22-HAC:<\/p>\n
1-2- “K\u0131yamet g\u00fcn\u00fcn\u00fcn sars\u0131nt\u0131s\u0131, b\u00fcy\u00fck bir \u015feydir…” (Zilz\u00e2l S\u00fbresi’nin tefsirine bkz.)<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
3-4- 3- \u0130nsanlardan baz\u0131lar\u0131 Allah hakk\u0131nda bir bilgisi olmad\u0131\u011f\u0131 halde tart\u0131\u015f\u0131r da her az\u0131l\u0131 \u015feytan\u0131n ard\u0131na d\u00fc\u015fer.<\/p>\n
4- (O \u015feytanki) hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle h\u00fck\u00fcm verilmi\u015ftir: \u015e\u00fcphesiz kim onu dost edinirse, o muhakkak onu sapt\u0131r\u0131r ve do\u011fruca cehennem azab\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
5- Ey insanlar ! E\u011fer \u00f6ld\u00fckten sonra dirilmekten \u015f\u00fcphede iseniz, (bilin ki) ne oldu\u011funuzu size a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in \u015f\u00fcphesiz biz sizi topraktan, sonra nutfeden (spermadan) sonra bir alekadan (embriodan) sonra yap\u0131s\u0131 belli belirsiz bir et par\u00e7as\u0131ndan yaratm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Diledi\u011fimizi belli bir s\u00fcreye kadar rahimlerde tutar\u0131z. Sonra sizi bir \u00e7ocuk olarak \u00e7\u0131kart\u0131r\u0131z, sonra sizi, olgunluk \u00e7a\u011f\u0131na eri\u015fmeniz i\u00e7in b\u0131rak\u0131r\u0131z. Bununla beraber kiminiz \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr, kiminiz de \u00f6nceki bilgisinden sonra, hi\u00e7bir \u015fey bilmemek \u00fczere, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn en fena zaman\u0131na ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bir de yery\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn ki kupkurudur; fakat biz onun \u00fczerine su indirdi\u011fimiz zaman, harekete ge\u00e7er, kabar\u0131r ve her g\u00fczel \u00e7iftten bitkiler bitirir.<\/p>\n
6- \u0130\u015fte bunlar g\u00f6steriyor ki, Allah \u015f\u00fcphesiz hakt\u0131r. \u015e\u00fcphesiz \u00f6l\u00fcleri o diriltir ve o her \u015feye kadirdir.<\/p>\n
7- K\u0131yamet ise \u015f\u00fcphesiz gelecek ve muhakkak ki Allah b\u00fct\u00fcn kabirlerde olan kimseleri tekrar diriltecektir.<\/p>\n
5- Ey \u0130nsanlar! E\u011fer dirili\u015f konusunda \u015f\u00fcphede iseniz, \u00f6l\u00fclerin diriltilmesi meselesi hakk\u0131nda \u015f\u00fcphe ediyorsan\u0131z, etmeyin. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu konuda \u015f\u00fcpheye mahal yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, gerek nefislerinizde ve gerek \u00e7evrenizde s\u00fcrekli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n delillerini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz bir ger\u00e7ektir. Her \u015feyden \u00f6nce nefsinize, kendi v\u00fccudunuza bak\u0131n. \u015e\u00fcphesiz biz sizi \u00f6nce bir topraktan yaratt\u0131k. (H\u0131cr, 15\/26. \u00e2yetin tefsirine bkz.). \u00d6l\u00fcy\u00fc diriltmek, hayat\u0131 olmayan bir \u015feye hayat vermek demek oldu\u011funa g\u00f6re, cans\u0131z topraktan bir canl\u0131y\u0131 yaratmak, bir \u00f6l\u00fcy\u00fc diriltmekten daha fazla bir g\u00fcc\u00fcn olmas\u0131n\u0131 gerektirdi\u011finde hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yoktur. Sonra sizi bir nutfeden, bir meniden, daha do\u011frusu menideki tohumdan, “sonra bir alekadan”, yani erke\u011fin spermas\u0131n\u0131n kad\u0131n\u0131n yumurtac\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015f\u0131lad\u0131ktan sonra bir kan p\u0131ht\u0131s\u0131 \u015feklinde g\u00f6r\u00fcnen bir maddeden, sonra yap\u0131s\u0131 belli belirsiz bir \u00e7i\u011fnemlik bir et par\u00e7as\u0131ndan yaratt\u0131k. Sizi o kan p\u0131ht\u0131s\u0131ndan meydana gelmi\u015f, yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 k\u0131smen belirmi\u015f k\u0131smen de belirmemi\u015f bir \u00e7i\u011fnemlik etten yaratt\u0131k. ki size bunu a\u00e7\u0131klay\u0131p bildirelim diye. Yani \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015fmemeniz i\u00e7in, size kudretimizin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren delilleri a\u00e7\u0131klay\u0131p ortaya koymak istedik.<\/p>\n
Bir tekam\u00fcl zinciri i\u00e7erisinde her biri kendisine mahsus bir hayat \u015feklini ifade eden, her mertebesinde bir \u00e7e\u015fit diriltme olay\u0131n\u0131 i\u00e7eren \u015fu tedric kanunu i\u00e7erisinde meydana gelen yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n merhalelerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduran ve \u00fczerinde ciddi d\u00fc\u015f\u00fcnen bir kimse, o yarat\u0131c\u0131 kudretin \u00f6l\u00fcleri tekrar diriltebilece\u011fi hususunda nas\u0131l \u015f\u00fcphe edebilir? Yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n bu merhalelerinde sonsuz kudretin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren delillerden ba\u015fka, ayr\u0131ca Allah’\u0131n irade ve arzusunu g\u00f6steren delillerden de gaflet edilmemelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc:<\/p>\n
Bununla beraber diledi\u011fimizi belli bir s\u00fcreye kadar rahimlerde tutuyoruz. Rahimlerde ki baz\u0131 yavrular zaman\u0131ndan \u00f6nce d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc halde, di\u011fer baz\u0131lar\u0131 ise ezelde takdir edilmi\u015f bir gebelik m\u00fcddeti kadar orada duruyor. Demek ki y\u00fcce yarat\u0131c\u0131 diledi\u011fine hayat veriyor. Ve sizden kiminiz vefat ettirilir; ergenlik \u00e7a\u011f\u0131na geldikten sonra veya daha \u00f6nce, yahut tam o s\u0131rada ruhu kabz olunur. Kiminiz de \u00f6mr\u00fcn en rezil (hayat\u0131n en fena) d\u00f6nemine kadar b\u0131rak\u0131l\u0131r. Gerisin geri kuvvetten d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcp kocalt\u0131larak pek d\u00fc\u015fk\u00fcn bir hale getirilir. Ta ki bir hayli ilim \u00f6\u011frenip bilgi sahibi olduktan sonra, yeniden hi\u00e7bir \u015fey bilmez duruma gelsin. Ki bu \u015fekilde insano\u011flu \u00e7ocukluk d\u00f6nemindeki acizlik, g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck, bilgisizlik ve anlay\u0131\u015fs\u0131zl\u0131\u011fa do\u011fru d\u00f6nerek yap\u0131s\u0131n\u0131n ilk harc\u0131 olan toprak unsuruna yakla\u015fm\u0131\u015f olur. \u0130\u015fte enf\u00fcste (insan\u0131n kendi vucudunda) meydana gelen b\u00fct\u00fcn bu de\u011fi\u015fiklikler, her diledi\u011fini yapmaya kadir olan y\u00fcce yarat\u0131c\u0131n\u0131n, \u00f6ld\u00fckten sonra insan\u0131 tekrar diriltebilecek bir g\u00fc\u00e7 ve iradeye sahip oldu\u011funu g\u00f6steren apa\u00e7\u0131k delilerdir.<\/p>\n
\u00c2f\u00e2ka (insan\u0131n d\u0131\u015f d\u00fcnyas\u0131na) gelince:<\/p>\n
Ey insan yery\u00fcz\u00fcn\u00fc yanm\u0131\u015f k\u00fcl olmu\u015f g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn. Bu ihtar ger\u00e7i ilk bak\u0131\u015fta yaz\u0131n g\u00fcne\u015fin harareti kar\u015f\u0131s\u0131nda yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn, topra\u011f\u0131n kupkuru kesildi\u011fi durumunu g\u00f6sterir. Ancak bunu bir benzetme sanat\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirmekten ziyade, bir ger\u00e7e\u011fin tam ifadesi olarak anlamak daha uygundur. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir anlay\u0131\u015f maksad\u0131 g\u00fczel bir \u015fekilde g\u00f6sterece\u011fi gibi, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bu konudaki bilimsel teorilerine de uygun d\u00fc\u015fecektir. Buna g\u00f6re yerk\u00fcresi vaktiyle yanar bir ate\u015f k\u00fctlesi oldu\u011fundan zamanla s\u00f6nm\u00fc\u015f olan toprak, esas itibariyle yan\u0131p s\u00f6nm\u00fc\u015f bir ate\u015fin k\u00fcl halinde iken kat\u0131la\u015f\u0131p tortula\u015fmas\u0131ndan ibarettir ki, hayat\u0131n son derece z\u0131tt\u0131d\u0131r. B\u00f6yle iken \u00fczerine suyu indirdi\u011fimiz vakit, o yanm\u0131\u015f olan toprak harekete ge\u00e7mekte, yani atomlar\u0131 ve elementleri bir canlanma g\u00fcc\u00fcn\u00fc ortaya koyarak canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n en a\u00e7\u0131k bir belirtisi olan bir sars\u0131nt\u0131 ile harekete ge\u00e7mekte ve kopar\u0131p geli\u015fmekte her g\u00fczel \u00e7iftten bitkiler bitirmektedir. Bunlar\u0131n bu \u015fekilde olmas\u0131n\u0131n sebebi nedir?<\/p>\n
6-7- O, yukar\u0131da belirtilen insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131ndaki de\u011fi\u015fik merhalenin olmas\u0131, topra\u011f\u0131n harekete ge\u00e7mesi ve bitki bitirmesi gibi olaylar\u0131n meydana gelmesinin as\u0131l nedeni Allah’\u0131n hak oldu\u011funu, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ek ve de\u011fi\u015fmez oldu\u011funu ve \u00f6l\u00fcleri O’nun diriltece\u011fini ve O’nun ger\u00e7ekten her \u015feye k\u00e2dir oldu\u011funu ve ger\u00e7ekten o saatin, sars\u0131nt\u0131s\u0131 korkun\u00e7 bir \u015fey olan o deh\u015fetli vakit, d\u00fcnyal\u0131lar\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ba\u015flar\u0131na y\u0131kacak olan k\u0131yametin gelece\u011fini g\u00f6stermek i\u00e7indir. Bunda \u015f\u00fcphe yoktur. Yani bu konuda hi\u00e7bir \u015f\u00fcpheye yer yoktur. Ve \u015f\u00fcphesiz Allah kabirlerde yatanlar\u0131 tekrar diriltecektir.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
8- \u0130nsanlardan kimi de vard\u0131r ki ne bir bilgiye, ne bir delile, ne de ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bir kitaba dayanmaks\u0131z\u0131n Allah hakk\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n
9- Allah yolundan \u015fa\u015f\u0131rtmak (sapt\u0131rmak) i\u00e7in b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslayarak (tart\u0131\u015f\u0131r). D\u00fcnyada ona bir rezillik vard\u0131r. K\u0131yamet g\u00fcn\u00fcnde ise ona cehennem azab\u0131n\u0131 tatt\u0131raca\u011f\u0131z<\/p>\n
10 -Ona “Bunlar, senin ellerinle kazand\u0131\u011f\u0131n g\u00fcnahlar sebebiyledir” denir. \u015e\u00fcphesiz Allah kullar\u0131na zulmeden de\u011fildir.<\/p>\n
11- \u0130nsanlardan kimi de Allah’a bir yar kenar\u0131ndaym\u0131\u015f gibi ibadet eder, e\u011fer kendisine bir iyilik gelirse ona g\u00f6nl\u00fc yat\u0131\u015f\u0131r ve e\u011fer ba\u015f\u0131na bir bela gelirse y\u00fcz\u00fcst\u00fc d\u00f6n\u00fcverir. D\u00fcnyay\u0131 da ahireti de kaybeder. \u0130\u015fte apa\u00e7\u0131k kay\u0131p budur.<\/p>\n
12- Allah’\u0131 b\u0131rak\u0131r da kendine ne zarar, ne menfaat veremeyecek \u015feylere yalvar\u0131r. \u0130\u015fte derin sap\u0131kl\u0131k budur.<\/p>\n
13- Herhalde o, zarar\u0131 faydas\u0131ndan daha yak\u0131n olana yalvar\u0131yor. Yalvard\u0131\u011f\u0131 \u015fey ne k\u00f6t\u00fc yard\u0131mc\u0131 ve ne k\u00f6t\u00fc yolda\u015ft\u0131r.<\/p>\n
8-10- “\u0130nsanlardan kimi de vard\u0131r ki Allah hakk\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131r.” Bu \u00e2yet, Nadr b. Haris ve Ebu Cehil gibi \u0130sl\u00e2m’a kar\u015f\u0131 \u015feytanca m\u00fccadele verenlerin ileri gelenleri hakk\u0131ndad\u0131r. Yukar\u0131da ge\u00e7en bunun benzeri (22\/3) \u00e2yet de b\u00f6ylelerin arkas\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcp onlar\u0131 taklit edenler hakk\u0131ndad\u0131r. “Bilgisizce” yani (Allah hakk\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar\u0131) herhangi kesin bir bilgiye dayanmaks\u0131z\u0131n s\u0131rf hiss\u00ee ve bir zanna kap\u0131larak yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
11-13- \u0130nsanlardan kimi de vard\u0131r ki, bir yar\u0131n kenardaym\u0131\u015f gibi Allah’a ibadet eder; g\u00f6n\u00fclden, i\u00e7ten gelerek de\u011fil de, bir kenardan, belli bir maksat i\u00e7in dindarl\u0131k eder veya dil ucu ile m\u00fcsl\u00fcman olur. E\u011fer kendisine bir iyilik gelirse yat\u0131\u015f\u0131r, tatmin olur. Ve e\u011fer ba\u015f\u0131na bir bela gelirse y\u00fcz\u00fc \u00fczerine d\u00f6n\u00fcverir, k\u0131\u00e7\u0131n\u0131 \u00e7evirir. Bir rivayete g\u00f6re bu \u00e2yetin ini\u015f sebebi, m\u00fcellefet\u00fc’l-kul\u00fbb’dan Uyeyne b. Bedr, Akra b. Habis ve Abbas b. Mirdas’\u0131n kendi aralar\u0131nda anla\u015f\u0131p “Muhammed’in dinine gireriz; e\u011fer bize bir iyilik gelirse onun hak oldu\u011funu kabul ederiz, yoksa onun do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131na h\u00fckmederiz” \u015feklindeki s\u00f6zleridir.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
14- \u015e\u00fcphe yok ki Allah, iman edip salih amelleri i\u015fleyenleri alt\u0131ndan \u0131rmaklar akan cennetlere koyacak. \u015e\u00fcphesiz Allah diledi\u011fini yapar.<\/p>\n
15- Allah’\u0131n ona (peygambere) d\u00fcnyada ve ahirette yard\u0131m etmeyece\u011fini sanan kimse hemen yukar\u0131ya bir ip uzats\u0131n, sonra (kendini intihar edip) bo\u011fsun da baks\u0131n bu hilesi kendisini \u00f6fkelendiren \u015feyi giderecek mi?<\/p>\n
16- \u0130\u015fte biz onu (Kur’\u00e2n’\u0131) b\u00f6ylece, apa\u00e7\u0131k \u00e2yetler olarak indirdik. \u015e\u00fcphesiz Allah diledi\u011fini do\u011fru yola eri\u015ftirir.<\/p>\n
14-15- Kimki ona, yani peygamber’e Allah’\u0131n d\u00fcnya ve ahirette kesinlikle yard\u0131m etmeyece\u011fini zannediyorsa, hemen yukar\u0131ya bir ip uzats\u0131n. Sonra kendini bo\u011fup nefesini keserek intihar etsin de baks\u0131n, \u00c7\u00fcnk\u00fc onu b\u00f6yle bir zanna iten, onun Hz. Peygambere olan kin ve k\u0131skan\u00e7l\u0131\u011f\u0131d\u0131r, d\u00fcnya ve ahirette Allah’\u0131n ona yard\u0131m edip i\u015flerinde muvaffak k\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istememesidir. Halbuki Allah’\u0131n Peygambere d\u00fcnya ve ahirette Allah’\u0131n ona yard\u0131m edip i\u015flerinde muvaffak k\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istememesidir. Halbuki Allah’\u0131n Peygambere d\u00fcnya ve ahiret yard\u0131m\u0131 o derece kesin ve \u015f\u00fcphesizdir ki, onu istemeyenin hakk\u0131, kahr\u0131ndan kendi kendini bo\u011fmakt\u0131r. O halde Peygamberin ve dolay\u0131s\u0131yla dinin zafere ula\u015fmas\u0131n\u0131 istemeyen kimse, onu d\u00fcnyada g\u00f6rmek istemedi\u011fine g\u00f6re, intihar etsin de ahiretten bir baks\u0131n bu hilesi, kin besledi\u011fi \u015feyi kesin giderecek mi? Din galip gelmesin diye kurdu\u011fu tuzak, \u00e7evirdi\u011fi oyun, ger\u00e7ekle\u015fmesi kesin olan Allah’\u0131n dinine olan yard\u0131m\u0131na sanki mani mi olacak? Hay\u0131r, Allah’\u0131n peygamberine s\u00f6z verdi\u011fi yard\u0131m d\u00fcnyada ve ahirette \u015f\u00fcphesiz tahakkuk edecektir.<\/p>\n
16- Ve i\u015fte b\u00f6yle, Ey Muhammed! biz her t\u00fcrl\u00fc \u015fek ve \u015f\u00fcpheden uzak bir kesinlikte, biz o, Kur’\u00e2n’\u0131 bir\u00e7ok a\u00e7\u0131k belgelerden ibaret olan \u00e2yetler halinde indirdik. \u015e\u00fcphesiz Allah, diledi\u011fini do\u011fru yola iletir.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
17- \u015e\u00fcphesiz o iman edenler, yahudi olanlar, sabi\u00eeler (y\u0131ld\u0131za tapanlar), h\u0131ristiyanlar, ate\u015fe tapanlar ve (Allah’a) e\u015f ko\u015fanlar (yok mu?) Allah, k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc bunlar\u0131n aras\u0131n\u0131 \u015f\u00fcphesiz ay\u0131racakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah her \u015feyi hakk\u0131yla g\u00f6r\u00fcp bilendir.<\/p>\n
18- G\u00f6rmedin mi, g\u00f6klerdeki kimseler, yerdeki kimseler, g\u00fcne\u015f, ay ve y\u0131ld\u0131zlar, da\u011flar, a\u011fa\u00e7lar, b\u00fct\u00fcn hayvanlar ve insanlardan bir\u00e7o\u011fu hep Allah’a secde ediyor. Bir\u00e7o\u011funun \u00fczerine de azab hak olmu\u015ftur. Allah kimi hor ve hakir k\u0131larsa art\u0131k ona ikram edecek yoktur. \u015e\u00fcphesiz Allah diledi\u011fi \u015feyi yapar.<\/p>\n
17- \u015e\u00fcphesiz o iman edenler, Allah’\u0131n indirdi\u011fi apa\u00e7\u0131k \u00e2yetlerine, ve bunlara iman etmenin bir gere\u011fi olarak, Allah’\u0131n birli\u011fi ve Hz. Muhammed’in peygamberli\u011fi gibi iman edilmesi gereken temel esaslara inananlar yahudi olanlar sabi\u00eeler (y\u0131ld\u0131za tapanlar), (Maide, 5\/69. \u00e2yetin tefsirine bkz. Ancak burada “Sabi\u00een” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, “Bakara s\u00fbresinde oldu\u011fu gibi, “yahudiler” ile “h\u0131ristiyanlar” s\u00f6zc\u00fckleri aras\u0131nda mansub olarak zikredilmi\u015f olmas\u0131, bir de mecusi ve m\u00fc\u015friklere kar\u015f\u0131l\u0131k ayr\u0131ca kullan\u0131lmas\u0131, ona burada \u00f6zel bir anlam kazand\u0131r\u0131r. Bunu da g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekir). ve ate\u015fe tapanlar (Allah’a) e\u015f ko\u015fanlar, birden \u00e7ok il\u00e2h edinenler.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, bu \u00e2yette alt\u0131 tane dinden s\u00f6z edilmi\u015f, ancak bunlardan yaln\u0131z birincisi iman sahibi olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir. Demek ki, geri kalan be\u015fi k\u00fcf\u00fcr ehlidir. Sonra bu be\u015ften yaln\u0131z sonuncusunda \u015firk a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015ftir. Oysa di\u011ferlerinde de \u015firk yok de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin mecusilerin ate\u015fe tapmalar\u0131 bilinen bir ger\u00e7ektir. \u015eu halde buradaki “\u015firk ko\u015fanlar” ifadesi tahsisden sonra, genelleme olarak “ve di\u011fer m\u00fc\u015frikler” demek olabilirse de, burada a\u00e7\u0131klanan \u015firkten maksat hi\u00e7bir y\u00f6n\u00fcyle ne do\u011frudan ve ne de dolayl\u0131 bir \u015fekilde herhangi bir tevhid iddias\u0131n\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir \u015firk olmas\u0131, kar\u015f\u0131t olarak ifade edili\u015f tarz\u0131na daha uygundur. \u00c7\u00fcnk\u00fc h\u0131ristiyanlar, \u00fc\u00e7, birdir diye tevhid iddias\u0131nda bulunduklar\u0131 gibi, mecusiler ve bu c\u00fcmleden olarak zerd\u00fc\u015ftiler de bir mabuda inand\u0131klar\u0131n\u0131 iddia etmektedirler. Bu suretle c\u00fcmlesi, s\u0131rf sineviyyet (ikilemi) iddia eden maneviyye (Mani dinine inananlar) ile, birden \u00e7ok il\u00e2h\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul eden putlara tapan m\u00fc\u015frikleri g\u00f6stermi\u015f oluyor. Dolay\u0131s\u0131yla “sabi\u00eeler” den maksat da h\u0131ristiyanlar gibi a\u00e7\u0131k\u00e7a es ko\u015fmay\u0131 iddia etmeyenlerdir.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar, “K\u0131yamet g\u00fcn\u00fc \u015f\u00fcphesiz Allah, onlar\u0131n aralar\u0131n\u0131 ay\u0131r\u0131r.”<\/p>\n
18-Ey muhatab g\u00f6rmedin mi?, kalb g\u00f6z\u00fcyle g\u00f6r\u00fcp anlamad\u0131n m\u0131 veya haberin yok mu? Ger\u00e7ekte Allah’a hep \u015funlar secde ediyor; yani emir ve iradesine boyun e\u011fiyorlar. (Ra’d, 13\/2, \u00e2yetin tefsirine bkz.) G\u00f6klerdekiler ve yerdekiler, yukar\u0131larda ve a\u015fa\u011f\u0131da her kim ve her ne varsa, melekler, nefisler, canl\u0131 ve cans\u0131z her \u015fey. Bu c\u00fcmleden olarak g\u00fcne\u015f, ay, y\u0131ld\u0131zlar, da\u011flar, a\u011fa\u00e7lar ve b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar ve insanlardan bir\u00e7o\u011fu, yani insanlara gelince hepsi de\u011fil, \u00e7o\u011fuda de\u011fil, bir k\u0131sm\u0131; kar\u015f\u0131 taraftan daha \u00e7ok de\u011filse de yine de bir yek\u00fcn te\u015fkil eden bir k\u0131sm\u0131 secde ediyor. Ger\u00e7i y\u00fcce Allah’\u0131n etkin h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131na b\u00fct\u00fcn insanlar da ister istemez boyun e\u011fer. Bu y\u00f6n\u00fcyle “yerde bulunan kimseler” in genelinde onlar da vard\u0131r. Fakat serbest iradeleriyle isteyerek Allah’\u0131n emirlerine boyun e\u011fen ve O’na itaat secdesi eden, insanlar\u0131n ancak bir k\u0131sm\u0131d\u0131r ki, m\u00fcminlerdir. Bunun i\u00e7indir ki, baz\u0131 tefsirciler bu itaat secdesinin anlam\u0131n\u0131 ortaya koyup g\u00f6stermek i\u00e7in i\u015fte bu “insanlardan bir\u00e7o\u011fu” kayd\u0131n\u0131 at\u0131f c\u00fcmlesi kabilinden olmak \u00fczere “insanlardan bir\u00e7o\u011fu secde eder” takdirinde oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. Bir\u00e7o\u011funun da \u00fczerine azab hak olmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar Allah’\u0131n emrine kar\u015f\u0131 k\u00fcf\u00fcr ve isyan ile dikba\u015fl\u0131l\u0131k edip itaat secdesini yerine getirmeye yana\u015fmam\u0131\u015flard\u0131r ki bunlar, \u015feytanlar ve \u015feytanlara uyan insanlard\u0131r.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
19- \u015eu ikisi Rableri hakk\u0131nda tart\u0131\u015fmaya girmi\u015f iki has\u0131md\u0131r. O’nu inkar edenler i\u00e7in ate\u015ften elbiseleri bi\u00e7ilmi\u015ftir. Ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnden kaynar su d\u00f6k\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
20- Bununla kar\u0131nlar\u0131ndaki ve derileri eritilir.<\/p>\n
21- Bir de bunlara demirden kam\u00e7\u0131lar vard\u0131r.<\/p>\n
22- U\u011frad\u0131klar\u0131 gamdan (dolay\u0131) oradan ne zaman \u00e7\u0131kmak isteseler, her defas\u0131nda oraya geri \u00e7evrilirler: “Yak\u0131c\u0131 azab\u0131 tad\u0131n” denir.<\/p>\n
23- \u015e\u00fcphesiz Allah iman edip yararl\u0131 i\u015f i\u015fleyenleri, alt\u0131ndan \u0131rmaklar akan cennetlere koyacak, orada alt\u0131n bilezikler ve inciler tak\u0131nacaklar. Oradaki elbiseleri de ipektendir.<\/p>\n
24- Hem s\u00f6z\u00fcn g\u00fczelini i\u015fitecek duruma ula\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015flar, hem de \u00f6v\u00fclmeye lay\u0131k (olan Allah’\u0131n) yoluna eri\u015ftirilmi\u015flerdir.<\/p>\n
19-24- Bu ikisi, insanlardan secde eden k\u0131s\u0131m ile secde etmeyen k\u0131s\u0131m, m\u00fcminlerle k\u00e2firler iki has\u0131md\u0131rlar ki kendilerinin Rabbi (olan Allah) hakk\u0131nda tart\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Rableri hakk\u0131nda birbirlerine kar\u015f\u0131 dava a\u00e7t\u0131klar\u0131 mahkemede duru\u015fma halindedirler. Biraz \u00f6nce s\u00f6ylendi\u011fi gibi y\u00fcce Allah, k\u0131yamet g\u00fcn\u00fcnde aralar\u0131n\u0131 ay\u0131racakt\u0131r. Ger\u00e7ek olan\u0131 ortaya koyup m\u00fcnaka\u015falar\u0131n\u0131 sona erdirecek ve herbirinin hakk\u0131n\u0131 verecektir. \u015e\u00f6yle ki: K\u00e2fir olanlar i\u00e7in ate\u015ften elbiseler bi\u00e7ilmi\u015ftir. Tepelerinin \u00fcst\u00fcnden o kaynar su d\u00f6k\u00fclecek…<\/p>\n
\u0130bn\u00fc Abbas’tan yap\u0131lan rivayete g\u00f6re i\u015fbu den itibaren \u00fc\u00e7 veya d\u00f6rt \u00e2yet, Medine’de nazil olmu\u015ftur. Ebu Zer (r.a) den yap\u0131lan bir rivayette de Bedir sava\u015f\u0131 g\u00fcn\u00fc Hz. Hamza, Hz. Ali ve Hz. Ubeyde b. el-Haris (r.anh\u00fcm) \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn Kurey\u015f’ten Rebia’n\u0131n o\u011fullar\u0131 Utbe ve \u015eeybe, bir de Utbe’nin o\u011flu Velid ile yapt\u0131klar\u0131 \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131 hususunda inmi\u015ftir.<\/p>\n
Genel olarak k\u00e2fir i\u00e7in yap\u0131lan uyar\u0131larla, m\u00fcminler i\u00e7in verilen m\u00fcjdelerden sonra, birtak\u0131m k\u00e2firleri korkutmak ve \u0130sl\u00e2m\u0131n be\u015f \u015fart\u0131ndan biri olan hacca te\u015fvik etmek i\u00e7in buyuruluyor ki:<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
25- \u015e\u00fcphesiz ink\u00e2r edenlere, Allah’\u0131n yolundan, yerli ve yolcu b\u00fct\u00fcn insanlar i\u00e7in e\u015fit k\u0131l\u0131nan Mescid-i Haram’dan al\u0131koyanlara ve orada zul\u00fcmle yanl\u0131\u015f yola sapt\u0131rmak isteyene can yak\u0131c\u0131 bir azab tatt\u0131r\u0131r\u0131z.<\/p>\n
26- Bir zamanlar K\u00e2be’nin yerini \u0130brahim’e \u015fu \u015fekilde haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131k: Sak\u0131n bana hi\u00e7bir \u015feyi ortak ko\u015fma; tavaf edenler, orada (k\u0131yama) duranlar, ruku edenler ve secdeye varanlar i\u00e7in evimi tertemiz et.<\/p>\n
27- \u0130nsanlar\u0131 hacca \u00e7a\u011f\u0131r; y\u00fcr\u00fcyerek veya incelmi\u015f binekler \u00fcst\u00fcnde (uzak yollardan) her derin vadiyi a\u015farak sana gelsinler.<\/p>\n
28- Ta ki kendilerine ait birtak\u0131m menfaatlere \u015fahid olsunlar; Allah’\u0131n kendilerine r\u0131z\u0131k olarak verdi\u011fi hayvanlar\u0131 belli g\u00fcnlerde kurban ederken O’nun ad\u0131n\u0131 ans\u0131nlar. Siz de onlardan yiyin, yoksulu, fakiri de doyurun.<\/p>\n
29- Sonra kirlerini giderip temizlensinler. Adaklar\u0131n\u0131 yerine getirsinler. K\u00e2beyi tavaf etsinler.<\/p>\n
30- Emir budur, Allah’\u0131n yasaklar\u0131na kim sayg\u0131 g\u00f6sterirse, bu, kendisi i\u00e7in Rabbinin kat\u0131nda \u015f\u00fcphesiz hay\u0131rd\u0131r. Size bildirilegelenden ba\u015fka b\u00fct\u00fcn hayvanlar helal k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. O halde o pis putlardan ka\u00e7\u0131n\u0131n ve yalan s\u00f6zden sak\u0131n\u0131n.<\/p>\n
31- Allah i\u00e7in, O’na e\u015f ko\u015fmayan, O’nun birli\u011fine inanm\u0131\u015f kimseler olun. Allah’a ortak ko\u015fan kimse, g\u00f6kten d\u00fc\u015f\u00fcp de ku\u015flar\u0131n kapt\u0131\u011f\u0131 veya r\u00fczgar\u0131n bir u\u00e7uruma s\u00fcr\u00fckledi\u011fi \u015feye benzer.<\/p>\n
32- Bu b\u00f6yledir; kim Allah’\u0131n ni\u015fanelerine, kurbanl\u0131klar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterirse, \u015f\u00fcphesiz o kalblerin takvas\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n
33- Sizin i\u00e7in onlarda belli bir s\u00fcreye kadar bir tak\u0131m faydalar vard\u0131r. Sonra bunlar Beyt-i atik (k\u00e2be) de son bulurlar.<\/p>\n
34- Her \u00fcmmet i\u00e7in Allah’\u0131n kendilerine r\u0131z\u0131k olarak verdi\u011fi kurbanl\u0131k hayvanlar\u0131n \u00fczerine O’nun ad\u0131n\u0131 ans\u0131nlar diye bir mabed yapm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Hepinizin il\u00e2h\u0131 bir tek il\u00e2ht\u0131r. Onun i\u00e7in yaln\u0131z O’na teslim olan m\u00fcsl\u00fcmanlar olun. (Ey Muhammed!) Allah’a itaat eden al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri m\u00fcjdele.<\/p>\n
35- Ki Allah an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vakit onlar\u0131n kalpleri titrer. Onlar ba\u015flar\u0131na gelene sabreden, namaz k\u0131lan kimselerdir. Kendilerine verdi\u011fimiz r\u0131z\u0131ktan Allah yolunda harcarlar.<\/p>\n
36- Kurbanl\u0131k deve ve s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131 Allah’\u0131n size olan ni\u015fanelerinden k\u0131ld\u0131k. Sizin i\u00e7in onlarda hay\u0131r vard\u0131r. \u00d6n ayaklar\u0131n\u0131n biri ba\u011fl\u0131 halde keserken \u00fczerlerine Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131 an\u0131n. Yanlar\u0131 yere yasland\u0131\u011f\u0131 vakit de onlardan yiyin, kanaat edip istemeyene de, isteyene de yedirin. B\u00f6ylece onlar\u0131 sizin buyru\u011funuza verdik ki, \u015f\u00fckredesiniz.<\/p>\n
37- Elbette onlar\u0131n etleri ve kanlar\u0131 Allah’a ula\u015fmayacakt\u0131r. Ancak O’na sizin takvan\u0131z erecektir. Onlar\u0131 bu \u015fekilde sizin buyru\u011funuza verdi ki, size yolunu g\u00f6sterdi\u011finden dolay\u0131, Allah’\u0131 tekbir ile y\u00fcceltesiniz. (Ey Muhammed!) Vazifelerini g\u00fczelce yapan iyilik sevenleri m\u00fcjdele.<\/p>\n
25- \u015e\u00fcphesiz ink\u00e2r edenler, Allah’\u0131n yolundan ve Mescid-i Haram’dan insanlar\u0131 al\u0131koyanlar. Bu \u00e2yetin Hudeybiye senesi Kurey\u015f m\u00fc\u015friklerinin Hz. Peygamber ve ashab\u0131n\u0131 Mescid-i Haram’\u0131 ziyaret etmekten menettikleri zaman nazil oldu\u011fu rivayet edilmi\u015ftir. (Bakara, 2\/96. \u00e2yetin tefsirine bkz.) \u00d6yle bir mesciddenki biz onu insanlar i\u00e7in muk\u00eem ve misafiri e\u015fit olmak \u00fczere, gerek Mekkeli ve gerek ta\u015fral\u0131 b\u00fct\u00fcn insanlar i\u00e7in mescit k\u0131ld\u0131k. Kim orada zul\u00fcmle, haks\u0131zl\u0131kla do\u011fru yoldan sapt\u0131rmak isterse ona can yak\u0131c\u0131 bir azab tatt\u0131r\u0131r\u0131z. Bu \u00e2yetin zahirine g\u00f6re Mekke’de fiile d\u00f6n\u00fc\u015fmeyen, yaln\u0131zca k\u00f6t\u00fc bir niyet bile Allah kat\u0131nda sorumluluk gerektirir.<\/p>\n
26- Hani bir zaman \u0130brahim’e, K\u00e2be’nin yerini haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131k. Yani K\u00e2be’nin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 temin etmek \u00fczere, her \u015feyden \u00f6nce yerini haz\u0131rlam\u0131\u015f, gerek orada ibadet etmek ve gerek bar\u0131nmak i\u00e7in faydalanabilece\u011fi bir s\u0131\u011f\u0131nak yapm\u0131\u015ft\u0131k. \u015e\u00f6yle diye ki bana hi\u00e7bir \u015feyi ortak ko\u015fma ve Beyt’in binas\u0131n\u0131 yaparken bana ihlastan ba\u015fka bir gaye besleme, her \u015feyi s\u0131rf benim r\u0131zam i\u00e7in ve samimi bir kulluk g\u00f6revi olarak yap. Ve i\u015fte Beytullah (Allah’\u0131n evi) ad\u0131 ona bu anlamda verilmi\u015ftir ki, Allah i\u00e7in ibadete mahsus hane demektir. Evimi, tavaf edenler, k\u0131yama duranlar, r\u00fck\u00fb edenler ve secdeye varanlar i\u00e7in tertemiz et. Buradaki temizlik, hem madd\u00ee, hem de manev\u00ee anlamdad\u0131r. B\u00f6yle olunca “\u015eeytan i\u015fi pislik” (M\u00e2ide, 5\/90) olan put ve dikili ta\u015flardan temizlemek de bunun i\u00e7indedir. Yani K\u00e2be’nin i\u00e7ini, d\u0131\u015f\u0131n\u0131 gerek g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen madd\u00ee ve gerek manev\u00ee pisliklerden ar\u0131nd\u0131r\u0131p pek temiz tut, dola\u015fanlar ve duranlar, tavaf eden ve namaz k\u0131lanlar tertemiz ibadet etsinler.<\/p>\n
27- Ve insanlar i\u00e7inde hacc\u0131 ilan et. Hasan-\u0131 Basr\u00ee gibi baz\u0131lar\u0131 bu emirlerin Hz. Peygamber’e hitap oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e2yetteki “tertemiz” emri, buna daha uygundur. Buna g\u00f6re Hz. Peygamber’e ve \u00fcmmetine hacc\u0131n farz olu\u015fu bu \u00e2yetlerin ini\u015flerinden itibaren ba\u015flam\u0131\u015f olur. Fakat a\u00e7\u0131k olan Hz. \u0130brahim’e olan hitablar\u0131n hat\u0131rlat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu durumda Hz. Peygamber ve \u00fcmmeti hakk\u0131nda hacc\u0131n farz k\u0131l\u0131nmas\u0131 s\u00f6z konusu olmay\u0131p, sadece g\u00fczel bir \u015fey oldu\u011funa dair te\u015fvik ifade edebilir. Bunun i\u00e7in hacc\u0131n farz olu\u015funu kesin olarak ifade eden delil “Yoluna g\u00fcc\u00fc yeten her kimsenin o evi K\u00e2be’yi hacc etmesi, insanlar \u00fczerinde Allah’\u0131n hakk\u0131d\u0131r, farzd\u0131r. ” (Al-i \u0130mran, 3\/97) \u00e2yeti olmu\u015ftur. Sana yaya olarak ve derin derin vadilerden, uzak yollardan binekler \u00fczerinde, ar\u0131k ar\u0131k develer \u00fczerinde gelsinler.<\/p>\n
28- Ta ki kendilerine ait bir\u00e7ok menfaatlere \u015fahid olsunlar. Hacc\u0131n hikmetleri olan bu menfaatler, M\u00e2ide S\u00fbresi’nde “Rablerinden bol nimet ve r\u0131za taleb edenler” (M\u00e2ide, 5\/2), “Allah h\u00fcrmetli ve K\u00e2be’yi, insanlar\u0131n faydas\u0131 i\u00e7in ortaya koydu” (M\u00e2ide, 5\/77) buyuruldu\u011fu ve \u0130bn\u00fc Abbas’tan da rivayet olundu\u011fu \u00fczere hem d\u00fcnya, hem de ahiretle ilgilidir. Ahiretle ilgili menfaat Allah’\u0131n ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131 ve r\u0131zas\u0131 gibi \u015feylerdir. D\u00fcnyadaki menfaatlere gelince bunlar da, Allah’\u0131n insanlara olan ni\u015fanelerini g\u00f6rmekle irfan, ahl\u00e2k, ticaret ve sosyal hayatla ilgili birtak\u0131m faydalard\u0131r. Bu menfaatlere haz\u0131r olsunlar. Ve Allah’\u0131n kendilerine r\u0131z\u0131k olarak verdi\u011fi hayvanlar\u0131 belli g\u00fcnlerde kurban ederken O’nun ad\u0131n\u0131 ans\u0131nlar. Yani diyerek Allah i\u00e7in kurban kessinler. “Beh\u00eemet\u00fc’l-en’am” deve, s\u0131\u011f\u0131r, koyun, ke\u00e7idir. (M\u00e2ide, 5\/1 ve En’\u00e2m, 6\/143-144. \u00e2yetlerin tefsirine bkz.)<\/p>\n
Hacc \u00e2yetlerinde “say\u0131l\u0131 g\u00fcnler” te\u015frik g\u00fcnleridir. (Bakara, 2\/203. \u00e2yetin tefsirine bkz.) “Belirli g\u00fcnler” ise zilhicce ay\u0131n\u0131n ilk on g\u00fcn\u00fc veya kurban g\u00fcnleridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc zilhiccenin ilk on g\u00fcn\u00fcnden sonra hacc vakti, arafe ve kurban bayram\u0131 oldu\u011fundan dolay\u0131, halk\u0131n bunlar\u0131 bilmeye istek ve arzusu vard\u0131r. Bunun i\u00e7in o g\u00fcnler, halk\u0131n aras\u0131nda malumdur. Bu sebeple \u0130mam-\u0131 Azam Ebu Hanife ve \u0130mam \u015e\u00e2fi\u00ee bu malum, belirli g\u00fcnlerin zilhiccenin ilk on g\u00fcn\u00fc oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir ki, M\u00fccahid’in, Ata’n\u0131n, Katade’nin, Hasan’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve Said b. C\u00fcbeyr’in, \u0130bn\u00fc Abbas’tan rivayetidir. Buna g\u00f6re \u015fu “belirli g\u00fcnler”in kurbana zarf olmas\u0131, kurban bayram\u0131 g\u00fcn\u00fc olan onuncu g\u00fcn itibariyle demektir. Oysa kurban, bayram\u0131n yaln\u0131z birinci g\u00fcn\u00fc de\u011fil, ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcnleri de kesilebildi\u011finden bu \u00fc\u00e7 g\u00fcn “kurban g\u00fcnleri” olarak bilinir. \u015eu halde kurbanlar\u0131n kesim g\u00fcnleri olan “belirli g\u00fcnler” i kurban g\u00fcnleri olarak tefsir etmek laz\u0131m gelir. Bunun i\u00e7in \u0130mam Ebu Yusuf ve \u0130mam Muhammed “belirli g\u00fcnler”den maksad\u0131n “kurban g\u00fcnleri” oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir ki, tercih edilen g\u00f6r\u00fc\u015f de budur. “Ondan yiyiniz.” G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, burada g\u0131yabdan (\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131stan) hitaba (ikinci \u015fah\u0131sa) iltifat sanat\u0131 vard\u0131r ki, bununla hitap peygamber ve \u00fcmmetine \u00e7evrilmi\u015ftir. \u015e\u00fcphe yok ki, Hz. \u0130brahim zaman\u0131nda kesilen kurbanlardan Hz. Muhammed’in \u00fcmmetinin yemesi ve yedirmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. \u015eu halde buradaki “f\u00e2”n\u0131n, bir icaz-\u0131 hazif (m\u00e2n\u00e2ya zarar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n lafz\u00ee veya akl\u00ee bir karinenin delaletiyle c\u00fcmleyi tamamlayanlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131n c\u00fcmleden at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131) ifade eden “f\u00e2”n\u0131n, fas\u00eeha (a\u00e7\u0131klama c\u00fcmlesinin ba\u015f\u0131nda gelen “f\u00e2”) oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. Buna g\u00f6re m\u00e2n\u00e2 \u015f\u00f6yle olur: \u015eimdi ey Muhammed ve \u00fcmmeti! Siz de o g\u00fcnlerde kurbanlar\u0131n\u0131z \u00fczerine Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131 an\u0131n, onlardan yiyin ve muhta\u00e7 olan yoksula da yedirin. Yeme emri, m\u00fcbahl\u0131k, yedirme emri ise vaciblik ifade eder. Yani kurban bayram\u0131 kurban\u0131ndan sahibinin yemesi caizdir. Bir miktar\u0131n\u0131 fakirlere vermesi ise vacibdir. Mend\u00fbp olan, kurban\u0131n \u00fc\u00e7te birini kendisi ile ailesi, \u00fc\u00e7te birini dostlar, \u00fc\u00e7te birini de yoksul olanlar i\u00e7in ay\u0131rmakt\u0131r. Ancak a\u015fa\u011f\u0131da s\u00f6z konusu yap\u0131lacak olan adak kurbanlar\u0131ndan sahibinin yemesi caiz olmaz.<\/p>\n
29- Sonra kirlerini giderip temizlensinler. Hac ibadetlerini yerine getirdikten sonra t\u0131rnaklar\u0131n\u0131 kesmek, b\u0131y\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sakal\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek, koltuklar\u0131n\u0131 yolmak, ba\u015f\u0131n\u0131 ve kas\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0131ra\u015f etmek gibi temizlenmekle ilgili ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 yerine getirsinler. Ve adaklar\u0131n\u0131 yerine getirsinler ve Beyt-i At\u00eek’i, yani K\u00e2be’yi tekrar tekrar dola\u015f\u0131p tavaf etsinler. Bir tavaf yedi \u015favf, bir \u015favf bir dola\u015f\u0131md\u0131r. Yedi \u015favf\u0131n d\u00f6rd\u00fc farz, \u00fc\u00e7\u00fc vacibdir. Tefsircilerin \u00e7o\u011fu demi\u015flerdir ki, buradaki tavaftan kastedilen, hacc\u0131n r\u00fck\u00fcnlerinden olan ifaza tavaf\u0131, di\u011fer ad\u0131yla ziyaret tavaf\u0131d\u0131r ki, hac ile ilgili yasaklar\u0131n kalkmas\u0131n\u0131n tamam\u0131 bununlad\u0131r. Bu tavaf yap\u0131lmadan ihramdan \u00e7\u0131k\u0131lmaz. Kirlerin giderilmesi konusu da bununla olur. “V\u00e2v” tertibe delalet etmedi\u011fi i\u00e7in bunun, kirlerin giderilmesinden sonra yap\u0131lmas\u0131 gerekmez. Fakat bunlar\u0131n bir s\u0131ralamaya g\u00f6re s\u00f6z konusu edilmi\u015f olmalar\u0131, bu tavaf\u0131n kirlerin giderilmesinden sonra olmas\u0131, ilk akla geldi\u011fi ve ziyaret tavaf\u0131, ihram ve vakfe gibi hac anlam\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu i\u00e7in, baz\u0131lar\u0131 bunun Sader denilen veda tavaf\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir ki, o \u00e2f\u00e2k\u00ee (Mekke’nin d\u0131\u015f\u0131ndan gelen) i\u00e7in vaciptir. Bunun tam kar\u015f\u0131t\u0131 ise kud\u00fbm tavaf\u0131d\u0131r ki, ilk vard\u0131\u011f\u0131 vakit yap\u0131l\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 tavaftan ba\u015fka her zaman arzu edildi\u011fi kadar nafile tavaflar yap\u0131labilir.<\/p>\n
K\u00e2be’ye Beyt-i At\u00eek denilmesinin sebebine gelince: Bunda bir ka\u00e7 m\u00e2n\u00e2 vard\u0131r:<\/p>\n
1- At\u00eek dilimizde de me\u015fhur oldu\u011fu gibi kadim m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelir, \u00f6nceki zamandan kalma demektir. Ger\u00e7i biz bazen bu anlamda “eski” t\u00e2birini de kullan\u0131r\u0131z, fakat eski daha \u00e7ok “Halak” yani k\u00f6hne ve harab anlam\u0131n\u0131 ifade eder. Oysa At\u00eek ve kad\u00eem k\u00f6hne demek de\u011fildir. Antika demektir. “\u015e\u00fcphesiz insanlar i\u00e7in ilk kurulan ev (mabed) Mekke’de \u00e2lemlere m\u00fcbarek olan (K\u00e2be)dir.” (Al-i \u0130mran, 3\/96) \u00e2yetinin ifadesince K\u00e2be’ye yery\u00fcz\u00fcnde mevcut olan mabedlerin ilki olmas\u0131 itibariyle “at\u00eek” ad\u0131 verilmi\u015ftir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f Hasan-\u0131 Basr\u00ee ye aittir.<\/p>\n
2- At\u00eek, \u0130sr\u00e2 S\u00fbresi’nin son k\u0131sm\u0131nda (17\/111. \u00e2yetin tefsirinde) belirtildi\u011fi \u00fczere, “\u0131tak” gibi yepyeni ve de\u011ferli olma anlam\u0131na gelir ki, birinci g\u00f6r\u00fc\u015fteki ifade edilen m\u00e2n\u00e2n\u0131n gere\u011fidir.<\/p>\n
Bu anlamda Beyt-i At\u00eek, \u015ferefli ve sayg\u0131 de\u011fer ev demektir. Nitekim ona Beyt\u00fc’l-Haram (h\u00fcrmetli ev) da denilir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f S\u00e2id b. C\u00fcbeyr’den nakledilmi\u015ftir.<\/p>\n
3- At\u00eek, \u00f6zg\u00fcr ve h\u00fcr olmak anlam\u0131na gelir. H\u00fcrmetli K\u00e2be de zalim despotlar\u0131n sata\u015fmalar\u0131ndan kurtuldu\u011fu i\u00e7in ona bu isim verilmi\u015ftir. Bu m\u00e2n\u00e2 bir hadis-i \u015ferifte Hz. Peygamber’den de rivayet edilmi\u015ftir. Buyurmu\u015f ki: “Yani y\u00fcce Allah K\u00e2be’ye “el-At\u00eek” ad\u0131n\u0131 verdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc onu despotlar\u0131n \u015ferrinden korumu\u015ftur. Hi\u00e7bir zaman bir zorba ona galebe edemedi.” Bu hadisi, Buhar\u00ee, tarihinde; \u0130bn\u00fc Cerir, Taber\u00e2n\u00ee ve daha ba\u015fkalar\u0131, \u0130bn\u00fc Z\u00fcbeyr’den rivayet etmi\u015flerdir. Tirmiz\u00ee, “hasendir” demi\u015f, Hakim ise “salih” demi\u015ftir. \u0130bn\u00fc Eb\u00ee Necih ile Kat\u00e2de de bu anlamda tefsir etmi\u015flerdir. Ger\u00e7ekten bir zamanlar “T\u00fcbba'” (Yemen h\u00fck\u00fcmdar\u0131) K\u00e2be’yi y\u0131kmak istemi\u015f, fel\u00e7 olmu\u015f ve bu i\u015ften vazge\u00e7mesi i\u00e7in yap\u0131lan tavsiyelere uyunca da iyile\u015fmi\u015fti. Bunun \u00fczerine K\u00e2be’ye olan sayg\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in ona bir \u00f6rt\u00fc yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 ki, ilk K\u00e2be \u00f6rt\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Sonralar\u0131 Ebrehe de fil vakas\u0131 ile peri\u015fan olmu\u015ftu. Ger\u00e7i Haccac y\u0131kt\u0131, fakat onun maksad\u0131 K\u00e2be’yi y\u0131kmak de\u011fil, \u0130bn\u00fc Z\u00fcbeyr’i \u00e7\u0131karmakt\u0131, sonra tekrar yapt\u0131. Karmat\u00eeler’in Hacer-i Esved’i bir ka\u00e7 sene al\u0131p g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f olmalar\u0131 da bu kabilden olsa gerektir. Ahir zamanda Habe\u015f taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131l\u0131p ta\u015flar\u0131n\u0131n denize at\u0131laca\u011f\u0131na d\u00e2ir rivayet edilen bir hadisin i\u00e7eri\u011fi ise, sahih oldu\u011funa g\u00f6re k\u0131yamet al\u00e2metlerindendir.<\/p>\n
M\u00fccahid, kimsenin m\u00fclk\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131, hurr\u00fc’l-as\u0131l (temelden \u00f6zg\u00fcr) anlam\u0131n\u0131 ifade etmesi i\u00e7in, kendisine “At\u00eek” ad\u0131n\u0131n verildi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Baz\u0131lar\u0131da At\u00eek, Mu’tik (\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kavu\u015fturan) anlam\u0131ndad\u0131r demi\u015fler ki, hacc edenler boyunlar\u0131n\u0131 g\u00fcnahlardan kurtar\u0131rlar demektir. \u015eimdi bu a\u00e7\u0131klamalardan anla\u015f\u0131lan \u015fudur ki, “Beyt-i At\u00eek” \u00fcnvan\u0131n\u0131n, b\u00fct\u00fcn bu m\u00e2n\u00e2lar\u0131 i\u00e7ine alacak \u015fekilde bir tercemesinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, onun oldu\u011fu gibi korunmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
30- \u0130\u015fte \u00f6yle, emir b\u00f6yle ve b\u00f6yle yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Her kim Allah’\u0131n h\u00fcrmetlerine sayg\u0131 g\u00f6sterirse, yani Allah’\u0131n h\u00fck\u00fcmlerine, emirlerine, yasaklar\u0131na, Beyt-i Haram, Mescid-i Haram, Beled-i Haram (Mekke) Me\u015f’ar-i Haram (M\u00fczdelife Mescidi), \u015eehr-i Haram (Haram aylar) ve saire gibi muhterem k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015feylere riayet etmenin vacip oldu\u011funu bilerek ve gere\u011fi gibi amel ederek sayg\u0131 g\u00f6sterirse, Rabbinin kat\u0131nda o, onun i\u00e7in hay\u0131rd\u0131r. Ahirette onlara g\u00f6sterdi\u011fi sayg\u0131n\u0131n m\u00fckafat\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n
Size en’\u00e2m (koyun, ke\u00e7i, s\u0131\u011f\u0131r, deve) hep helal k\u0131l\u0131nd\u0131. Haraml\u0131klar\u0131 yoktur. M\u00e2ide S\u00fbresi’nde (5\/103) belirtildi\u011fi gibi, Bah\u00eere (kula\u011f\u0131 yar\u0131l\u0131p sal\u0131verilen deve) S\u00e2ibe (putlara adak yap\u0131lan deve), Vasiyle (erkek di\u015fi ikizler do\u011furan deve) H\u00e2m (s\u0131rt\u0131 y\u00fckten muaf tutulan erkek deve) yok, sekiz e\u015flerin hepsi helaldir. Ancak size okunan \u015fey m\u00fcstesna ki, bu da M\u00e2ide S\u00fbresi’nin ba\u015f\u0131nda (5\/3) a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, le\u015f, kan ve “Allah’dan ba\u015fkas\u0131 ad\u0131na bo\u011fazlanan” d\u0131r. O halde pis putlardan sak\u0131n\u0131n Le\u015f gibi g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr madd\u00ee pisliklerden sak\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131z gibi, putlar\u0131 dikmek gibi manev\u00ee pisliklerden de sak\u0131n\u0131n. Hayvanlar\u0131, Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131 anarak kesin. Allah’tan ba\u015fkas\u0131n\u0131n ad\u0131na kesip de onlar\u0131 pis etmeyin. K\u00e2be’yi de putlardan temizleyin. Yalan s\u00f6zden de \u00e7ekinin. Yalan s\u00f6ylemedi\u011finiz gibi ona itibar edip k\u0131ymet de vermeyiniz, yalan dolandan uzak olunuz. \u015eunu iyi bilin ki putlara tapmak da yalanc\u0131 \u015fahitlik gibi bir yalanc\u0131l\u0131kt\u0131r, hatta yalanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n da ba\u015f\u0131d\u0131r. Bir de Allah’\u0131n haram k\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 \u015feylere haram demekten, Bah\u00eere, S\u00e2ibe, Vasiyle, ham haramd\u0131r demek gibi yalan s\u00f6zlerden ve ak\u00eedelerden sak\u0131n\u0131n. B\u00f6yle pisliklerden son derece \u00e7ekinmek gerekir.<\/p>\n
31- \u015e\u00f6yle ki: Allah i\u00e7in her dinden \u00e7ekilip samimi olarak ger\u00e7ek tevhide sar\u0131lm\u0131\u015f bir cemaat olarak, O’na hi\u00e7bir \u015fekilde ortak ko\u015fmayarak. Kim Allah’a ortak ko\u015farsa sanki g\u00f6kten d\u00fc\u015f\u00fcp ku\u015flar\u0131n kapt\u0131\u011f\u0131 veya r\u00fczgar\u0131n uzak bir yere (bir u\u00e7uruma) s\u00fcr\u00fckledi\u011fi bir \u015feye benzer.\u015eirk b\u00f6yle helak edicidir. \u0130nsan\u0131n kalbini didik didik didikler, u\u00e7urumlara s\u00fcr\u00fckler.<\/p>\n
32- Bu b\u00f6yledir kim Allah’\u0131n ni\u015f\u00e2nelerine, h\u00fcrmetli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 al\u00e2metlere sayg\u0131 g\u00f6sterirse, \u015f\u00fcphesiz o sayg\u0131 duyma, kalblerin takvas\u0131ndand\u0131r; g\u00f6n\u00fclleri (k\u00f6t\u00fcl\u00fckten) himaye edip koruyan sebeplerdendir. O halde Allah’\u0131n ni\u015fanelerinden olan hacc\u0131n o b\u00fcy\u00fck kurbanlar\u0131na kar\u015f\u0131 sayg\u0131 g\u00f6stermeli, h\u00fcrmetle bakmal\u0131 ve onlar\u0131 ancak Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131 anarak kurban etmelidir.<\/p>\n
33- Sizin i\u00e7in onlarda, o ni\u015fanelerde belli bir s\u00fcreye kadar birtak\u0131m menfaatler vard\u0131r. Sa\u011f\u0131m\u0131ndan, d\u00f6l\u00fcnden, t\u00fcy\u00fcnden, hizmetinden vesairesinden belli bir zamana kadar bir\u00e7ok istifadeler edilir. Sonra bunlar ecellerinin yeri olan Beyt-i At\u00eek K\u00e2be’de son bulurlar;<\/p>\n
“Mina” da kurban olurlar ki, bu da ahiretle ilgili faydalar\u0131d\u0131r. \u015eu halde b\u00f6yle m\u00fcbarek \u015feylere sayg\u0131 g\u00f6sterilmez mi? Bunlar yarat\u0131c\u0131lar\u0131 olan Allah’tan ba\u015fkas\u0131 ad\u0131na nas\u0131l kesilir? Ba\u015fkalar\u0131 bunlar\u0131n bir k\u0131l\u0131n\u0131 bile yaratabilir mi? Burada “Beyt-i At\u00eek” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle \u00e2yetin sonland\u0131r\u0131lmas\u0131, K\u00e2be’nin \u015firk ko\u015fanlardan kurtar\u0131lmas\u0131 ve putlardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 ile ilgili hususun gere\u011fini peki\u015ftirmek i\u00e7indir.<\/p>\n
34-Bunlar\u0131n Beyt-i At\u00eek’a kadar varmalar\u0131n\u0131n hikmetine gelince; biz her \u00fcmmet i\u00e7in bir ibadet ve kurban yeri yapt\u0131k ki kendilerine r\u0131z\u0131k olarak verdi\u011fi d\u00f6rt ayakl\u0131 davarlar\u0131 keserken Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131 ans\u0131nlar. \u0130\u015fte sizin il\u00e2h\u0131n\u0131z tek bir il\u00e2ht\u0131r. Her \u00fcmmet i\u00e7in bir ibadet ve kurban yeri yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, sizin i\u00e7in de yapm\u0131\u015ft\u0131r. O halde yaln\u0131z O’na, o bir tek olan il\u00e2ha teslim olup, samimi olarak ibadet ediniz. Zikrinizi, kurban\u0131n\u0131z\u0131 \u015firk ile lekelendirmeyiniz. Ey Muhammed! Bir de o al\u00e7ak g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri m\u00fcjdele<\/p>\n
35- ki Allah an\u0131l\u0131nca kalbleri titrer. Y\u00fcce Allah’\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn o anda g\u00f6n\u00fcllerinde parlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissederler. Ba\u015flar\u0131na gelen m\u00fcsibetlere kar\u015f\u0131 da sab\u0131rl\u0131d\u0131rlar. Namaza devaml\u0131d\u0131rlar. Ve kendilerine verdi\u011fimiz r\u0131z\u0131klardan bir k\u0131sm\u0131n\u0131 (hay\u0131r i\u00e7in) harcarlar. Zekat, sadaka verirler. Kurban keser, ikram ederler.<\/p>\n
36- Bedeneleri de, yani hayvanlar\u0131n iri g\u00f6vdeleri olan ve hacda kurban olarak kesilenleri ki, develerdir. “Kurban olarak bir deve yedi ki\u015fi, bir s\u0131\u011f\u0131r da yedi ki\u015fi, i\u00e7in yeterlidir.” hadis-i \u015ferifi gere\u011fince s\u0131\u011f\u0131r\u0131n da deve gibi yedi ki\u015fi ad\u0131na kurban edilmesi caiz oldu\u011funa g\u00f6re, \u015fer’an s\u0131\u011f\u0131rlar da bedene t\u00fcr\u00fcnden say\u0131l\u0131r. Allah’\u0131n size olan ni\u015fanelerinden k\u0131ld\u0131k. Allah’\u0131n size verdi\u011fi dinin al\u00e2metlerinden k\u0131ld\u0131k. Sizin i\u00e7in onlarda hay\u0131r vard\u0131r. Yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi din ve d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131z i\u00e7in faydalar vard\u0131r. O halde onlar\u0131n \u00f6n ayaklar\u0131ndan biri ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu halde keserken \u00fczerlerine Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131 an\u0131n. Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131 anarak kurban edin. Bu kesim \u015fekline g\u00f6re kurban deveye mahsustur. Deve ayakta iken \u00f6n ayaklar\u0131ndan biri ba\u011flan\u0131p gerdan\u0131ndan bo\u011fazlan\u0131r ki, buna nah\u0131r ad\u0131 verilir. Bununla beraber \u00e7ene alt\u0131ndan kesilmesi de caizdir. S\u0131\u011f\u0131r ile ke\u00e7i ve koyun ise yat\u0131r\u0131l\u0131p \u00fc\u00e7 aya\u011f\u0131 ba\u011flanarak bo\u011fazlan\u0131r. Buna da zebih denilir. Nah\u0131r veya zebihte Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131n an\u0131lmas\u0131 demektir ki, “Allah’\u0131n ad\u0131yla, Allah en b\u00fcy\u00fckt\u00fcr, Allah’\u0131m! (bunlar) senden ve sanad\u0131r.” m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelir.<\/p>\n
Yan \u00fcst\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcp canlar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman art\u0131k onlardan yiyiniz. Yani her \u015feylerini de\u011fil, yenilmesi caiz olan k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan yiyiniz. Kanaatk\u00e2r olup dilenmeyene de, dilenene de verin. \u0130\u015fte b\u00f6ylece biz onlar\u0131 sizin buyru\u011funuza verdik. O koca hayvanlar\u0131 b\u00f6yle boyun e\u011fdirdik. Bu, her istedi\u011finizi yapars\u0131n\u0131z diye de\u011fil, \u015f\u00fckredesiniz diyedir. Bir o hayvanlar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne, bir de insan\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne bakmal\u0131 ve maddenin m\u00e2n\u00e2 kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l aciz ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeli ve y\u00fcce Allah’\u0131n insana verdi\u011fi nimet ve g\u00fcc\u00fcn kadrini bilmeli, Allah’a \u015f\u00fckretmelidir.<\/p>\n
Muhyiddin Arab\u00ee hazretleri demi\u015ftir ki: “Min\u00e2 kurbanlar\u0131n kesim yeri k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kesimler orada yap\u0131l\u0131r. Min\u00e2 “\u00dcmmiyye”den t\u00fcremi\u015ftir ki arzulara kavu\u015fmak anlam\u0131ndad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc me\u015fru olan arzular\u0131na kavu\u015fan kimse, gayesine ermi\u015f demektir. Kurbanlar\u0131n kesilmesinde, insan vucudunun beslenmesi i\u00e7in, hayvanlar\u0131n bedenini idare eden ruhlar\u0131n\u0131n g\u00f6revden azledilmesi s\u00f6z konusu olur ki, birbirinden ayr\u0131l\u0131rken ruhlar\u0131 yine onlara nezaret eder. O cesetleri deve, s\u0131\u011f\u0131r olarak idare ettikten sonra bu defa insana ait olmak \u00fczere y\u00f6netir. Bu \u00f6yle ince bir meseledir ki, Allah’\u0131n, bas\u00eeret (zeka ve anlay\u0131\u015f) lerini ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131, Allah dostlar\u0131ndan ba\u015fkas\u0131 onu kavrayamaz.”<\/p>\n
37-Buna nas\u0131l \u015f\u00fckretmeli? Onlar\u0131n ne etleri ne kanlar\u0131 Allah’a eri\u015fmez, o r\u0131zas\u0131na kavu\u015famaz. Fakat sizden Allah’a ancak takva ula\u015f\u0131r. Sizin manev\u00ee y\u00f6n\u00fcn\u00fczden gelen g\u00f6n\u00fcllerinizi, Allah’\u0131n emrini tutup ona kar\u015f\u0131 sayg\u0131l\u0131 olmaya ve sizi ihlas ile Allah’a yakla\u015fmaya davet eden, takvan\u0131zd\u0131r ki Allah kat\u0131nda makbul olup ho\u015fnutlu\u011funu kazan\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u015fte onlar\u0131 b\u00f6ylece sizin buyru\u011funuza vermi\u015ftir ki size verdi\u011fi hidayet ve g\u00f6sterdi\u011fi do\u011fru yoldan dolay\u0131 Allah’\u0131 tekbir edip, b\u00fcy\u00fckleyesiniz. Onlar\u0131 buyruk alt\u0131na alman\u0131n yolunu \u00f6\u011fretip sebeplerini bah\u015feden ve kendisine yakla\u015fman\u0131n nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren Allah’\u0131n nimetinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve kudretinin y\u00fcceli\u011fini tan\u0131y\u0131p, ululu\u011funu ve birli\u011fini hem kalb, hem s\u00f6z, hem de davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131zla, tekbir ile ilan edesiniz. Ey Muhammed! Bir de ihsan ve iyilik yapanlar\u0131 m\u00fcjdele. \u00c7\u00fcnk\u00fc:<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
38- \u015e\u00fcphesiz Allah inananlar\u0131 savunur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah h\u00e2in ve nank\u00f6rlerin hi\u00e7birini sevmez.<\/p>\n
39- Kendilerine sava\u015f a\u00e7\u0131lan kimselere (k\u00e2firlere kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in) izin verildi. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar zulme u\u011frad\u0131lar. \u015e\u00fcphesiz Allah onlar\u0131 zafere ula\u015ft\u0131rmaya kadirdir.<\/p>\n
40- Onlar “Rabbimiz Allah’t\u0131r” demelerinden ba\u015fka bir sebep olmaks\u0131z\u0131n haks\u0131z yere yurtlar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131lar. E\u011fer Allah insanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bir k\u0131sm\u0131 ile defetmeseydi manast\u0131rlar, kiliseler, havralar ve i\u00e7inde Allah’\u0131n ad\u0131 \u00e7ok an\u0131lan mescidler elbette y\u0131k\u0131l\u0131rd\u0131. \u015e\u00fcphesiz Allah kendi (dini) ne yard\u0131m edene yard\u0131m edecektir. \u015e\u00fcphesiz Allah \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, \u00e7ok izetlidir (her \u015feye galiptir).<\/p>\n
41- Onlar (o m\u00fcminlerdir) ki, e\u011fer kendilerini yery\u00fcz\u00fcnde iktidar mevkiine getirirsek namaz\u0131 k\u0131larlar, zekat\u0131 verirler, iyili\u011fi emrederler ve fenal\u0131\u011f\u0131 yasak ederler. B\u00fct\u00fcn i\u015flerin sonu s\u0131rf Allah’a \u00e2ittir.<\/p>\n
38- \u015e\u00fcphesiz ki Allah iman edenleri savunur. M\u00fcminlerden k\u00e2firlerin h\u00fccumlar\u0131n\u0131 def’eder. \u015eu halde yukar\u0131da belirtildi\u011fi \u00fczere Allah yolundan ve hacdan menetmeye kalk\u0131\u015fan ve menedecek olan k\u00e2firlere kar\u015f\u0131 savunmaya g\u00fczel bir \u015fekilde haz\u0131rlans\u0131nlar. \u015e\u00fcphesiz Allah h\u00e2in ve nank\u00f6rlerin hi\u00e7birini sevmez; emanetlerine hiyanet, nimetlerine kar\u015f\u0131 ise nank\u00f6rl\u00fck edenlerin hi\u00e7birini sevmedi\u011fi gibi, onlar\u0131n meydana getirdi\u011fi toplumu da m\u00fcdafaa etmez, aksine onlar\u0131n bertaraf edilmelerine m\u00fcsaade eder. Onun i\u00e7in:<\/p>\n
39- Kendilerine sava\u015f a\u00e7\u0131lan kimselere izin verildi. Ha\u00een k\u00e2firler taraf\u0131ndan kendilerine sava\u015f a\u00e7\u0131lan m\u00fcminlerin onlara kar\u015f\u0131 sava\u015fmalar\u0131na izin verilmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar zulme u\u011fram\u0131\u015flard\u0131r. M\u00fc\u015frikler. Hz. Peygamber ve ashab\u0131na eziyet ediyorlard\u0131, sahabeler ise kimi dayak yemi\u015f, kimi yaralanm\u0131\u015f bir halde gelip Hz. Peygambere ba\u015flar\u0131na gelen bu haks\u0131zl\u0131klar\u0131 \u015fikayet ediyorlard\u0131, Efendimiz: “Sabrediniz, \u00e7\u00fcnk\u00fc hen\u00fcz sava\u015f ile emrolunmad\u0131m” buyururdu. Nihayet hicret ettikten sonra bu \u00e2yet nazil oldu ki, sava\u015f hakk\u0131nda ilk inen \u00e2yettir. (Bakara, 2\/190. \u00e2yetin tefsirine bkz.) \u015e\u00fcphesiz Allah onlara, o m\u00fcminlere yard\u0131m etmeye, onlar\u0131 zafere ula\u015ft\u0131rmaya elbette k\u00e2dir, \u00e7ok k\u00e2fidir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok olan k\u00e2firlere kar\u015f\u0131, \u015fu az\u0131c\u0131k olan m\u00fcminler nas\u0131l sava\u015fabilirler gibi bir \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015fmemelidir.<\/p>\n
40- O mazlumlar ki, “Rabbimiz Allah’t\u0131r” demelerinden ba\u015fka bir sebep olmaks\u0131z\u0131n haks\u0131z yere yurtlar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131lar. E\u011fer Allah insanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bir k\u0131sm\u0131 ile def’etmeseydi; azg\u0131n zalimleri, bozguncular\u0131, k\u00e2firleri \u00e2dillerle, salihlerle, m\u00fcminlerle defetmi\u015f olmasayd\u0131 manast\u0131rlar, kiliseler, havralar ve i\u00e7inde Allah’\u0131n ad\u0131 \u00e7ok an\u0131lan mescidler y\u0131k\u0131l\u0131rd\u0131. Nitekim o zalimlerin defedilmedi\u011fi yerlerde dinsizlik g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
SAVMAA: Tepesi sivri ve y\u00fcksek olan bina demektir ki, \u0130sl\u00e2miyet’ten \u00f6nce h\u0131ristiyan rahiplerinin manast\u0131rlar\u0131n\u0131n ve s\u00e2bie (y\u0131ld\u0131zlara tapanlar) sofular\u0131n\u0131n zaviyelerinin ad\u0131 olmu\u015ftu. Sonra M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ezan yerleri olan minareler i\u00e7inde kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Ancak \u00e2yette kastedilen h\u0131ristiyanlar\u0131n manast\u0131rlar\u0131 veya s\u00e2bienin zaviyeleridir,<\/p>\n
B\u00ce’A: H\u0131ristiyanlar\u0131n ibadet yeri olan kilise demektir.<\/p>\n
SAL\u00c2T: Bu kelime \u0130br\u00e2nice Saluta’dan gelen ve sonradan Arap\u00e7ala\u015fan bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr ki, yahudilerin namaz yeri, yani havra demektir. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, mescidler, “Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131n \u00e7ok an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer” olarak nitelendirilmi\u015ftir ki, bunda iki n\u00fckte vard\u0131r. Birincisi, \u0130sl\u00e2m’\u0131n emretti\u011fi ibadetlerden as\u0131l maksad\u0131n Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131n \u00e7ok\u00e7a an\u0131lmas\u0131 oldu\u011funu vurgulamak, ikincisi de di\u011ferlerinin var olmalar\u0131n\u0131n, as\u0131l sebebi olan Allah’\u0131n an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p ba\u015fka maksatlar i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na i\u015farettir.<\/p>\n
\u00d6zetle Allah, dindar olanlar\u0131, haddi a\u015fan azg\u0131nlar\u0131 defetmeye g\u00f6ndermeyip; inananlara sava\u015fma hak ve salahiyetini vermeseydi manast\u0131rlar, zaviyeler, kiliseler, havralar ve i\u00e7inde Allah’\u0131n ad\u0131 \u00e7ok an\u0131lan mescidlerin hepsi y\u0131k\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Dinsizlerin sald\u0131r\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bunlardan hi\u00e7biri ayakta kalamazd\u0131. Bakara S\u00fbresi’nde (2\/251) ge\u00e7ti\u011fi \u00fczere b\u00fct\u00fcn yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn d\u00fczeni bozulurdu. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n y\u0131k\u0131lmaktan kurtulmalar\u0131 ve korunmalar\u0131 ancak onlar\u0131 savunmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. O halde b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 himaye etmeyi hedefleyen \u0130sl\u00e2m’\u0131n savunma hakk\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn haklar\u0131n ba\u015f\u0131nda geldi\u011fi muhakkakt\u0131r. \u015e\u00fcphesiz Allah kendi dinine yard\u0131m edene yard\u0131m edecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc dinin ihtiyar\u00ee olan fiillerle alakas\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re, o konuda arzu edilen gayenin ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in, Allah’\u0131n iradesi kulun c\u00fcz\u00ee iradesine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan, kullar\u0131n c\u00fcz\u00ee iradelerini kullanarak bir \u00e7aba sarfetmeleri, Allah’\u0131n iradesinin i\u015flemesine vesile olmas\u0131 itibariyle bir yard\u0131m gibidir. Onun i\u00e7in m\u00fcminlere savunmay\u0131 s\u00f6z veren y\u00fcce Allah, yard\u0131m\u0131n\u0131n kesin olarak ger\u00e7ekle\u015fmesini onlar\u0131n yard\u0131m ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Yoksa Allah \u015f\u00fcphesiz \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, her\u015feye galiptir, yard\u0131ma ihtiyac\u0131 yoktur. Yard\u0131m etti\u011fi kimseler de her zaman \u00fcst\u00fcn olup hi\u00e7bir zaman ma\u011flup olmazlar.<\/p>\n
41- Onlar, o m\u00fcminlerdir ki e\u011fer kendilerini yery\u00fcz\u00fcne yerle\u015ftirirsek; iktidar mevkiine getirip devlet idaresini ellerine verirsek namaz\u0131 k\u0131larlar ve zekat\u0131 verirler iyili\u011fi emrederler ve fenal\u0131\u011f\u0131 yasak ederler. Me\u015fru g\u00fczel \u015feyleri emreder, gayr\u0131 me\u015fru, \u00e7irkin ve dinen reddedilmi\u015f \u015feylerden sak\u0131nd\u0131r\u0131rlar, \u0130ktidar mevkiine ge\u00e7ince ahl\u00e2klar\u0131n\u0131 bozmaz, dinden, adaletten sapmaz birer idareci olurlar. Do\u011frusu Hulef\u00e2-i Ra\u015fid\u00een b\u00f6yle olmu\u015flard\u0131. \u015eu da bilinmelidir ki “\u0130\u015flerin sonucu Allah’a aittir”<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
42-48- 42- (Ey Muhammed!) E\u011fer seni (m\u00fc\u015frikler) yalanl\u0131yorlarsa bil ki onlardan \u00f6nce N\u00fbh kavmi, \u00c2d ve Sem\u00fbd (kavimleri de kendi peygamberlerini) yalanc\u0131 sayd\u0131lar.<\/p>\n
43- \u0130brahim’in kavmi de, L\u00fbt’un kavmi de (peygamberlerini) yalanc\u0131 sayd\u0131lar.<\/p>\n
44- (\u015euayb’\u0131n kavmi olan) Medyen halk\u0131 da (\u015e\u00fbayb’\u0131) yalanlad\u0131. Musa da (Firavun taraf\u0131ndan) yalanland\u0131. Ben de o k\u00e2firlere bir s\u00fcre verdim. Sonra da onlar\u0131 yakalay\u0131verdim. Beni tan\u0131mamak nas\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6rs\u00fcnler.<\/p>\n
45- Nice memleketler vard\u0131 ki, zul\u00fcm yaparlarken biz onlar\u0131 yok ettik. Art\u0131k damlar\u0131 \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f, duvarlar\u0131 \u00fczerine y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (Geride) Nice terkedilmi\u015f kuyularla bombo\u015f kalm\u0131\u015f y\u00fcksek saraylar (b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/p>\n
46- Yery\u00fcz\u00fcnde dola\u015fm\u0131yorlar m\u0131 ki olanlar\u0131 akledecek kalbleri, i\u015fitecek kulaklar\u0131 olsun. Ger\u00e7ek \u015fudur ki, g\u00f6zler k\u00f6r olmaz, fakat as\u0131l g\u00f6\u011f\u00fcslerin i\u00e7indeki kalpler k\u00f6r olur.<\/p>\n
47- Bir de senden acele azab istiyorlar. Elbette Allah s\u00f6z\u00fcnden caymaz. Bununla beraber Rabbinin kat\u0131nda birg\u00fcn, sizin sayacaklar\u0131n\u0131zdan bin sene gibidir.<\/p>\n
48- Zulmedip dururlarken kendilerine m\u00fchlet verdi\u011fim nice memleket halk\u0131 vard\u0131 ki, sonunda onlar\u0131 yakalay\u0131vermi\u015ftim. D\u00f6n\u00fc\u015f ancak banad\u0131r.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
49- (Hab\u00eebim!) De ki: “Ey insanlar! Ben size ancak apa\u00e7\u0131k anlatan bir uyar\u0131c\u0131y\u0131m.”<\/p>\n
50- \u0130\u015fte iman edip salih amel i\u015fleyenler i\u00e7in hem bir ma\u011ffiret, hem de (cennette) t\u00fckenmez bir r\u0131z\u0131k vard\u0131r.<\/p>\n
51- \u00c2yetlerimizi tart\u0131\u015farak bozmaya u\u011fra\u015fanlara gelince, i\u015fte onlar cehennemliktirler. 49-51-B\u00f6yle de ve temennilere uyma. \u00c7\u00fcnk\u00fc:<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
52- (Ey Muhammed!) Biz senden \u00f6nce hi\u00e7bir el\u00e7i ve hi\u00e7bir peygamber g\u00f6ndermedik ki o bir \u015fey temenni etti\u011fi zaman, \u015feytan onun arzusuna \u015f\u00fcpheler kar\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131n. Bunun \u00fczerine Allah \u015feytan\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcpheyi giderir. Sonra da Allah, \u00e2yetlerini tahkim eder (g\u00fc\u00e7lendirir). Allah Al\u00eem’dir (her\u015feyi bilir), Hak\u00eemdir (Hikmet sahibidir)<\/p>\n
53- Allah, \u015feytan\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, kalblerinde hastal\u0131k bulunan ve kalpleri kaskat\u0131 olan kimseleri s\u0131namaya vesile k\u0131lar. Zalimler \u015f\u00fcphesiz (haktan uzak) derin bir ayr\u0131l\u0131k i\u00e7indedirler.<\/p>\n
54- Bir de kendilerine ilim verilmi\u015f olanlar, Kur’\u00e2n’\u0131n \u015f\u00fcphesiz Rabbinden gelen bir ger\u00e7ek oldu\u011funu bilsinler ve ona iman etsinler de kalpleri ona sayg\u0131 duysun. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah, iman edenleri do\u011fru yola eri\u015ftirir.<\/p>\n
55- \u0130nk\u00e2r edenler de, kendilerine ans\u0131z\u0131n k\u0131yamet gelinceye veya ak\u00eem (k\u0131s\u0131r) bir g\u00fcn\u00fcn azab\u0131 gelinceye kadar, Kur’\u00e2n’dan \u015f\u00fcphe etmekte devam edip giderler.<\/p>\n
52- Senden \u00f6nce ne bir Resul\u00fc, ne de bir Neb\u00eeyi ba\u015fka bir halde g\u00f6ndermedik. Bu \u00e2yet Resul ile Neb\u00ee’nin anlamlar\u0131nda farkl\u0131l\u0131k bulundu\u011funu bildirmektedir. Neb\u00ee’nin, Resulden daha genel oldu\u011funu ifade eden baz\u0131 hadisler de nakledilmektedir. \u015eeriat \u00f6rf\u00fcnde me\u015fhur oldu\u011funa g\u00f6re Resul, kendine vahy olunan ve ald\u0131\u011f\u0131 vahyi ba\u015fkas\u0131na tebli\u011f etmekle de y\u00fck\u00fcml\u00fc bulunan kimsedir. Neb\u00ee ise tebli\u011fe memur olsun olmas\u0131n, kendisine vahyedilen kimsedir. O halde her Resul Neb\u00ee’dir, fakat her Neb\u00ee Resul de\u011fildir. Ancak bilindi\u011fi gibi umum ifade eden, hususiyet ifade edene (\u00e2mm, h\u00e2ssa) kar\u015f\u0131l\u0131k olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman o h\u00e2ss\u0131n \u00f6tesine yorumlan\u0131r. Burada Neb\u00ee, Resule kar\u015f\u0131l\u0131k olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Resul olmayan, yani tebli\u011f vazifesiyle emrolunmayan peygamberin kastedilmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Oysa \u00e2yetin ba\u015f\u0131ndaki “\u0130rs\u00e2l” fiili ikisine de ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Tebli\u011fe memur edilmeyenin ise irsal edilmi\u015f olmas\u0131 hemen anla\u015f\u0131l\u0131r bir ifade de\u011fildir. Bunun i\u00e7in denilmi\u015ftir ki: Resul, y\u00fcce Allah’\u0131n insanlar\u0131 hakka davet etmek \u00fczere, yeni bir \u015feriatle g\u00f6nderdi\u011fi h\u00fcr erkektir. Neb\u00ee ise hem bunu, hem de ge\u00e7mi\u015f bir \u015fer\u00eeati bildirmek i\u00e7in g\u00f6nderilen peygamberi i\u00e7ine al\u0131r. Nitekim \u0130srailo\u011fullar\u0131na g\u00f6nderilen peygamberlerin hepsi de Musa’n\u0131n \u015feriat\u0131n\u0131 anlatmak i\u00e7in g\u00f6nderilmi\u015flerdir. Fakat buna da \u015f\u00f6yle bir itiraz geliyor: \u0130smail (a.s) hakk\u0131nda “Ve kavmine g\u00f6nderilmi\u015f bir Resul, bir Neb\u00ee (bir peygamber) idi” (Meryem, 19\/54) buyurulmu\u015ftur. O halde hem Neb\u00ee, hem Resuldur. Halbuki o yeni bir \u015feriatle de\u011fil, Hz. \u0130brahim’in \u015feriatiyle g\u00f6nderilmi\u015ftir. Buna cevap olarak da g\u00f6nderildi\u011fi insanlara nisbetle yeni bir \u015feriat olmas\u0131 yeterlidir deniliyor. Ayr\u0131ca Resul, mucizesi ve kendisine indirilen bir kitab\u0131 olan, Neb\u00ee ise kitab\u0131 olmayand\u0131r diye tarif edilmi\u015fse de \u0130smail (a.s) ile itiraz bu tan\u0131m i\u00e7in \u00e7ok daha ge\u00e7erlidir. O halde en do\u011frusu \u00f6nceki tan\u0131md\u0131r. fiilinin ba\u011flant\u0131s\u0131na gelince, bunu “ona k\u0131l\u0131\u00e7 ve m\u0131zrak ku\u015fand\u0131rd\u0131m” kabilinden olarak \u015feklinde anlamak gerekir. Yani: “Senden \u00f6nce, ba\u015fka \u015fekilde hi\u00e7 bir Resul g\u00f6ndermedik ve hi\u00e7 bir Neb\u00eeye haber vermedik”.<\/p>\n
Ancak \u015fu \u015fekilde ki o bir \u015fey temenni edip arzulad\u0131\u011f\u0131 zaman, temenn\u00eenin as\u0131l anlam\u0131, g\u00f6nl\u00fcn arzu etti\u011fi \u015feyi ki\u015finin kendi i\u00e7inde, hayalinde \u015fekillendirip canland\u0131rmas\u0131d\u0131r. Zihinde canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan bu tabloya “\u00fcmmiyye” veya “m\u00fcnye” denilir ki, Frans\u0131zca “ideal” diye tabir edilir. Son zamanlarda bu kelime felsefede hayli \u00f6nem kazanm\u0131\u015f ve idealizm ad\u0131 ile bir felsefe ekol\u00fcn\u00fcn olu\u015fmas\u0131na kaynak g\u00f6revini yapm\u0131\u015f ve sanki uydurma oldu\u011funun belli olmas\u0131 i\u00e7in dilimize terceme edilirken “mefk\u00fbre” kelimesi uydurulmu\u015f ve hertarafa yay\u0131lm\u0131\u015f. \u015eu halde temenni bir \u00fcmmiyye beslemek, bir mefk\u00fbre kurmak demek olur. \u0130dealistler b\u00fct\u00fcn ger\u00e7eklerin asl\u0131n\u0131n “benlik” de oldu\u011funu varsayd\u0131klar\u0131 i\u00e7in, nefsin istek ve arzusunu her ger\u00e7e\u011fin temel ta\u015f\u0131 gibi g\u00f6rmek isterler. Bu y\u00fczden hayatta ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015f b\u00fcy\u00fck adamlar\u0131 hep idealci (idealist) kabul ederler. Bununla ul\u00fbhiyyet ve n\u00fcb\u00fcvvet meselesini de \u00e7\u00f6zd\u00fcklerine inanarak peygamberi bir ideal kurmu\u015f, bir m\u00fcddet program\u0131n\u0131 yapmakla u\u011fra\u015fm\u0131\u015f, sonra da peygamberlik davas\u0131yla ortaya at\u0131lm\u0131\u015f bir idealist gibi g\u00f6stermek isterler. Fakat Kur’\u00e2n \u00f6zellikle bu \u00e2yetle anlat\u0131yor ki, peygamberlik bir arzu bir temenni i\u015fi de\u011fildir. “O hevadan (kendi nefsinden) s\u00f6ylemiyor; Kur’\u00e2n sadece bir vahiydir, ancak vahyolunur” (Necm, 53\/3-4) \u00e2yetiyle anlat\u0131lan peygambere temenni yak\u0131\u015fmaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc vahiy tamamen hakk\u0131n emridir. \u00dcmniyye’ye ise \u015feytan kar\u0131\u015f\u0131r. Ba\u015fkalar\u0131 \u015f\u00f6yle dursun peygamber bile, insanl\u0131k gere\u011fi temennide bulundu\u011fu vakit \u015eeytan onun arzusuna \u015f\u00fcpheler kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. \u00dcmniyye (temenni) ise, heves ve hayal ile isabetsizlikten kurtulamaz. Demek ki peygamberlerin ismeti (masum olmalar\u0131) kesinlik ifade eden vahiy y\u00f6n\u00fcyledir, yoksa ictihad\u0131yla hareket etti\u011fi zaman hata yapmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunun \u00fczerine Allah \u015feytan\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcpheleri giderir. Sonra da Allah \u00e2yetlerini tahk\u00eem eder, muhkemle\u015ftirir. Hi\u00e7bir \u015fekilde red edilmesi s\u00f6z konusu olmayacak, hata ihtimali bulunmayacak bir tarzda kuvvetle\u015ftirir. Burada zamanda de\u011fil, r\u00fctbede ter\u00e2h\u00ee (sonraya b\u0131rakmak) i\u00e7indir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir ger\u00e7e\u011fin g\u00fc\u00e7lendirilip muhkemle\u015ftirilmesi, \u015f\u00fcpheleri gidermekten sonra gelen daha \u00fcst\u00fcn bir mertebe, daha yukar\u0131 bir basamakt\u0131r. Allah her \u015feyi bilir, hikmet sahibidir.<\/p>\n
53-Her \u015feyi hakk\u0131yla bilen o oldu\u011fu gibi, \u015feytan\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilir. Yine her yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hikmetle yapt\u0131\u011f\u0131 gibi peygamberler de bile temenniyi \u015feytan\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 k\u0131lmas\u0131, sonra o \u015f\u00fcpheleri giderip \u00e2yetlerini muhkemle\u015ftirmesi de hikmetledir. \u015e\u00f6yleki: Bunlar \u015eeytan\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcpheleri kalplerinde hastal\u0131k bulunanlarla kalpleri kaskat\u0131 kesilmi\u015f bulunanlara bir mihnet ve bir azab vesilesi yapmak i\u00e7indir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar hep kuruntulara kap\u0131l\u0131r ve temenniler pe\u015finde dola\u015f\u0131rlar . Ger\u00e7ekten o zalimler haktan uzak, derin bir ayr\u0131l\u0131k i\u00e7indedir.” Aralar\u0131 o kadar a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, birle\u015fip uzla\u015fmay\u0131 kabul etmez. Her biri ba\u015fka bir kuruntu ile haktan uzakla\u015fm\u0131\u015f \u015fiddetli bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k ve tam bir ayr\u0131l\u0131k i\u00e7indedirler.<\/p>\n
54- Bir de kendilerine ilim verilmi\u015f olanlar \u015funu iyi bilsinler ki o Rabbinden gelen bir ger\u00e7ektir. Kur’\u00e2n veya o \u015feytan\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feyi giderip, \u00e2yetleri tahk\u00eem etmek Rabbin taraf\u0131ndan indirilmi\u015ftir. Yani Peygamber bir arzu ve temenniyi takip etti\u011fi zaman \u015feytan\u0131n bir \u015feyler kar\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131na imkan verilmeseydi veya o kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan \u015fey giderilip da Allah’\u0131n \u00e2yetleri muhkemle\u015ftirilmeseydi, vahiy ile temenni’nin fark\u0131 olmazd\u0131. O vakit ilim sahipleri de Kur’\u00e2n’\u0131n ve dolay\u0131s\u0131yla da peygamberli\u011fin Allah taraf\u0131ndan gelen bir ger\u00e7ek oldu\u011funu bilemezlerdi. Fakat Allah’\u0131n hikmetiyle \u00f6yle yap\u0131ld\u0131, Ta ki ilim sahipleri bilsinler de ona, o Kur’\u00e2n’a veya \u00e2yetleri tahkim i\u015fine iman etsinler B\u00f6ylece kalpleri ona ba\u011flan\u0131p sayg\u0131 duysun ve \u015f\u00fcphesiz Allah iman edenleri do\u011fru yola eri\u015ftirir. Bu \u00e2yetlerin ini\u015fi Garan\u0131k uydurmas\u0131 ile ilgili oldu\u011funa dair bir s\u00f6z vard\u0131r. (Onun i\u00e7in Necm, 53\/19-24: \u00e2yetlerin tefsirine bkz.)<\/p>\n
55- “\u0130nk\u00e2r edenler, kendilerine ans\u0131z\u0131n k\u0131yamet gelinceye veya ak\u00eem (k\u0131s\u0131r) bir g\u00fcn\u00fcn azab\u0131 gelinceye kadar Kur’\u00e2n’dan \u015f\u00fcphe etmekte devam edip giderler.”<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
56-62- 56- O g\u00fcn h\u00fck\u00fcmranl\u0131k yaln\u0131z Allah’\u0131nd\u0131r, O aralar\u0131nda h\u00fckm\u00fcn\u00fc verir. Art\u0131k iman edip yararl\u0131 i\u015f i\u015fleyenler nimet cennetlerindedirler.<\/p>\n
57- \u0130nk\u00e2r edip \u00e2yetlerimizi yalan sayanlar ise, i\u015fte bunlar i\u00e7in hak\u00eer d\u00fc\u015f\u00fcren bir azab vard\u0131r.<\/p>\n
58- Allah yolunda hicret edip de sonra \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f veya \u00f6lm\u00fc\u015f olanlara gelince, elbette Allah, onlar\u0131 g\u00fczel bir r\u0131z\u0131kla r\u0131z\u0131kland\u0131racakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah r\u0131z\u0131k verenlerin en hay\u0131rl\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n
59- Allah onlar\u0131 ho\u015fnud olacaklar\u0131 bir yere (cennete) elbette koyacakt\u0131r. \u015e\u00fcphesiz Allah Al\u00eemdir (her\u015feyi bilir) Hal\u00eemdir, (Kullar\u0131na yumu\u015fak davran\u0131r.)<\/p>\n
60- Bu b\u00f6yledir, kim kendisine yap\u0131lan cezaya ayn\u0131 ile kar\u015f\u0131l\u0131k verir de, sonra yine kendisine zul\u00fcm yap\u0131l\u0131rsa, muhakkak ki, Allah ona yard\u0131m eder. Allah \u015f\u00fcphesiz \u00e7ok af edicidir, \u00e7ok ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n
61- \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah, geceyi g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn i\u00e7ine sokar, g\u00fcnd\u00fcz\u00fc de gecenin i\u00e7ine sokar. \u015e\u00fcphesiz Allah, Sem\u00eedir (her\u015feyi i\u015fitir) Bas\u00eerdir (her\u015feyi g\u00f6r\u00fcr).<\/p>\n
62- (Bu sonsuz g\u00fc\u00e7 \u015fundand\u0131r) \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah, varl\u0131\u011f\u0131 kendinden olan Hak’t\u0131r. M\u00fc\u015friklerin O’nu b\u0131rak\u0131p da tap\u0131nd\u0131klar\u0131 putlar ise hep b\u00e2t\u0131ld\u0131r. \u015e\u00fcphesiz Allah, y\u00fccedir, b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi:<\/p>\n
63-66- *63- G\u00f6rmedin mi Allah’\u0131n g\u00f6kten indirdi\u011fi su ile yery\u00fcz\u00fc (nas\u0131l) yemye\u015fil oluyor? Ger\u00e7ekten Allah \u00e7ok l\u00fctufk\u00e2rd\u0131r, her \u015feyden haberdard\u0131r.<\/p>\n
64- G\u00f6klerde ve yerde ne varsa hep O’nundur. Do\u011frusu Allah m\u00fcsta\u011fn\u00eedir, \u00f6v\u00fclme\u011fe lay\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
65- G\u00f6rmedin mi ki, Allah b\u00fct\u00fcn yerdekileri ve emriyle denizlerde ak\u0131p giden gemileri hep sizin buyru\u011funuz alt\u0131na verdi. G\u00f6\u011f\u00fc de izni olmaks\u0131z\u0131n yere d\u00fc\u015fmekten o (koruyup havada) tutuyor. \u015e\u00fcphesiz Allah insanlara \u00e7ok \u015fefkatlidir, \u00e7ok merhametlidir.<\/p>\n
66- Size (ilk defa) hayat veren, sonra \u00f6ld\u00fcrecek olan, sonra da yeniden diriltecek olan O’dur. \u0130nsan ger\u00e7ekten pek nank\u00f6rd\u00fcr.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
67-72- * 67- Biz her \u00fcmmet i\u00e7in bir \u015feriat tayin ettik ki, onlar onunla amel ederler. Bunun i\u00e7in (ey Muhammed!) bu konuda seninle hi\u00e7bir zaman \u00e7eki\u015fmesinler. (\u0130nsanlar\u0131) Rabbine (ibadet etmeye) \u00e7a\u011f\u0131r. \u015e\u00fcphesiz sen ger\u00e7ekten hidayete g\u00f6t\u00fcren do\u011fru bir yol \u00fczerindesin. 68- E\u011fer seninle tart\u0131\u015f\u0131rlarsa, de ki: “Allah yapt\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 \u00e7ok iyi bilir.”<\/p>\n
69- Ayr\u0131l\u0131\u011fa d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u015feyler hakk\u0131nda k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc Allah aran\u0131zda h\u00fckm\u00fcn\u00fc verecektir.<\/p>\n
70- Bilmez misin ki, Allah, g\u00f6kte ve yerde ne varsa hepsini bilir. \u015e\u00fcphesiz bunlar bir kitabtad\u0131r. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki bunlar Allah’a pek kolayd\u0131r.<\/p>\n
71- Onlar Allah’\u0131 b\u0131rak\u0131p da O’nun, haklar\u0131nda hi\u00e7bir delil indirmedi\u011fi ve kendilerinde de bir bilgi bulunmayan \u015feylere taparlar. Zalimler i\u00e7in hi\u00e7bir yard\u0131mc\u0131 yoktur.<\/p>\n
72- \u00c2yetlerimiz kendilerine apa\u00e7\u0131k olarak okundu\u011fu zaman, o k\u00e2firlerin y\u00fczlerinden ink\u00e2rlar\u0131n\u0131 anlars\u0131n. Neredeyse, kendilerine \u00e2yetlerimizi okuyanlara sald\u0131racaklar. De ki: “\u015eimdi size ondan daha k\u00f6t\u00fc olan\u0131n\u0131 haber vereyim mi? O, ate\u015ftir. Allah bunu k\u00e2fir olanlara vaad buyurdu. O ne k\u00f6t\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f yeridir.”<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
73-76-73- Ey insanlar! Bir misal verilmektedir, \u015fimdi ona iyi kulak verin: Sizin Allah’\u0131 b\u0131rak\u0131p tapt\u0131klar\u0131n\u0131z bir araya gelseler, bir sinek bile yaratamayacaklard\u0131r.<\/p>\n
Sinek onlardan bir \u015fey kapsa onu kurtaramazlar. \u0130steyen de, istenen de \u00e2cizdir.<\/p>\n
74- Allah’\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc gere\u011fi gibi de\u011ferlendirip bilemediler. \u015e\u00fcphesiz ki Allah \u00e7ok kuvvetlidir, her \u015feye \u00fcst\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
75- Allah hem meleklerden, hem de insanlardan el\u00e7iler se\u00e7er. \u015e\u00fcphesiz Allah her \u015feyi i\u015fitir, her \u015feyi g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n
76- O ge\u00e7mi\u015flerini ve geleceklerini bilir. B\u00fct\u00fcn i\u015fler Allah’a d\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Me\u00e2l-i \u015eerifi<\/p>\n
77- Ey iman edenler! r\u00fck\u00fb edin, secdeye var\u0131n, Rabbinize kulluk edin, iyilik yap\u0131n ki kurtulabilesiniz.<\/p>\n
78- Allah u\u011frunda gerekti\u011fi gibi cihad edin. Sizi o se\u00e7mi\u015f, baban\u0131z \u0130brahim’in yolu olan dinde sizin i\u00e7in bir zorluk k\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Daha \u00f6nce ve Kur’\u00e2n’da, Peygamberin size \u015fahid olmas\u0131, sizin de insanlara \u015fahid olman\u0131z i\u00e7in, size m\u00fcsl\u00fcman ad\u0131n\u0131 veren O’dur. Art\u0131k namaz k\u0131l\u0131n, zekat verin, Allah’a sar\u0131l\u0131n. O sizin sahibinizdir. O ne g\u00fczel sahip ve ne g\u00fczel yard\u0131mc\u0131d\u0131r!<\/p>\n
77- “Ey iman edenler! R\u00fck\u00fb edin, secdeye var\u0131n.” Yani r\u00fck\u00fb edip, secdelere vararak namaz k\u0131l\u0131n\u0131z. Rivayet edildi\u011fine g\u00f6re \u0130sl\u00e2m’\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda, bu \u00e2yet ininceye kadar, namazda bazan r\u00fck\u00fba var\u0131rlar, bazan da secde ederlerdi. Bu \u00e2yetle her ikisinin de bir arada, ayn\u0131 namazda yap\u0131lmalar\u0131 emredilmi\u015ftir. \u015eu halde buradaki secde til\u00e2vet secdesi de\u011fil, namaz\u0131n r\u00fckunlerinden olan secdedir. Fakat \u0130mam \u015e\u00e2fii hazretleri bu \u00e2yette de til\u00e2vet secdesinin gerekli oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Rabbinize ibadet ediniz, yani r\u00fck\u00fb ve secdelerinizi Rabbinize ibadet maksat ve niyetiyle yap\u0131n\u0131z. Bir de yaln\u0131z namaz k\u0131lmakla vazifenizin bitti\u011fini sanmay\u0131n\u0131z. Aksine emrolunan di\u011fer ibadetleri de yap\u0131n\u0131z. Yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z ibadetleri ba\u015fkas\u0131 i\u00e7in de\u011fil, s\u0131rf Rabbiniz olan Allah i\u00e7in yap\u0131n\u0131z. Ve hay\u0131r i\u015fleyiniz; namaz ve di\u011fer ibadetlerden ba\u015fka bir de her i\u015finizde hay\u0131r ve sevap getiren \u015feyleri ara\u015ft\u0131r\u0131p, nafile ibadetler, yak\u0131n akrabay\u0131 g\u00f6zetmek, g\u00fczel ahl\u00e2k insanlara yararl\u0131 olmak ve Allah’\u0131n yarat\u0131klar\u0131na \u015fefkat gibi g\u00fcc\u00fcn\u00fcz\u00fcn yetebildi\u011fi iyili\u011fi yap\u0131n\u0131z ki kurtulu\u015f \u00fcmit edebilesiniz. Yani bunlar\u0131 yapmakla amellerinize g\u00fcvenerek kurtulu\u015funuzun kesin oldu\u011funa h\u00fckmetmeksizin \u00fcmit besleyebilirsiniz. \u00c7\u00fcnk\u00fc kurtulu\u015f asl\u0131nda Allah’\u0131n bir l\u00fctfudur. Fakat “Kul, yapt\u0131\u011f\u0131 nafile ibadetlerle s\u00fcrekli bana yakla\u015f\u0131r.” kuds\u00ee hadisinin ifade etti\u011fi anlam\u0131 gere\u011fince Allah’a yakla\u015fmak yaln\u0131z farz olan ibadetlerle de\u011fil, onlara eklenen nafile ibadetlerle olur. “Hay\u0131r i\u015fleyin” emri de \u00f6zellikle bu m\u00e2n\u00e2y\u0131 bildirmektedir.<\/p>\n
78-Ve \u00f6zellikle Allah u\u011frunda gerekti\u011fi gibi hakk\u0131yla cihad ediniz.<\/p>\n
Cihad: D\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 savunmada b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u00fc harcamakt\u0131r ki, \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131md\u0131r: Birincisi, a\u00e7\u0131k\u00e7a kendini belli etmi\u015f d\u00fc\u015fman ile yap\u0131lan cihad. \u0130kincisi, \u015feytan ile yap\u0131lan cihad. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de nefis ile yap\u0131lan cihadd\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 buradaki cihaddan maksat ilk \u015f\u0131ktakidir demi\u015fler, baz\u0131lar\u0131 da hev\u00e2 ve nefisle yap\u0131lan cihad oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. Fakat en do\u011fru olan \u00fc\u00e7 k\u0131sm\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc de i\u00e7ine alm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu kapsam, hakikat ile mecaz\u0131n bir araya getirilmesi kabilinden de\u011fil, cihad kavram\u0131n\u0131n kendi kapsam\u0131n\u0131n bir gere\u011fidir. \u015e\u00fcphesiz m\u00fccahede tabiri mukatele (sava\u015fmak) tabirinden daha geneldir. Nitekim rivayet olunur ki, Hz. Hasan bu \u00e2yeti okumu\u015f ve demi\u015ftir ki: Adam, Allah u\u011frunda cihad eder, oysa d\u00fc\u015fmana bir tek k\u0131l\u0131\u00e7 bile vurmam\u0131\u015ft\u0131r. Sonra Allah u\u011frunda cihad etmenin hakk\u0131 da onun hak ve ihlasa uygun olmas\u0131, haks\u0131zl\u0131ktan, k\u00f6t\u00fc gaye ve maksatlardan uzak olmas\u0131, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar gev\u015feklik ve tembellikten ar\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
O sizi se\u00e7ti, yani ey Muhammed \u00fcmmeti, d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 cihad i\u00e7in sizi Allah kendisi se\u00e7ti. Din i\u015finde \u00fczerinize hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7l\u00fck y\u00fcklemedi. Size emretti\u011fi dindeki m\u00fckellefiyetlerinizi rahmetinin geni\u015fli\u011fine uygun d\u00fc\u015fecek \u015fekilde k\u0131ld\u0131. (Bakara, 2\/286. \u00e2yetin tefsirine bkz.) Di\u011fer dinler gibi a\u011f\u0131r, \u00e7ekilmez y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri y\u00fcklemedi. Herkesin s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131na, ihtiyac\u0131na, mazeretine g\u00f6re ruhsatlar verdi. Mesela ayakta namaz k\u0131lamayan\u0131n oturmas\u0131na, oturamayan\u0131n \u00eema ile k\u0131lmas\u0131na m\u00fcsaade etti, kolayl\u0131klar g\u00f6sterdi. Cihad\u0131 da yeterli bir g\u00fcc\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 ile orant\u0131l\u0131 olarak farz k\u0131ld\u0131. Baban\u0131z \u0130brahim’in dininde oldu\u011fu gibi bundan \u00f6nce ve bunda size m\u00fcsl\u00fcmanlar ismini o takt\u0131.Yani gerek bu Kur’\u00e2n’da ve gerek Hz. \u0130brahim ve \u0130smail’in “Soyumuzdan bir toplulu\u011fu da sana boyun e\u011fen bir \u00fcmmet yap.” (Bakara, 2\/128) duas\u0131nda oldu\u011fu gibi ge\u00e7mi\u015fte size m\u00fcsl\u00fcman ismini Allah takt\u0131 ki Peygamber size kar\u015f\u0131 \u015fahid olsun siz de b\u00fct\u00fcn insanlara kar\u015f\u0131 \u015fahidler olas\u0131n\u0131z. Yani hakk\u0131yla cihad yapman\u0131n, dine uyman\u0131n ve m\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131 ya\u015faman\u0131n nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 Peygamber size bizzat yaparak g\u00f6sterip \u00f6\u011fretsin; hakk\u0131n \u015fahidi, pe\u015finden gidilecek bir \u00f6rnek olsun. Siz de ona uymak suretiyle b\u00fct\u00fcn insanlar i\u00e7in, hakk\u0131n \u00f6rnek tutulacak birer \u015fahidleri olas\u0131n\u0131z. Art\u0131k gere\u011fi \u00fczere namaz\u0131 k\u0131l\u0131n, zekat\u0131 verin ve Allah’\u0131n dinine sar\u0131l\u0131n ki Mevl\u00e2n\u0131z O’dur. \u0130\u015finizi g\u00f6recek emir sahibiniz, sizi kurtaracak efendiniz, yard\u0131mc\u0131n\u0131z ancak Allah’t\u0131r. O ne g\u00fczel Mevl\u00e2 ve ne g\u00fczel yard\u0131mc\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
22-HAC: 1-2- “K\u0131yamet g\u00fcn\u00fcn\u00fcn sars\u0131nt\u0131s\u0131, b\u00fcy\u00fck bir \u015feydir…” (Zilz\u00e2l S\u00fbresi’nin tefsirine bkz.) Me\u00e2l-i \u015eerifi 3-4- 3- \u0130nsanlardan baz\u0131lar\u0131 Allah hakk\u0131nda bir bilgisi olmad\u0131\u011f\u0131 halde tart\u0131\u015f\u0131r da her az\u0131l\u0131 \u015feytan\u0131n ard\u0131na d\u00fc\u015fer. 4- (O \u015feytanki) hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle h\u00fck\u00fcm verilmi\u015ftir: \u015e\u00fcphesiz kim onu dost edinirse, o muhakkak onu sapt\u0131r\u0131r ve do\u011fruca cehennem azab\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Me\u00e2l-i \u015eerifi 5- …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12085,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1003],"tags":[1188,1187,5030,5031,5219,5351,5222,5220,1583,5221,1582,1586],"class_list":["post-1906","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hak-dini-kuran-dili","tag-22-hac","tag-22-hac-tefsiri","tag-elmalili","tag-elmalili-hamdi-yazir","tag-elmalili-tefsir-oku","tag-hak-dini-kuran-dili","tag-hak-dini-tefsiri","tag-hamdi-yazir-tefsir-oku","tag-kuran","tag-sure-tefsirleri","tag-tefsir","tag-tefsir-oku"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1906","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1906"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1906\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12085"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1906"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1906"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1906"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}