f\u0131\u015flad\u0131k. Peygamberli\u011fi ve kitaplar\u0131, onun soyundan gelenlere verdik. Onu d\u00fcnyada m\u00fckafatland\u0131rd\u0131k. \u015e\u00fcphesiz o, ahirette de salihler (z\u00fcmresin)dendir.<\/p>\n
16-18- Evs\u00e2n, tekili vesendir. Ta\u015f ve saireden tap\u0131lan herhangi bir \u015fey (feti\u015f) ki, “esn\u00e2m”dan daha geneldir. Mesela heykeller ve ha\u00e7 hep puttur. Ve hep ifk, yalan uyduruyorsunuz, yalan yere mabud ve \u015fefaat\u00e7i diyorsunuz. Onlar ise birer hayaldir. Mesela herhangi bir kimsenin resminde bile, o kimseden bir hakikat yoktur. O resim, bir k\u0131ymeti olan o kimsenin de\u011fil, topra\u011fa g\u00f6m\u00fclecek \u00f6l\u00fc bedenin bir hayalidir. O bedeni, kokar diye g\u00f6mmekte acele etmek zorunlulu\u011funda bulunanlar\u0131n, tutup da onun cans\u0131z bir hayalini, mesela filancad\u0131r diye saklamalar\u0131nda \u015f\u00fcphesiz ki muhakkak bir yalanc\u0131l\u0131k vard\u0131r. O halde b\u00f6yle hayal olan fanilere mabud payesi vermek, ne b\u00fcy\u00fck bir iftirad\u0131r. Size bir r\u0131z\u0131k veremezler. Allah’\u0131n yard\u0131m\u0131 olmay\u0131nca mesela bir lokmac\u0131\u011f\u0131 dahi hazmettiremezler.<\/p>\n
19-27- ‘e kadar, Allah Te\u00e2l\u00e2 taraf\u0131ndan do\u011frudan sevkedilmi\u015f il\u00e2h\u00ee kel\u00e2md\u0131r. \u0130brahim’e hitap olarak hikaye olmas\u0131 muhtemel ise de, onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc nakletme esnas\u0131nda Resulullah’a hitap olmas\u0131 daha uygundur; onun i\u00e7in f\u00e2s\u0131la de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Yani s\u0131rf d\u00fcnya hayat\u0131nda birbirinizin duygular\u0131n\u0131 ok\u015fayarak toplan\u0131p sevi\u015fmek i\u00e7in veya d\u00fcnya hayat\u0131nda sevdiklerinizin hayalini s\u00fcrd\u00fcrerek yak\u0131nla\u015fmak i\u00e7in; \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn putlar, baz\u0131 sevilenlerin bir hat\u0131ras\u0131 olmak \u00fczere, etraflar\u0131nda toplan\u0131lmak i\u00e7in edinilmi\u015f \u015feylerdir.<\/p>\n
Fakat birer yalan olan o hayaller \u00fczerine kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan sevginin, haks\u0131z ve yersiz duygular \u00fczerine toplanan toplulu\u011fun neticesi ne olur bilir misiniz? “Sonra k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc birbirinizi tan\u0131mayacaks\u0131n\u0131z…” , “Dedi ki: Ben Rabbim’e hicret edece\u011fim.” ye matuf olarak Lut’a ait olmas\u0131 uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse de, \u0130brahim’e ait olmak \u00fczere yukardaki ye atf\u0131, m\u00e2n\u00e2 y\u00f6n\u00fcnden daha ahenkli, hem de “Ben Rabbime gidiyorum, o bana do\u011fru yolu g\u00f6sterecek.” (S\u00e2ff\u00e2t, 37\/99) \u00e2yetine de uygundur.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
28- Lut’u da g\u00f6nderdik. O kavmine demi\u015fti ki: “Ger\u00e7ekten siz, daha \u00f6nce hi\u00e7bir milletin yapmad\u0131\u011f\u0131 bir hayas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131yorsunuz!”<\/p>\n
29- “(Bu il\u00e2h\u00ee ikazdan sonra) siz, ille de erkeklere yakla\u015facak, yol kesecek ve toplant\u0131lar\u0131n\u0131zda edepsizlik yapacak m\u0131s\u0131n\u0131z?” Kavminin cevab\u0131 ise, \u015f\u00f6yle demelerinden ibaret oldu: “Do\u011fru s\u00f6yleyenlerden isen Allah’\u0131n azab\u0131n\u0131 getir bize!”<\/p>\n
30- (Lut:) “Ey Rabbim! \u015eu fesat\u00e7\u0131lar g\u00fcruhuna kar\u015f\u0131 bana yard\u0131m eyle” dedi.<\/p>\n
31- El\u00e7ilerimiz \u0130brahim’e (iki o\u011ful verece\u011fimize dair) m\u00fcjdeyi getirdiklerinde \u015f\u00f6yle dediler: “Biz bu memleket halk\u0131n\u0131 helak edece\u011fiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc oran\u0131n halk\u0131 zalim kimselerdir.”<\/p>\n
32- (\u0130brahim) dedi ki: “Ama orada Lut var!” \u015e\u00f6yle cevap verdiler: “Biz orada kimlerin bulundu\u011funu \u00e7ok iyi biliyoruz. Onu ve ailesini elbette kurtaraca\u011f\u0131z. Yaln\u0131z kar\u0131s\u0131 m\u00fcstesna; o geride (azabda) kalacaklar aras\u0131ndad\u0131r. ”<\/p>\n
33- El\u00e7ilerimiz Lut’a gelince, onlar hakk\u0131nda tasaland\u0131. Ve onlar(\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmesi) sebebiyle takatten d\u00fc\u015ft\u00fc. O’na: “Korkma, tasalanma! \u00c7\u00fcnk\u00fc biz seni de, aileni de kurtaraca\u011f\u0131z. Yaln\u0131z (azabda) kalacaklar aras\u0131nda bulunan kar\u0131n m\u00fcstesna” dediler.<\/p>\n
34- “Biz \u015f\u00fcphesiz bu memleket halk\u0131n\u0131n \u00fczerine, yoldan \u00e7\u0131kmalar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k (feci) bir azab indirece\u011fiz.”(dediler).<\/p>\n
35- Andolsun ki biz, akl\u0131n\u0131 kullanacak bir kavim i\u00e7in oradan apa\u00e7\u0131k bir ibret ni\u015fanesi b\u0131rakm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
28-35- O kasabadan bir \u00e2yet, bir ni\u015fane ki hikayesi veya harabesidir. Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
36-40-36- Medyen’e de karde\u015fleri \u015euayb’\u0131 g\u00f6nderdik ve \u015euayb, “Ey kavmim! Allah’a kulluk edin, ahiret g\u00fcn\u00fcne \u00fcmit ba\u011flay\u0131n, yery\u00fcz\u00fcnde bozgunculuk yaparak kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7\u0131karmay\u0131n!” dedi.<\/p>\n
37- Fakat onu yalanc\u0131l\u0131kla itham ettiler. Derken, kendilerini bir sars\u0131nt\u0131 yakalay\u0131verdi ve yurtlar\u0131nda diz \u00fcst\u00fc \u00e7\u00f6kekald\u0131lar.<\/p>\n
38- Ad ve Semud’u da (helak ediverdik). Sizin i\u00e7in, (onlar\u0131n ba\u015f\u0131na nelerin geldi\u011fi) oturduklar\u0131 yerlerden apa\u00e7\u0131k anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u015eeytan onlara yapt\u0131klar\u0131 i\u015fleri g\u00fczel g\u00f6sterip onlar\u0131 do\u011fru yoldan \u00e7\u0131kard\u0131. Oysa bak\u0131p g\u00f6rebilecek durumdayd\u0131lar.<\/p>\n
39- Karun’u, Firavun’u ve H\u00e2m\u00e2n’\u0131 da (helak ettik). Andolsun ki, Musa onlara apa\u00e7\u0131k deliller getirmi\u015fti de onlar yery\u00fcz\u00fcnde b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslam\u0131\u015flard\u0131. Halbuki (azab\u0131m\u0131z\u0131 a\u015f\u0131p ) ge\u00e7ebilecek de\u011fillerdi.<\/p>\n
40- Nitekim onlardan herbirini g\u00fcnahlar\u0131 sebebiyle su\u00e7 \u00fcst\u00fc yakalad\u0131k: Kiminin \u00fczerine ta\u015flar savuran r\u00fczgarlar g\u00f6nderdik, kimini korkun\u00e7 bir ses yakalad\u0131, kimini yerin dibine ge\u00e7irdik, kimini de suda bo\u011fduk. Allah onlara zulmetmiyor, as\u0131l onlar kendilerine yaz\u0131k ediyorlard\u0131.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
41- Allah’tan ba\u015fka dost edinenlerin durumu, kendine yuva yapan \u00f6r\u00fcmce\u011fin durumu gibidir. Halbuki, evlerin en \u00e7\u00fcr\u00fc\u011f\u00fc \u015f\u00fcphesiz \u00f6r\u00fcmcek yuvas\u0131d\u0131r. Ke\u015fke bilselerdi.<\/p>\n
42- Allah, onlar\u0131n kendisini b\u0131rak\u0131pta hangi \u015feye yalvard\u0131klar\u0131n\u0131 \u015f\u00fcphesiz ki bilir. O mutlak g\u00fc\u00e7 ve hikmet sahibidir.<\/p>\n
43- \u0130\u015fte biz bu temsilleri insanlar i\u00e7in getiriyoruz; fakat onlar\u0131 ancak bilenler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp anlayabilir.<\/p>\n
44- Allah g\u00f6kleri ve yeri hak olarak yaratt\u0131. \u015e\u00fcphesiz bunda, iman edenler i\u00e7in bir ni\u015fane bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
45- Sana vahyedilen Kitab\u0131 oku ve namaz\u0131 k\u0131l. Muhakkak ki namaz hayas\u0131zl\u0131ktan ve k\u00f6t\u00fcl\u00fckten al\u0131koyar. Allah’\u0131 anmak elbette en b\u00fcy\u00fck ibadettir. Allah yapt\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 bilir.<\/p>\n
41- Allah’tan ba\u015fka birtak\u0131m velilere tutunanlar\u0131n \u00f6rne\u011fi; yani Allah’tan ba\u015fkalar\u0131n\u0131, ihtiya\u00e7lar\u0131na kar\u015f\u0131 yard\u0131m eder, menfaatleri dokunur, i\u015flerini g\u00f6r\u00fcr, tehlikeden kurtar\u0131r diye veli, sahip, koruyucu edinerek mabud sayanlar\u0131n \u00f6rnek olacak halleri \u00f6r\u00fcmce\u011fin \u00f6rnek ve mesel olmu\u015f haline benzer bir ev edinmi\u015ftir, hi\u00e7 dini olmayanlar gibi b\u00fcsb\u00fct\u00fcn evsiz de\u011fil, bir sinek avlayacak kadar bir eve tutunmu\u015ftur. Fakat muhakkak ki evlerin en \u00e7\u00fcr\u00fc\u011f\u00fc her halde \u00f6r\u00fcmcek evidir.<\/p>\n
Evinde ev kavram\u0131ndan bir \u015fey yoktur; ne g\u00f6lge yapar, ne korur: Bir r\u00fczgarla tarumar olur; onun i\u00e7in \u00f6r\u00fcmcek evinin \u00e7\u00fcr\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc me\u015fhur bir meseldir. \u0130\u015fte o \u00f6r\u00fcmcek kafal\u0131 m\u00fc\u015friklerin de dayanaklar\u0131, tutamaklar\u0131 b\u00f6yle \u00e7\u00fcr\u00fckt\u00fcr. B\u00fct\u00fcn tutunduklar\u0131 fanidir, yok olucudur. E\u011fer bilselerdi. Razi der ki: Burada “\u00e2lihe” yani il\u00e2hlar denilmeyip “evliya” yani veliler denilmesi, yaln\u0131z a\u00e7\u0131k \u015firki de\u011fil, gizli \u015firki dahi yok edip kald\u0131rmaya i\u015faret i\u00e7indir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u015fkas\u0131na g\u00f6steri\u015f ederek riya ile Allah’a ibadet edenler de Allah’tan ba\u015fkas\u0131n\u0131 veli edinmi\u015f olur. O’nun meseli de \u00f6r\u00fcmcek meseline benzer. Peygamberleri yalanlay\u0131p \u015firke giden kavimlerin yok edilmesi \u00f6rnekleriyle a\u00e7\u0131kland\u0131ktan sonra, bu \u00f6r\u00fcmcek \u00f6rne\u011finin getirilmesi peygambere ve m\u00fcminlere \u00f6yle b\u00fcy\u00fck ve \u00f6yle etrafl\u0131 bir vaad ve m\u00fcjdeyi ifade etmektedir ki, b\u00fct\u00fcn bu s\u00fbrenin ruhu denilebilir.<\/p>\n
Evet, Allah’tan ba\u015fkas\u0131na dayanan her \u00fcmid, dipsizdir.<\/p>\n
42- Allah, onlar\u0131n kendisini b\u0131rak\u0131p da O’ndan gayr\u0131 nelere, ne gibi \u015feylere \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorlar, \u015f\u00fcphesiz ki bilir. O, mutlak g\u00fc\u00e7 ve hikmet sahibidir. Her \u015fey fani, hepsi zay\u0131f ve hakir, anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere ma\u011flub edilmek ihtimali olmayan, diledi\u011fini diledi\u011fi anda mahvedebilir, nihayetsiz bir g\u00fc\u00e7 ve kudret sahibi, mabudlu\u011fa lay\u0131k ancak O, gayet onurlu, yegane aziz, her i\u015fi hikmet olan yegane hakim yaln\u0131z o iken, O’nun kar\u015f\u0131s\u0131nda O’ndan ba\u015fkas\u0131na yalvarmak ne kadar bo\u015f, ne b\u00fcy\u00fck tehlike!<\/p>\n
43- Bu meseller, biz onlar\u0131 insanlar i\u00e7in getiriyoruz. K\u00e2firler demi\u015flerdi ki, g\u00f6kleri ve yeri yaratan Allah nas\u0131l olur da b\u00f6yle \u00f6r\u00fcmcek, sinek gibi b\u00f6cekler ve ha\u015fereler ile misal getirir? Bununla Allah ne demek istiyor: “Allah b\u00f6yle misal vermekle ne murad eder?” (Bakara, 2\/26) Bu soruya kar\u015f\u0131 Bakara S\u00fbresi’nde “\u015e\u00fcphesiz Allah, sivrisinek ve ondan daha b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc ile (hakk\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in) misal getirmekten \u00e7ekinmez.” (Bakara, 2\/26) buyuruldu\u011fu gibi, burada da b\u00f6yle cevap veriliyor. Yani bu mesellerin ne i\u00e7in getirildi\u011fini soranlar bilsinler ki, biz onlar\u0131 insanlar i\u00e7in getiriyoruz, hayvan de\u011fil de, insan iseler anlarlar. Ger\u00e7i onlar\u0131, onlar\u0131n hakikatini ancak \u00e2limler idrak edebilir. Yani Allah’\u0131n gayr\u0131s\u0131n\u0131n fani ve aciz ve bu sebepten O’ndan gayr\u0131s\u0131na ibadetin bat\u0131l oldu\u011funa ilim sahibi olanlard\u0131r ki, bu meselin b\u00fct\u00fcn incelikleri ve detaylar\u0131 ile zevkini ve faydalar\u0131n\u0131 idrak ederler. Bu ilim ve cehalet fark\u0131 neden, denilirse:<\/p>\n
44- Allah, o g\u00f6kleri ve yeri, o y\u00fcksekleri ve a\u015fa\u011f\u0131y\u0131 hak ile yaratt\u0131, bo\u015funa de\u011fil, geli\u015fig\u00fczel de de\u011fil, bir hak sebebi ve hikmeti iledir. G\u00f6\u011f\u00fc de \u00f6yle, yeri de, yukar\u0131s\u0131 da, a\u015fa\u011f\u0131s\u0131 da, \u00e2limi de, cahili de, hepsinin hakk\u0131 da, yarat\u0131c\u0131n\u0131n hakk\u0131 \u00f6n\u00fcnde ba\u015f e\u011fmek, boyun b\u00fckmektir. \u015e\u00fcphesiz bunda m\u00fcminler i\u00e7in bir \u00e2yet var. \u0130lmin k\u0131ymetini, hakk\u0131n \u00f6nemini, Hak’tan gayr\u0131s\u0131n\u0131n hi\u00e7li\u011fini ve bundan dolay\u0131 Allah’\u0131n gayr\u0131s\u0131ndan veli, dost edinmenin \u00e7\u00fcr\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bunun neticesinde m\u00fcminlerin muvaffak olacaklar\u0131n\u0131 isbat eden bir \u00e2yet.<\/p>\n
45- Sen, sana vahyedilen kitab\u0131 oku, vird ederek, devam \u00fczere, tekrar tekrar, g\u00fczel g\u00fczel oku. Yani o \u00f6r\u00fcmcek kafal\u0131 k\u00e2firlerin fitnelerine gam yeme de onlara kar\u015f\u0131 olmazsa, kendi \u00e2leminde bu Kur’\u00e2n’\u0131 g\u00fczel g\u00fczel oku, ad\u0131 ge\u00e7en peygamberlerin ve \u00fcmmetlerin halleriyle Allah’\u0131n \u00e2yetlerini d\u00fc\u015f\u00fcn. Onun i\u00e7in “Onlara oku” buyurulmam\u0131\u015f, mutlak olarak “Oku” buyurulmu\u015ftur. Ve namaz\u0131 devam \u00fczere k\u0131l, ger\u00e7ekten namaz fah\u015fadan, yani a\u00e7\u0131k \u00e7irkinlikten, edebsizikten, fuh\u015fiyattan ve m\u00fcnkerden; akl\u0131n ve \u015fer’in be\u011fenmeyece\u011fi uygunsuzluktan, g\u00fcnahtan meneder. Bir kere namaz i\u00e7inde bunlar yap\u0131lmaz.<\/p>\n
Bundan ba\u015fka namaz hakikati, ne oldu\u011fu bilinerek k\u0131l\u0131nan sahih namaz, namaz d\u0131\u015f\u0131nda da, \u00e7irkinlikten, uygunsuzluktan uzakla\u015ft\u0131r\u0131r. Yasaklamak, uzakla\u015ft\u0131rmay\u0131 mutlak olarak sa\u011flamasa bile herhalde gerektirir. Sahih ve do\u011fru bir \u015fekilde namaza devam edildik\u00e7e iyilik artar. Resulullah (s.a.v) tan rivayet olunmu\u015ftur ki: “Kim bir namaz k\u0131lar da, o namaz kendisini a\u00e7\u0131k ve gizli k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden al\u0131koymazsa o namazla Allah’tan uzakla\u015fmaktan ba\u015fka bir \u015fey art\u0131rm\u0131\u015f olmaz” buyurmu\u015ftur. Onun i\u00e7in \u0130bn\u00fc Mes’ud Hazretleri demi\u015ftir ki: “Namaz\u0131n\u0131 gere\u011fi gibi yerine getirmeyen Allah Te\u00e2l\u00e2’dan uzakl\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmaktan ba\u015fka bir \u015fey yapamaz.” Bunun sebebi, \u00e7\u00fcnk\u00fc namaza itaat, onun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00f6zeterek hakk\u0131yla k\u0131lmakt\u0131r. Onun s\u0131n\u0131r\u0131nda ise a\u00e7\u0131k ve gizli b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden men ve al\u0131koyma vard\u0131r. \u015eu halde namaza itaat onu hakk\u0131yla k\u0131l\u0131p yasa\u011f\u0131n\u0131 tutmakla olur. “Yaz\u0131klar olsun o Allah huzurunda duranlara ki namazlar\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f olarak (veya yanl\u0131\u015f yere) k\u0131l\u0131yorlar” (Maun, 107\/4-5) buyuruldu\u011fu \u00fczere namaz k\u0131l\u0131yor g\u00f6r\u00fcn\u00fcp de namaz\u0131n ne demek oldu\u011fundan habersiz olanlar\u0131n vay haline! Onun i\u00e7indir ki “Ger\u00e7ekten m\u00fcminler kurtulu\u015fa ermi\u015ftir. Onlar ki namazlar\u0131nda hu\u015f\u00fb i\u00e7indedirler” (M\u00fc’minun, 23\/1-2) buyurulmu\u015ftu. Zira T\u00e2h\u00e2 S\u00fbresi’nde “Beni anmak i\u00e7in namaz k\u0131l.” (T\u00e2h\u00e2, 20\/14) buyuruldu\u011fu \u00fczere namaz\u0131n hikmeti, gayesi Allah’\u0131n zikridir. Yani Allah’\u0131 anmak ve bu sayede “\u00d6yle ise beni (taat ve ibadetle) an\u0131n ki, ben de sizi anay\u0131m.” (Bakara, 2\/152) \u00e2yetince Allah Te\u00e2l\u00e2’n\u0131n anmas\u0131na ermektir. Bu suretle namaz bir miracd\u0131r. Bunu bilenler “Herhalde Rablerine kavu\u015fmay\u0131 uman kimseler” (Bakara, 2\/46) \u00e2yetine g\u00f6re kendilerini her an Rablerinin huzurunda m\u00fclakat (kavu\u015fma) halinde buluyorlar gibi zevk i\u00e7inde bir niyet ve ihlas ile k\u0131larlar. Ve herhalde Allah’\u0131 anmak; namaz en b\u00fcy\u00fck i\u015ftir. Yani as\u0131l b\u00fct\u00fcn incelikleri, detaylar\u0131 ve ger\u00e7e\u011fi ile Allah Te\u00e2l\u00e2’y\u0131 anmak ve O’nun azamet ve kibriyas\u0131 huzurunda kulun de\u011fi\u015fiklikleri ve tav\u0131rlar\u0131 ile acizlik ve ihtiyac\u0131n\u0131 arzetmesi demek olan namaz, en b\u00fcy\u00fck amel veya a\u00e7\u0131k ve gizli k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden men i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck sebeptir. Veya Allah Te\u00e2l\u00e2’n\u0131n sizi anmas\u0131, sizin O’nu anman\u0131zdan daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Kul, Allah Te\u00e2l\u00e2’y\u0131 azameti ve cemaliyle hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 zaman, O’nun y\u00fcce huzurunda a\u00e7\u0131k ve gizli k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden ka\u00e7\u0131narak edeb ve samimiyet ile y\u00fckselece\u011fi gibi, Allah Te\u00e2l\u00e2’n\u0131n onu hat\u0131rlamas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc zaman, il\u00e2h\u00ee huzurda zerre kadar k\u00f6t\u00fcl\u00fck ile an\u0131lmay\u0131 kimse arzu etmeyece\u011finden, her an Allah’\u0131n ho\u015fnutlu\u011funa ve r\u0131zas\u0131na y\u00fckselmek i\u00e7in , iyilik duygusu ile dopdolu olur. Ve \u015f\u00fcphe yok ki, bu duygu, evvelkinden daha b\u00fcy\u00fck bir kurtulu\u015f vesilesi olur. D\u00fc\u015f\u00fcnmeli ki Allah, Kur’\u00e2n’\u0131nda Firavun gibileri nas\u0131l an\u0131yor, peygamberleri ve m\u00fcminleri nas\u0131l an\u0131yor? Hem Allah, her ne i\u015flerseniz bilir. Ona g\u00f6re anar ve ona g\u00f6re ceza veya m\u00fckafat verir.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
46- \u0130\u00e7lerinden zulmedenleri bir yana, ehl-i kitapla ancak, en g\u00fczel yoldan m\u00fccadele edin ve deyin ki: “Bize indirilene de, size indirilene de iman ettik. Bizim il\u00e2h\u0131m\u0131z da, sizin il\u00e2h\u0131n\u0131z da birdir ve biz O’na teslim olmu\u015fuzdur.”<\/p>\n
47- (Resul\u00fcm!) \u0130\u015fte sana (\u00f6nceki kitaplar\u0131 tasdik eden) bu kitab\u0131 indirdik. Onun i\u00e7in, kendilerine kitap verdiklerimiz ona iman ediyorlar. \u015eunlardan da ona iman eden nice kimseler vard\u0131r. Ayetlerimizi ancak k\u00e2firler bile bile ink\u00e2r eder.<\/p>\n
48- Sen bundan \u00f6nce, ne bir yaz\u0131 okur, ne de elinle onu yazard\u0131n. \u00d6yle olsayd\u0131, bat\u0131la uyanlar ku\u015fku duyarlard\u0131.<\/p>\n
49- Hay\u0131r, o (Kur’\u00e2n), kendilerine ilim verilenlerin sinelerinde (yer eden) apa\u00e7\u0131k \u00e2yetlerdir. Ayetlerimizi ancak ve ancak zalimler bile bile ink\u00e2r eder.<\/p>\n
50- “Ona Rabbinden (ba\u015fkaca) mucize indirilmeli de\u011fil miydi?” derler. Cevaben de ki: “Mucizeler ancak Allah’\u0131n kat\u0131ndad\u0131r. Ben ise sadece apa\u00e7\u0131k bir uyar\u0131c\u0131y\u0131m.”<\/p>\n
51- Sana indirdi\u011fimiz ve onlara okunmakta olan kitap, kendilerine yetmedi mi? Bunda iman edecek bir kavim i\u00e7in elbette bir rahmet ve \u00f6\u011f\u00fct vard\u0131r.<\/p>\n
46- Yahudiler ve h\u0131ristiyanlar ancak en g\u00fczel yoldan m\u00fccadele suretiyle. Mesela kabal\u0131\u011fa incelikle, sertli\u011fe yumu\u015fakl\u0131kla, \u00f6fkeye hazm ile, gevezeli\u011fe nasihat ile, \u015fiddete vakar ile kar\u015f\u0131l\u0131k vererek hak ve ger\u00e7ek delilleri a\u00e7\u0131klamak ve izah etmek gibi. Ancak i\u00e7lerinde zulmedenler ba\u015fka. Yeterli olan delili kabul etmeyip, haks\u0131zl\u0131kla inada, a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa sapan, mesela h\u00e2\u015f\u00e2 Allah’\u0131n o\u011flu var demekle veya “Allah’\u0131n eli ba\u011fl\u0131d\u0131r (s\u0131k\u0131d\u0131r)” (M\u00e2ide, 5\/64) gibi laflar s\u00f6ylemekte \u0131srar ile kibirlilik taslayan zalimler m\u00fcstesna, zira o zaman hallerine uygun \u015fekilde m\u00fcdafaa yapmak vacip olur.<\/p>\n
Nush ile yola gelmeyeni etmeli tekdir.<\/p>\n
Tekdir ile uslanmayan\u0131n hakk\u0131 k\u00f6tektir.<\/p>\n
Ve deyin ki, bununla en g\u00fczel m\u00fccadelenin nas\u0131l olaca\u011f\u0131 tarif edilmi\u015f oluyor. Birdir. Uluhiyette orta\u011f\u0131 yoktur. Biz yaln\u0131z O’na teslim olmu\u015f, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131z. O’nun birli\u011fine samimiyetle teslim olmu\u015f, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131z. Bu ifadede onlara bir sata\u015fma vard\u0131r. Zira onlar ki yahudiler kendi bilginlerini, h\u0131ristiyanlar da rahiblerini rab edinmi\u015fler; \u00f6zellikle h\u0131ristiyanlar teslis (\u00fc\u00e7l\u00fc il\u00e2h akidesin)e inanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
47- ve i\u015fte b\u00f6yle, bu g\u00fczel, bu apa\u00e7\u0131k indiri\u015f tarz\u0131yla sana kitab\u0131 indirdik ya Muhammed! Onun i\u00e7in kendilerine kitap verdiklerimiz, gerek yahudiler ve gerekse h\u0131ristiyanlar, Abdullah b. Selam gibi ger\u00e7ekten kitaptan istifade etmek nimetine erenler Ona, o sana indirilen kitaba iman ediyorlar. \u015eunlardan da, yani Araplardan da ona iman eden var ve bizim \u00e2yetlerimizi ancak k\u00e2firler ink\u00e2r eder. Hakk\u0131 ve ger\u00e7e\u011fi \u00f6rtmeye al\u0131\u015fm\u0131\u015f gavurlu\u011fu \u00e2det edinmi\u015f, ink\u00e2rc\u0131 k\u00e2firler ki, yahudi K\u00e2b b. E\u015fref ve arkada\u015flar\u0131 gibi.<\/p>\n
48- Halbuki sen bundan \u00f6nce yani bu indirilmezden \u00f6nce kitap okur de\u011fildin hala elinle yazmazs\u0131n da. O vakit, yani \u00fcmmi olmay\u0131p da okuyup yazsa idin bat\u0131la uyanlar, yani bat\u0131l pe\u015finde giden, yahut iptal etmeye sebep arayan o haks\u0131z k\u00e2firler \u015f\u00fcphe edebilirlerdi. Ger\u00e7i hakk\u0131 arayan insafl\u0131 hak aray\u0131c\u0131 kimseler, yine \u015f\u00fcphe etmezlerdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc icaz i\u00e7in \u00fcmmilik \u015fart de\u011fildir. Nitekim di\u011fer peygamberler \u00fcmmi de\u011fillerdi, ancak \u00f6yle olsayd\u0131, gerek m\u00fc\u015frikler ve gerek ehl-i kitap’tan olan haks\u0131zlar i\u00e7in hi\u00e7 olmazsa \u015f\u00fcpheye bir sebep bulunmu\u015f olurdu.<\/p>\n
49- Fakat o Kur’\u00e2n ilim verilmi\u015f kimselerin sinelerinde par\u0131ldayan a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k \u00e2yetlerdir.Burada nin “beyyinat”a m\u00fcteallik olmas\u0131 ve \u015f\u00fcpheyi kald\u0131rmas\u0131, s\u00f6z\u00fcn geli\u015fine g\u00f6re apa\u00e7\u0131k oldu\u011fu gibi, haziften kurtarma y\u00f6n\u00fcyle de daha \u00e7ok tercih edilir. Yani Allah taraf\u0131ndan birer i\u015faret, parlak mucizeler oldu\u011fu ilim ehlinin g\u00f6n\u00fcllerinde apa\u00e7\u0131k ve hi\u00e7bir \u015f\u00fcpheye yer vermeyecek \u015fekilde parlamaktad\u0131r. Ve bizim \u00e2yetlerimizi ancak zalimler ink\u00e2r eder.<\/p>\n
50-Bildikleri halde hakk\u0131 tan\u0131mak istemeyen, zulm\u00fc \u00e2det edinmi\u015f zalimler, nitekim o zalimler kitap ehlinin hakk\u0131 kabul etmeyen k\u0131sm\u0131, Kur’\u00e2n’\u0131n \u00e2yet, yani mucize olmas\u0131n\u0131 ink\u00e2r ettiler de dediler Rabbin’den \u00fczerine birtak\u0131m \u00e2yetler, yani Musa’n\u0131n as\u00e2s\u0131, Salih’in devesi gibi mucizeler inse ya! De ki: B\u00fct\u00fcn \u00e2yetler ancak Allah’\u0131n yan\u0131ndad\u0131r. Yani gerek Kur’\u00e2n, gerek sizin istedi\u011finiz mucizeler, hepsi Allah’\u0131n kat\u0131ndad\u0131r. Kur’\u00e2n’\u0131 indiren Allah oldu\u011fu gibi, \u00f6b\u00fcrlerini indiren ve indirecek olan da yaln\u0131z Allah’t\u0131r, ba\u015fkalar\u0131 de\u011fil. Bundan dolay\u0131, ne dilerse indirir, ben ona kar\u0131\u015fmam. Ve ben ancak a\u00e7\u0131k bir uyar\u0131c\u0131y\u0131m, inanmayanlara azab\u0131n habercisiyim.<\/p>\n
51- daha onlara yetmedi mi? O ba\u015fka \u00e2yet, ba\u015fka mucize isteyenlere k\u00e2fi gelmedi mi, daha mucize olarak bizim senin \u00fczerine demin s\u00f6ylenildi\u011fi \u015fekilde, bundan \u00f6nce okumas\u0131 yazmas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 muhakkak olan senin \u00fczerine \u015f\u00fcphesiz kitap indirmemiz kar\u015f\u0131lar\u0131nda okunup dururken \u015f\u00fcphe yok ki onda mutlak bir rahmet,b\u00fcy\u00fck bir nimet ve bir il\u00e2h\u00ee ihtar ve nasihat var iman edecek bir kavim i\u00e7in; inat, taassub, aksilik edecekler i\u00e7in de\u011fil, iman edecekler i\u00e7in. Bu \u00e2yetin, \u00f6ncesine ve sonras\u0131na g\u00f6re “Rabbinden birtak\u0131m mucizeler inseydi ya” diyen zalimlere cevap olarak indirildi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor. Bununla birlikte sebeb-i n\u00fczul olarak \u015fu da haber verilmi\u015ftir: M\u00fcsl\u00fcmanlardan baz\u0131lar\u0131, yahudilerden i\u015fittikleri baz\u0131 \u015feyleri yazm\u0131\u015f olduklar\u0131 bir k\u00fcrek ile gelmi\u015flerdi. Resulullah (s.a.v): “Bir kavmin kendi peygamberinin getirdi\u011fini b\u0131rak\u0131p da ba\u015fkas\u0131n\u0131n ba\u015fkalar\u0131na getirdi\u011fine ra\u011fbet etmeleri d\u00fc\u015f\u00fcncesizlik ve sap\u0131kl\u0131klar\u0131na yeterlidir” buyurdu. Bunun \u00fczerine “Kitab\u0131 sana indirmemiz onlara yetmemi\u015f mi?” \u00e2yeti indirildi. Ger\u00e7i bu \u00e2yet bu olay \u00fczerine inmi\u015f olabilir. Fakat bunun sebeb-i nuz\u00fcl olmas\u0131 \u00e2yetin alt\u0131na ve \u00fcst\u00fcne uygun d\u00fc\u015fm\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc alt\u0131na ve \u00fcst\u00fcne g\u00f6re zamiri m\u00fcsl\u00fcmanlara de\u011fil “Ba\u015fkaca mucizeler indirilmeli de\u011fil miydi?” diye soranlara y\u00f6neliktir. Rivayet edilir ki, Abdullah b. Amir b. R\u00fckn, Hz. Ai\u015fe (r.anha) ye bir hediye vermi\u015fti. Hz. Ai\u015fe bu ki\u015fiyi “Abdullah b. Amr” zannedip reddetti ve: “O ba\u015fka kitaplar\u0131 okuyor, Allah Te\u00e2l\u00e2 ise ‘Kendilerine okunmakta olan kitab\u0131 sana indirmemiz onlara yetmemi\u015f mi?’ buyuruyordu dedi. Bunun \u00fczerine: “Size hediyeyi veren Abdullah b. Amir’dir.” dediler; o zaman kabul etti.(1) Hz. Hafsa (r.anha) da bir k\u00fcrek \u00fczerinde Yusuf k\u0131ssas\u0131ndan bir yaz\u0131 getirmi\u015f, Hz. Peygamber’e okumu\u015ftu. Peygamberimizin m\u00fcbarek y\u00fcz\u00fc renkten renge girerek buyurdu ki: “Nefsim kudret elinde olan y\u00fcce Allah’a yemin olsun ki, ben aran\u0131zda iken, size Yusuf gelse de, beni b\u0131rak\u0131p ona uyacak olsan\u0131z, sapm\u0131\u015f olursunuz. Ben sizin peygamberden pay\u0131n\u0131za d\u00fc\u015fenim, siz de benim \u00fcmmetlerden pay\u0131ms\u0131n\u0131z.” Hz. \u00d6mer b. Hattab (r.a) bir g\u00fcn bir adama u\u011fram\u0131\u015ft\u0131, bir kitap okuyordu; bir saat dinledi, ho\u015funa gitti. O adama: “Bana bu kitab\u0131 yaz\u0131ver” dedi. O da peki deyip bir deri ald\u0131, onu haz\u0131rlay\u0131p i\u00e7ine d\u0131\u015f\u0131na yaz\u0131verdi. Sonra \u00d6mer onu al\u0131p Hz. Peygamber’e getirdi, okumaya ba\u015flad\u0131, Resul-i Ekrem (s.a.v)’in m\u00fcbarek y\u00fcz\u00fcnde de bir renk peyda olmaya ba\u015flad\u0131. Derhal Ensar’dan bir zat o kitaba vurdu da, “Anan kaybetsin seni ey Hatt\u00e2bo\u011flu! Bu g\u00fcn sen bu kitab\u0131 okuyal\u0131beri Resulullah’\u0131n y\u00fcz\u00fcne bakm\u0131yor musun?” dedi. O zaman Peygamber (s.a.v) buyurdu ki, “Ben hem ilk ve hem son peygamber olarak g\u00f6nderildim ve bana hem Allah kel\u00e2m\u0131n\u0131n tamam\u0131 ve sonuncusu verildi ve bana s\u00f6z sadele\u015ftirildi ve k\u0131salt\u0131ld\u0131 da k\u0131salt\u0131ld\u0131. Sak\u0131n\u0131n sizi m\u00fctehevvikler helake s\u00fcr\u00fcklemesinler.” M\u00fctehevvikler, seviyesiz, her i\u015fe dalanlar veya hayrette kalm\u0131\u015f, \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015flar, demektir.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
52- De ki: Benimle sizin aran\u0131zda \u015fahit olarak Allah yeter. O, g\u00f6klerde ve yerde ne varsa bilir. Bat\u0131la inan\u0131p ink\u00e2r edenler var ya, i\u015fte ziyana u\u011frayacaklar onlard\u0131r.<\/p>\n
53- Senden azab\u0131 \u00e7ar\u00e7abuk (getirmeni) istiyorlar. E\u011fer \u00f6nceden tayin edilmi\u015f bir vade olmasayd\u0131, azab elbette onlara gelip \u00e7atm\u0131\u015ft\u0131. Fakat yine de, hi\u00e7 fark\u0131na varmad\u0131klar\u0131 bir s\u0131rada o kendilerine mutlaka gelecektir.<\/p>\n
54- (Evet) senden azab\u0131 \u00e7ar\u00e7abuk (getirmeni) istiyorlar. Halbuki cehennem, hi\u00e7 \u015f\u00fcpheleri olmas\u0131n, k\u00e2firleri ku\u015fatacakt\u0131r.<\/p>\n
55- O g\u00fcnde azap, onlar\u0131 hem \u00fcstlerinden, hem ayaklar\u0131n\u0131n alt\u0131ndan saracak ve Allah (onlara), “Yapt\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131n cezas\u0131n\u0131 tad\u0131n!” diyecektir.<\/p>\n
56- Ey iman eden kullar\u0131m! \u015e\u00fcphesiz benim yaratt\u0131\u011f\u0131m yery\u00fcz\u00fc geni\u015ftir. O halde yaln\u0131z bana kulluk edin.<\/p>\n
57- Her can \u00f6l\u00fcm\u00fc tadacakt\u0131r. Sonunda bize d\u00f6nd\u00fcr\u00fcleceksiniz.<\/p>\n
58- \u0130man edip g\u00fczel i\u015fler yapanlar\u0131, (evet) muhakkak ki onlar\u0131, altlar\u0131ndan \u0131rmaklar akan ve i\u00e7inde ebed\u00ee kalacaklar\u0131 cennet k\u00f6\u015fklerine yerle\u015ftirece\u011fiz. (B\u00f6yle iyi) i\u015fler yapanlar\u0131n m\u00fckafat\u0131 ne g\u00fczeldir!<\/p>\n
59- Ki onlar, sabretmi\u015f olup yaln\u0131z Rablerine g\u00fcvenip dayanmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
60- Nice hayvanlar var ki, r\u0131zk\u0131n\u0131 (biriktirip yan\u0131nda) ta\u015f\u0131m\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n da, sizin de r\u0131zk\u0131n\u0131z\u0131 Allah veriyor. O, her \u015feyi i\u015fitir ve bilir.<\/p>\n
61- Andolsun ki onlara, “G\u00f6kleri ve yeri yaratan, g\u00fcne\u015fi ve ay\u0131 buyru\u011fu alt\u0131nda tutan kimdir?” diye sorsan “Allah” derler. O halde nas\u0131l (haktan) \u00e7evrilip d\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcyorlar?<\/p>\n
62- Allah, kullar\u0131ndan diledi\u011fine r\u0131zk\u0131 bol bol verir, diledi\u011fine de k\u0131sar. \u015e\u00fcphesiz Allah, her \u015feyi hakk\u0131yla bilendir.<\/p>\n
63- Andolsun ki onlara, “G\u00f6kten su indirip, onunla \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan yery\u00fcz\u00fcn\u00fc canland\u0131ran kimdir?” diye sorsan, mutlaka, “Allah ” derler. De ki: (\u00d6yleyse) hamd de Allah’a mahsustur. Fakat \u00e7oklar\u0131 ak\u0131llar\u0131n\u0131 kullanmazlar.<\/p>\n
52-56- Ey iman eden kullar\u0131m! “\u0130bad\u00ee” hitab\u0131, \u015fereflendirme hitab\u0131d\u0131r. M\u00fckellef olan kullar\u0131n en \u015ferefli r\u00fctbesidir. “Bize kul olarak” gibi mutlak “\u0130b\u00e2d” (kullar) tabirinde k\u00e2fir bile dahil olabilirse de “\u0130b\u00e2d\u00ee” (benim kullar\u0131m) izafetinde k\u00e2fir dahil olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00e2fir \u015feytan\u0131n hakimiyeti ve etkisi alt\u0131ndad\u0131r. Halbuki “\u015e\u00fcphesiz kullar\u0131m (benimdir). Onlar\u0131n aleyhine sana verilmi\u015f bir hakimiyet yoktur.” (H\u0131cr, 15\/42) buyurulmu\u015ftur. Dikkate de\u011fer ki, Cenab-\u0131 Allah, \u00c2dem’i yaratt\u0131\u011f\u0131nda \u015fanl\u0131 bir isim olan hilafet \u00fcnvan\u0131yla yad etti. \u00d6yle iken \u0130blis bu isimden y\u0131lmad\u0131, aksine o sebeple gayretini art\u0131rd\u0131, d\u00fc\u015fmanl\u0131k etti ve sonunda galebe edip (Bakara, 2\/36) \u00e2yetinde buyuruldu\u011fu \u00fczere “her ikisini de cennetten kayd\u0131rd\u0131.” Sonra onun \u00e7ocuklar\u0131nda “benim kullar\u0131m” s\u00f6z\u00fcyle \u015fereflenen iyi kimselere gelince \u015feytan onlardan ka\u00e7\u0131nd\u0131 “\u015e\u00fcphesiz kullar\u0131m (benimdir). Onlar\u0131n aleyhine sana verilmi\u015f bir hakimiyet yoktur.” (H\u0131cr, 15\/42) buyuruldu\u011fu gibi, \u015feytan\u0131n kendisi de: “Onlar\u0131n hepsini mutlaka azd\u0131raca\u011f\u0131m, ancak onlardan senin ihlasl\u0131 kullar\u0131n m\u00fcstesna.” (H\u0131cr, 15\/39-40) dedi. Demek ki, “Allah’\u0131n kullar\u0131” olma mevkiini elde eden m\u00fckellef, derece y\u00f6n\u00fcnden yery\u00fcz\u00fcnde halife olandan daha y\u00fcksektir. \u015eu halde “\u0130man edenler” s\u0131fat\u0131 ihtiraz\u00ee (ilerisi i\u00e7in hesaba kat\u0131lan) bir kay\u0131t de\u011fil, \u015ferefin y\u00f6n\u00fcn\u00fc ve \u015feklini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in k\u00e2\u015f\u00eefe (a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131) bir s\u0131fatt\u0131r. Bu \u015fekilde bu hitap, k\u00e2firlerin engellemesinden dolay\u0131, dinini gere\u011fi gibi yapamayan baz\u0131 m\u00fcminlere kurtulu\u015f yolunu g\u00f6stermek i\u00e7in bir \u015fereflendirme hitab\u0131d\u0131r. Yani ey benim iman \u015ferefi ile \u015fereflenmi\u015f olan kullar\u0131m haberiniz olsun, benim yery\u00fcz\u00fcm geni\u015ftir. Bulundu\u011funuz yerden ibaret de\u011fildir, geni\u015ftir. O halde bana ibadet ve kulluk edin, o halde yaln\u0131z bana. Yani bulundu\u011funuz memlekette yaln\u0131z bana ibadet etmek kolay olmaz, dininizi a\u00e7\u0131klamada bask\u0131ya u\u011frar, daral\u0131rsan\u0131z bir yere gidin, ka\u00e7\u0131n, hicret edin. O darl\u0131ktan geni\u015fli\u011fe \u00e7\u0131kmak i\u00e7in ne yapmak gerekiyorsa yap\u0131n, bana kulluk edin. Peygamber efendimizden bir hadiste \u015f\u00f6yle rivayet edilmi\u015ftir: “Her kim dini sebebiyle bir yerden bir yere ka\u00e7arsa, bir kar\u0131\u015f da olsa cenneti hak eder. Ve \u0130brahim ile Muhammed (a.s)’e arkada\u015f olur.” Ya \u00f6l\u00fcm tehlikesi, tehdid olursa ne yapmal\u0131?<\/p>\n
57-59– Her nefis, her nas\u0131l olsa ve her nerede bulunsa, \u00f6l\u00fcm\u00fc tadacak sonra da hep bize d\u00f6nd\u00fcr\u00fcleceksiniz. Yeniden diriltilip hakk\u0131n huzuruna dikilerek m\u00fckafat\u0131n\u0131z\u0131 veya cezan\u0131z\u0131 alacaks\u0131n\u0131z. Bundan dolay\u0131, ondan ka\u00e7makla kurtulamazs\u0131n\u0131z, aksine Allah’tan ba\u015fkas\u0131na kulluk etmemek i\u00e7in, zorlama kar\u015f\u0131s\u0131nda bile her fedakarl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ze alarak Hakk’\u0131n huzuruna tam bir samimiyet ve h\u00fcrriyet ile gitmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131.<\/p>\n
60-63- “Nice hayvanlar var ki…” Hicret emrolununca baz\u0131lar\u0131, ge\u00e7imli\u011fimiz olmayan memlekete nas\u0131l gideriz demi\u015flerdi, bu \u00e2yet indirildi. “E\u011fer onlara sorsan…” Sorulacaklar, Mekke m\u00fc\u015frikleridir. O halde nas\u0131l \u00e7evriliyorlar? Her \u015feyin yarat\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu ister istemez kabul ederlerken, uluhiyyete gelince nas\u0131l ondan d\u00f6n\u00fcp \u015firke sap\u0131yorlar? Bu hususta en \u00e7ok ileri s\u00fcr\u00fclen r\u0131z\u0131k meselesi oldu\u011fu i\u00e7in buyuruluyor ki; “Allah, kullar\u0131ndan diledi\u011fine r\u0131zk\u0131 bol verir…”<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
64-69-64- Bu d\u00fcnya hayat\u0131 sadece bir oyun ve oyalanmadan ibarettir. Ahiret yurduna gelince, i\u015fte as\u0131l hayat odur. Ke\u015fke bilmi\u015f olsalard\u0131.<\/p>\n
65- Baksana, gemiye bindikleri zaman, dini yaln\u0131z O’na has k\u0131larak (ihlasla) Allah’a yalvar\u0131rlar. Fakat onlar\u0131 salimen karaya \u00e7\u0131kar\u0131nca, bir bakars\u0131n ki, (Allah’a) ortak ko\u015fmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
66- Kendilerine verdiklerimize nank\u00f6rl\u00fck etsinler ve saf\u00e2 s\u00fcrs\u00fcnler bakal\u0131m! Ama yak\u0131nda bilecekler.<\/p>\n
67- \u00c7evrelerinde insanlar kap\u0131l\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrken (\u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, ya da esir edilirken), bizim (Mekke’yi) g\u00fcven i\u00e7inde kuds\u00ee bir yer yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6rmediler mi? H\u00e2l\u00e2 bat\u0131la inan\u0131p Allah’\u0131n nimetine nank\u00f6rl\u00fck m\u00fc ediyorlar?<\/p>\n
68- Allah’a kar\u015f\u0131 yalan uyduran, yahut kendisine hak gelmi\u015fken onu yalan sayandan daha zalim kimdir? Cehennemde k\u00e2firlere yer mi yok?<\/p>\n
69- Ama bizim yolumuzda cihad edenleri, elbette kendi yollar\u0131m\u0131za eri\u015ftirece\u011fiz. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki Allah iyi davrananlarla beraberdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
29-ANKEBUT: 1- 3- Allah (daha) iyi bilir. bu \u00e2yetlerin indirili\u015f sebebinde \u00fc\u00e7 rivayet vard\u0131r. 1- Amm\u00e2r b. Yasir ve Ayya\u015f b. Eb\u0131 Rebia ve Velid b. Velid ve Seleme b. Hi\u015fam Mekke’de m\u00fc\u015frikler taraf\u0131ndan i\u015fkence ediliyorlard\u0131, o sebeble indirildi. Ammar b. Yasir’in annesi Ebu Cehil taraf\u0131ndan feci bir \u015fekilde par\u00e7alatt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, kendisine s\u0131cak g\u00fcnde demirden z\u0131rhl\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12093,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1003],"tags":[1174,1173,5030,5031,5219,5351,5222,5220,1583,5221,1582,1586],"class_list":["post-1892","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hak-dini-kuran-dili","tag-29-ankebut","tag-29-ankebut-tefsiri","tag-elmalili","tag-elmalili-hamdi-yazir","tag-elmalili-tefsir-oku","tag-hak-dini-kuran-dili","tag-hak-dini-tefsiri","tag-hamdi-yazir-tefsir-oku","tag-kuran","tag-sure-tefsirleri","tag-tefsir","tag-tefsir-oku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1892","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1892"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1892\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12093"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}