{"id":2401,"date":"2012-01-17T08:20:17","date_gmt":"2012-01-17T08:20:17","guid":{"rendered":"http:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/\/?p=2401"},"modified":"2012-01-17T08:20:55","modified_gmt":"2012-01-17T08:20:55","slug":"necm-suresinin-1-28-ayet-tefsiri-fizilalil-kuran-seyyid-kutub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/necm-suresinin-1-28-ayet-tefsiri-fizilalil-kuran-seyyid-kutub\/","title":{"rendered":"Necm Suresi’nin 1-32.Ayet Tefsiri – Fizilal’il Kur’an – Seyyid Kutub"},"content":{"rendered":"

1- Kayan y\u0131ld\u0131z hakk\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n

2- Arkada\u015f\u0131n\u0131z Muhammed ne sap\u0131tt\u0131 ne de az\u0131tt\u0131.<\/p>\n

3- O havadan konu\u015fmuyor.<\/p>\n

4- S\u00f6yledikleri, kendisine indirilen bir vahiydir.<\/p>\n

5- Bu vahyi O’na m\u00fcthi\u015f g\u00fc\u00e7leri olan Cebrail \u00f6\u011fretti.<\/p>\n

6- O \u00fcst\u00fcn yetenekli melek do\u011fruldu.<\/p>\n

7- Y\u00fcce ufuktayken.<\/p>\n

8- Sonra yakla\u015ft\u0131, yere do\u011fru uzand\u0131.<\/p>\n

9- \u00d6yle ki, Peygamberle aralar\u0131 iki yay aral\u0131\u011f\u0131 ya da daha yak\u0131n oldu.<\/p>\n

10- O anda Allah diledi\u011fi mesaj\u0131 Kul’una vahyetti.<\/p>\n

11- O’nun g\u00f6nl\u00fc, g\u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yalanlamad\u0131.<\/p>\n

12- Siz \u015fimdi g\u00f6z\u00fc ile g\u00f6rd\u00fckleri hakk\u0131nda O’nunla tart\u0131\u015fmaya m\u0131 giri\u015fiyorsunuz?<\/p>\n

13- O, Cebrail’i bir ba\u015fka ini\u015finde de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

14 En u\u00e7taki a\u011fac\u0131n (Sidret-\u00fcl M\u00fcnteha’n\u0131n) yan\u0131nda.<\/p>\n

15- Yan\u0131ba\u015f\u0131nda me’va cenneti vard\u0131.<\/p>\n

16- O s\u0131rada a\u011fac\u0131 yaman bir \u015fey b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

17- Muhammed’in g\u00f6z\u00fc ne yana kayd\u0131 ve ne de \u00f6teye ge\u00e7ti<\/p>\n

18- O ger\u00e7ekten Rabb’inin baz\u0131 b\u00fcy\u00fck ayetlerini g\u00f6rd\u00fc.<\/strong><\/p>\n

Surenin bu ilk ayetlerini okurken Peygamberimizin kalbinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 o ayd\u0131nl\u0131k, o engin, o u\u00e7ar\u0131 ufukta bir ka\u00e7 saniyeli\u011fine ya\u015f\u0131yoruz. Nurdan kanatlarla y\u00fcce ruhlar\u0131n o engin alemine do\u011fru s\u00fcz\u00fcl\u00fcyoruz; o ilahi melodinin ok\u015fay\u0131c\u0131 namelerini s\u00f6zc\u00fcklerin titre\u015fimlerinde, \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131nda ve mesajlar\u0131nda i\u015fitiyoruz.<\/p>\n

Evet, birka\u00e7 saniyeli\u011fine Peygamberimizin kalbi ile ba\u015fba\u015fa ya\u015f\u0131yoruz. Bu kalp a\u00e7\u0131kt\u0131r, \u00f6rt\u00fcs\u00fczd\u00fcr, perdesi kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fcceler aleminden mesaj almaktad\u0131r. \u0130\u015fitiyor ve g\u00f6r\u00fcyor. Ald\u0131\u011f\u0131 mesaj\u0131 i\u00e7ine sindiriyor. Asl\u0131nda bu saniyeler o saf kalbe \u00f6zg\u00fc saniyelerdir. Fakat y\u00fcce Allah, kullar\u0131na l\u00fctufta bulunarak bu saniyeleri canl\u0131 bir tasvir \u00fcslubu ile onlara anlat\u0131yor. O saniyelerin seslerini, \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 ve mesajlar\u0131n\u0131 kullar\u0131n kalplerine aktar\u0131yor. Onlara bu saf kalbin y\u00fcceler aleminin eteklerinde ge\u00e7en gezisini tasvir ediyor. Ad\u0131m ad\u0131m, sahne sahne, kesit kesit onlara bu gezinin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 sunuyor. \u00d6yle ki, bu ayetlerin okuyucular\u0131, bu gezinin tan\u0131klar\u0131ym\u0131\u015f gibi oluyorlar.<\/p>\n

Bu \u00e7arp\u0131c\u0131 niteleme, y\u00fcce Allah’\u0131n bir yemini ile ba\u015fl\u0131yor: “Kayan y\u0131ld\u0131z hakk\u0131 i\u00e7in.”<\/p>\n

Burada y\u0131ld\u0131z\u0131n par\u0131ldamas\u0131, sonra y\u00f6r\u00fcngesinden kay\u0131p yere yakla\u015fmas\u0131 hareketini g\u00f6zl\u00fcyoruz. Bu hareketli sahne, ad\u0131na yemin edilen Cebrail’in sahnesine t\u0131pat\u0131p benziyor. Okuyoruz:<\/p>\n

“Y\u00fcce ufuktayken.<\/p>\n

Sonra yakla\u015ft\u0131, yere do\u011fru uzand\u0131.<\/p>\n

\u00d6yle ki, Peygamber ile aralar\u0131 iki yay aral\u0131\u011f\u0131 ya da daha yak\u0131n oldu.<\/p>\n

O anda Allah, Kul’una diledi\u011fi mesaj\u0131 vahyetti.”<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi surenin ilk ayetlerinden itibaren sahneler, hareketler, \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar ve mesajlar aras\u0131nda uyum g\u00f6zetiliyor.<\/p>\n

Evet “Kayan y\u0131ld\u0131z hakk\u0131 i\u00e7in”.<\/p>\n

Bu yemin c\u00fcmlesinde kasdedilen y\u0131ld\u0131z\u0131n hangi y\u0131ld\u0131z oldu\u011fu konusunda \u00e7e\u015fitli yorumlar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yorumlar\u0131n en akla yak\u0131n olan\u0131 burada “\u015eira” y\u0131ld\u0131z\u0131na i\u015faret edildi\u011fini ileri s\u00fcren g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. O d\u00f6nemin baz\u0131 m\u00fc\u015frikleri “\u015eira” y\u0131ld\u0131z\u0131na tap\u0131yorlard\u0131. Ayr\u0131ca surenin sonlar\u0131na do\u011fru bu y\u0131ld\u0131z\u0131n ad\u0131ndan \u015f\u00f6yle s\u00f6zediliyor:<\/p>\n

“(Baz\u0131 m\u00fc\u015friklerin tapt\u0131klar\u0131) `\u015eira’ y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n Rabb’i de O’dur.”<\/p>\n

Eski \u00e7a\u011flarda bu “\u015eira” y\u0131ld\u0131z\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6nem verilirdi. Bilindi\u011fi gibi eski M\u0131s\u0131rl\u0131lar\u0131n hesaplar\u0131na g\u00f6re bu y\u0131ld\u0131z, y\u00f6r\u00fcngesinin tepe noktas\u0131ndan ge\u00e7erken Nil nehri ta\u015f\u0131yordu. Bu y\u00fczden bu y\u0131ld\u0131z\u0131 izlerler, hareketlerini g\u00f6zlerlerdi. Eski \u0130ran ve Arap masallar\u0131nda bu y\u0131ld\u0131zdan s\u0131k s\u0131k s\u00f6zedildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu y\u00fczden ayette bu y\u0131ld\u0131za i\u015faret edilmi\u015f olmas\u0131, akla yak\u0131n bir ihtimaldir. Peki niye bu y\u0131ld\u0131z\u0131n “kayma” sahnesi se\u00e7ildi? Akla gelen ilk ihtimal bu se\u00e7imin yukarda s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz uyumun sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bir ba\u015fka gerek\u00e7e de okuyucuya \u015fu mesaj\u0131 vermek olabilir: Bir y\u0131ld\u0131z ne kadar kocaman ve g\u00f6rkemli olursa olsun, y\u00f6r\u00fcngesinden kayar, yerini de\u011fi\u015ftirir. \u00d6yleyse tap\u0131lmaya, ilah edinmeye lay\u0131k de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc de\u011fi\u015fmezlik, y\u00fccelik ve s\u00fcreklilik, ilah\u0131n vazge\u00e7ilmez niteliklerindendir.<\/p>\n

\u0130lk ayet yemin c\u00fcmlesi idi. Yeminin konusu ise Peygamberimizin m\u00fc\u015friklere anlatt\u0131\u011f\u0131 “vahiy” meselesi, bu vahyin niteli\u011fidir. Okuyal\u0131m:<\/p>\n

“Arkada\u015f\u0131n\u0131z Muhammed ne sap\u0131tt\u0131 ne de az\u0131tt\u0131.<\/p>\n

O havadan konu\u015fmuyor.<\/p>\n

S\u00f6yledikleri kendisine indirilen bir vahiydir: ‘<\/p>\n

Yani arkada\u015f\u0131n\u0131z Muhammed -sal\u00e2t ve sel\u00e2m \u00fczerine olsun- ak\u0131ll\u0131 bir insand\u0131r, \u015fa\u015fk\u0131n de\u011fildir; do\u011fru yoldad\u0131r, sap\u0131k de\u011fildir; samimidir, k\u00f6t\u00fc niyetli de\u011fildir; Hak’tan, yani Allah’tan ald\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi size duyuruyor. Kuruntulu, uydurmac\u0131 veya iftirac\u0131 de\u011fildir. Size mesaj iletirken havadan konu\u015fmuyor. S\u00f6yledikleri, kendisine indirilmi\u015f bir vahiydir. O do\u011fru ve g\u00fcvenilir bir arac\u0131 s\u0131fat\u0131 ile kendisine gelen vahyi size duyurmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu vahyin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 belli, hangi yoldan geldi\u011fi belli, nas\u0131l bir \u00e7izgi izledi\u011fi bellidir. Peygamber bu vahyin izledi\u011fi yolu g\u00f6zleri ile kalbi ile g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu konuda kuruntuya kap\u0131lm\u0131\u015f ya da aldanm\u0131\u015f, yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f de\u011fildir. Okuyal\u0131m:<\/p>\n

“Bu vahyi O’na m\u00fcthi\u015f g\u00fc\u00e7leri olan Cebrail \u00f6\u011fretti. O \u00fcst\u00fcn yetenekli melek do\u011fruldu.<\/p>\n

Y\u00fcce ufuktayken.<\/p>\n

Sonra yakla\u015ft\u0131, yere do\u011fru uzand\u0131.<\/p>\n

\u00d6yle ki, Peygamber ile aralar\u0131 iki yay aral\u0131\u011f\u0131 ya da daha yak\u0131n oldu.<\/p>\n

O anda Allah, Kul’una diledi\u011fi mesaj\u0131 vahyetti.<\/p>\n

O’nun g\u00f6nl\u00fc, g\u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yalanlamad\u0131.<\/p>\n

Siz \u015fimdi g\u00f6z\u00fc ile g\u00f6rd\u00fckleri hakk\u0131nda.<\/p>\n

O’nunla tart\u0131\u015fmaya m\u0131 giri\u015fiyorsunuz?”<\/p>\n

“M\u00fcthi\u015f g\u00fc\u00e7leri olan, \u00fcst\u00fcn yetenekli melek” Cebrail’dir. Arkada\u015f\u0131n\u0131z Muhammed’in size duyurdu\u011fu mesaj\u0131 O’na \u00f6\u011freten bu melektir. Vahiy yolu budur. Vahiy ama\u00e7l\u0131 gezi i\u015fte b\u00f6yle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Olay b\u00fct\u00fcn ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ile g\u00f6zler \u00f6n\u00fcndedir. O \u00fcst\u00fcn yetenekli melek “y\u00fcce ufuktayken” do\u011fruldu. B\u00f6ylece Muhammed O’nu g\u00f6rd\u00fc. Bu olay vahyin ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti. O s\u0131rada Muhammed, Cebrail’i asl\u0131nda oldu\u011fu gibi, y\u00fcce Allah taraf\u0131ndan nas\u0131l yarat\u0131lm\u0131\u015f ise \u00f6yle g\u00f6rd\u00fc. Sonra Cebrail kendisine yakla\u015ft\u0131, O’na do\u011fru uzand\u0131, yere sadece iki yay uzunlu\u011fu kadar bir mesafe kald\u0131. Yani birbirlerine alabildi\u011fine yakla\u015ft\u0131lar. Arkas\u0131ndan y\u00fcce Allah, Kul’una “diledi\u011fi” mesaj\u0131 indirdi. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi ilahi mesajdan s\u00f6zeden ifade k\u0131sa, y\u00fcceltici ve g\u00f6rkem y\u00fckleyicidir.<\/p>\n

Demek ki, “uzaktan g\u00f6rme” olay\u0131n\u0131 izleyen bir “yak\u0131ndan g\u00f6rme” olay\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Olay vahiy, \u00f6\u011fretme, g\u00f6rme ve kesinlikle emin olma olay\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Olayda “g\u00f6rme yan\u0131lg\u0131s\u0131”, “g\u00f6z aldanmas\u0131” s\u00f6zkonusu de\u011fildir. Bu y\u00fczden tart\u0131\u015fmaya ve demogojiye kapal\u0131d\u0131r. Okuyal\u0131m:<\/p>\n

“O’nun g\u00f6nl\u00fc, g\u00f6z\u00fcn\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yalanlamad\u0131.<\/p>\n

\u015eimdi siz, g\u00f6z\u00fc ile g\u00f6rd\u00fckleri konusunda O’nunla tart\u0131\u015fmaya m\u0131 giri\u015fiyorsunuz?”<\/p>\n

G\u00f6nl\u00fcn g\u00f6rmesi daha do\u011fru, daha de\u011fi\u015fmezdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu durumda g\u00f6z aldanmas\u0131 ihtimali ortadan kalkar. K\u0131sacas\u0131 Muhammed, -sal\u00e2t ve sel\u00e2m \u00fczerine olsun- Cebrail’i g\u00f6zleri ile g\u00f6rd\u00fc, kesinlikle tan\u0131d\u0131 ve g\u00f6n\u00fcl g\u00f6z\u00fc ile kavrad\u0131 ki, o vahyin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan bir melektir, y\u00fcce Allah’\u0131n kendisine g\u00f6nderdi\u011fi bir el\u00e7idir; geli\u015finin sebebi ilahi mesaj\u0131 Peygamberimize \u00f6\u011fretmekti, Peygamberimiz de ondan \u00f6\u011frendiklerini insanlara duyurmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc idi. \u00d6yleyse demogoji ve tart\u0131\u015fma sona erdi. Madem ki, kalp g\u00fcvendi ve g\u00f6n\u00fcl kesin inanca kavu\u015ftu. Art\u0131k bu t\u00fcr inat\u00e7\u0131 reaksiyonlara yer yoktur.<\/p>\n

Peygamberimizin Cebrail’i \u00f6z k\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile g\u00f6rmesi, sadece bir kereli\u011fine olmu\u015f bir olay de\u011fildi. Ayn\u0131 olay daha sonra bir kere daha ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Okuyal\u0131m:<\/p>\n

“O, Cebrail’i bir ba\u015fka ini\u015finde de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

En u\u00e7taki a\u011fac\u0131n (Sidret-\u00fcl M\u00fcnteha’n\u0131n) yan\u0131nda.<\/p>\n

Yan\u0131ba\u015f\u0131nda Me’va cenneti vard\u0131.<\/p>\n

O s\u0131rada a\u011fac\u0131 yaman bir \u015fey b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

Muhammed’in g\u00f6z\u00fc ne yana kayd\u0131 ne de \u00f6teye ge\u00e7ti.<\/p>\n

O ger\u00e7ekten Rabb’inin baz\u0131 b\u00fcy\u00fck ayetlerini g\u00f6rd\u00fc: ‘<\/p>\n

Elimizdeki en g\u00fcvenilir bilgiye g\u00f6re bu “ikinci g\u00f6rme” olay\u0131 Mirac gecesi meydana gelmi\u015fti. O gece Cebrail, Peygamberimize “en u\u00e7taki a\u011fac\u0131n yan\u0131nda” \u00f6z k\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile bir kez daha yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Okudu\u011fumuz ayetlerin ikincisinde ge\u00e7en “sidret” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc “bir t\u00fcr a\u011fa\u00e7” anlam\u0131na gelir. Bu a\u011fac\u0131n “en u\u00e7taki a\u011fa\u00e7” olmas\u0131 demek, bu a\u011fac\u0131n var\u0131labilecek son noktada olmas\u0131 demektir. Ayetin verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re bu a\u011fac\u0131n yan\u0131ba\u015f\u0131nda “Me’va” cenneti vard\u0131r. Acaba bu u\u00e7 nokta, mirac yolculu\u011funun son noktas\u0131 m\u0131d\u0131r, yoksa bu nokta Peygamberimiz ile Cebrail’in beraberliklerinin biti\u015f noktas\u0131d\u0131r da Cebrail bu noktada durduktan sonra Peygamberimiz tek ba\u015f\u0131na yolculu\u011funa devam ederek Rabb’inin Ar\u015f’\u0131n\u0131n daha yak\u0131nlar\u0131na m\u0131 y\u00fckselmi\u015ftir? Bunlar t\u00fcm\u00fc ile sadece y\u00fcce Allah’\u0131n bilgisine a\u00e7\u0131k “gayb” konular\u0131d\u0131r. Y\u00fcce Allah’\u0131n se\u00e7kin kulu Hz. Muhammed’e -sal\u00e2t ve sel\u00e2m \u00fczerine olsun- a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bu konulara ili\u015fkin bize gelen bilgi sadece bu kadard\u0131r. Bu olaylar\u0131n nas\u0131l olduklar\u0131n\u0131 kavramak bizim g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. \u0130nsano\u011flunun bu olaylar\u0131 kavrayabilmesi i\u00e7in insanlar\u0131n ve meleklerin yarat\u0131c\u0131s\u0131 olan, insan\u0131n ve meleklerin ay\u0131r\u0131c\u0131 niteliklerini bilen y\u00fcce Allah’\u0131n diledi\u011finin bu yolda olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Olaya g\u00fc\u00e7 ve kesinlik kazand\u0131rmak amac\u0131 ile ayette “en u\u00e7taki a\u011fac\u0131n yan\u0131nda” ger\u00e7ekle\u015fen bu g\u00f6rmeye e\u015flik eden bir ayr\u0131nt\u0131ya de\u011finiliyor. Okuyoruz:<\/p>\n

“O s\u0131rada a\u011fac\u0131 yaman bir \u015fey b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc.”<\/p>\n

Yaln\u0131z a\u011fac\u0131 neyin b\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00f6zkonusu “b\u00fcr\u00fcme” olay\u0131 tan\u0131mlanamayacak ve bi\u00e7imi belirtilemeyecek derecede m\u00fcthi\u015f ve g\u00f6rkemlidir.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu olup bitenler kesin birer ger\u00e7ektir. Okuyal\u0131m:<\/p>\n

“Muhammed’in g\u00f6z\u00fc ne yana kayd\u0131, ne de \u00f6teye ge\u00e7ti.”<\/p>\n

Yani ne bir g\u00f6z kaymas\u0131, ne de bak\u0131\u015f sekmesi s\u00f6zkonusu de\u011fildi. Ortada ku\u015fkulu bir yan\u0131 olmayan, sam olma ihtimali bulunmayan a\u00e7\u0131k ve kesin bir “g\u00f6rme” olay\u0131 vard\u0131. Bu olayd\u0131 Peygamberimiz, y\u00fcce Rabb’inin baz\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc mucizelerini g\u00f6zlemi\u015f, kalbi \u00e7\u0131plak ve \u00f6rt\u00fcs\u00fcz ger\u00e7ekle ileti\u015fim kurmu\u015ftu.<\/p>\n

Buna g\u00f6re olay “vahiy” olay\u0131d\u0131r. Ortada \u00e7\u0131plak g\u00f6zle ger\u00e7ekle\u015fen bir g\u00f6zlem, yan\u0131lg\u0131s\u0131z bir g\u00f6rme, ku\u015fku i\u00e7ermeyen bir kesinlik, dolays\u0131z bir ileti\u015fim, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bilgi, somut bir yolda\u015fl\u0131k, t\u00fcm ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ve a\u015famalar\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f bir yolculuk vard\u0131r. Ey m\u00fc\u015frikler, i\u015fte “arkada\u015f\u0131n\u0131z” Muhammed’in -sal\u00e2t ve sel\u00e2m \u00fczerine olsun- size y\u00f6neltti\u011fi \u00e7a\u011fr\u0131 bu “kesinlik” temeline dayan\u0131yor. Durum b\u00f6yleyken, siz O’nun bu \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 reddediyor, yalanl\u0131yorsunuz; O’na inen vahyin do\u011frulu\u011fundan ku\u015fku duyuyorsunuz. Oysa O, sizin \u00f6teden beri tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131z, deneyden ge\u00e7irdi\u011finiz eski bir arkada\u015f\u0131n\u0131zd\u0131r. Size yabanc\u0131 biri de\u011fil ki, huyunu ve karakterini bilmemi\u015f olas\u0131n\u0131z. Ayr\u0131ca Rabb’i de O’nu onayl\u0131yor, do\u011fru s\u00f6yledi\u011fine yemin ediyor; O’na nas\u0131l, hangi \u015fartlar ortas\u0131nda ve kimin eli ile vahiy indirdi\u011fini, bu vahiy mele\u011fi ile nas\u0131l bulu\u015ftu\u011funu, onu nerede g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc size ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde anlat\u0131yor.<\/p>\n

\u0130\u015fte Peygamberimizin m\u00fc\u015friklere y\u00f6neltti\u011fi \u00e7a\u011fr\u0131 b\u00f6ylesine kesin esaslara dayan\u0131yor. Peki, onlar\u0131n tap\u0131nmalar\u0131, ilahlar\u0131 ve bu yoldaki masallar\u0131 neye dayan\u0131yor? Onlar, L\u00e2t, Uzza ve Menat ad\u0131n\u0131 takt\u0131klar\u0131 putlara taparken, bunlar\u0131n birer melek olduklar\u0131n\u0131, meleklerin Allah’\u0131n k\u0131zlar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 ve Allah kat\u0131nda insanlara arac\u0131l\u0131k edeceklerini beklediklerini ileri s\u00fcrerken, bu bulan\u0131k iddialar\u0131 ileri s\u00fcrerken neye dayan\u0131yorlar? Bu saplant\u0131lar\u0131, bu as\u0131ls\u0131z kuruntular\u0131 herhangi bir belgeye, herhangi bir kan\u0131ta, herhangi bir g\u00fc\u00e7l\u00fc deste\u011fe dayan\u0131yor mu? \u0130\u015fte surenin ikinci kesitinde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak i\u015flenen tema budur. Okuyoruz:<\/p>\n

19- L\u00e2t ve Uzza hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz nedir?<\/p>\n

20- Ya bunlar\u0131n \u00f6b\u00fcr\u00fc, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc olan Menat hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/p>\n

21- Demek erkekler sizin, di\u015filer Allah’\u0131n, \u00f6yle mi?<\/p>\n

22- \u00d6yleyse bu haks\u0131z bir b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrmedir.<\/strong><\/p>\n

“Lat” \u00fczerinde yaz\u0131lar bulunan beyaz bir kaya par\u00e7as\u0131 idi. Taif’te bulunan bu putun \u00fczerinde bir yap\u0131 vard\u0131. Yap\u0131 \u00f6rt\u00fc ile kapl\u0131 idi. Tap\u0131na\u011f\u0131n s\u00fcrekli bek\u00e7isi vard\u0131. Ayr\u0131ca bir avlu ile \u00e7evrili idi. Bu puta Sak\u0131fo\u011fullar\u0131 ile yanda\u015flar\u0131ndan olu\u015fmu\u015f Taifliler taparlard\u0131. Taifliler di\u011fer arap kabilelerine kar\u015f\u0131 bu putla \u00f6v\u00fcn\u00fcrlerdi. Yaln\u0131z Kurey\u015flilere kar\u015f\u0131 \u00f6v\u00fcnemezlerdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kurey\u015fliler Hz. \u0130brahim taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f olan K\u00e2be’nin sahipleri idiler. Bu putun ad\u0131 olan “L\u00e2t” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, “Allah” \u00f6zel isminin di\u015fili (m\u00fcennesi) say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n

“Uzza” Mekke ile Taif aras\u0131ndaki “Nahte” denen yerde bulunan bir a\u011fa\u00e7t\u0131, bu a\u011fac\u0131n \u00fczerinde bir an\u0131t-yap\u0131 vard\u0131 ve an\u0131t da bir perde ile \u00f6rt\u00fcl\u00fc idi. Bu puta Kurey\u015fliler tapard\u0131. Nitekim Ebu S\u00fcfyan Uhud sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde m\u00fcsl\u00fcmanlara “Bizim Uzza’m\u0131z var, sizin Uzza’n\u0131z yok” demi\u015fti. Bu s\u00f6zler Peygamberimizin kula\u011f\u0131na var\u0131nca m\u00fcsl\u00fcmanlara \u015fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vermelerini \u00f6nerdi; “Ona deyiniz ki, bizim Rabb’imiz var, fakat sizin Rabb’iniz yok”. “Uzz\u00e0 \u00b0 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc de “Aziz” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn di\u015fili (m\u00fcennesi) kabul ediliyordu.<\/p>\n

“Menat” adl\u0131 put ise Mekke ile Medine aras\u0131ndaki bir sapa yol \u00fczerinde bulunan “Mu\u015fellel” denen yerde idi. Huzaa, Evs ve Hazre\u00e7 kabileleri cahiliyye d\u00f6nemlerinde bu puta taparlar ve K\u00e2be’yi ziyaret etmeye giderken yolculuklar\u0131na onun yan\u0131ndan ba\u015flarlard\u0131.<\/p>\n

Arap yar\u0131madas\u0131nda bunlar\u0131n yan\u0131s\u0131ra \u00e7e\u015fitli kabileler taraf\u0131ndan tap\u0131lan daha pek \u00e7ok put vard\u0131. Fakat bu \u00fc\u00e7\u00fc s\u00f6zkonusu putlar\u0131n en b\u00fcy\u00fckleri idi.<\/p>\n

\u00d6yle san\u0131l\u0131yor ki, bu d\u00fczmece ilahlar meleklerin sembolleri idiler. Melekler ise Araplarca “di\u015fi” varl\u0131klar say\u0131l\u0131yor ve Allah’\u0131n k\u0131zlar\u0131 kabul ediliyordu. Bu gerek\u00e7e ile onlara tap\u0131yorlard\u0131. B\u00f6yle durumlarda \u00e7o\u011funlukla i\u015fin \u00f6z\u00fc unutulur ve bu semboller halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan do\u011frudan do\u011fruya ilah kabul edilir. Bir avu\u00e7luk ayd\u0131n az\u0131nl\u0131ktan ba\u015fka bu masal\u0131n asl\u0131n\u0131 hat\u0131rlayan kalmaz olur.<\/p>\n

Ayette kullan\u0131lan soru kal\u0131b\u0131ndan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere y\u00fcce Allah gerek bu \u00fc\u00e7 putu, gerekse bunlara tap\u0131n\u0131lmas\u0131n\u0131 hayretle kar\u015f\u0131l\u0131yor, bundan tuhaf bir olay olarak s\u00f6zediyor. Okuyoruz:<\/p>\n

“L\u00e2t ve Uzza hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz nedir?<\/p>\n

Ya bunlar\u0131n \u00f6b\u00fcr\u00fc, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc olan Menat hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?”<\/p>\n

Gerek “G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz nedir?” \u015feklinde ba\u015flayan soru c\u00fcmlesinde, gerekse bu putlar\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc olan Menat’tan s\u00f6zeden ifadelerde hayret duygusu ve te\u015fhir edip rezil etme amac\u0131 belirgindir.<\/p>\n

Y\u00fcce Allah bu putlardan s\u00f6zettikten sonra m\u00fc\u015friklerin erkekleri kendilerine ay\u0131r\u0131p di\u015fileri y\u00fcce Allah’a b\u0131rakan iddialar\u0131n\u0131 k\u0131n\u0131yor. Okuyal\u0131m:<\/p>\n

“Demek erkekler sizin, di\u015filer Allah’\u0131n \u00f6yle mi?<\/p>\n

\u00d6yleyse bu haks\u0131z bir b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrmedir.”<\/p>\n

Bu mizah \u00fcsluplu ayetler, bu putlar ile meleklerin di\u015fi varl\u0131klar oldu\u011fu ve bunlar\u0131n m\u00fc\u015friklerce Allah’a yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 yolundaki masal aras\u0131nda ili\u015fki oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu da yukarda benimsedi\u011fimizi s\u00f6yledi\u011fimiz bu konudaki a\u00e7\u0131klamam\u0131za a\u011f\u0131rl\u0131k ve hakl\u0131l\u0131k kazand\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Araplar k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 hor g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Buna ra\u011fmen utanmadan melekleri “di\u015fi” say\u0131p onlar\u0131 Allah’\u0131n k\u0131zlar\u0131 kabul ediyorlard\u0131. Oysa ne melekler hakk\u0131nda b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmelerini gerektirecek bir bilgileri ve ne de bu s\u00f6zde “di\u015fi” varl\u0131klar\u0131 Allah’a yak\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 hakl\u0131 g\u00f6sterecek bir gerek\u00e7eleri vard\u0131.<\/p>\n

Y\u00fcce Allah burada onlar\u0131 bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ile, bu d\u00fczmece masallar\u0131 ile su\u00e7\u00fcst\u00fc yakalayarak hem kendilerini, hem de uydurduklar\u0131 masal\u0131 alaya al\u0131yor. Tekrar okuyoruz:<\/p>\n

“Demek erkekler sizin, di\u015filer Allah’a, \u00f6yle mi?”<\/p>\n

O halde Allah ile aran\u0131zda yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z bu b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrme adalet ilkesine ayk\u0131r\u0131 bir b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrmedir. Tekrarlayal\u0131m:<\/p>\n

“\u00d6yleyse bu haks\u0131z bir b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrmedir.”<\/p>\n

Asl\u0131nda mesele t\u00fcm\u00fc ile kuruntudur; hi\u00e7bir bilimsel ve objektif dayana\u011f\u0131 yoktur; delilden ve ispattan tamam\u0131 ile yoksundur. Okuyoruz:<\/p>\n

23- Asl\u0131nda bunlar sizin ve atalar\u0131n\u0131z\u0131n uydurdu\u011fu kuru isimlerdir. Allah, onlara ili\u015fkin hi\u00e7bir kan\u0131t indirmemi\u015ftir. Onlar sadece san\u0131lar\u0131n\u0131n ve canlar\u0131n\u0131n istedi\u011finin pe\u015finden gidiyorlar. Oysa onlara Rabbleri kat\u0131ndan do\u011fru yola ili\u015fkin bilgi geldi.<\/p>\n

24- Yoksa insan\u0131n her hayal etti\u011fi \u015fey ger\u00e7ekle\u015fir mi san\u0131yorsunuz?<\/p>\n

25- Oysa hayat\u0131n sonu da ilki de (ahiret de d\u00fcnya da) Allah’a aittir.<\/p>\n

26- G\u00f6klerde nice melek var ki, Allah’\u0131n dilediklerine ve ho\u015fland\u0131klar\u0131na ili\u015fkin izni olmad\u0131k\u00e7a, \u015fefaatleri hi\u00e7 bir yarar sa\u011flamaz.<\/p>\n

27- Ahirete inanmayanlar meleklere di\u015fi adlar\u0131 tak\u0131yorlar.<\/p>\n

28- Oysa onlar\u0131n bu konuda hi\u00e7bir bilgileri yoktur. Sadece san\u0131lar\u0131n\u0131n pe\u015finden gidiyorlar. San\u0131lar\u0131 ise ger\u00e7e\u011fin k\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n bile yerini tutamaz.<\/strong><\/p>\n

Gerek bu L\u00e2t, Uzza, Menat ve benzeri isimler, gerek bunlara ilah ve melek adlar\u0131n\u0131n tak\u0131lmas\u0131, gerek meleklere “di\u015fi” varl\u0131klar denmesi ve bu di\u015fi varl\u0131klar\u0131n y\u00fcce Allah’a ayr\u0131lmas\u0131; b\u00fct\u00fcn bunlar hi\u00e7bir anlam ta\u015f\u0131mayan, ard\u0131nda hi\u00e7bir ger\u00e7ek bulunmayan kuru “isim”lerden ibarettir. Y\u00fcce Allah size bu isimlere ili\u015fkin hi\u00e7bir kan\u0131t indirmemi\u015ftir. Y\u00fcce Allah’\u0131n yapmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klaman\u0131n hi\u00e7bir g\u00fcc\u00fc, hi\u00e7bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek de\u011fildir. Ger\u00e7e\u011fin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, g\u00fcc\u00fc ve etkinli\u011fi olur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k “bat\u0131l” s\u00f6zler, yani as\u0131ls\u0131z a\u00e7\u0131klamalar hafiftirler, a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 yoktur; zay\u0131ft\u0131rlar, g\u00fc\u00e7leri yoktur; basittirler, etkinlikleri yoktur.<\/p>\n

Okudu\u011fumuz ayetin ortalar\u0131nda m\u00fc\u015frikler as\u0131ls\u0131z kuruntular\u0131 ile, masallar\u0131 ile ba\u015fba\u015fa b\u0131rak\u0131l\u0131yor. Onlara seslenilmeye son veriliyor, sanki yoklarm\u0131\u015f gibi kendilerine y\u00fcz \u00e7evrilerek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fahsa d\u00f6n\u00fcl\u00fcyor. Ayetin o b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc tekrar okuyal\u0131m:<\/p>\n

“Onlar sadece san\u0131lar\u0131n\u0131n ve canlar\u0131n\u0131n istedi\u011finin pe\u015finden gidiyorlar<\/p>\n

Hi\u00e7bir delilleri, hi\u00e7bir bilgileri ve hi\u00e7bir sa\u011flam kan\u0131tlar\u0131 yoktur. \u0130nan\u00e7lar\u0131n\u0131n tek dayana\u011f\u0131 san\u0131lar\u0131, delillerinin tek kayna\u011f\u0131 ki\u015fisel arzular\u0131d\u0131r. Oysa inan\u00e7 sisteminde san\u0131lara, ki\u015fisel arzulara yer yoktur. Bu sistem kesin bilgiye dayanmal\u0131, arzulardan ve ihtiraslardan ar\u0131nm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r. \u00dcstelik san\u0131lar\u0131n\u0131n ve ki\u015fisel arzular\u0131n\u0131n pe\u015finden giden bu adamlar\u0131n herhangi bir mazeretleri, tutumlar\u0131n\u0131 hakl\u0131 sayd\u0131racak bir gerek\u00e7eleri yoktur.<\/p>\n

“Oysa onlara Rabb’leri kat\u0131ndan do\u011fru yola ili\u015fkin bilgi geldi:’<\/p>\n

Bu bilginin geli\u015fi ile mazeretleri sona erdi, bahaneleri ge\u00e7ersiz kald\u0131. Herhangi bir i\u015f ki\u015fisel arzuya ve ihtiraslara gelip dayan\u0131nca \u00e7\u0131\u011fr\u0131ndan \u00e7\u0131kar,do\u011fru yolu bulma imkan\u0131 ortadan kalkar. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6ylesine durumlarda yan\u0131lg\u0131n\u0131n sebebi ger\u00e7e\u011fin gizlili\u011fi ya da delil yetersizli\u011fi de\u011fildir. As\u0131l sebep istedi\u011fini ille de yapt\u0131rmak isteyen ki\u015fisel arzudur. Bu ki\u015fisel arzu \u00f6nce istedi\u011fini yapt\u0131r\u0131yor, sonra yapt\u0131\u011f\u0131na gerek\u00e7e ve k\u0131l\u0131f ar\u0131yor. Bu durum insan nefsinin yakalanabilece\u011fi en k\u00f6t\u00fc hastal\u0131kt\u0131r. B\u00f6ylesine hastal\u0131kl\u0131 bir ruha ne ger\u00e7e\u011fe ili\u015fkin bilgi yararl\u0131 olabilir ne de ona herhangi bir delil inand\u0131r\u0131c\u0131 gelebilir.<\/p>\n

Bundan dolay\u0131 bir sonraki ayette k\u0131nama i\u00e7erikli bir soru ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Okuyal\u0131m:<\/p>\n

“Yoksa insan\u0131n her hayal etti\u011fi \u015fey ger\u00e7ekle\u015fir mi san\u0131yorsunuz?”<\/p>\n

\u0130nsan hayalperest olunca her \u00f6zledi\u011fi \u015fey ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, her i\u00e7inden ge\u00e7irdi\u011fi \u015fey prati\u011fe yans\u0131r. Ama ger\u00e7ekte durum b\u00f6yle de\u011fildir. Ger\u00e7ek, ger\u00e7ektir; somut da somut. Nefsin arzusu ve \u00f6zlemi ger\u00e7ekleri de\u011fi\u015ftiremez, ba\u015fkala\u015ft\u0131ramaz. Sadece \u015fu olur: \u0130nsan arzular\u0131 y\u00fcz\u00fcnden sap\u0131t\u0131r, \u00f6zlemlerine kap\u0131larak mahvolur. Yoksa insan zay\u0131f bir varl\u0131kt\u0131r, nesnelerin do\u011fas\u0131n\u0131 ne de\u011fi\u015ftirebilir ve ne de ba\u015fkala\u015ft\u0131rabilir. Bu alanda yetki t\u00fcm\u00fc ile y\u00fcce Allah’\u0131n tekelindedir. O hem d\u00fcnyada hem de ahirette diledi\u011fini yapar, nesneleri ve olaylar\u0131 diledi\u011fi gibi y\u00f6nlendirir. Okuyoruz:<\/p>\n

“Oysa hayat\u0131n sonu da ilki de (ahiret de d\u00fcnya da) Allah’a aittir.”<\/p>\n

Burada ahiretin d\u00fcnyan\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irildi\u011fi dikkatlerimizden ka\u00e7mamal\u0131d\u0131r. Ama\u00e7 ayetin sonundaki kafiyeyi ve ses uyumunu g\u00f6zetmektir. Fakat burada ahireti, d\u00fcnyan\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7irmekle anlat\u0131lmak istenen bir incelik de vard\u0131r. \u0130\u015fte Kur’an \u00fcslubu b\u00f6yledir. Hem anlatmak istedi\u011fi anlam\u0131 anlat\u0131r, hem ses ve s\u00f6z uyumunu g\u00f6zetir. Fakat bu iki amac\u0131 birbiri ile \u00e7eli\u015ftirmez. Zaten y\u00fcce Allah’\u0131n eseri olan \u015fey de ayn\u0131 \u00f6zellik vard\u0131r. Mesela evren b\u00fct\u00fcn\u00fcnde varolan “g\u00fczellik” ve “fonksiyonellik” \u00f6zelli\u011fi ile birarada bulunur, atba\u015f\u0131 gider.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi ahirette de d\u00fcnyada da her i\u015f y\u00fcce Allah’\u0131n elindedir, her i\u015fi y\u00f6nlendirme yetkisi O’nun tekelindedir. Oysa m\u00fc\u015frikler, Allah kat\u0131ndan melek k\u00f6kenli s\u00f6zde ilahlar\u0131ndan arac\u0131l\u0131k bekliyorlar; “Bizi Allah’a yakla\u015ft\u0131ranlar diye onlara tap\u0131yoruz” diyorlar. (Z\u00fcmer Suresi, 3) Bu a\u00e7\u0131klamalar, birer as\u0131ls\u0131z kuruntudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00f6klerdeki ger\u00e7ek melekler kendiliklerinden arac\u0131l\u0131k edemezler. Bunun i\u00e7in herhangi bir konuda y\u00fcce Allah’\u0131n kendilerine izin vermesi gerekir. Okuyoruz:<\/p>\n

“G\u00f6klerde nice melek var ki, Allah’\u0131n dilediklerine ve ho\u015fland\u0131klar\u0131na ili\u015fkin izni olmad\u0131k\u00e7a \u015fefaatleri hi\u00e7bir i\u015fe yaramaz.”<\/p>\n

B\u00f6ylece m\u00fc\u015friklerin iddialar\u0131 k\u00f6kten y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f, havada kalm\u0131\u015f olur.<\/p>\n

Zaten daha \u00f6nce okudu\u011fumuz ayetler bu iddiay\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f, as\u0131ls\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015flard\u0131. Ama bu ayet m\u00fc\u015friklere \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc, son darbeyi indiriyor. \u0130nan\u00e7 sistemini her t\u00fcrl\u00fc kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan, her t\u00fcrl\u00fc ku\u015fkudan ar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Neden derseniz, bu ayete g\u00f6re ahirete ve d\u00fcnyaya ili\u015fkin b\u00fct\u00fcn yetkiler y\u00fcce Allah’\u0131n tekelindedir. \u0130nsan\u0131n \u00f6zlemi somut ger\u00e7e\u011fin k\u0131l\u0131n\u0131 bile de\u011fi\u015ftiremez. \u015eefaat, arac\u0131l\u0131k, y\u00fcce Allah’\u0131n ho\u015fnutlu\u011fu ve izni e\u015fli\u011finde olursa kabul edilebilir. Demek ki, son s\u00f6z O’nundur. Hem ahirette, hem d\u00fcnyada y\u00f6nelinecek tek merci O’dur.<\/p>\n

Bu k\u00fcmeyi olu\u015fturan ayetlerin sonunda ahirete inanmayan bu m\u00fc\u015friklerin meleklere ili\u015fkin saplant\u0131lar\u0131, kuruntular\u0131 son kez tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Bu saplant\u0131lar\u0131n as\u0131ls\u0131zl\u0131\u011f\u0131, dayanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bir kere daha g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriliyor. Bu saplant\u0131lar\u0131n, bu kuruntular\u0131n, inanca temel olu\u015fturarak nitelikten yoksun olduklar\u0131 vurgulan\u0131yor. Okuyal\u0131m:<\/p>\n

“Ahirete inanmayanlar, meleklere di\u015fi adlar\u0131 tak\u0131yorlar. Oysa onlar\u0131n bu konuda hi\u00e7bir bilgileri yoktur. Sadece san\u0131lar\u0131n\u0131n pe\u015finden gidiyorlar. San\u0131lar\u0131 ise ger\u00e7e\u011fin k\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n bile yerini tutamaz.”<\/p>\n

Bu son de\u011ferlendirme L\u00e2t, Uzza ve Menat adl\u0131 putlar ile m\u00fc\u015friklerin melekleri di\u015fi varl\u0131klar kabul eden ve onlar\u0131 Allah’\u0131n k\u0131zlar\u0131 sayan masallar\u0131 aras\u0131nda ili\u015fki oldu\u011funu vurguluyor. Oysa bu masal\u0131n hi\u00e7bir asl\u0131, hi\u00e7bir dayana\u011f\u0131 yoktur. Buna inananlar, san\u0131lar\u0131n\u0131n pe\u015finden gidiyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc meleklerin \u00f6z yap\u0131lar\u0131na ili\u015fkin kesin bilgi edinmelerini sa\u011flayacak hi\u00e7bir ara\u00e7lar\u0131, hi\u00e7bir ge\u00e7erli y\u00f6ntemleri yoktur. Meleklerin, Allah’\u0131n k\u0131zlar\u0131 olduklar\u0131 yolundaki iddialar\u0131na gelince bu da as\u0131ls\u0131z kuruntudan ba\u015fka hi\u00e7bir kan\u0131t\u0131 olmayan bir safsata, bir bo\u015f inan\u00e7t\u0131r. Bunlar\u0131n hi\u00e7biri hakk\u0131 ge\u00e7ersiz sayd\u0131ramaz, hakk\u0131n bir k\u0131r\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n bile yerine ge\u00e7emez. Oysa onlar bu ger\u00e7e\u011fi bir yana b\u0131rakarak, onu g\u00f6zard\u0131 ederek kuruntulara ve san\u0131lara saplan\u0131yorlar.<\/p>\n

Okudu\u011fumuz ayetlerde m\u00fc\u015friklik inanc\u0131n\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f; Allah a ortak ko\u015fanlar\u0131n, ahirete inanmayanlar\u0131n, y\u00fcce Allah’a k\u0131z evlat yak\u0131\u015ft\u0131ranlar\u0131n ve meleklere di\u015fi isimleri takanlar\u0131n inan\u00e7lar\u0131n\u0131n tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 vurgulanm\u0131\u015ft\u0131. S\u00f6z\u00fcn bu noktas\u0131nda ise Peygamberimize d\u00f6n\u00fclerek bu sap\u0131klara \u00f6nem vermemesi, onlardan y\u00fcz \u00e7evirmesi ve i\u015flerini Allah’a b\u0131rakmas\u0131 isteniyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00fcce Allah, kimin iyi yolda ve kimin k\u00f6t\u00fc yolda oldu\u011funu bilir, gerek do\u011fru yolda olanlara ve gerekse sap\u0131klara hakkettikleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 verir, g\u00f6klerin ve yerin, d\u00fcnyan\u0131n ve ahiretin b\u00fct\u00fcn geli\u015fmelerini tek ba\u015f\u0131na y\u00f6nlendirir; hesapla\u015fmada adil davran\u0131r, hi\u00e7 kimseye haks\u0131zl\u0131k etmez, \u0131srarla i\u015flenmeyen g\u00fcnahlar\u0131 ba\u011f\u0131\u015flar; niyetlerden ve gizli tutulmu\u015f duygulardan haberdard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar\u0131 yaratan O’dur; hayatlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn evrelerinde onlar\u0131n i\u00e7y\u00fczlerine vak\u0131ft\u0131r. Okuyoruz: .<\/p>\n

29- Bizi anmaktan y\u00fcz \u00e7eviren ve sadece d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131 isteyenlerden y\u00fcz \u00e7evir.<\/p>\n

30- Onlar\u0131n bilgilerinin eri\u015febilece\u011fi s\u0131n\u0131r budur. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz senin Rabb’in kimin yolundan sapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fi gibi kimin do\u011fru yolda oldu\u011funu da bilir.<\/p>\n

31- G\u00f6klerde ve yery\u00fcz\u00fcnde ne varsa hepsi Allah’a aittir. Ama\u00e7 k\u00f6t\u00fcl\u00fck i\u015fleyenlere k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinin ve iyilik yapanlara da iyiliklerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vermektir.<\/p>\n

32- \u0130yilik i\u015fleyenler b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlardan ve \u00e7irkin davran\u0131\u015flardan uzak dururlar. Sadece k\u00fc\u00e7\u00fck kusurlar\u0131 olabilir. Senin Rabb’inin ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 geni\u015f kapsaml\u0131d\u0131r. O sizi gerek ilk ba\u015fta topraktan yarat\u0131rken ve gerekse annelerinizin kar\u0131nlar\u0131nda cenin a\u015famas\u0131ndayken bilir. \u00d6yleyse kendinizi temize \u00e7\u0131karmay\u0131n\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc o kimin k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden sak\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 herkesten iyi bilir.<\/strong><\/p>\n

Bu ayetlerde y\u00fcce Allah’\u0131 akl\u0131na getirmeyen, ahirete inanmayan ve d\u00fcnya hayat\u0131ndan ba\u015fka hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcncesi olmayan kimselerden y\u00fcz \u00e7evirilmesi emrediliyor. Bu emir \u00f6ncelikle Peygamberimize y\u00f6neliktir. Y\u00fcce Allah, Peygamberimizden bu surenin daha \u00f6nceki ayetlerinde masallar\u0131ndan, kuruntular\u0131ndan ve ahirete inanmazl\u0131klar\u0131ndan s\u00f6zedilen m\u00fc\u015frikleri umursamamas\u0131n\u0131, \u00f6nemsememesini istiyor.<\/p>\n

Fakat bu emir, Peygamberimizden sonra b\u00fct\u00fcn m\u00fcsl\u00fcmanlara da y\u00f6neliktir. M\u00fcsl\u00fcmanlar da Peygamberimizin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrden sap\u0131klardan y\u00fcz \u00e7evirmelidirler. Bu sap\u0131klar\u0131n ba\u015fl\u0131ca ortak \u00f6zelliklerini \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz: Bu adamlar\u0131n ak\u0131llar\u0131nda Allah yoktur, O’na inanmaya yana\u015fmazlar, tek d\u00fc\u015f\u00fcnceleri d\u00fcnya hayat\u0131d\u0131r, g\u00f6zleri onun d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7bir \u015feyi g\u00f6rmez, ahirete inanmazlar, onu hi\u00e7 hesaba almazlar, insan\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki hayat\u0131n\u0131 varolu\u015funun tek amac\u0131 sayarlar, insan\u0131n varolu\u015funun ba\u015fka bir amac\u0131 oldu\u011funa ihtimal vermezler, hayat tarzlar\u0131n\u0131 bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na dayand\u0131r\u0131rlar, insan\u0131n hayat\u0131n\u0131 y\u00f6nlendiren, \u015fu k\u0131sa yery\u00fcz\u00fc yolculu\u011funun arkas\u0131ndan onun davran\u0131\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131klar bi\u00e7ecek olan bir Allah’\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karlar, bu kavram\u0131n b\u00fct\u00fcn izlerini insan vicdan\u0131ndan silmeye yeltenirler. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu niteliklerin en somut \u00f6rne\u011fi materyalistlerdir, maddeci ak\u0131mlar\u0131n taraftarlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Y\u00fcce Allah’a ve ahiret g\u00fcn\u00fcne inananlar, Allah’\u0131 akl\u0131na getirmeyen ve ahireti hi\u00e7 hesaba katmayan insanlar ile dost\u00e7a yanyana ya\u015famak \u015f\u00f6yle dursun, onlara zihinlerinde bile yer vermezler. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu iki grup, kar\u015f\u0131t hayat felsefelerine ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. Bu hayat felsefelerinin hi\u00e7 bir ortak ad\u0131m\u0131, hi\u00e7bir ortak noktas\u0131 yoktur. Bu iki grubun kafalardaki hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcleri, b\u00fct\u00fcn de\u011ferleri ve b\u00fct\u00fcn ama\u00e7lar\u0131 birbirlerine z\u0131tt\u0131r. B\u00f6yle olunca bu iki grubun hayatta i\u015fbirli\u011fi yapmalar\u0131, \u015fu d\u00fcnyan\u0131n herhangi bir i\u015finde ortak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Hayat\u0131n de\u011ferlerine, ama\u00e7lar\u0131na, \u00e7al\u0131\u015fma y\u00f6ntemlerine ve \u00e7al\u0131\u015fma ama\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin bu temel \u00e7eli\u015fki ortada dururken bu iki grubun birbiri ile ba\u011fda\u015fmas\u0131, uyu\u015fmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Aralar\u0131nda i\u015fbirli\u011fi ve ortak \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyece\u011fine g\u00f6re birbirlerine niye \u00f6nem versinler, birbirlerini niye umursas\u0131nlar. E\u011fer bir m\u00fcmin,’kafalar\u0131nda Allah d\u00fc\u015f\u00fcncesi bulunmayan, d\u00fcnya hayat\u0131ndan ba\u015fka hi\u00e7bir d\u00fc\u015f\u00fcncesi olmayan bu t\u00fcr sap\u0131klar\u0131 \u00f6nemser de y\u00fcce Allah’\u0131n kendisine ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 enerjileri yanl\u0131\u015f yerlerde harcarsa eme\u011fini ve zaman\u0131n\u0131 bo\u015funa t\u00fcketmi\u015f olur.<\/p>\n

\u00dcstelik bu y\u00fcz \u00e7evirmenin, bu ilgi kesmenin bir ba\u015fka anlaml\u0131 y\u00f6n\u00fc daha var. O da Allah’a inanmayan, d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n \u00f6tesinde ba\u015fka bir ama\u00e7 g\u00f6zetmeyen bu \u015fa\u015fk\u0131n y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmsemek, adam yerine koymamakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u015fa\u015fk\u0131nlar bu sakat zihniyeti s\u00fcrd\u00fcrd\u00fck\u00e7e ger\u00e7ekten uzak kal\u0131rlar, onu kavrayamazlar, d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n kal\u0131n surlar\u0131 i\u00e7inde tutsak kal\u0131rlar. Okuyal\u0131m:<\/p>\n

“Onlar\u0131n bilgilerinin eri\u015febilece\u011fi s\u0131n\u0131r budur.”<\/p>\n

Eri\u015febildikleri bu bilgi s\u0131n\u0131r\u0131 asl\u0131nda basittir, istedi\u011fi kadar b\u00fcy\u00fck ve \u00f6nemli g\u00f6r\u00fcns\u00fcn; yetersizdir, istedi\u011fi kadar geni\u015f kapsaml\u0131 g\u00f6r\u00fcns\u00fcn; yan\u0131lt\u0131c\u0131 ve sap\u0131kt\u0131r, istedi\u011fi kadar do\u011fru ve erdirici g\u00f6r\u00fcns\u00fcn. Kalbi ile, duygular\u0131 ile, akl\u0131 ile \u015fu yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131na tak\u0131l\u0131p kalan insan hi\u00e7bir \u00f6nemli ger\u00e7e\u011fi \u00f6\u011frenemez. Oysa \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc bir g\u00f6zlem bile bu d\u00fcnyan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6rkemli bir varl\u0131k alemi oldu\u011funu ortaya koyar. Bu alem kendini yaratm\u0131\u015f de\u011fildir. Rastgele varoldu\u011funu farzetmek en yal\u0131n mant\u0131k kurallar\u0131 ile \u00e7eli\u015fir. E\u011fer bir yarat\u0131c\u0131s\u0131 varsa o yarat\u0131c\u0131n\u0131n onu bo\u015funa yaratt\u0131\u011f\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. “Bu g\u00f6rkemli evrenin sonu ve ana amac\u0131 \u015fu d\u00fcnya hayat\u0131d\u0131r” demek, ak\u0131lla alay eden bir sa\u00e7mal\u0131kt\u0131r. \u00d6yleyse \u015fu evrenin herhangi bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc kavramak, bir yarat\u0131c\u0131n\u0131n varoldu\u011funa ve ahiretin de varolaca\u011f\u0131na inanman\u0131n teminat\u0131d\u0131r. Yoksa \u015fu koca evreni yaratan y\u00fcce yarat\u0131c\u0131n\u0131n ama\u00e7s\u0131z bir i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, oyun oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 farzetmek gibi bir beyinsizli\u011fe saplanm\u0131\u015f oluruz.<\/p>\n

Y\u00fcce Allah’\u0131 kafas\u0131ndan silerek d\u00fcnyan\u0131n dar s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde tutsak kalan sap\u0131klardan i\u015fte bu gerek\u00e7e ile y\u00fcz \u00e7evirmek gerekir. Onlara y\u00fcz \u00e7evirmeli ki, ilgimizi yanl\u0131\u015f yere harcamaktan kurtaral\u0131m. Onlara y\u00fcz \u00e7evirelim ki, bu dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc, yetersiz bilgili \u015fa\u015fk\u0131nlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011fimizi, hor g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc kan\u0131tlam\u0131\u015f olal\u0131m. E\u011fer y\u00fcce Allah’\u0131n emrini al\u0131rken amac\u0131m\u0131z bu emre uymaksa b\u00f6yle davranmak zorunday\u0131z. Yoksa, Allah korusun, bir zamanlar\u0131n yahudilerinin durumuna d\u00fc\u015feriz. Bilindi\u011fi gibi o yahudiler, y\u00fcce Allah’\u0131n emirlerine “Duyduk ve kar\u015f\u0131 geldik” diye cevap vermi\u015flerdi. (Bakara Suresi, 93) Ayetleri okumaya devam edelim:<\/p>\n

“Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz senin Rabb’in kimin yolundan sapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fi gibi kimin do\u011fru yolda oldu\u011funu da bilir: ‘<\/p>\n

Y\u00fcce Allah s\u00f6z\u00fc edilen \u015fa\u015fk\u0131nlar\u0131n sap\u0131k olduklar\u0131n\u0131 biliyor. Bu y\u00fczden gerek Peygamberine, gerekse do\u011fru yolda olan m\u00fcminlere bu sap\u0131klarla ilgilenmemeyi, onlarla dost olmamay\u0131, onlar\u0131 adam yerine koymamay\u0131, onlar\u0131n yan\u0131lt\u0131c\u0131 ve yetersiz bilgilerinin y\u00fczeysel \u00e7ekicili\u011fine kap\u0131lmamay\u0131 emretmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n bilgisi d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131na kadar uzanabilir ve insan idraki ile kat\u0131ks\u0131z ger\u00e7e\u011fin aras\u0131na girer. Oysa kat\u0131ks\u0131z ger\u00e7ek, kendisini kavrayanlar\u0131 y\u00fcce Allah’a ve ahirete inanmaya iletir, onlara \u015fu yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn yak\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ve \u015fu dar ufuklu d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n boyutlar\u0131n\u0131 a\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n

Bu sap\u0131klar\u0131n yetersiz bilgileri s\u0131radan halk\u0131n g\u00f6z\u00fcnde hayat\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc yap\u0131c\u0131 y\u00f6nde etkileyen, \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kalpleri, idrakleri ve duygular\u0131 s\u0131radan halk\u0131n d\u00fczeyini a\u015fmayan s\u00f6zde okumu\u015flar da bu kanaattedirler. Fakat bu y\u00fczeysel g\u00f6r\u00fcnt\u00fc o sap\u0131klar\u0131n temeldeki sap\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131, cahilliklerini ve yetersizliklerini ortadan kald\u0131rmaz; al\u0131nlar\u0131ndaki sap\u0131kl\u0131k, cahillik ve k\u0131sa g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fck damgalar\u0131n\u0131 sildiremez.<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc bir bilginin ger\u00e7ek bilgi olabilmesi i\u00e7in \u015fu varl\u0131k b\u00fct\u00fcn\u00fc ile yarat\u0131c\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc ve insan davran\u0131\u015f\u0131 ile bu davran\u0131\u015fa verilecek kar\u015f\u0131l\u0131k aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131nt\u0131n\u0131n mahiyetini kavramas\u0131 gerekir. Bu ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 kavramayan bilgi kabukta kal\u0131r, insan hayat\u0131n\u0131 yap\u0131c\u0131 y\u00f6nde etkileyemez, onu geli\u015ftirip y\u00fcceltemez. Her bilginin de\u011feri insan psikolojisi ve insanlar aras\u0131 ili\u015fkilerin d\u00fczeyi \u00fczerinde meydana getirdi\u011fi yap\u0131c\u0131 etki ile \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Bu alanlarda yap\u0131c\u0131 etkisi g\u00f6r\u00fclmeyen bilgi, teknolojik ara\u00e7lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan geli\u015fme, fakat insanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerileme anlam\u0131na gelir. Teknolojik ara\u00e7larda insan\u0131n zarar\u0131na geli\u015fme sa\u011flayan bilgiden daha k\u00f6t\u00fc, daha zararl\u0131 bir \u015fey olabilir mi?<\/p>\n

\u0130nsan\u0131n bir yarat\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011funu, bu yarat\u0131c\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda t\u00fcm evrenin de yarat\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu, kendisinin ve evrenin yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n ayn\u0131 do\u011fal yasalar uyar\u0131nca ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmesi, bu ger\u00e7e\u011fin bilincine varmas\u0131 hayata, \u00e7evresindeki t\u00fcm canl\u0131-cans\u0131z varl\u0131klara y\u00f6nelik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirir. Varl\u0131\u011f\u0131na, bu bilin\u00e7ten yoksun olanlar\u0131nkinden daha b\u00fcy\u00fck, daha geni\u015f kapsaml\u0131, daha y\u00fcce bir de\u011fer ve ama\u00e7 kazand\u0131r\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, \u015fu evren b\u00fct\u00fcn\u00fc ile ili\u015fkilidir. Bu y\u00fczden o \u00f6mr\u00fc say\u0131l\u0131 g\u00fcnlerden ibaret olan ge\u00e7ici kimli\u011finden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr, say\u0131l\u0131 bireylerden olu\u015fan ailesinden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr; \u00e7a\u011fda\u015f maddeci ak\u0131mlara ba\u011fl\u0131 olanlar\u0131n b\u00f6b\u00fcrlenme gerek\u00e7esi sayd\u0131klar\u0131 soyundan, yurdundan ve sosyal s\u0131n\u0131f\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr; b\u00fct\u00fcn bu organizasyonlar\u0131n ideallerinden daha y\u00fcce bir ideale sahiptir.<\/p>\n

\u0130nsan\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan ahirette hesaba \u00e7ekilece\u011finin ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n hakl\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 alaca\u011f\u0131n\u0131n bilincinde olmas\u0131 onun d\u00fc\u015f\u00fcncelerini, de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131, duyarl\u0131klar\u0131n\u0131 ve ama\u00e7lar\u0131n\u0131 k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirir. \u0130\u00e7indeki ahlaki duyarl\u0131\u011f\u0131 ile t\u00fcm gelece\u011fi aras\u0131nda ba\u011f kurar. Bu ahl\u00e2ki duyarl\u0131\u011fa g\u00fc\u00e7 ve etkinlik kazand\u0131r\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onun kurtulu\u015fu ya da mahvolu\u015fu bu ahl\u00e2ki duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131na, onun niyetleri ve davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerindeki etkisine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bundan dolay\u0131 i\u00e7indeki “insan” \u00f6z\u00fc g\u00fc\u00e7lenir ve bu iki ayakl\u0131 canl\u0131n\u0131n t\u00fcm davran\u0131\u015flar\u0131na egemen olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0131rpmayan bek\u00e7i art\u0131k uyan\u0131kt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc son hesapla\u015fma i\u015flemi, kendisini “orada” beklemektedir.<\/p>\n

Di\u011fer taraftan b\u00f6yle bir insan iyili\u011fe g\u00f6n\u00fclden ba\u011fl\u0131d\u0131r, son hesapla\u015fmada onun muzaffer olaca\u011f\u0131ndan emindir. Yery\u00fcz\u00fcndeki s\u00fcrekli sava\u015f\u0131n baz\u0131 a\u015famalar\u0131nda k\u00f6t\u00fcl\u00fck kar\u015f\u0131s\u0131nda yenik d\u00fc\u015fse bile son kazanan o olacakt\u0131r. Bu y\u00fczden o, her zaman iyili\u011fi desteklemekle, onun u\u011frunda sava\u015fmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. U\u011frunda sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 iyilik \u015fu d\u00fcnyada ister yensin, ister yenilsin, farketmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc son \u00f6d\u00fcl ve cezan\u0131n verilece\u011fi yer “oras\u0131”d\u0131r.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Allah’a ve ahirete inanma meselesi, son derece b\u00fcy\u00fck bir meseledir, insan hayat\u0131n\u0131n en temel meselesidir. Yeme, i\u00e7me, giyinme ihtiya\u00e7lar\u0131ndan daha \u00f6ncelikli bir ihtiya\u00e7t\u0131r. Bu ihtiya\u00e7 ya kar\u015f\u0131lan\u0131r, o zaman insan ger\u00e7ekten “insan” olur, ya kar\u015f\u0131lanmaz, o zaman da bu iki ayakl\u0131 canl\u0131 bildi\u011fimiz hayvanlardan biri olur.<\/p>\n

\u0130nsanlar aras\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcler, ama\u00e7lar ve hayata ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcnceler b\u00f6ylesine ba\u011fda\u015fmaz oranda birbirine ters d\u00fc\u015f\u00fcnce aralar\u0131nda i\u015fbirli\u011fine, ortak ya\u015famaya, hatta belli oranda ilgi do\u011furan tan\u0131\u015fmaya imkan kalmaz.<\/p>\n

Bundan dolay\u0131 Allah’a inanan insan ile Allah kavram\u0131n\u0131 kafas\u0131ndan silerek s\u0131rf d\u00fcnya hayat\u0131 pe\u015finde ko\u015fan insan aras\u0131nda arkada\u015fl\u0131\u011fa, dostlu\u011fa, ortak ya\u015famaya, i\u015fbirli\u011fine, al\u0131\u015f-veri\u015fe, ilgiye, umursamaya dayal\u0131 ili\u015fkiler kurulamaz, geli\u015femez. Bunun tersine olacak her s\u00f6z y\u00fcce Allah’\u0131n emrine ters d\u00fc\u015fen bir demogojidir, bir imkans\u0131z\u0131 bo\u015fu bo\u015funa zorlama giri\u015fimidir. Evet;”Bizi anmaktan y\u00fcz \u00e7eviren ve sadece d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131 isteyenlerden y\u00fcz \u00e7evir. Ayetleri okumaya devam ediyoruz:<\/p>\n

“G\u00f6klerde ve yery\u00fcz\u00fcnde ne varsa hepsi Allah’a aittir. Ama\u00e7 k\u00f6t\u00fcl\u00fck i\u015fleyenlere k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinin ve iyilik yapanlara da iyiliklerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vermektir.”<\/p>\n

Y\u00fcce Allah’\u0131n g\u00f6kler ve yery\u00fcz\u00fc \u00fczerindeki ortaks\u0131z “m\u00fclkiyet”inin b\u00f6ylesine kesin bir dille vurgulanmas\u0131 ahiret olgusuna g\u00fc\u00e7 ve etkinlik kazand\u0131r\u0131r. Sebebine gelince bu durumda ahireti tasarlay\u0131p planlayan Allah, g\u00f6klerin ve yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn “m\u00fclkiyeti”ni tek ba\u015f\u0131nda elinde bulunduran Allah’\u0131n kendisidir. Buna g\u00f6re, O \u00f6d\u00fcl ve ceza vermeye muktedirdir, bu i\u015flem sadece O’nun tekelindedir ve bu i\u015flemin ara\u00e7lar\u0131na kesinlikle egemendir. B\u00f6ylesine tart\u0131\u015fmas\u0131z bir “m\u00fclkiyet”in, davran\u0131\u015flara adil ve eksiksiz kar\u015f\u0131l\u0131klar bi\u00e7mesi normal ve beklenir bir sonu\u00e7tur. Zaten;<\/p>\n

“Ama\u00e7 k\u00f6t\u00fcl\u00fck i\u015fleyenlere k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerinin ve iyilik yapanlara da iyiliklerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vermektir.”<\/p>\n

Arkas\u0131ndan s\u00f6zkonusu “iyiler” ile “iyiliklerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6d\u00fcllendirilenler” kimler olduklar\u0131 belirtiliyor. Bunlar;<\/p>\n

“\u0130yilik i\u015fleyenler, b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlardan ve \u00e7irkin davran\u0131\u015flardan uzak dururlar. Sadece k\u00fc\u00e7\u00fck kusurlar\u0131 olabilir.”<\/p>\n

Ayetin orjinalindeki ge\u00e7en “Kebar-\u00fcl ism” tamlamas\u0131 “B\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlar”, “Fevahi\u015f” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc “a\u011f\u0131r ve \u00e7irkin g\u00fcnahlar” demektir. “Lemem” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn anlam\u0131 konusunda ise \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Mesel\u00e2 \u00fcnl\u00fc tefsir bilgini \u0130bn-i Kesir bu konuda \u015f\u00f6yle diyor; “Sadece diye ba\u015flayan c\u00fcmle, ayetin \u00f6ncesinden kopuk bir istisnad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc `lemem’ s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc `k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00fcnahlar’ ve `basit, \u00f6nemsiz davran\u0131\u015flar’ anlam\u0131na gelir. Nitekim \u0130mam-\u0131 Ahmed’in Abdurrezzak Muammer, \u0130bn-i l\u00e2vus ve bu zat\u0131n babas\u0131 kanal\u0131 ile bize verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re sahabilerden Abdullah b. Abbas Ebu Hureyre taraf\u0131ndan bize aktar\u0131lan Peygamberimizin \u015fu s\u00f6zleri kadar `Lemem’ kavram\u0131m \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran ve a\u00e7\u0131klayan bir ifadeye rastlamad\u0131m. Peygamberimiz -sal\u00e2t ve sel\u00e2m \u00fczerine olsun- diyor ki:<\/p>\n

“Allah bir insan\u0131n hesab\u0131na zinadan bir pay yazd\u0131\u011f\u0131 zaman o pay o kulu mutlaka bulur. G\u00f6z\u00fcn zinas\u0131 bakmak, dilin zinas\u0131 konu\u015fmakt\u0131r \u0130nsan uman\u0131 \u00f6zler ve \u00e7eker. Cinsiyet organ\u0131 da bu arzuyu ya onaylar ya da ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar.” ( Bu hadisi Buhari ve M\u00fcslim Abdurrezzak kanal\u0131 ile nakletmi\u015flerdir)<\/p>\n

Tan\u0131nm\u0131\u015f tefsir bilgini \u0130bn-i Cerir ise ayn\u0131 konuda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor; “Muhammed b. Abdulal\u00e2’n\u0131n \u0130bn-i Sevr, Muammer; Ame\u015f ve Ebu Duha kanal\u0131 ile bize bildirdi\u011fine g\u00f6re sahabilerden Abdullah b. Mesud \u015f\u00f6yle dedi: “G\u00f6z\u00fcn zinas\u0131 bakmak, dudaklar\u0131n zinas\u0131 \u00f6pmek, ellerin zinas\u0131 tutmak ve ayaklar\u0131n zinas\u0131 ad\u0131m atmak, y\u00fcr\u00fcmektir. Cinsiyet organ\u0131 bu \u00f6n giri\u015fimleri ya onaylar ya da reddeder. E\u011fer insan cinsiyet organ\u0131n\u0131 bu i\u015fe kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rsa zina etmi\u015f olur. Yoksa yapt\u0131klar\u0131 `Lemem’ t\u00fcr\u00fcnden g\u00fcnahlard\u0131r.’.’<\/p>\n

Mesruk ile \u015eaaki de bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc payla\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n

“Lubat-ut Taif’inin o\u011flu” diye an\u0131lan Abdurrahman b. Nafi ise ayn\u0131 konuda \u015f\u00f6yle diyor; “Bir defas\u0131nda Ebu Hureyre’ye bu ayette ge\u00e7en `Lemem’ s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ne anlama geldi\u011fini sordum. Bana \u015fu cevab\u0131 verdi; `Bu s\u00f6zc\u00fck \u00f6pmek, bakmak, g\u00fcl\u00fcmsemek ve ellemek anlam\u0131na gelir. E\u011fer erke\u011fin ve di\u015finin cinsel organlar\u0131 birbirine de\u011ferse boy abdesti almak gerekir. Bu eylem zinad\u0131r.”<\/p>\n

Bu a\u00e7\u0131klamalar “Lemem” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn tan\u0131m\u0131 konusunda birbirine yak\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerdir. Ayn\u0131 konuda ba\u015fka bir g\u00f6r\u00fc\u015f de vard\u0131r. Nitekim Ali b. Talha’n\u0131n bildirdi\u011fine g\u00f6re Abdullah b. Abbas “Lemem’ demek, `ge\u00e7mi\u015f g\u00fcnahlar’ demektir” demi\u015ftir. Zeyd b. Eslem de bu g\u00f6r\u00fc\u015ftedir.<\/p>\n

Tan\u0131nm\u0131\u015f tefsir bilgini \u0130bn-i Cerir bu konuda diyor ki; “S\u00fcleyman b. Abd\u00fclcebbar’\u0131n bize Ebu As\u0131m, Zekeriyya, \u0130bn-i \u0130shak, Amr b. Dinar ve Ata kanal\u0131 ile verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re Abdullah b. Abbas “\u0130yilik i\u015fleyenler, b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlardan ve \u00e7irkin davran\u0131\u015flardan uzak dururlar. Sadece k\u00fc\u00e7\u00fck kusurlar\u0131 (lemem’leri) olabilir” ayetini a\u00e7\u0131klarken \u015f\u00f6yle demi\u015ftir; “Lemem” i\u015fleyen kimse demek g\u00fcnah i\u015fleyip de arkas\u0131ndan tevbe eden kimse demektir.” Nitekim Peygamberimiz `Allah’\u0131m, sen affedince g\u00fcnahlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc affedersin. Senin hangi kulun hi\u00e7 g\u00fcnaha bula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r’ buyurmu\u015ftur.<\/p>\n

Bu hadisi Ahmed b. Osman kanal\u0131 ile Ebu As\u0131m Nebil’e dayand\u0131rarak aktaran tirmizi hadisin sonunda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: “Bu hadis sahih, hasen ve garip bir hadistir. Onun tek kayna\u011f\u0131 Zekeriyya b. \u0130shak’t\u0131r.” Bezzaz da ayn\u0131 hadis hakk\u0131nda “Bildi\u011fimiz kadar\u0131 ile bu hadis, kesintisiz olarak sadece bu kanaldan gelmi\u015ftir” demi\u015ftir. \u00d6teyandan tefsir bilgini \u0130bn-i Cerir, Muhamed b. Abdullah b. Yezi, Yezid b. Zeri, Yunus ve Hasan kanal\u0131 ile verdi\u011fi bilgiye g\u00f6re sahabilerden Ebu Hureyre “\u0130yilik i\u015fleyenler, b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlardan ve \u00e7irkin davran\u0131\u015flardan uzak dururlar. Sadece k\u00fc\u00e7\u00fck kusurlar\u0131 (lemem’leri) olabilir.” ayetini a\u00e7\u0131klarken `sadece bir kez zina i\u015fleyen, h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapan ve i\u00e7ki i\u00e7en, fakat arkas\u0131ndan hemen tevbe ederek bir daha bu g\u00fcnahlara d\u00f6nmeyen bir adam\u0131n durumunu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. \u0130\u015fte “lemem” yapmak budur” demi\u015ftir.<\/p>\n

Hasan’a “mevkuf” olarak da bu s\u00f6zlerin benzeri nakledilmi\u015ftir.<\/p>\n

Bunlar da “lemem” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn anlam\u0131n\u0131 birinci guruptaki g\u00f6r\u00fc\u015flerden farkl\u0131 bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klayan ba\u015fka bir g\u00f6r\u00fc\u015f grubudur.<\/p>\n

Ki\u015fisel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcze g\u00f6re ikinci grubun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ayetin devam\u0131n\u0131 olu\u015fturan “Senin Rabb’inin ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 geni\u015f kapsaml\u0131d\u0131r” c\u00fcmlesine daha uygun d\u00fc\u015fer.<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc “ba\u011f\u0131\u015flaman\u0131n geni\u015f kapsaml\u0131” olu\u015funun vurgulanmas\u0131 ile s\u00f6zkonusu “lemem”in b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlar ve \u00e7irkin davran\u0131\u015flar i\u015fledikten sonra tevbe etme durumu aras\u0131nda uyum vard\u0131r. O zaman bu istisna ayetin \u00f6ncesinden kopuk olmayan bir “istisna” olur. Ba\u015fka bir deyimle ayette ge\u00e7en “iyiler” “b\u00fcy\u00fck g\u00fcnahlardan ve \u00e7irkin davran\u0131\u015flardan uzak duranlar ve bu t\u00fcr davran\u0131\u015flar\u0131 olsa bile bu k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri yapmakta \u0131srar etmeyerek hemen geri d\u00f6nenler”dir. T\u0131pk\u0131 \u015fu ayette tan\u0131mlanan kimseler gibi:<\/p>\n

“Yine onlar bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck i\u015flediklerinde ya da kendilerine zulmettiklerinde Allah’\u0131 hat\u0131rlayarak hemen g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n affedilmesini dilerler. G\u00fcnahlar\u0131 Allah’tan ba\u015fka kim affedebilir? Onlar i\u015fledikleri g\u00fcnahlarda bile bile \u0131srar etmezler.” (Al-i \u0130mran Suresi, 133-136)<\/p>\n

Bu ayetin \u00f6ncesinde y\u00fcce Allah bu kimseleri “takval\u0131lar” s\u0131fat\u0131 ile nitelemekte ve onlara “ba\u011f\u0131\u015flanma”y\u0131 ve “g\u00f6kler ile yery\u00fcz\u00fc kadar geni\u015flikteki cennete girme”yi vaadetmektedir. Y\u00fcce Allah’\u0131n geni\u015f kapsaml\u0131 rahmeti ve ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ba\u011fda\u015fan yorum budur.<\/p>\n

Ayetin sonunda iyiliklere iyi ve k\u00f6t\u00fcl\u00fcklere k\u00f6t\u00fc kar\u015f\u0131l\u0131k bi\u00e7ilmesi i\u015fleminin y\u00fcce Allah’\u0131n bilgisine dayand\u0131\u011f\u0131 ve bu bilginin insan yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n b\u00fct\u00fcn evrelerinin karma\u015f\u0131k s\u0131rlar\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor. Okuyoruz:<\/p>\n

“O sizi gerek ilk ba\u015fta topraktan yarat\u0131rken ve gerekse annelerinizin kar\u0131nlar\u0131nda cenin a\u015famas\u0131ndayken bilir.”<\/p>\n

Yani y\u00fcce Allah’\u0131n insanlara ili\u015fkin bilgisi onlar\u0131n somut davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6ncesine uzan\u0131r. Onlar\u0131n de\u011fi\u015fmez \u00f6zlerini kavrayan bir bilgidir bu. \u0130nsanlar bu de\u011fi\u015fmez \u00f6zlerini bilemezler. Onu ancak y\u00fcce yarat\u0131c\u0131lar\u0131 bilir. Bu bilgi insanlar\u0131n \u00f6z\u00fc topraktan yarat\u0131l\u0131rken, yani hen\u00fcz onlar “bilinmezlik alemi”nin bir par\u00e7as\u0131 iken varoldu\u011fu gibi insanlar analar\u0131n\u0131n kar\u0131nlar\u0131nda cenin a\u015famas\u0131ndayken, hen\u00fcz g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmam\u0131\u015flarken de vard\u0131. Bu bilgi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcden \u00f6nce \u00f6ze, eylemden ve davran\u0131\u015ftan \u00f6nce karakteristik yap\u0131ya ili\u015fkin bir bilgidir.<\/p>\n

Bilgisinin niteli\u011fi bu olan yarat\u0131c\u0131ya insan\u0131n kendini tan\u0131tmas\u0131, \u00f6z\u00fcn\u00fc anlatmaya kalk\u0131\u015fmas\u0131, kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7erek “ben \u015f\u00f6yleyim, ben b\u00f6yleyim” diye \u00f6v\u00fcnmesi bo\u015f bir i\u015f, hatta edepsizliktir. Okuyal\u0131m:<\/p>\n

“\u00d6yleyse kendinizi temize \u00e7\u0131karmay\u0131n\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc O, kimin k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden sak\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 herkesten iyi bilir.” ,<\/p>\n

\u00d6yleyse gayretke\u015flikle O’nun g\u00f6z\u00fcne batmaya \u00e7al\u0131\u015fman\u0131za, O’nun kar\u015f\u0131s\u0131nda davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131za de\u011fer bi\u00e7menize gerek yoktur. O’nun kat\u0131nda eksiksiz bilgi ve duyarl\u0131 terazi vard\u0131r. Davran\u0131\u015flara bi\u00e7ece\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131klar adildir, s\u00f6z\u00fc kesindir ve her meseleyi kesin \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayacak olan O’dur.<\/p>\n

Bundan sonra surenin son b\u00f6l\u00fcm\u00fc geliyor. Son derece melodi y\u00fckl\u00fc bir ahenk yans\u0131tan b\u00f6l\u00fcm, m\u00fczikal y\u00f6n\u00fc ile surenin ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn bir benzeri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Bu b\u00f6l\u00fcmde bu inan\u00e7 sisteminin ana ilkeleri a\u00e7\u0131klan\u0131r. Tek Allah inanc\u0131n\u0131n ilk tutarl\u0131 savunucusu olan Hz. \u0130brahim’den bu yana hi\u00e7bir de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framayan ilkelerdir bu ilkeler. Bu a\u00e7\u0131klamada insanlara, y\u00fcce yarat\u0131c\u0131lar\u0131 tan\u0131t\u0131l\u0131yor. Dikkatleri O’nun hayatlar\u0131 etkileyen, aktif ve yarat\u0131c\u0131 dile\u011fine \u00e7ekiliyor. Bu aktif dile\u011fin izleri, insan\u0131 sarsacak, kendine getirecek, derinden derine titretecek somutlukta g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriliyor. \u00d6yle ki, bu ayetlerin sonuna gelince, melodilerin son namesi kulaklarda \u00e7\u0131nlay\u0131nca duygular, titrek bir \u00fcrperti i\u00e7inde verilen etkili mesaj\u0131 kabul etmeye haz\u0131r bir duyarl\u0131\u011fa kavu\u015furlar. Okuyoruz:<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1- Kayan y\u0131ld\u0131z hakk\u0131 i\u00e7in. 2- Arkada\u015f\u0131n\u0131z Muhammed ne sap\u0131tt\u0131 ne de az\u0131tt\u0131. 3- O havadan konu\u015fmuyor. 4- S\u00f6yledikleri, kendisine indirilen bir vahiydir. 5- Bu vahyi O’na m\u00fcthi\u015f g\u00fc\u00e7leri olan Cebrail \u00f6\u011fretti. 6- O \u00fcst\u00fcn yetenekli melek do\u011fruldu. 7- Y\u00fcce ufuktayken. 8- Sonra yakla\u015ft\u0131, yere do\u011fru uzand\u0131. 9- \u00d6yle ki, Peygamberle aralar\u0131 iki yay aral\u0131\u011f\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1578],"tags":[1596,1583,1597,1663,1600,1599,1584,1582,1587,1588,1591,1594,1593,1595,1592,1590,1586,1589,1585],"class_list":["post-2401","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fizilalil-kuran-tefsiri","tag-fizilalil-kuran-tefsiri-2","tag-kuran","tag-kuran-tefsiri","tag-necm-suresinin-tefsiri","tag-sehid-seyyid-kutub","tag-seyyid-kutub","tag-sure","tag-tefsir","tag-tefsir-dersler","tag-tefsir-dersleri","tag-tefsir-dinle","tag-tefsir-indir","tag-tefsir-izle","tag-tefsir-kitaplari","tag-tefsir-mp3","tag-tefsir-nedir","tag-tefsir-oku","tag-tefsirdersi","tag-tefsirler-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2401","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2401"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2401\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2401"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2401"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2401"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}