{"id":2676,"date":"2012-01-21T11:20:13","date_gmt":"2012-01-21T11:20:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/\/?p=2676"},"modified":"2012-01-21T11:20:13","modified_gmt":"2012-01-21T11:20:13","slug":"maide-suresinin-1-8-ayet-tefsiri-fizilalil-kuran-seyyid-kutub","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/maide-suresinin-1-8-ayet-tefsiri-fizilalil-kuran-seyyid-kutub\/","title":{"rendered":"Maide Suresi’nin 1-8.Ayet Tefsiri \u2013 Fizilal\u2019il Kur\u2019an \u2013 Seyyid Kutub"},"content":{"rendered":"

1- \u0130hraml\u0131 iken avlanmay\u0131 helal saymaman\u0131z \u015fart\u0131 ile ilerde say\u0131lacak olanlar d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00fct\u00fcn hayvanlar size helal k\u0131l\u0131nd\u0131, Allah diledi\u011fi h\u00fckm\u00fc verir.<\/p>\n

2- Ey m\u00fcminler Allah ‘\u0131n ibadet ama\u00e7l\u0131 sembollerine, i\u00e7inde sava\u015f\u0131lmas\u0131 yasak olan aya, K\u00e2be’ye arma\u011fan edilen kurbanl\u0131\u011fa, gerdanl\u0131kl\u0131 kurbanl\u0131k hayvanlara, Rabblerinin ba\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve r\u0131zas\u0131n\u0131 kazanmak amac\u0131<\/p>\n

ile K\u00e2be yi ziyaret etme\u011fe gelenlere sak\u0131n sayg\u0131s\u0131zl\u0131k etmeyiniz. \u0130hramdan \u00e7\u0131k\u0131nca avlanabilirsiniz. Vaktiyle sizi K\u00e2be ye sokmad\u0131lar diye bir guruba kar\u015f\u0131 besledi\u011finiz kin sak\u0131n sizi bu \u00f6l\u00e7\u00fcleri a\u015fmaya s\u00fcr\u00fcklemesin. \u0130yilik ve takva alanlar\u0131nda aran\u0131zda i\u015fbirli\u011fi yap\u0131n\u0131z, g\u00fcnah ve a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa dalma alanlar\u0131nda i\u015fbirli\u011fi yapmay\u0131n\u0131z. Allah’tan korkunuz, hi\u00e7 ku\u015fkusuz, Allah’\u0131n azab\u0131 a\u011f\u0131rd\u0131r.<\/p>\n

3- Le\u015f, kan, domuz eti, Allah’tan ba\u015fkas\u0131 ad\u0131na bo\u011fazlanm\u0131\u015f hayvanlar; son anda bo\u011fazlama f\u0131rsat\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bo\u011fulmu\u015f, vurulmu\u015f, yuvarlanm\u0131\u015f, ba\u015fka bir hayvan\u0131n darbesi alt\u0131nda can vermi\u015f, canavar taraf\u0131ndan par\u00e7alanm\u0131\u015f, an\u0131t ta\u015flar\u0131 \u00fczerinede kesilmi\u015f hayvanlar ve fal oklar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u015fans araman\u0131z size haram k\u0131l\u0131nd\u0131. Bunlar fas\u0131kl\u0131k belirtileridir.<\/strong><\/p>\n

Bug\u00fcn kafirler dininizi ortadan kald\u0131rmaktan umut kesmi\u015flerdir. O halde onlardan korkmay\u0131n\u0131z, benden korkunuz. Bug\u00fcn sizin hesab\u0131n\u0131za dininizi b\u00fct\u00fcnledim. Size y\u00f6nelik nimetimi tamama erdirdim ve sizin i\u00e7in din olarak \u0130sl\u00e2m’\u0131 be\u011fendim.<\/p>\n

Kim \u00f6l\u00fcme ramak kalacak derecede ac\u0131k\u0131rda g\u00fcnah i\u015fleme e\u011filimine kap\u0131lmaks\u0131z\u0131n bu haram etlerden yemek zorunda kal\u0131rsa, ku\u015fku yok ki Allah ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131d\u0131r, merhamet edicidir.<\/p>\n

Kurban edilecek hayvanlar\u0131n cinsleri, kurban yerleri ve zamanlar\u0131 konusundaki t\u00fcm bu hel\u00e2l ve haramlar “s\u00f6zle\u015fmeler” kapsam\u0131na girmekte ve t\u00fcm\u00fc “\u0130man anla\u015fmas\u0131”na ba\u011flanmaktad\u0131r. Bu “\u0130man anla\u015fmas\u0131”, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n hel\u00e2l ve haramlar\u0131, sadece Allah’tan almalar\u0131n\u0131, bu hususta ba\u015fkas\u0131ndan hi\u00e7bir \u015fey kabul etmemelerini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Bu y\u00fczden, s\u00f6z\u00fcn ba\u015f\u0131nda onlara “Ey m\u00fcminler” diye seslenilmi\u015f ve pe\u015fi s\u0131ra hel\u00e2l ve haram\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131na ge\u00e7ilmi\u015ftir. “\u0130lerde say\u0131lacak olanlar d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00fct\u00fcn hayvanlar size hel\u00e2l k\u0131l\u0131nd\u0131.” Ba\u015fkaca bir kayna\u011fa veya ba\u015fkaca bir temele dayanmaks\u0131z\u0131n, sadece Allah’\u0131n hel\u00e2l k\u0131lmaya ili\u015fkin h\u00fckm\u00fc ve izni gere\u011fince “haram k\u0131l\u0131nd\u0131klar\u0131 ilerde bize a\u00e7\u0131klanacaklar” d\u0131\u015f\u0131nda kalan ve “b\u00fct\u00fcn hayvanlar” ifadesinin kapsam\u0131na giren av ve kurban hayvanlar\u0131n\u0131n herhangi birini yemeniz size helal ve mubah olmu\u015ftur.<\/p>\n

“Haram k\u0131l\u0131nanlar”dan hemen a\u015fa\u011f\u0131da bahsedilmektedir. Bunlar\u0131n kimi belirli yer ve zaman olarak, kimi de her yer ve her zamanda haram k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. “Behimet’\u00fcl en’am”, deve, inek ve koyunu i\u00e7ermekte ve bunlar\u0131n -vah\u015fi, inek, yabani e\u015fek ve ceylanlar gibi- vah\u015filerini de kapsamaktad\u0131r.<\/p>\n

Sonra bu genel ifadeden baz\u0131 istisnalar yap\u0131l\u0131yor. \u0130lk istisna, ihraml\u0131 iken avlanma ile ortaya konuyor: “…\u0130hraml\u0131 iken avlanmay\u0131 helal saymaman\u0131z \u015fart\u0131 ile…”<\/p>\n

Burada haram, ilkin bizzat avc\u0131n\u0131n durumu ile \u00e7ak\u0131\u015fmaktad\u0131r. Hac veya Umre i\u00e7in ihrama girerken, hayat\u0131n s\u0131radanl\u0131\u011f\u0131ndan ve al\u0131\u015fkanl\u0131klardan soyutlanarak, Allah’\u0131n emin yurt k\u0131ld\u0131\u011f\u0131, harem beytinde O’na y\u00f6nelinmektedir. Bu y\u00fczden, orada herhangi bir canl\u0131ya el uzatmaktan vazge\u00e7ilmelidir. Bu durum, insanl\u0131k ruhunun gerektirdi\u011fi bir f\u0131tratt\u0131r. Orada, hayat\u0131 ba\u011f\u0131\u015flayan kar\u015f\u0131s\u0131nda t\u00fcm canl\u0131lar aras\u0131ndaki hay\u00e2 hissedilir. Herkes b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015fmanlardan g\u00fcvencede olur. Ku\u015flar\u0131n ve di\u011fer hayvanlar\u0131n avlan\u0131p, yenilmesinin hel\u00e2l k\u0131l\u0131nma sebebi olan ge\u00e7im zorluklar\u0131 orada hafifler. Ama\u00e7 o zaman diliminde hayat\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131k ve baya\u011f\u0131l\u0131klar\u0131ndan soyunup bu parlak ve engin ufka do\u011fru y\u00fckselmektir.<\/p>\n

Surenin ak\u0131\u015f\u0131, genel hel\u00e2l h\u00fckm\u00fcn\u00fcn istisnalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya ge\u00e7meden \u00f6nce bu “s\u00f6zle\u015fme”yi en b\u00fcy\u00fck “s\u00f6zle\u015fmeye” ba\u011fl\u0131yor ve iman edenlere bu “s\u00f6z”\u00fcn kayna\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor: “Allah, diledi\u011fi h\u00fckm\u00fc verir” dilemesi h\u00fcr, iradesi h\u00fck\u00fcmd\u00fcr. Dile\u011fi ile h\u00fckmetme yetkisine sahiptir. Bu noktadan, dile\u011fine ortak biri yoktur. O’ndan ba\u015fka h\u00fckmedecek de, h\u00fckm\u00fcn\u00fc iptal edecek de yoktur. Bu O’nun diledi\u011fini helal, diledi\u011fini de haram k\u0131lma h\u00fcrriyetine ili\u015fkin h\u00fckm\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Ard\u0131ndan, iman edenleri, Allah’\u0131n haramlar\u0131n\u0131 helal k\u0131lmaktan sak\u0131nd\u0131ran bir sesleni\u015f geliyor: “Ey m\u00fcminler, Allah’\u0131n ibadet ama\u00e7l\u0131 sebeblerine, yasak olan aya, K\u00e2be’ye arma\u011fan edilen kurbanl\u0131\u011fa, gerdanl\u0131k kurbanl\u0131k hayvanlara, Rablerinin ba\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve r\u0131zas\u0131n\u0131 kazanmak amac\u0131 ile K\u00e2be’yi ziyaret etmeye gelenlere sak\u0131n sayg\u0131s\u0131zl\u0131k etmeyiniz, ihramdan \u00e7\u0131k\u0131nca avlanabilirsiniz…”<\/p>\n

Burada “Allah’\u0131n ibadet ama\u00e7l\u0131 sembolleri” ifadesinin hemen akla gelen en yak\u0131n anlam\u0131, Hac ve Umre ibadetleri ile Hac ya da Umre i\u00e7in ihrama girmi\u015f ki\u015fiye Beyt\u00fc’l Haram’a getirdi\u011fi kurbanl\u0131\u011f\u0131 kesene de\u011fin, haram olan \u015feyleri i\u00e7ermektedir. \u0130hraml\u0131, ihram s\u00fcresi i\u00e7inde bunlar\u0131 ihlal edemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu s\u0131rada onlar\u0131 ihlal etmek, bu “sembolleri” koyan Allah’\u0131n haram k\u0131lmas\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcmsemektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur’an’\u0131n konusal s\u0131ralan\u0131\u015f\u0131, bunlar\u0131 \u00f6nemseyip ihlalinden sak\u0131nd\u0131rarak bu kurallar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc Allah’a ba\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

Haram aylar, Receb, Zilk\u00e2de, Zilhicce ve Muharrem’dir. Allah bu aylarda sava\u015fmay\u0131 haram k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Araplar \u0130sl\u00e2m \u00f6ncesinde de bu aylar\u0131 haram bilirler, fakat zaman zaman kimi kahinlerinin ya da kimi kuvvetli kabile \u015feflerinin iste\u011fi \u00fczerine bu aylar\u0131 ba\u015fka bir y\u0131la ertelerlerdiler.<\/p>\n

\u0130sl\u00e2m gelince, Allah bunlar\u0131n haraml\u0131\u011f\u0131na h\u00fckmetti ve bu haraml\u0131\u011f\u0131 Tevbe suresinin a\u015fa\u011f\u0131daki ayetinde belirtildi\u011fi gibi Allah’\u0131n g\u00f6kleri ve yeri yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn verdi\u011fi emirle temellendirdi:<\/p>\n

“Allah kat\u0131nda aylar\u0131n say\u0131s\u0131 g\u00f6kleri ve yeri yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden beri onikidir. Bunlardan d\u00f6rd\u00fc haramd\u0131r. \u0130\u015fte bu, dosdo\u011fru dindir.” (Tevbe Suresi, 36)<\/p>\n

Ard\u0131ndan \u0130sl\u00e2m, aylar\u0131n ertelenmesinin k\u00fcf\u00fcrde ileri gitme oldu\u011funu ilan etti. B\u00f6ylece haram aylar konusundaki h\u00fck\u00fcm, Allah’\u0131n emri do\u011frultusunda yerle\u015fti. Bu aylar\u0131n haraml\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zetmeyen d\u00fc\u015fmanlar\u0131n, bu zaman s\u00fcresinde sald\u0131r\u0131ya heveslenmemeleri ve onlar\u0131 m\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 kolayca zafer kazanaca\u011f\u0131 uygun bir ortam elde etmemeleri i\u00e7in, o aylarda d\u00fc\u015fmanlar\u0131 m\u00fcsl\u00fcmanlara sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda, m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n da kar\u015f\u0131 koyma haklar\u0131 vard\u0131r. Bu y\u00fczden Allah bu aylarda sava\u015f\u0131n h\u00fckm\u00fcn\u00fc Bakara suresinde yukarda ge\u00e7ti\u011fi \u015fekilde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. “Kurbanl\u0131k”; K\u00e2be’yi ziyaret edenlerin Hacc ve Umresini bitirdi\u011finde kesmek \u00fczere yan\u0131nda getirdi\u011fi hayvanlard\u0131r. Hacc veya Umre, kurban\u0131 kesmekle sona erer. Kurbanl\u0131k, inek deve veya koyun olabilir. Hel\u00e2l say\u0131lmamas\u0131n\u0131n anlam\u0131, hen\u00fcz vakti gelmeden ba\u015fka bir ama\u00e7 i\u00e7in kesilmemesidir. Kurbanl\u0131k “Hacc”da kurban g\u00fcn\u00fc, “Umre”de ise, Umrenin bitiminde kesilebilir. Kurban eden, derisinden, y\u00fcn\u00fcnden ve di\u011fer uzuvlar\u0131ndan hi\u00e7bir \u015fekilde faydalanamaz, tamam\u0131n\u0131 fakirlere da\u011f\u0131t\u0131r.<\/p>\n

“Gerdanl\u0131klar\u0131 (kelaid), sahipleri taraf\u0131ndan Allah’a adand\u0131klar\u0131n\u0131n bir belirtisi olarak, boyunlar\u0131na i\u015faretler tak\u0131lan hayvanlard\u0131r. Bunlar adand\u0131klar\u0131 yerde ve adand\u0131klar\u0131 vakitte kesilene kadar otla\u011fa sal\u0131n\u0131r. Allah’a sunulduklar\u0131n\u0131n belirtisini ta\u015f\u0131yan ve kesilecekleri vakte kadar serbest b\u0131rak\u0131lan hediye kurbanl\u0131klar bu s\u0131n\u0131fa girer.<\/p>\n

Bu i\u015faretli adaklar\u0131 belirlendikten sonra, amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullanmak haramd\u0131r. Adand\u0131klar\u0131 ama\u00e7 d\u0131\u015f\u0131nda kesilemezler. Kimine g\u00f6re ise kelaid, d\u00fc\u015fman sald\u0131r\u0131s\u0131 ve herhangi bir tehlikeden korunmak isteyen ki\u015finin kendisine takt\u0131\u011f\u0131 i\u015faretlere denir. Bu i\u015faretler, haram b\u00f6lgesinin a\u011fa\u00e7lar\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. Bu ki\u015filer hi\u00e7bir d\u00fc\u015fman sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n olmayaca\u011f\u0131ndan g\u00fcvencede olarak yery\u00fcz\u00fcnde dola\u015f\u0131rlar. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn taraftarlar\u0131 bunun, daha sonra gelen “Ba\u015fka birtak\u0131m insanlar da bulacaks\u0131n\u0131z ki, hem sizden, hem de kendi toplumlar\u0131ndan emin olmak isterler. Ama ne zaman fitneye g\u00f6t\u00fcr\u00fclseler, fitnenin i\u00e7ine ba\u015f a\u015fa\u011f\u0131 at\u0131l\u0131rlar. E\u011fer onlar sizden uzak durmazlar, sizinle bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015famak istemezler, ellerini (sava\u015ftan) \u00e7ekmezlerse onlar\u0131 yakalay\u0131n ve nerede bulursan\u0131z \u00f6ld\u00fcr\u00fcn! \u0130\u015fte \u00f6ylelerine kar\u015f\u0131 Allah size a\u00e7\u0131k bir yetki vermi\u015ftir.” (Nisa Suresi, 91)<\/p>\n

“Ey inananlar, (Allah’a) ortak ko\u015fanlar pisliktir, art\u0131k bu y\u0131llar\u0131ndan sonra Mescid-i Haram’a yakla\u015fmas\u0131nlar. E\u011fer (onlar\u0131n hacca gelmemeleri sonucu iktisadi hayat\u0131n\u0131z bozulup) yoksullu\u011fa d\u00fc\u015fmekten korkarsan\u0131z; biliniz ki Allah dilerse yak\u0131nda sizi kendi l\u00fctfundan zengin edecektir. \u015e\u00fcphesiz Allah, bilendir, hikmet sahibidir.” (Tevbe Suresi, 28) ayetler ile neshedildi\u011fini s\u00f6ylemi\u015flerdir.<\/p>\n

“Gerdanl\u0131klar” Allah’a adak olarak i\u015faretlenen hayvanlard\u0131r” \u015feklindeki ilk g\u00f6r\u00fc\u015f daha do\u011frudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu mesele aralar\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 sebebiyle, Hacc ve Umrede kesmek i\u00e7in belirlenen arma\u011fan kurbanlardan bahsedildikten sonra s\u00f6z konusu edilmektedir. B\u00f6ylece y\u00fcce Allah, Hacda veya ba\u015fka zamanlarda hel\u00e2l ticaret ve Allah’\u0131n ho\u015fnutlu\u011funu isteyerek Beyt\u00fc’l Haram’a y\u00f6nelen, Rablerinin nimetini ve ho\u015fnutlu\u011funu arayarak Haram’\u0131n g\u00fcvenli\u011fi alt\u0131na alm\u0131\u015f ve Beyt\u00fc’l Haram’da onlara “Eman” vermi\u015ftir. Daha sonra, ihramdan \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ve haram b\u00f6lgesi d\u0131\u015f\u0131nda avlanma helal k\u0131l\u0131n\u0131yor. Beyt\u00fc’l Haram’da avlanma ise yasakt\u0131r. “\u0130hram’dan \u00e7\u0131k\u0131nca avlanabilirsiniz” Allah haram aylar\u0131 “G\u00fcvenlik s\u00fcresi” yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, Beyt\u00fc’l Haram’\u0131 da “G\u00fcvenli yer” k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Oras\u0131, insanlar\u0131n, hayvanlar\u0131n, ku\u015flar\u0131n ve a\u011fa\u00e7lar\u0131n zarara u\u011framaktan ve d\u00fc\u015fman korkusundan g\u00fcvencede olduklar\u0131 bir b\u00f6lgedir. Mutlak bir g\u00fcven olan bu eman, bu \u00fcmmetin babas\u0131 Hz. \u0130brahim’in duas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak, Beytullah’\u0131n etraf\u0131n\u0131 ku\u015fat\u0131r. Her y\u0131l\u0131n tam d\u00f6rt ay\u0131, insanlar\u0131n tad\u0131m, doygunlu\u011funu ve g\u00fcvenli\u011fini hissetti\u011fi bir bar\u0131\u015f d\u00f6nemi olarak \u0130sl\u00e2m’\u0131n g\u00f6lgesindeki t\u00fcm yery\u00fcz\u00fcn\u00fc bu “mutlak g\u00fcven ortam\u0131” kaplar. Bu; g\u00fcven ortam\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren \u015fartlar\u0131n sa\u011flanmas\u0131na istekli olunsun, Allah’\u0131n s\u00f6z ve anla\u015fmas\u0131 her y\u0131l periyodik olarak korunsun ve hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcnde ve her yerde bunun uygulanmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fsin diye b\u00f6yledir. Allah bu haremde ve g\u00fcvenlik b\u00f6lgesinde, iman edenleri ve kendisiyle anla\u015fma yapanlar\u0131 anla\u015fmalar\u0131n\u0131 yerine getirmeye ve onlara y\u00fckledi\u011fi g\u00f6revi, ya\u015fama ili\u015fkin ki\u015fisel duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler ile teredd\u00fctlerin etkisinde kalmadan insanl\u0131\u011fa hakimiyyet rol\u00fcn\u00fc y\u00fcklenmeye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor. Dahas\u0131 onlar\u0131, daha \u00f6nce Hudeybiye y\u0131l\u0131nda Mescid-i Haram’dan al\u0131koyanlara kar\u015f\u0131 -bu engelleme m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n ruhlar\u0131nda derin yara ve ac\u0131lar b\u0131rakm\u0131\u015f ve kalplerinde kin ve nefret uyand\u0131rm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen- d\u00fc\u015fmanl\u0131k etmemeye, haddi a\u015fmamaya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc m\u00fcsl\u00fcman \u00fcmmetin g\u00f6revi bunlardan tamamen farkl\u0131d\u0131r. Onun g\u00f6revi, kendi b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne yara\u015f\u0131r bir g\u00f6revdir.<\/p>\n

\u0130SLAM VE CAH\u0130L\u0130YYET<\/p>\n

“Vaktiyle sizi K\u00e2be’ye sokmad\u0131lar diye bir gruba kar\u015f\u0131 besledi\u011finiz kin, sak\u0131n sizi bu \u00f6l\u00e7\u00fcleri a\u015fmaya s\u00fcr\u00fcklemesin. \u0130yilik ve takva alanlar\u0131nda aran\u0131zda i\u015fbirli\u011fi yap\u0131n, g\u00fcnah ve a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa dalma alanlar\u0131nda i\u015fbirli\u011fi yapmay\u0131n\u0131z. Allah tan korkunuz, hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah’\u0131n azab\u0131 a\u011f\u0131rd\u0131r.”<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00fcmmete Rabbi taraf\u0131ndan, kendisinin t\u0131rmanmas\u0131 yan\u0131s\u0131ra insanl\u0131\u011f\u0131 da \u00e7\u0131karmas\u0131 ve bu ayd\u0131nl\u0131k ufku olu\u015fturmas\u0131 g\u00f6revi de y\u00fcklenmi\u015fti.<\/p>\n

\u0130\u015fte bu, insanlara \u00f6nderli\u011finin, otoritenin ve \u015fahitlik g\u00f6revinin sorumlulu\u011fudur. Bu sorumlulu\u011fu \u0130sl\u00e2m’\u0131n uygun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi \u015ferefli y\u00f6ntemle, insanlara birer \u00f6rnek olma u\u011frundaki m\u00fc’minlerin kar\u015f\u0131la\u015facaklar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fckleri sebebiyle g\u00f6z ard\u0131 etmemeleri gerekir.<\/p>\n

B\u00f6ylece insanlar\u0131n ilgi duyacaklar\u0131 ve sevecekleri \u0130slam’\u0131n g\u00fczel bir- tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f olur. Bu zor bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckt\u00fcr. Fakat, bu \u015fekliyle insanlar\u0131n nefsine a\u011f\u0131r gelmez. Zaten onlara g\u00fc\u00e7lerinin \u00fczerinde bir \u015fey y\u00fcklememi\u015ftir.<\/p>\n

\u0130slam insan\u0131n k\u0131zma ve gazaplanma hakk\u0131na sahip oldu\u011funu kabul eder. Fakat onun, k\u0131zg\u0131nl\u0131k ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k sebebiyle sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7me hakk\u0131n\u0131 tan\u0131maz. Daha sonra ayetler, g\u00fcnah ve d\u00fc\u015fmanl\u0131kta de\u011fil, iyilik ve sak\u0131nmada yard\u0131mla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 emrediyor. Allah’\u0131n azab\u0131 ile korkutuluyor ve sadece O’ndan sak\u0131n\u0131lmas\u0131n\u0131 emrediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ki\u015fi bask\u0131 ve denetime, merhamet ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcye kar\u015f\u0131 bu duygular ile -Allah’tan sak\u0131n\u0131p, ho\u015fnutlu\u011funu dileyerek- yard\u0131m isteyecektir.<\/p>\n

Allah’\u0131n koydu\u011fu y\u00f6ntemi isteyen \u0130sl\u00e2m terbiyesi Araplar\u0131n g\u00f6n\u00fcllerini, bu sa\u011flam prensiplere y\u00f6nlendirmeyi bilmi\u015f ve onlar\u0131n y\u00fcce yola girmelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Halbuki onlar bu seviyeden ve onu ba\u015farmaktan \u00e7ok uzak idiler. Arab\u0131n y\u00f6neldi\u011fi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve edindi\u011fi prensip “Zalim de olsa mazlum da karde\u015fine yard\u0131m et” c\u00fcmlesinde \u00f6zetlenebilirdi. Araplar, kabilelik ve tarafgirlik i\u00e7indeydiler. Onlara g\u00f6re k\u00f6t\u00fcl\u00fck ve d\u00fc\u015fmanl\u0131kta yard\u0131mla\u015fma, iyilik ve sak\u0131nmadakinden daha \u00fcst\u00fcn idi. Yard\u0131m anla\u015fmalar\u0131, haktan daha \u00e7ok haks\u0131zl\u0131k \u00fczerine yap\u0131l\u0131rd\u0131. Cahiliye devrinde hak \u00fczere yeminle\u015fme pek azd\u0131r.<\/p>\n

Bu Allah’a ba\u011fl\u0131 olmayan ve gelenekleri ve ahl\u00e2klar\u0131 Allah’\u0131n sistem ve \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne dayanmayan bir ortamda ola\u011fan bir durumdur. T\u00fcm bunlar, \u015fu me\u015fhur cahiliye prensibinde \u00f6zetlenmi\u015ftir:<\/p>\n

“Zulmeden de, zulmedilen de olsa<\/p>\n

Zalimde, mazlumda karde\u015fine yard\u0131m et.”<\/p>\n

Bu prensibi bir cahiliye \u015fairi bir ba\u015fka \u015fekilde \u015f\u00f6yle dile getirmektedir:<\/p>\n

“Ben cahiliye kabilesinin bir ferdiyim,<\/p>\n

Kabilem isyan ederse ben de isyan ederim.<\/p>\n

O do\u011fru davran\u0131rsa ben de do\u011fru davran\u0131r\u0131m.”<\/p>\n

Daha sonra m\u00fcsl\u00fcmanlara “Vaktiyle sizi K\u00e2be’ye sokmad\u0131lar diye bir gruba kar\u015f\u0131 besledi\u011finiz kin, sak\u0131n sizi bu \u00f6l\u00e7\u00fcleri a\u015fmaya s\u00fcr\u00fcklemesin. \u0130yilik ve takva alanlar\u0131nda i\u015fbirli\u011fi yap\u0131n\u0131z, g\u00fcnah ve a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa dalma alanlar\u0131nda i\u015fbirli\u011fi yapmay\u0131n\u0131z, Allah’tan korkunuz, hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah’\u0131n azab\u0131 a\u011f\u0131rd\u0131r.” (Maide Suresi, 7) diye seslenmek ve onlar\u0131 e\u011fitmek i\u00e7in Allah’\u0131n belirledi\u011fi bir sistem olan “\u0130sl\u00e2m” geldi.<\/p>\n

Bu ilahi sistem, kalpleri Allah’a ba\u011flamak, ahl\u00e2k ve de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fclerini O’nun \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne uydurmak i\u00e7in de\u011fil, Arap ve Arap olmayan t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 cahiliyye kabilecili\u011fi ve tarafgirli\u011finden kurtar\u0131p, dost ve d\u00fc\u015fmanlar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki davran\u0131\u015flar\u0131 d\u00fczenlerken ortaya \u00e7\u0131kacak ki\u015fisel reaksiyonlar\u0131, ailev\u00ee ve kabilev\u00ee his ve tepkileri ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in geldi. B\u00f6ylece “insan” Arap yar\u0131madas\u0131nda yeniden do\u011fmu\u015f oldu. Allah’\u0131n ahl\u00e2k\u0131 ile ahl\u00e2klanan “insan” do\u011fdu. \u0130\u015fte bu, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn d\u00f6rt bir yan\u0131nda “insan”\u0131n yeniden do\u011fu\u015fu oldu\u011fu gibi, Arab\u0131n da yeni dirili\u015fidir. \u0130sl\u00e2m \u00f6ncesi Arap yar\u0131madas\u0131nda yaln\u0131zca “Zulmeden de olsa, zulmedilen de, karde\u015fine yard\u0131mc\u0131 ol” \u015feklindeki fanatik cahiliyye taraftarl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn geri kalan b\u00f6lgesinde de fanatik cahiliyye taraftarl\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fkaca bir \u015fey yoktu.<\/p>\n

Bu cahiliyye \u00e7izgisi ile \u0130sl\u00e2m\u00ee ufuk aras\u0131ndaki geni\u015f mesafe, cahiliyyenin “yerle\u015fik” zulmeden de olsa zulmedilen de, karde\u015finin taraf\u0131n\u0131 tut” prensibi ile Allah’\u0131n “Vaktiyle sizi K\u00e2be’ye sokmad\u0131lar diye bir gruba kar\u015f\u0131 besledi\u011finiz kin, sak\u0131n sizi bu \u00f6l\u00e7\u00fcleri a\u015fmaya s\u00fcr\u00fcklemesin. \u0130yilik ve takva alanlar\u0131nda i\u015fbirli\u011fi yap\u0131n\u0131z, g\u00fcnah ve a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa dalma alanlar\u0131nda i\u015fbirli\u011fi yapmay\u0131n\u0131z. Allah’tan korkunuz, hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah’\u0131n azab\u0131 a\u011f\u0131rd\u0131r.” ayeti aras\u0131ndaki mesafe kadard\u0131r. Bu ne b\u00fcy\u00fck bir farkt\u0131r!<\/p>\n

D\u0130N\u0130N\u0130Z\u0130 B\u00dcT\u00dcNLED\u0130M<\/p>\n

Ayetlerin ak\u0131\u015f s\u0131ras\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131za, surenin ba\u015f\u0131ndaki “Behimet\u00fc’l en’am”\u0131n helal olu\u015fundan istisna edilenlerin d\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131kar\u0131yor.<\/p>\n

“Le\u015f, kan, domuz eti, Allah’tan ba\u015fkas\u0131 ad\u0131na bo\u011fazlanm\u0131\u015f hayvanlar, son anda bo\u011fazlama f\u0131rsat\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bo\u011fulmu\u015f, vurulmu\u015f, yuvarlanm\u0131\u015f, ba\u015fka bir hayvan\u0131n darbesi alt\u0131nda can vermi\u015f, canavar taraf\u0131ndan par\u00e7alanm\u0131\u015f, an\u0131t ta\u015flar\u0131 \u00fczerinde kesilmi\u015f hayvanlar ve fal oklar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u015fans araman\u0131z size haram k\u0131l\u0131nd\u0131. Bunlar fas\u0131kl\u0131k belirtileridir.<\/p>\n

Bug\u00fcn k\u00e2firler dininizi ortadan kald\u0131rmaktan umut kesmi\u015flerdir. O halde onlardan korkmay\u0131n\u0131z, benden korkunuz. Bug\u00fcn sizin hesab\u0131n\u0131za dininizi b\u00fct\u00fcnledim, size y\u00f6nelik nimetimi tamama erdirdim ve sizin i\u00e7in din olarak \u0130slam’\u0131 be\u011fendim.<\/p>\n

Kim \u00f6l\u00fcme ramak kalacak derecede ac\u0131k\u0131r da g\u00fcnah i\u015fleme e\u011filimine kap\u0131lmaks\u0131z\u0131n bu haram etlerden yemek zorunda kal\u0131rsa, ku\u015fku yok ki, Allah ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131d\u0131r, merhametlidir.”<\/p>\n

Le\u015f, kan ve domuz etinin h\u00fckm\u00fc ve bu h\u00fckm\u00fc insan ilminin ula\u015fabildi\u011fi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde Allah’\u0131n h\u00fck\u00fcm koymadaki hikmeti ve sebeplerinin belirlenmesi yukar\u0131daki bu haramlara ait Bakara suresinin 173. ayeti tefsirinde ge\u00e7mi\u015fti. \u015eimdi insan ilminin bu haramlar\u0131n hikmetini anlay\u0131p, anlayamamas\u0131n\u0131 bir yana koyarsak ilahi ilim bu yiyeceklerin temiz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tesbit etmi\u015ftir. Bu tek ba\u015f\u0131na yeterlidir. Allah ancak pis (habis) olanlar\u0131 ve insan hayat\u0131n\u0131n herhangi bir y\u00f6n\u00fcne zarar veren \u015feyleri haram k\u0131lar. \u0130nsan bilgisinin bu zarar\u0131 ke\u015ffetmi\u015f olmamas\u0131 ise ayr\u0131 bir olayd\u0131r. Zaten insan bilgisi, b\u00fct\u00fcn zararl\u0131 ve faydal\u0131 \u015feyleri kapsamakta m\u0131d\u0131r acaba?<\/p>\n

Allah’tan ba\u015fkas\u0131 i\u00e7in kesilenler ise, \u00f6ncelikle, iman\u0131n gereklerine temelden ayk\u0131r\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in haramd\u0131rlar. \u0130man, Allah’\u0131 bir sayma, ilahl\u0131kta tek kabul etme ve iman\u0131n gereklerini bu tevhid anlay\u0131\u015f\u0131 ile temellendirmedir.<\/p>\n

\u0130man\u0131n bu gereklerinin ilki \u015fudur: Niyet ve fiillerin hepsinin sadece Allah’a ba\u011flanmas\u0131, b\u00fct\u00fcn i\u015f ve hareketlerin sadece O’nun ad\u0131yla yap\u0131lmas\u0131 ve bunlarda yaln\u0131zca O’nun ad\u0131n\u0131n an\u0131lmas\u0131d\u0131r. Allah’tan ba\u015fkas\u0131 ad\u0131na kesilen ve Allah’tan ba\u015fkas\u0131n\u0131n ad\u0131 an\u0131lan \u015feyler haram oldu\u011fu gibi, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ad\u0131 an\u0131lmasa da Allah’\u0131n ad\u0131 an\u0131lmayan kurbanlar da haramd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, iman\u0131 temelinden sarsar. B\u00f6ylece yap\u0131lanlar da imandan kaynaklanmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden o da pistir, le\u015f, kan ve domuz eti gibi pislikler aras\u0131na dahil edilir.<\/p>\n

Bo\u011fulmu\u015f, vurularak \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, d\u00fc\u015f\u00fcp yuvarlanm\u0131\u015f, s\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f ve y\u0131rt\u0131c\u0131 bir hayvan taraf\u0131ndan yenmi\u015f hayvanlar da -canl\u0131 iken yeti\u015filip kesilmedikleri taktirde le\u015f s\u0131n\u0131f\u0131na girerler ve onun h\u00fckm\u00fcn\u00fc al\u0131rlar. Bunlar\u0131n ayr\u0131 bir h\u00fckm\u00fc olabilece\u011fi \u015feklindeki bir \u015f\u00fcpheye f\u0131rsat tan\u0131mamak i\u00e7in, ayette a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015flard\u0131r. Bu konudaki ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131ndad\u0131r. Kesme, hayvan\u0131n ne zaman “kesilmi\u015f” say\u0131laca\u011f\u0131 gibi problemler \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kimi hemen \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden olacak veya h\u00fckmen \u00f6l\u00fc say\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirecek \u015fekilde yaralanan hayvan\u0131n “kesim”ini bu h\u00fck\u00fcm\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun anlam\u0131 bu t\u00fcr hayvanlar\u0131n \u00f6lmeden \u00f6nce “kesilseler” bile “ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f” say\u0131lmamalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kimi de, yaras\u0131n\u0131n \u015fekline bakmadan can ta\u015f\u0131rken yeti\u015filip kesildi\u011finde hayvan\u0131 “ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f” sayar. Geni\u015f bilgi i\u00e7in, f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131n\u0131n ilgili konular\u0131na bak\u0131labilir.<\/p>\n

Dikili ta\u015flarda (Bunlar, m\u00fc\u015friklerin cahiliyye d\u00f6neminde Kabe’de yanlar\u0131nda kurban kestikleri ve kurban\u0131n kan\u0131na bulad\u0131klar\u0131 putlar ve benzeri ta\u015flard\u0131r.) kesilen hayvanlar, putlara kurban edilmeleri sebebiyle, kesilirken Allah’\u0131n ad\u0131 an\u0131lsa bile haramd\u0131rlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu durum, .Allah’a \u015firk ko\u015fma kapsam\u0131na girmektedir.<\/p>\n

Son olarak (fal oklar\u0131) oklarla fal bakma meselesine gelince; m\u00fc\u015friklerin bir i\u015fe ba\u015flarken veya bitirirken dan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 oklard\u0131r. \u00dc\u00e7 veya yedi tane olduklar\u0131 s\u00f6ylenir. Bunlar, Araplar\u0131n yayg\u0131n adeti olan kumar oynama i\u015flevini de g\u00f6r\u00fcrlerdi. Deve \u00fczerinde kumar oynarlard\u0131. Ortada kumarbazlardan her biri i\u00e7in bir ok bulunur, bu oklardan birini o, okun temsil etti\u011fi budur der ve deveye sahip olurdu. Allah oklarla fal bakmay\u0131 haram k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, bu yolla hayvan kesimini de -bu t\u00fcr kumar oldu\u011fu i\u00e7in- yasaklam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

“Kim \u00f6l\u00fcme ramak kalacak derecede ac\u0131k\u0131rda g\u00fcnah i\u015fleme e\u011filimine kap\u0131lmaks\u0131z\u0131n bu haram etlerden yemek zorunda kal\u0131rsa, ku\u015fku yok ki Allah ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131d\u0131r, merhamet edicidir.”<\/p>\n

\u00d6lesiye a\u00e7 kalan kimse, g\u00fcnah i\u015flemeyi ve harama girmeyi ama\u00e7lamad\u0131\u011f\u0131 taktirde, haram k\u0131lman bu yiyeceklerden yiyebilir. Yenilecek miktar, f\u0131k\u0131h bilginleri aras\u0131nda ihtil\u00e2fl\u0131d\u0131r. Bu miktar, \u00f6l\u00fcmden korunacak kadar m\u0131d\u0131r? Yoksa doyas\u0131ya yenilebilir mi? Yine yiyeceksiz kal\u0131naca\u011f\u0131ndan korkuldu\u011funda ba\u015fka \u00f6\u011f\u00fcnler i\u00e7in de saklanabilir mi?<\/p>\n

Bunlar\u0131n ayr\u0131nt\u0131s\u0131na girmiyoruz. Bu noktada, bu dinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir kolayl\u0131\u011f\u0131 daha bilmemiz bize yeter. O, zor durumlarda, g\u00fcnaha veya \u00e7aresizli\u011fe d\u00fc\u015f\u00fclmemesi i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fcmler koymu\u015ftur. Ayr\u0131ca her emrini, kalpteki niyete ve Allah’tan tam sak\u0131nmaya ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Zor durumda kalana, harama dalmay\u0131 ama\u00e7lamad\u0131ktan sonra ne g\u00fcnah ne de ceza vard\u0131r. “\u015e\u00fcphesiz ki y\u00fcce Allah ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131d\u0131r, merhametlidir”. Haram olan yiyecekleri incelemeyi burada noktal\u0131yor ve bu konudaki ayetlerin aras\u0131na yerle\u015ftirilen \u015fu c\u00fcmlenin \u00fczerinde \u00f6zellikle durmak istiyoruz: “Bug\u00fcn kafirler dininizi ortadan kald\u0131rmaktan umut kesmi\u015flerdir. O halde onlardan korkmay\u0131n\u0131z, benden korkunuz. Bug\u00fcn sizin hesab\u0131n\u0131za dininizi b\u00fct\u00fcnledim, size y\u00f6nelik nimetimi tamama erdirdim ve sizin i\u00e7in din olarak \u0130sl\u00e2m’\u0131 be\u011fendim”. Bu ayet, y\u00fcce Kur’an’\u0131n indirilen son ayetidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc risaletin olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve nimetin tamamland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmektedir. Hz. \u00d6mer uzak g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve a\u00e7\u0131k kalplili\u011fi ile Hz. Peygamberin yery\u00fcz\u00fcndeki son g\u00fcnlerini ge\u00e7irdi\u011fini hissetmi\u015ftir. Hz. Peygamber emaneti yerine getirmi\u015f ve risaleti tebli\u011f etmi\u015ftir. Art\u0131k geriye sadece Allah’a hesap verme kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ve Hz. \u00d6mer’in kalbi ayr\u0131l\u0131k g\u00fcn\u00fcn\u00fcn yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissederek a\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n

Konusu kesimlik hayvanlar\u0131n helal ve haram olanlar\u0131 bildirmek olan ayetlerin aras\u0131n\u0131 ay\u0131ran yukar\u0131da da a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7eren surenin genel ak\u0131\u015f\u0131ndaki bu s\u00f6zler neyi g\u00f6stermektedir?<\/p>\n

Bu s\u00f6zler \u00f6nce, y\u00fcce Allah’\u0131n \u015feriat\u0131n\u0131n hi\u00e7bir \u015fekilde b\u00f6l\u00fcnemiyece\u011fini g\u00f6sterir. \u0130ster d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inanca ister ibadetlere, hel\u00e2l ve harama ya da toplum ve devletleraras\u0131 hukuka ili\u015fkin olsun tamam\u0131 m\u00fckemmeldir. \u0130\u015fte t\u00fcm bunlar, y\u00fcce Allah’\u0131n bu ayette m\u00fckemmel k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi\u011fi “din”dir. Ve iman edenlere tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi\u011fi “nimeti”dir. Bu dinde d\u00fc\u015f\u00fcnce ve inanca ili\u015fkin olanlar ile ibadete, hel\u00e2l ve haramlara ili\u015fkin olanlar ya da toplum devletleraras\u0131 hukuka ait h\u00fck\u00fcmler aras\u0131nda hi\u00e7bir ayr\u0131m yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n tamam\u0131, Allah’\u0131n m\u00fcsl\u00fcmanlara se\u00e7ti\u011fi \u0130l\u00e2h\u00ee sistemi olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu sistemin bir k\u0131sm\u0131ndan sapma, tamam\u0131n\u0131 terk anlam\u0131na gelir. Bu “din”e kar\u015f\u0131 gelme, dolay\u0131s\u0131yla bu “din”den \u00e7\u0131kma anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r.<\/p>\n

Mesele, belirtti\u011fimiz \u015fekildedir. Allah’\u0131n m\u00fcsl\u00fcmanlara se\u00e7ti\u011fi bu sistemden bir \u015feyi atmak ve onun yerine insan yap\u0131s\u0131 bir \u015fey eklemek a\u00e7\u0131k\u00e7a Allah’\u0131n ilahl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmemektir. Bu \u00f6zelliklerden baz\u0131s\u0131n\u0131 bir insana yak\u0131\u015ft\u0131rmak Allah’\u0131n yery\u00fcz\u00fcndeki otoritesine isyan ve b\u00f6ylece ilahl\u0131k \u00f6zelliklerinin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olan “hakimiyet” iddias\u0131 ile ilahl\u0131k taslama anlam\u0131na gelmektedir. Bu da, a\u00e7\u0131k\u00e7a bu dine isyan ve do\u011fal olarak, bu dinden \u00e7\u0131kmakt\u0131r. “Bug\u00fcn kafirler dininizi ortadan kald\u0131rmaktan umut kesmi\u015flerdir..”<\/p>\n

Kafirler onu iptal etmekten, ortadan kald\u0131rmaktan ya da tahrif etmekten \u00fcmitlerini kestiler. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah, onu m\u00fckemmel k\u0131ld\u0131 ve k\u0131yamete de\u011fin s\u00fcrmesine h\u00fckmetti. Onlar, harpte zor durumdaki m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 yenebilirler, fakat bu dine \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flayamazlar. Onu tahrife kalk\u0131\u015fanlar\u0131n \u00e7ok olmas\u0131na tuzak kuranlar\u0131n kuvvetine ve bu d\u00f6nemlerde mensuplar\u0131n\u0131n kara cahilli\u011fine ra\u011fmen bu din, lekelenemeyen ve tahrif edilemiyen -k\u0131yamete de\u011fin korunmu\u015f tek dindir. Allah, yery\u00fcz\u00fcnde bu dini, bilen ve onu gelecek nesle teslim edene de\u011fin, tamamen anlay\u0131p koruyan bir topluluktan yoksun b\u0131rakmayacakt\u0131r. Kafirlerin bu dinden \u00fcmitlerini kestikleri \u015feklindeki Allah’\u0131n vaadi ger\u00e7ektir.<\/p>\n

“O halde onlardan korkmay\u0131n, benden korkunuz.”<\/p>\n

Kafirler bu dine hi\u00e7bir \u015fekilde el uzatamazlar. Taraftarlar\u0131na da, bu dinin canl\u0131 bir terc\u00fcman\u0131 olduklar\u0131, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ve sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirdikleri, hayatlar\u0131nda h\u00fck\u00fcmlerini ve hedeflerini ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri ve ondan y\u00fcz \u00e7evirmedikleri s\u00fcrece hi\u00e7bir zarar veremezler.<\/p>\n

Y\u00fcce Allah’\u0131n, Medine’deki \u0130sl\u00e2m toplumuna y\u00f6nelik bu teklifi o ku\u015fa\u011fa has de\u011fildir. Bu hitap, b\u00fct\u00fcn zamanlardaki ve yerdeki t\u00fcm iman edenlere seslenmektedir. “\u0130man edenlere” diyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc Allah’\u0131n kendilerine se\u00e7ti\u011fi bu dinden tamamen ho\u015fnut olanlar, bu dini d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri olarak benimseyenler i\u015fte bunlar -yaln\u0131zca bunlar- “m\u00fcminler”dir. “Bug\u00fcn sizin hesab\u0131n\u0131za dininizi b\u00fct\u00fcnledim, size y\u00f6nelik nimetimi tamama erdirdim ve sizin i\u00e7in din olarak \u0130sl\u00e2m’\u0131 be\u011fendim.”<\/p>\n

Bug\u00fcn yani bu ayetin indi\u011fi “Veda hacc\u0131 g\u00fcn\u00fc” Allah bu dini noksans\u0131z k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ona bir\u015fey eklemek isteyen, art\u0131k ne ilave edebilir ki? M\u00fcminlere olan en b\u00fcy\u00fck nimeti, bu m\u00fckemmel ve kapsaml\u0131 sistemle yerine gelmi\u015f ve onlara din olarak “\u0130sl\u00e2m”\u0131 se\u00e7mi\u015ftir. D\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olarak bu sistemi benimsemeyen ise, Allah’\u0131n m\u00fcminlere se\u00e7ti\u011fi \u015feyi tepmi\u015f olur.<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcman, bu sars\u0131c\u0131 s\u00f6zler kar\u015f\u0131s\u0131nda duruyor. \u0130\u00e7erdi\u011fi bu b\u00fcy\u00fck k\u00f6kl\u00fc y\u00f6nlendirmeler, y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ve g\u00f6revler pe\u015fi s\u0131ra g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7iyor.<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcman \u00f6nce, bu dinin tamamlanmas\u0131 noktas\u0131nda duruyor. \u0130lk insan\u0131n do\u011fu\u015fundan, ilk Peygamber’den bu son risalet olan t\u00fcm insanlara g\u00f6nderilen \u00dcmm\u00ee Peygamber’in risaletine de\u011fin aynen iman kervan\u0131, ge\u00e7it resmi yap\u0131yor. Ne g\u00f6r\u00fcyor? Birbirine ba\u011fl\u0131 bir \u015fekilde uzay\u0131p giden, bu hidayet ve nur kervan\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyor. Uzun yol \u00fczerindeki i\u015faretlerini g\u00f6r\u00fcyor. Fakat son Peygamber’in \u00f6nceki t\u00fcm peygamberlerin, sadece belirli bir zaman periyodu i\u00e7in, \u00f6zel bir g\u00f6revle ve sadece belirli bir topluma g\u00f6nderildiklerini g\u00f6r\u00fcyor. Bu y\u00fczden t\u00fcm bu peygamberler bu \u00e7er\u00e7eve ile s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f ve bu zaman par\u00e7as\u0131na -mahkum olmu\u015flard\u0131r. Onlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, tek bir ilaha -ki bu tevhittir- \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015flar, sadece bu tek ilaha kulluk edilmesini istemi\u015flerdir -bu da dindir-. Hepsi her\u015feyi bu tek ilahtan almaya ve bu tek ilaha boyun e\u011fmeye \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r -bu da \u0130sl\u00e2m’d\u0131r-. Fakat her biri, toplumun, \u00e7evrenin, zaman ve ortam\u0131n durumuna uygun hayat ger\u00e7eklerine ili\u015fkin farkl\u0131 bir \u015feriat getirmi\u015ftir.<\/p>\n

Ve nihayet Allah, insanl\u0131\u011fa g\u00f6nderdi\u011fi risaleti sona erdirmeyi diledi\u011fi zaman, t\u00fcm insanlara \u00f6zel bir zaman ve mekan ile ve belirli bir toplumla s\u0131n\u0131rland\u0131rmaks\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn “insan”lar\u0131 muhatap alan risalet ile peygamberlerin sonuncusu olan Hz. Muhammed’i g\u00f6nderdi. Mekan, \u00e7evre ve zaman fakt\u00f6rlerinin \u00f6tesinde, t\u00fcm “insan”\u0131 muhatap alan bir risalet. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu risalet, de\u011fi\u015fmez, bozulmaz ve iptal edilmez “insan f\u0131trat\u0131”n\u0131 muhatap almaktad\u0131r. “Allah’\u0131n yaratma kanununa uygun olan dine d\u00f6n ki insanlar\u0131 ona g\u00f6re yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Allah’\u0131n yaratmas\u0131 de\u011fi\u015ftirilemez. \u0130\u015fte dosdo\u011fru din budur.” (Rum Suresi, 30)<\/p>\n

Bu din, insan\u0131n hayat\u0131n\u0131 her y\u00f6n\u00fcyle ve b\u00fct\u00fcn kapsam\u0131yla ku\u015fatan bir \u015feriatt\u0131r. Bu \u015feriat her\u015feyi ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f, hayat\u0131n zaman ve mekan de\u011fi\u015fkenlerine ba\u011fl\u0131 ve d\u00f6nemsel olarak ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar\u0131 i\u00e7in genel prensipler ve temel kurallar koymu\u015ftur. Zaman ve mekan fakt\u00f6rleriyle de\u011fi\u015fmeyen ve s\u00fcreklili\u011fini koruyan sorunlar\u0131n herbiri i\u00e7in ayr\u0131 ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 kurallar getirmi\u015ftir. Genel prensipleri ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 b\u00f6l\u00fcmleri sayesinde bu din, k\u0131yamete de\u011fin bu merkez etraf\u0131nda ve bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde geli\u015fip, de\u011fi\u015fmesi ve yenilenmesi i\u00e7in “insan hayat\u0131”n\u0131n ihtiya\u00e7 duyaca\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn kurallar, y\u00f6nergeler, h\u00fck\u00fcmler ve nizamnameler i\u00e7ermektedir. Y\u00fcce Allah m\u00fcminlere \u015f\u00f6yle buyurmu\u015ftur: “Bug\u00fcn sizin hesab\u0131n\u0131za dininizi b\u00fct\u00fcnledim, size y\u00f6nelik nimetimi tamama erdirdim ve sizin i\u00e7in din olarak \u0130sl\u00e2m’\u0131 be\u011fendim”. Onlara hem inan\u00e7 hem de \u015feriat\u0131n eksiksiz tamamland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etmi\u015ftir. \u0130\u015fte din budur.<\/p>\n

Bir m\u00fcminin, bu dinin eksik oldu\u011fu vehmine kap\u0131larak, onu tamamlamaya kalk\u0131\u015fmas\u0131, bir kusur bularak onu gidermeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 zaman ve mekana uygun olarak de\u011fi\u015ftirmeye veya geli\u015ftirmeye y\u00f6nelmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. B\u00f6ylesi bir durumda, o, Allah’\u0131n do\u011fru s\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul etmemi\u015f ve m\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in se\u00e7ti\u011fini be\u011fenmemi\u015f oldu\u011fundan bir m\u00fcmin olamaz.<\/p>\n

Kur’an’\u0131n indirildi\u011fi d\u00f6nemdeki bu \u015feriat her zaman i\u00e7in ge\u00e7erli olan dindir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, Allah’\u0131n da tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile “insan”a her zaman ve mekan i\u00e7in gelmi\u015f olan dinin “\u015feriati”dir. Daha \u00f6nceki peygamberler gibi, sadece belirli bir topluma, belirli bir nesle ya da mekana \u00f6zel de\u011fildir.<\/p>\n

Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fcmler, oldu\u011fu gibi kals\u0131nlar diye gelmi\u015flerdir. Genel prensipler ise, k\u0131yamete de\u011fin insan hayat\u0131na, izinde geli\u015fti\u011fi bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7izmek i\u00e7in gelmi\u015flerdir. Onlara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, iman\u0131n \u00e7er\u00e7evesi d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fmakt\u0131r.<\/p>\n

“\u0130nsan”\u0131 yaratan Allah, yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da en iyi bilendir. Allah insan\u0131 yaratm\u0131\u015f -ki O ne yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi bilir- ve ona bu \u015feriat\u0131 i\u00e7eren bu dini se\u00e7mi\u015ftir. “D\u00fcnk\u00fc \u015feriat, bu g\u00fcnk\u00fc \u015feriat de\u011fildir” denemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu durumda ki\u015fi, insan\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve durumlar\u0131n\u0131 Allah’tan daha iyi bildi\u011fini iddia etmi\u015f olur.<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcman, ikinci olarak “Allah’\u0131n bu dini m\u00fckemmel k\u0131larak, m\u00fcminlere olan nimetini tamamlamas\u0131” olay\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda duruyor. Bu nimet, insan\u0131n yeti\u015fip olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi gibi, ger\u00e7ek “insan”\u0131n duygusunu g\u00f6steren m\u00fcthi\u015f bir nimettir. Bu “insan”, ilah\u0131n\u0131 bu dinin kendisine g\u00f6sterdi\u011fi \u015fekilde tan\u0131madan \u00f6nce Rabbinin ho\u015fnut oldu\u011fu bu dinin b\u00fct\u00fcn\u00fcn tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde evreni, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu bedendeki fonksiyonunun ve Rabbinin ikramlar\u0131n\u0131 tan\u0131madan \u00f6nce mevcut de\u011fildi. Bu “insan”, s\u0131rf Allah’a kulluk ederek kullara kulluktan vazge\u00e7meden \u00f6nce, herhangi birinin yaratma ve otoritesini de\u011fil, Allah’\u0131n yap\u0131s\u0131 olan ve O’nun otoritesinin olu\u015fturdu\u011fu \u015feriat sayesinde “e\u015fitli\u011fe” ula\u015fmadan \u00f6nce, mevcud de\u011fildi.<\/p>\n

\u0130nsan bilgisi, bu dinin ortaya koydu\u011fu b\u00fcy\u00fck ger\u00e7ekler sayesinde, bu “insan”\u0131n do\u011fu\u015funu ger\u00e7ekle\u015ftirdi. E\u011fer insan bilgisi, bu seviyede olmasayd\u0131, onun olu\u015f s\u0131ras\u0131nda “hayvan” ya da “robot insan” olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Fakat o, ancak Kur’an’\u0131n ortaya koydu\u011fu \u015fekliyle bu ger\u00e7ekleri bilmesi sayesinde tam anlam\u0131yla bir “insan” olabilmi\u015ftir. Bu \u015fekil ile insan\u0131n her d\u00f6nemde kendisine yak\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 di\u011fer \u015fekiller aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck fark vard\u0131r.<\/p>\n

E\u011fer insano\u011flunun hayat\u0131nda bu \u015fekil ger\u00e7ekle\u015ftirilirse “insan”\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131 tam olarak ortaya konmu\u015f olur. B\u00f6ylece Allah, melekler, kitaplar, peygamberler ve k\u0131yamet g\u00fcn\u00fc hakk\u0131ndaki itikad\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce sayesinde, duyu organlar\u0131 ile alg\u0131lanan d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015fey idrak etmeyen “hayvan\u00ee hisler”den \u00e7\u0131k\u0131p, hem alg\u0131lananlar\u0131, hem de alg\u0131lanam\u0131yanlar\u0131, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve g\u00f6r\u00fcnmez alemi, madde ve madde \u00f6tesini idrak edebilen “insan\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce” dairesine ge\u00e7mesi ger\u00e7ekle\u015fir ve onu s\u0131n\u0131rl\u0131 “hayvan\u00ee duyu organlar\u0131”n\u0131n dar \u00e7er\u00e7evesinden kurtar\u0131r.<\/p>\n

Tevhid sayesinde, kullara kulluktan s\u0131rf Allah’a kullu\u011fa y\u00f6nelerek b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015fmanlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda e\u015fitlik, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flar. O, kullukta sadece Allah’a y\u00f6nelir, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, \u015feriat ve d\u00fczeni s\u0131rf Allah’tan al\u0131r ve yaln\u0131z O’na dayan\u0131p, yaln\u0131z O’ndan korkar.<\/p>\n

\u0130lgilerini geli\u015ftirip, e\u011filimlerini pakla\u015ft\u0131r\u0131r; g\u00fcc\u00fcn\u00fc, hayvan\u00ee i\u00e7g\u00fcd\u00fclerini ve a\u015fa\u011f\u0131 arzular\u0131n\u0131 dizginleyip, hayra ve y\u00fcceli\u011fe y\u00f6neltmek i\u00e7in toplar ve ilahi sistemi ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olur.<\/p>\n

Cahiliyye ger\u00e7e\u011fini tan\u0131mayan ve felaketlerini tatmayan kimse, Allah’\u0131n bu din ile g\u00f6nderdi\u011fi nimetin ger\u00e7e\u011fine eremez. Cahiliye her d\u00f6nem ve mekanda Allah’\u0131n uygun bulmad\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde hayat s\u00fcrmektir. Cahiliyeyi tan\u0131yan ve inan\u00e7daki, d\u00fc\u015f\u00fcncedeki, ya\u015famdaki belalar\u0131na u\u011frayan kimse, Allah’\u0131n bu dinle g\u00f6nderdi\u011fi nimetin ger\u00e7e\u011fini bilir, idrak eder ve onun tad\u0131na var\u0131r. B\u00fct\u00fcn zaman ve mekanlardaki cahiliyyetin, inan\u0131\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcncedeki sap\u0131kl\u0131k ve k\u00f6rl\u00fck felaketlerini, hayret ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k belalar\u0131n\u0131, bo\u015fluk ve kirli musibetlerini tan\u0131y\u0131p anlayanlar, yaln\u0131zca, \u0130sl\u00e2m d\u00fczeni sayesinde iman\u0131n g\u00f6lgesinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen hayat\u0131n nimetini tadan ve tan\u0131yan kimselerdir.<\/p>\n

Cahiliyenin hayat\u0131 d\u00fczenleyen sistemlerin b\u00fct\u00fcn disiplinlerinde varolan isyan ve arzular\u0131n felaketlerini, anar\u015fi ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n belalar\u0131n\u0131, ifrat ve tefritin musibetlerini bilip, anlayanlar, yaln\u0131zca \u0130sl\u00e2m sistemi iman\u0131n g\u00f6lgesi alt\u0131nda geli\u015fen hayat nimetini tan\u0131y\u0131p, tadan kimselerdir.<\/p>\n

Bu Kur’an’a ilk kez muhatap olan Araplar, bu s\u00f6zleri anl\u0131yor, tan\u0131yor ve ger\u00e7e\u011fini idrak ediyorlard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu s\u00f6zlerin i\u00e7eri\u011fi, bu Kitab’a muhatap olan neslin bizzat ya\u015fam\u0131nda somutla\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

Cahiliyeyi ve onun inanca ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemini ve toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131, ki\u015fisel ve toplumsal ahl\u00e2k\u0131n\u0131, tatm\u0131\u015flard\u0131. Yan\u0131s\u0131ra onlar Allah’\u0131n bu din ile kendilerine verdi\u011fi nimetin ger\u00e7e\u011fini, Allah’\u0131n s\u00f6zlerindeki rahmetini ve \u0130sl\u00e2m’la verdi\u011fi nimetin ger\u00e7e\u011fini anlayarak cahiliyenin b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131ndan y\u00fcz \u00e7evirmi\u015flerdir.<\/p>\n

\u0130slam onlar\u0131, cahiliyye batakl\u0131\u011f\u0131nda bulmu\u015f, zirveye giden dosdo\u011fru yola \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. ( Bu mesele Nisa Suresinin giri\u015f k\u0131sm\u0131nda a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.) Zirveye ula\u015ft\u0131klar\u0131 zaman o y\u00fcce yerden yery\u00fcz\u00fcnde \u00e7evrelerinde bulunan di\u011fer milletlere, \u015fimdi kendi cahiliye d\u00f6nemlerindeki ge\u00e7mi\u015f ya\u015famlar\u0131na bakt\u0131klar\u0131 g\u00f6zle bakt\u0131lar.<\/p>\n

\u0130sl\u00e2m onlar\u0131, putlar\u0131, melekleri, cinleri, y\u0131ld\u0131zlar\u0131 ve atalar\u0131 rab edinme gibi efsane ve hurafelerle \u00e7evrelenmi\u015f hurafe inan\u00e7lara dayal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ile temellenmi\u015f cahiliyenin batakl\u0131\u011f\u0131nda buldu. Onlar\u0131 buradan kurtar\u0131p, dikkatlerini tevhid ufkuna, tek ilaha… her\u015feye g\u00fc\u00e7 yetiren, merhametli, her \u015feyi g\u00f6ren, bilen ve haberdar olan, adaletli, m\u00fckemmel, kendisine yak\u0131n ve yard\u0131m\u0131na ko\u015fan kimsenin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131na yer vermeyen herkesin kendisine kul oldu\u011fu ve kulluk etti\u011fi tek ilaha iman ufkuna \u00e7evirdi. \u0130sl\u00e2m onlar\u0131 vehim ve hurafelerden kurtard\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn, ayn\u0131 zamanda kahin ve reislerinin sultas\u0131ndan da \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kavu\u015fturdu.<\/p>\n

\u0130sl\u00e2m onlar\u0131, kimilerinin iddia etti\u011fi gibi cahiliye demokrasisinden de\u011fil, cahiliyenin ana \u00e7er\u00e7evesi, s\u0131n\u0131f farklar\u0131, \u00e7irkin gelenekler ve otoriteyi ele ge\u00e7iren herkesin kalk\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 despotluklardan ibaret olan “a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k toplumsal d\u00fczeni”nden kurtard\u0131.<\/p>\n

“Zulmetme kudreti”, ta kuzeyden g\u00fcneye kadar t\u00fcm Arap yar\u0131madas\u0131n\u0131n \u00f6nderleri, kabile reisleri ve idarecilerinin yerle\u015fik gelene\u011fine g\u00f6re g\u00fc\u00e7 ve etkinlikle ayn\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Neca\u015fi’nin \u015fairi, sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ki\u015fiyi k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in \u015f\u00f6yle hicvederek k\u00f6t\u00fcl\u00fcyordu: “Onun kabilesi, ne zimmetini (anla\u015fmas\u0131n\u0131) bozar, ne de kalben zerre kadar zulmeder”. “Bir Arap meliki olan, Hacer b. Haris, Beni Esed’i sopa ile kendisine itaate zorlad\u0131\u011f\u0131 zaman \u015eairleri Ubeyde b. Ebras \u015fu \u015fiiri ile ona yakard\u0131:<\/p>\n

“Sen onlar\u0131n i\u00e7inde h\u00fck\u00fcmdars\u0131n,<\/p>\n

Onlar ise k\u0131yamete de\u011fin k\u00f6ledir,<\/p>\n

Onlar senin kam\u00e7\u0131na boyun e\u011fmi\u015flerdir.<\/p>\n

Huzae’nin uysal yar\u0131\u015f at\u0131 gibi…”<\/p>\n

“\u00d6mer b. Hind, halk\u0131 kendisiyle perde arkas\u0131ndan konu\u015fmaya zorlayan, kabile reislerinin annelerini, saray\u0131nda hizmet\u00e7i olmalar\u0131 i\u00e7in zorlayan bir Arap h\u00fck\u00fcmdar\u0131 idi.” Yine bir Arap meliki olan Numan b. Menzir, ter\u00f6rde o kadar ileri gitti ki, kendisine iki g\u00fcn belirledi: kendisini ziy\u00e2rete gelen herkesi hesaps\u0131z nimete bo\u011fdu\u011fu ho\u015fnutluk g\u00fcn\u00fc ve sabahtan ak\u015fama de\u011fin kim gelirse \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc “\u00f6fke g\u00fcn\u00fc”.<\/p>\n

Kuleyb Vail’in otoritesi hakk\u0131nda anlat\u0131l\u0131r ki O bu ismi, avdan ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerde, nara att\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in alm\u0131\u015ft\u0131r. Naras\u0131n\u0131 i\u015fiten hi\u00e7 kimse ona yakla\u015fmaya cesaret edemezdi.<\/p>\n

Yine anlat\u0131l\u0131r ki: “Avf vadisinde hi\u00e7 \u00f6zg\u00fcr yoktur”. \u00c7\u00fcnk\u00fc onun otoritesinin delili olarak oraya ve \u00e7evresine hi\u00e7bir h\u00fcr yakla\u015famazd\u0131. Oradaki h\u00fcrlerin tamam\u0131, k\u00f6le konumunda idi.”<\/p>\n

\u0130slam onlar\u0131, \u00e2detler, gelenekler, toplumsal ili\u015fkiler ve ahl\u00e2k konusunda da cahiliye batakl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde buldu… Onlar\u0131, k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 diri diri g\u00f6mme, peri\u015fan haldeki kad\u0131nlar, i\u00e7ki, kumar, serbest cinsel ili\u015fki, hakir g\u00f6r\u00fclen ve a\u015fa\u011f\u0131lanan kad\u0131nlarla kar\u0131\u015f\u0131m ve ihtilaf, d\u0131\u015fardan gelecek ciddi bir sald\u0131r\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda ne ittifaklar\u0131 ne de g\u00fc\u00e7leri bulunmad\u0131\u011f\u0131 gibi kan davalar\u0131, bask\u0131nlar, ya\u011fmalamalar ve soygunlar sebebiyle birbirlerine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f halde bulunan bir toplum yap\u0131s\u0131na sahip halde iken buldu. (Bak\u0131n\u0131z, Fil Suresi tefsiri) \u00d6yle ki Fil y\u0131l\u0131nda Habe\u015flilerin Kabe’ye sald\u0131r\u0131s\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f kendi aralar\u0131nda m\u00fcthi\u015f sert olan kabilelerin t\u00fcm\u00fc bu sald\u0131r\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda aciz ve peri\u015fan olmu\u015flard\u0131.<\/p>\n

Onlar bu durumda iken, \u0130sl\u00e2m onlar\u0131 bir \u00fcmmet yapt\u0131. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n tamam\u0131 ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck bir halde iken, onlar\u0131 zirveye ula\u015ft\u0131rd\u0131. Tek bir nesilde, hem en \u00e7ukuru hem en zirveyi, hem cahiliyyeyi hem de \u0130sl\u00e2m’\u0131 tan\u0131t\u0131p g\u00f6sterdi. Bu y\u00fczden onlar, y\u00fcce Allah’\u0131n \u015fu ayetini idrak ediyor, tad\u0131na var\u0131yorlard\u0131: “Bug\u00fcn sizin hesab\u0131n\u0131za dininizi b\u00fct\u00fcnledim, size y\u00f6nelik nimetimi tamama erdirdim ve sizin i\u00e7in din olarak \u0130sl\u00e2m’\u0131 be\u011fendim.”<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcman bu kez Allah’\u0131n m\u00fcminlere \u0130slam’\u0131 din se\u00e7mesi kar\u015f\u0131s\u0131nda duruyor. Y\u00fcce Allah bu \u00fcmmeti kavramas\u0131 ve g\u00f6zetmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda… \u00d6yle ki onun i\u00e7in \u0130slam dinini se\u00e7mi\u015f ve be\u011fenmi\u015ftir. Bu Allah’\u0131n bu \u00fcmmete sevgisini ve ho\u015fnutlu\u011funu da ifade etmektedir. \u00d6yle ki onun i\u00e7in bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve sistemi se\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n

Bu m\u00fcthi\u015f s\u00f6zler bu \u00fcmmetin omuzlar\u0131na pek a\u011f\u0131r bir y\u00fck bindirmektedir. O y\u00fcce g\u00f6zetime denk gelecek bir y\u00fck\u00fc Allah affetsin! Bu \u00fcmmetin, pe\u015fi s\u0131ra gelecek b\u00fct\u00fcn nesillerinin sahip olaca\u011f\u0131 nesneler, y\u00fcce Allah’\u0131n bu \u015ferefli korumas\u0131na tabii ki denk gelmez.<\/p>\n

O’nun yayabilece\u011fi tek \u015fey, g\u00fcc\u00fc nisbetinde nimete \u015f\u00fckretmeye ve nimet vereni tan\u0131maya ili\u015fkin ayr\u0131ca gerekli olan\u0131 anlay\u0131p, g\u00fcc\u00fc nisbetinde onu yerine getirmek ve kusur ve hatalardan dolay\u0131 da avf ve ba\u011f\u0131\u015flama dilemekten ibarettir.<\/p>\n

Allah’\u0131n bu \u00fcmmete \u0130sl\u00e2m’\u0131 din belirlemesi ilkin, bu se\u00e7imin k\u0131ymetini bilmesini, sonra da g\u00fcc\u00fc nisbetinde bu din do\u011frultusunda olmak i\u00e7in \u00e7abalamas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Aksi takdirde, kendisine Allah’\u0131n se\u00e7ti\u011finden ba\u015fkas\u0131n\u0131 tercih ederek Allah’\u0131n ho\u015fnut oldu\u011funu ihmal eden kimse ne kadar zavall\u0131 ne kadar aptald\u0131r.<\/p>\n

O halde cezas\u0131z b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 gereken b\u00fcy\u00fck bir su\u00e7tur. Allah’\u0131n kendisi i\u00e7in se\u00e7ti\u011fini terk eden serbest b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Fakat Allah \u0130sl\u00e2m dinini tercih etmeyerek dilediklerini i\u015fleyenleri b\u0131rak\u0131yor ve onlara s\u00fcre veriyor. Bu dini tan\u0131y\u0131p, sonra terk eden veya ondan ayr\u0131lanlar\u0131n kendilerine Allah’\u0131n onlara se\u00e7ti\u011fi d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden ba\u015fka bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc edineni Allah asla cezas\u0131z b\u0131rakm\u0131yor ve ona asla s\u00fcre tan\u0131m\u0131yor. Sonu\u00e7ta onlara hakkettikleri cezay\u0131 veriyor.<\/p>\n

Bu m\u00fcthi\u015f s\u00f6zler \u00f6n\u00fcndeki bu duru\u015flardan daha \u00e7o\u011funa g\u00fcc\u00fcm\u00fcz yetmiyor. Daha fazla uzatmadan, “F\u00ee z\u0131l\u00e2l”de bu kadarla yetiniyor, surenin ak\u0131\u015f\u0131yla birlikte gelen yeni b\u00f6l\u00fcme ge\u00e7iyoruz:
\n4- Sana kendilerine nelerin helal k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 soruyorlar. onlara de ki “Size temiz yiyecekler helal k\u0131l\u0131nd\u0131. Allah’\u0131n size sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bilgileri \u00f6\u011freterek yeti\u015ftirdi\u011finiz e\u011fitimli ev hayvanlar\u0131 sizin i\u00e7in avlad\u0131klar\u0131 hayvanlar\u0131 da yiyiniz ve \u00fczerlerine Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131 an\u0131n\u0131z. Allah’tan korkunuz. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah’\u0131n hesapla\u015fmas\u0131 \u00e7ok \u00e7abuktur. ”<\/p>\n

5- Bug\u00fcn size temiz olan yiyecekler helal k\u0131l\u0131nd\u0131. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size ve sizin yiyecekleriniz de onlara hel\u00e2ldir. \u0130ffetli ve h\u00fcr m\u00fcmin kad\u0131nlar\u0131 -zinaya ve metreslik ili\u015fkisine ba\u015fvurmaks\u0131z\u0131n- namuslu bi\u00e7imde mehirlerini verdi\u011finiz takdirde size hel\u00e2ldir. Kim iman etmeyi reddederse yapt\u0131\u011f\u0131 ameller bo\u015fa gitmi\u015ftir, o kimse ahirette h\u00fcsrana u\u011frayanlardan olur.<\/strong><\/p>\n

Bu se\u00e7kin toplumun psikolojik durumunu tasvir ediyor: \u0130lkin y\u00fcce Allah’\u0131n hitab\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fman\u0131n mutlulu\u011fuyla \u015fereflenmeleri, sonra da, haram k\u0131l\u0131nmas\u0131ndan korkarak kendilerine \u015f\u00fcpheli g\u00f6r\u00fcnen cahiliye d\u00f6nemindeki t\u00fcm davran\u0131\u015flardan ka\u00e7\u0131n\u0131p, uzakla\u015fma titizlikleri. Onlar bu y\u00fczden bu yeni sistemin kabul etti\u011fi her\u015feyi \u00f6\u011frenebilmek i\u00e7in sorulara gerek duyuyorlar. Bu d\u00f6nemin tarihini inceleyenler, \u0130sl\u00e2m’\u0131n Araplar\u0131n psikolojisinde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bu b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fikli\u011fi g\u00f6receklerdir. \u0130sl\u00e2m onlar\u0131 \u015fiddetle sars\u0131yor ve b\u00fct\u00fcn cahili pisliklerden ar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Cahiliyye batakl\u0131\u011f\u0131nda bulup zirvelere ula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcsl\u00fcmanlara yeniden do\u011fduklar\u0131n\u0131 bildiriyor. Bunun yan\u0131s\u0131ra bu dini yayman\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, dirili\u015fin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, kaydedilen a\u015faman\u0131n \u015fahaneli\u011fini ve nimetin bollu\u011funu hissettiriyor. B\u00f6ylece ama\u00e7lar\u0131, kendilerine bu bol l\u00fctuflar\u0131 veren ilah\u00ee sisteme uygun olsun ve ona ayk\u0131r\u0131 davranmaktan ka\u00e7\u0131ns\u0131nlar. B\u00fct\u00fcn cahiliye d\u00f6nemindeki al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na y\u00f6nelik bu duyarl\u0131l\u0131k ve \u00e7ekingenlik, bu derin bilincin ve bu g\u00fc\u00e7l\u00fc sars\u0131nt\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu y\u00fczden, (haramlar\u0131 bildiren) ayeti i\u015fittikten hemen sonra, Allah Rasul\u00fcne “… kendilerine neyin haram k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131” soruyorlar.<\/p>\n

Bunu hen\u00fcz i\u015flemeden \u00f6nce, helal olduklar\u0131n\u0131 kesin olarak bilsinler diye soruyorlar. Onlara \u015fu cevap geliyor: “De ki; size temiz olan yiyecekler helal k\u0131l\u0131nd\u0131.”<\/p>\n

Bu \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi hakeden bir cevap. Bu cevap, onlar\u0131n duygular\u0131na \u015fu ger\u00e7e\u011fi nak\u015fediyor: Onlara temiz \u015feyler haram k\u0131l\u0131nmaz ve temiz \u015feylerden al\u0131koymazlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc t\u00fcm temiz \u015feyler onlara helaldir. Kendilerine yaln\u0131zca pis \u015feyler haram k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ger\u00e7ekten, Allah’\u0131n haram k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 her\u015fey, bozulmam\u0131\u015f f\u0131trat\u0131n psikolojik olarak i\u011frendi\u011fi le\u015f, kan, domuz eti gibi \u015feyler yada m\u00fcmin kalbin nefret etti\u011fi, Allah’tan ba\u015fkas\u0131 ad\u0131na veya putlara kesilen adaklar veya onlar\u0131n yan\u0131nda bir \u00e7e\u015fit kumar olan ok ve \u00e7ekme gibi \u015feylerdir.<\/p>\n

Bu genellemenin ard\u0131ndan gelen bir ifade olan; “temiz yiyecekler”e, \u00f6zellikle bamba\u015fka temiz t\u00fcrleri daha eklenmektedir. Bunlar i\u00e7in e\u011fitilip-yeti\u015ftirilmi\u015f, sahipleri taraf\u0131ndan av\u0131 nas\u0131l yakal\u0131yaca\u011f\u0131 \u00f6\u011fretilmi\u015f, y\u0131rt\u0131c\u0131lardan do\u011fan, \u015fahin, pars, arslan ve k\u00f6pek benzeri av hayvanlar\u0131n\u0131n tuttuklar\u0131 avlard\u0131r:<\/p>\n

“Allah’\u0131n size s\u00f6yledi\u011fi bilgileri \u00f6\u011freterek yeti\u015ftirdi\u011finiz e\u011fitimli av hayvanlar\u0131n\u0131n sizin i\u00e7in avlad\u0131klar\u0131 hayvanlar\u0131 da yiyiniz ve \u00fczerine Allah’\u0131n ad\u0131n\u0131 an\u0131n\u0131z. Allah’tan korkunuz. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah’\u0131n hesapla\u015fmas\u0131 \u00e7ok \u00e7abuktur.”<\/p>\n

Bu av i\u00e7in e\u011fitilip-yeti\u015ftirilmi\u015f avc\u0131 hayvanlar\u0131n yakalad\u0131klar\u0131 avlar\u0131n helal olabilmesi; avc\u0131 hayvanlar\u0131n, avlar\u0131n\u0131, sahipleri i\u00e7in tutmalar\u0131 yani -a\u00e7ken ve sahipleri yanlar\u0131nda yokken kendileri i\u00e7in tuttuklar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda- avland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada tuttu\u011fu av\u0131n\u0131 iyice koruyup, ondan yememeleri \u015fartt\u0131r. E\u011fer av s\u0131ras\u0131nda tuttu\u011fu av\u0131n etinden yerse, e\u011fitilmemi\u015f demektir. Bu durumda yakalad\u0131klar\u0131 av, sahiplerinin de\u011fil kendilerinindir, dolay\u0131s\u0131yla bu avlar\u0131, sahiplerine helal olmaz. E\u011fer yakalad\u0131\u011f\u0131 ve yedi\u011fi av\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p, hen\u00fcz canl\u0131 iken sahibine getirse -s\u00f6z konusu av, kesilmesi ile helal olan bir hayvan bile olsa kesim ile temiz olmaz.<\/p>\n

Allah, m\u00fcminlere, av hayvanlar ile onlara olan nimetini hat\u0131rlat\u0131yor. Onlar\u0131, Allah’\u0131n kendilerine sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bilgileri \u00f6\u011freterek yeti\u015ftirmi\u015flerdir. Allah, bu hayvanlar\u0131, onlara boyun e\u011fdirmi\u015f, kendilerine onlar\u0131 e\u011fitme g\u00fcc\u00fc vermi\u015ftir. Ve nas\u0131l e\u011fiteceklerini de \u00f6\u011fretmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu, Kur’an’\u0131n e\u011fitim y\u00f6ntemini \u00f6rnek alan; bahsetmedik bir nokta, ortaya koymad\u0131k bir ayr\u0131nt\u0131 b\u0131rakmayan hikmetli metodun \u00f6zelli\u011fini ifade eden bir b\u00f6l\u00fcmd\u00fcr.<\/p>\n

Hatta insan\u0131n g\u00f6nl\u00fcnde \u015fu ger\u00e7e\u011fin hissini uyand\u0131r\u0131yor. Bu, Allah’\u0131n, her\u015feyi; evreni yaratan, \u00f6\u011freten, onlar\u0131 insanlara boyun e\u011fdiren oldu\u011fu ve b\u00fct\u00fcn erdemli davran\u0131\u015flar\u0131n, kazan\u00e7lar\u0131n nerede olursa olsun O’na d\u00f6nece\u011fi ger\u00e7e\u011fidir. M\u00fcmin Allah’tan geldi\u011fini, O’na d\u00f6nece\u011fini bir an bile unutmaz. Her\u015fey O’nun varl\u0131\u011f\u0131 sebebiyle vard\u0131r. B\u00fct\u00fcn nesneler ve olaylar O’nun g\u00fcc\u00fcndedir.<\/p>\n

M\u00fcmin biran bile her g\u00fc\u00e7 durumunda, her ruhi bunal\u0131m\u0131nda ve kalk\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 her i\u015fte Allah’\u0131n, ihsan ve yard\u0131m\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011finden \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015fmez. Bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, asl\u0131nda Allah’\u0131n “terbiyeci” olu\u015fu ger\u00e7e\u011fine dayan\u0131r.<\/p>\n

Allah, m\u00fcminlere, avc\u0131 hayvanlar\u0131n yakalad\u0131klar\u0131 avlar \u00fczerine Allah’\u0131n ismini anmalar\u0131n\u0131, avc\u0131 hayvanlar\u0131 salarken bunu s\u00f6ylemelerini, bu hayvanlar\u0131n av\u0131n\u0131 pen\u00e7eleri veya di\u015fleri ile \u00f6ld\u00fcrd\u00fcklerinde, onun kesilmi\u015f gibi olaca\u011f\u0131n\u0131, Allah’\u0131n ismini, av keserken veya avc\u0131 hayvan\u0131 av\u0131n \u00fczerine salarken anman\u0131n yeterli oldu\u011funu \u00f6\u011fretiyor.<\/p>\n

Sonra ayetin bitiminde onlara, Allah’tan ve \u00e7abuk hesapla\u015fmas\u0131ndan korkmalar\u0131 uyar\u0131s\u0131 yap\u0131yor. Haram ve helal\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc, m\u00fcmini hayat\u0131ndaki t\u00fcm niyet ve amellerinin ekseni olan bu bilince ba\u011fl\u0131yor. Hayat\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc, Allah’\u0131n, y\u00fcceli\u011fini idrak etmeye, gizli ve a\u00e7\u0131kta O’nun g\u00f6zetiminde oldu\u011funu bilmeye dayand\u0131r\u0131yor. “Allah’tan korkunuz. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah’\u0131n hesapla\u015fmas\u0131 \u00e7ok \u00e7abuktur.”<\/p>\n

Helal olan yiyecekler a\u00e7\u0131klan\u0131rken, araya evlenilmesi helal olan kad\u0131nlar konusu da ekleniyor.<\/p>\n

“Bug\u00fcn size temiz olan yiyecekler helal k\u0131l\u0131nd\u0131. Kendilerine kitap verilenlerin yiyecekleri size ve sizin yiyecekleriniz de onlara helaldir. \u0130ffetli ve h\u00fcr m\u00fcmin kad\u0131nlar ile sizden \u00f6nce kendilerine kitap verilenlerin h\u00fcr ve iffetli ve h\u00fcr m\u00fcmin kad\u0131nlar ile sizden \u00f6nce kendilerine kitap verilenlerin h\u00fcr ve iffetli kad\u0131nlar\u0131 -zinaya ve metreslik ili\u015fkisine ba\u015fvurmaks\u0131z\u0131n- namuslu bi\u00e7imde mehirlerini verdi\u011finiz takdirde size hel\u00e2ldir…”<\/p>\n

B\u00f6ylece helal yiyecek \u00e7e\u015fitlerine, bir kez daha, ayet ile de de\u011finiliyor:<\/p>\n

“Bug\u00fcn size temiz olan yiyecekler hel\u00e2l k\u0131l\u0131nd\u0131…”<\/p>\n

\u0130\u015faret etti\u011fimiz anlam teyit ediliyor ve \u00f6ncekiler ile yeni bahsedilen helal yiyecekler, temiz olmalar\u0131 noktas\u0131nda birbirine ba\u011flan\u0131yor.<\/p>\n

Burada, “\u0130sl\u00e2m yurdunda”, m\u00fcsl\u00fcman toplum aras\u0131nda ya\u015f\u0131yan veya onlara zimmet ve ahd ba\u011f\u0131 ile ba\u011flanan Kitap Ehli’nden olan gayri m\u00fcslimler ile ili\u015fkiler hakk\u0131nda, \u0130sl\u00e2m ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fcn a\u015famalar\u0131ndan biriyle daha kar\u015f\u0131la\u015fmaktay\u0131z.<\/p>\n

\u0130sl\u00e2m onlara, “dini h\u00fcrriyet” verip, (izale etmiyor) b\u0131rakm\u0131yor.<\/p>\n

\u0130sl\u00e2m onlara, “dini h\u00fcrriyet” vermekle yetinmiyor, \u0130sl\u00e2m toplumunda, k\u00f6\u015fesine \u00e7ekilmi\u015f terk edilmi\u015f olarak b\u0131rakm\u0131yor. Onlar\u0131, sevgi, g\u00fczel muamele ve birlikte ya\u015fama gibi sosyal ortakl\u0131k havas\u0131 ile kucakl\u0131yor. Onlar\u0131n yiyeceklerini m\u00fcsl\u00fcmanlara, ayn\u0131 \u015fekilde m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yiyeceklerini de onlara helal k\u0131l\u0131yor. (Birbirlerini ziyaret edip konuklar\u0131, birbirleriyle yiyip-i\u00e7meleri i\u00e7in. Sevgi ve musamaha g\u00f6lgesi alt\u0131nda g\u00f6lgelenmesi i\u00e7in.) \u0130ffetli kad\u0131nlar\u0131n\u0131 m\u00fcsl\u00fcmanlara helal (temiz) k\u0131l\u0131yor. Onlar\u0131n kad\u0131nlar\u0131n\u0131 da, m\u00fcsl\u00fcman iffetli kad\u0131nlar ile birlikte an\u0131yor.<\/p>\n

Bu, di\u011fer din ve millet mensuplar\u0131 aras\u0131nda, sadece \u0130sl\u00e2m’\u0131n mensuplar\u0131n\u0131n hissetti\u011fi musamahad\u0131r. Hristiyan katolikler, yine hristiyan olan ortodoks protestan yada Maruni’lerle nikahlanmada g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131kar\u0131rlar. Onlara g\u00f6re inanc\u0131 gev\u015fek olanlardan ba\u015fkas\u0131 buna yeltenmez.<\/p>\n

B\u00f6ylece, \u0130sl\u00e2m’\u0131n evrensel bir toplum olu\u015fturma yolunda m\u00fcsamahakar davranan tek sistem oldu\u011fu, m\u00fcsl\u00fcmanlar ile kitap sahibi dinlerin mensuplar\u0131 aras\u0131nda bir tecride ba\u015fvurulmad\u0131\u011f\u0131, \u0130sl\u00e2m toplumunun bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda ya\u015fayan de\u011fi\u015fik inan\u00e7 mensuplar\u0131 aras\u0131na -\u00f6zellikle ili\u015fkiler ve gidi\u015fattan- engeller konulmad\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. (Dostluk ve yard\u0131mla\u015fma meselesinin h\u00fckm\u00fc ise, -s\u00fbrenin ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisinde gelece\u011fi gibi- ayr\u0131d\u0131r.) Ehl-i Kitab’\u0131n iffetli kad\u0131nlar\u0131n helal olma \u015fart\u0131, iffetli m\u00fcmin kad\u0131nlarla evlenme \u015fart\u0131yla ayn\u0131d\u0131r.<\/p>\n

“Sizden \u00f6nce kendilerine kitap verilenlerin h\u00fcr ve iffetli kad\u0131nlar\u0131, zinaya ve metreslik ili\u015fkisine ba\u015fvurmaks\u0131z\u0131n namuslu bi\u00e7imde mehirlerini verdi\u011finiz takdirde size helaldir.”<\/p>\n

Bu \u015fart ise, -kocan\u0131n kar\u0131s\u0131n\u0131 o sayede koruyup, g\u00f6zetti\u011fi- dini nikah yapma amac\u0131yla mehir verilmesinden ibarettir. Bu mal (mehir), fuhu\u015f ve metres tutma yolunda verilmi\u015f de\u011fildir.<\/p>\n

Fuhu\u015f, kad\u0131n\u0131n her erke\u011fin olmas\u0131, metres tutma ise, \u00f6zel bir erke\u011fin kad\u0131ndan nikahs\u0131z faydalanmas\u0131d\u0131r. Bu her iki yol da (\u0130sl\u00e2m, onlar\u0131 temizleyip-paklamadan, batakl\u0131klardan zirvelere ula\u015ft\u0131rmadan \u00f6nce) cahiliye araplar\u0131nda yayg\u0131n olup, cahili toplumun benimsedi\u011fi \u015feylerdi.<\/p>\n

Bu h\u00fck\u00fcmleri \u015fiddetli bir tehdit izlemektedir: “… Kim iman etmeyi reddederse yapt\u0131\u011f\u0131 ameller bo\u015fa gitmi\u015ftir. O kimse ahirette h\u00fcsrana u\u011frayanlardan olur.”<\/p>\n

T\u00fcm bu h\u00fck\u00fcmler, iman ile ili\u015fkilendirilmekte, iman\u0131n kendisi veya delili olduklar\u0131 sonucuna var\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Onlardan d\u00f6neklik edenler, iman\u0131 inkar etmi\u015f, `perdelemi\u015f’, \u00f6rtm\u00fc\u015f olur. \u0130man\u0131 inkar edenin ise, ameli, bo\u015fa gider ve kabul edilmeyerek geri \u00e7evrilir. Ayetteki “bo\u015fa gider” (Habate) kelimesi, hayvan\u0131n zehirli otlakta otlay\u0131p \u00f6lmesini ifade eder. O, bat\u0131l amelin ger\u00e7eklerini somutla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Zehirlenip \u015fi\u015ferek telef olan hayvan gibi, amel de, telef olur, izi bile kalmaz. D\u00fcnyadaki amelinin bo\u015fa gitmesi ve bat\u0131l olmas\u0131 \u00f6tesinde ahirette de peri\u015fan olur.<\/p>\n

Bu \u015fiddetli ve korkun\u00e7 tehdit, yiyecekler ve nikah konusundaki helal ve haramlara ili\u015fkin \u015fer’\u00ee h\u00fckm\u00fcn pe\u015fi s\u0131ra gelmektedir. Bu da, bu sistemin par\u00e7alar\u0131n\u0131n birbirine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve her par\u00e7as\u0131n\u0131n kendisine ayk\u0131r\u0131 davranmas\u0131n\u0131n ho\u015f g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi ve k\u00fc\u00e7\u00fck-b\u00fcy\u00fck hi\u00e7bir muhalefetinin kabul edilmedi\u011fi “din” oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Yiyecek ve kad\u0131nlar\u0131n temiz olanlar\u0131ndan s\u00f6z edildikten hemen sonra, namaz ve namaz i\u00e7in temizlenme h\u00fck\u00fcmleri gelmektedir.
\nTEM\u0130ZLENME H\u00dcK\u00dcML\u00c9R\u0130<\/p>\n

6- Ey m\u00fcminler, namaza durmak istedi\u011finiz zaman y\u00fczlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi y\u0131kay\u0131n\u0131z. Ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 meshediniz, topuklara kadar ayaklar\u0131n\u0131z\u0131 da.<\/strong><\/p>\n

E\u011fer c\u00fcn\u00fcpseniz iyice y\u0131kan\u0131n\u0131z. Fakat e\u011fer hasta yada yolcu iseniz veya i\u00e7inizden biri heladan gelmi\u015f ise, yada kad\u0131nlara dokunmu\u015fsan\u0131z ve bu durumlarda su bulamam\u0131\u015fsan\u0131z temiz bir toprakla teyemm\u00fcm ediniz, temiz topra\u011f\u0131 y\u00fczlerinize ve ellerinize s\u00fcr\u00fcn\u00fcz.<\/p>\n

Allah’\u0131n istedi\u011fi siz zor ko\u015fmak de\u011fildir. F\u00e2kat O, sizi temizlemek ve size y\u00f6nelik nimetini tamamlamak ister ki, \u015f\u00fckredesiniz diye. ”<\/p>\n

Temiz yiyeceklerden ve pak kad\u0131nlardan bahseden ayetlerin yan\u0131s\u0131ra; namaz ve temizlenmeden bahsedilmesi, av, ihram ve Mescid-i Haram’da m\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flerin h\u00fck\u00fcmlerinin yan\u0131s\u0131ra; temizli\u011fin h\u00fckm\u00fcnden bahseden ayetin gelmesi, s\u0131rf tesad\u00fcf eseri yada s\u00f6z ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n genel havas\u0131ndan uzak bir\u015fey de\u011fildir. Bu ancak, konu b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve Kur’an d\u00fczeninin hikmeti gere\u011fi olarak gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Ayetler; \u0130lk olarak temizli\u011fin farkl\u0131 bir t\u00fcr\u00fcnden bahsediyor:<\/p>\n

Pak ruh temizli\u011finin yan\u0131s\u0131ra, yiyecek ve kad\u0131nlar\u0131n temiz olanlar\u0131ndan. M\u00fcmin kalp burada, di\u011fer nimetlerde bulamad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fc bulmaktad\u0131r. Bu, temiz pak ve hu\u015fu i\u00e7erisinde Allah’a ula\u015fma nimetidir. Yiyecek ve kad\u0131nlardan s\u00f6z edilmesi biter bitmez temizlik ve namaz nimetine ge\u00e7iliyor. (\u0130nsan hayat\u0131ndaki t\u00fcm temiz nimet t\u00fcrleri tamamlans\u0131n diye, “insan”\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekam\u00fcl etti.<\/p>\n

\u0130kincisi ise, temizlik ve namaza ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler; yiyecek ve evlenme h\u00fck\u00fcmleri, haremin i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda avlanma h\u00fck\u00fcmleri, sava\u015f ve bar\u0131\u015fta insanlara kar\u015f\u0131 olan tav\u0131rlara ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler ve s\u00fbrenin geri kalan\u0131nda bahsedilen t\u00fcm h\u00fck\u00fcmler; Allah’a kulluktur, tamam\u0131 Allah’\u0131n dinidir. Bu “din” de; f\u0131k\u0131hta, “ibadet h\u00fck\u00fcmleri” ismini alanlar ile, “muamelat h\u00fck\u00fcmleri” ismini alanlar\u0131n birbiriyle ba\u011flant\u0131s\u0131 kopar\u0131lamaz.<\/p>\n

Meseleleri konular\u0131na g\u00f6re ve bir d\u00fczen i\u00e7erisinde incelemek zorunlulu\u011fundan do\u011fan bu ayr\u0131m\u0131n; Rabbani sistemin temelinde ve \u0130sl\u00e2m \u015feriat\u0131n\u0131n asl\u0131nda hi\u00e7bir yeri yoktur. Bu sistem, hem ona, hem de buna e\u015fit olarak birle\u015ftirmektedir. Her ikisi hakk\u0131ndaki h\u00fck\u00fcm ayn\u0131d\u0131r: Onlar Allah’\u0131n dinini, \u015feriat\u0131n\u0131 ve sistemini olu\u015fturmaktad\u0131r. \u0130taat ve ba\u011fl\u0131l\u0131k noktas\u0131nda, birbirinin di\u011ferine bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc yoktur. Her iki par\u00e7a da, ancak di\u011feri ile ayakta durabilir. Din ancak m\u00fcsl\u00fcman toplumun hayat\u0131nda, her ikisi de ayn\u0131 seviyede ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finde ayakta durabilir.<\/p>\n

T\u00fcm\u00fc, Allah’\u0131n, m\u00fcminlere yerine getirmelerini emretti\u011fi “s\u00f6zle\u015fme”lerdir. Hepsi, m\u00fcsl\u00fcman\u0131n, Allah’a yak\u0131nl\u0131k niyeti ile ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi `ibadetler’dir.<\/p>\n

Tamam\u0131, m\u00fcsl\u00fcman\u0131n, Allah’\u0131n kullu\u011fa tek lay\u0131k olan merci oldu\u011funun ilan\u0131d\u0131r. Ortada “ibadetler” ve “muameleler” \u015feklinde iki ayr\u0131 kategori yoktur. Bu ayr\u0131m, yaln\u0131zca bir “\u0131st\u0131lah” sorunudur ve ancak f\u0131k\u0131h ilminde kullan\u0131la gelen bir s\u0131ralama sorunudur. Yoksa bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, hem “ibadet”, hem “farzlar” hem de, Allah ile yap\u0131lan `s\u00f6zle\u015fmelerdir. Onlardan herhangi birini ihl\u00e2l etmek, Allah ile yap\u0131lan `iman’ s\u00f6zle\u015fmesini ihl\u00e2l etmek demektir.<\/p>\n

T\u00fcm bunlar, Kur’an’\u0131n de\u011findi\u011fi inceliklerdir. Konular\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisinde gelen bu de\u011fi\u015fik h\u00fck\u00fcmleri anlatmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyoruz…<\/p>\n

“Ey m\u00fcminler namaza durmak istedi\u011finiz zaman y\u00fczlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi y\u0131kay\u0131n\u0131z, ba\u015f\u0131n\u0131z\u0131 meshediniz, topuklara kadar ayaklar\u0131n\u0131z\u0131 da.<\/p>\n

E\u011fer c\u00fcn\u00fcpseniz iyice y\u0131kan\u0131n\u0131z. Fakat e\u011fer hasta yada yolcu iseniz veya i\u00e7inizden biri hel\u00e2dan gelmi\u015f ise, yada kad\u0131nlara dokunmu\u015fsan\u0131z ve bu durumlarda su bulamam\u0131\u015fsan\u0131z temiz bir toprakla teyemm\u00fcm ediniz, temiz topra\u011f\u0131 y\u00fczlerinize ve ellerinize s\u00fcr\u00fcn\u00fcz.”<\/p>\n

Namaz, Allah ile bulu\u015fma, huzurunda durma, gizlice ve f\u0131s\u0131lt\u0131 ile O’na dua etmektir. \u015e\u00fcphesiz bu duru\u015f i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k gereklidir. Ruhun haz\u0131rlanmas\u0131 yan\u0131s\u0131ra v\u00fccudun da temiz olmas\u0131 gereklidir. San\u0131r\u0131m bu y\u00fczden abdest al\u0131n\u0131r. Do\u011frusunu Allah bilir. \u0130\u015fte ayette s\u00f6z\u00fc edilen abdestin farzlar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

1- Y\u00fcz\u00fc y\u0131kamak<\/p>\n

2- Dirseklere kadar kollar\u0131 y\u0131kamak,<\/p>\n

3- Ba\u015f\u0131 meshetmek,<\/p>\n

4- Bileklere kadar ayaklar\u0131 y\u0131kamak.<\/p>\n

Bu farzlar \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6nemsiz kimi fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 s\u00f6z konusudur. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlisi, “S\u00f6z\u00fc edilen s\u0131ralama farz m\u0131d\u0131r? Yoksa bu s\u0131ralamaya uymamak caiz midir?” \u015feklindeki tart\u0131\u015fmad\u0131r. Bu konuda iki farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r…<\/p>\n

Bu, abdest alman\u0131n \u015feklidir. C\u00fcn\u00fcbl\u00fckte -ister cinsel ili\u015fki, isterse ihtilam sebebiyle olsun- t\u00fcm v\u00fccudu y\u0131kamak farzd\u0131r.<\/p>\n

Ayet, abdest ve gusl\u00fcn farzlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra, teyemm\u00fcm\u00fcn h\u00fckm\u00fcn\u00fc izaha ge\u00e7iyor. Teyemm\u00fcm, a\u015fa\u011f\u0131daki durumlarda s\u00f6z konusu olur:<\/p>\n

1- Abdestsiz ki\u015finin su bulamayaca\u011f\u0131 durumda.<\/p>\n

2- Y\u0131kanmas\u0131 veya abdest almas\u0131 gerekti\u011fi halde, ki\u015finin sudan zarar g\u00f6recek \u015fekilde hasta olmas\u0131 durumunda.<\/p>\n

3- Y\u0131kanmas\u0131 veya abdest almas\u0131 gerekti\u011fi halde, ki\u015finin yolculukta olmas\u0131 durumunda.<\/p>\n

Ayet, abdestin gerekti\u011fi duruma “biriniz hel\u00e2dan geldi\u011finde” ifadesi ile i\u015faret ediyor. Hel\u00e2, insanlar\u0131n tabii ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 giderdikleri mekand\u0131r. “Hel\u00e2dan gelmek” s\u00f6z\u00fc, b\u00fcy\u00fck veya k\u00fc\u00e7\u00fck ihtiyac\u0131 gidermekten kinayedir.<\/p>\n

Ayet, gusl\u00fcn gerekti\u011fi duruma ise, “veya kad\u0131nlara dokundu\u011funda” ifadesi ile, i\u015faret ediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ince ifade, “cinsel ili\u015fkiyi” kinaye yoluyla anlatmada yeterlidir.<\/p>\n

Bu durumlarda abdestsiz veya gus\u00fcls\u00fcz ki\u015fi, -teyemm\u00fcm yapmadan- namaz k\u0131lamaz. Teyemm\u00fcm\u00fc ise, -hayvan\u0131n s\u0131rt\u0131nda veya duvarda bulunan tozlar bile olsa- temiz toprak ad\u0131 verilebilen \u015feyler ile yap\u0131l\u0131r. Eller topra\u011fa vurulur, sonra silkelenir, sonra eller y\u00fcze s\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve kollar dirseklere kadar s\u0131vazlan\u0131r. Y\u00fcz ve eller i\u00e7in bir veya iki vuru\u015f gerekir. Bu konu ihtilafl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Burada “kad\u0131nlara dokundu\u011funuzda” ayetinin kastetti\u011fi anlam \u00e7evresinde, f\u0131kh\u00ee ihtilaflar s\u00f6z konusudur. Bu mutlak olarak “dokunma” m\u0131d\u0131r yoksa, “cinsel ili\u015fki” midir?<\/p>\n

\u015eehvetle veya \u015fehvet duymadan yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn dokunmalar buna dahil midir? Bu sorularda fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Her hasta teyemm\u00fcm eder mi yoksa, sudan zarar g\u00f6recek hasta m\u0131 teyemm\u00fcm eder? sorusu da ihtilafl\u0131d\u0131r. So\u011fuk su varsa hastal\u0131k ve eziyet korkusu ile teyemm\u00fcm olur mu? Tercih edilen g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re “evet”.<\/p>\n

Ayetin sonunda \u015fu ifade yer al\u0131yor:<\/p>\n

“Allah’\u0131n istedi\u011fi sizi zora ko\u015fmak de\u011fildir. Fakat O sizi temizlemek ve size y\u00f6nelik nimetini tamamlamak ister ki, \u015f\u00fckredesiniz diye..”<\/p>\n

Temizlenmek -daha \u00f6nce de belirtti\u011fimiz gibi- Allah ile bulu\u015fmada gerekli bir durumdur. Bu ruh ve beden d\u00fczeyinde, abdest ve gus\u00fcl ger\u00e7ekle\u015fir. Teyemm\u00fcm ise, sadece bu temizli\u011fi sa\u011flar. Su bulunmamas\u0131 veya suyun kullan\u0131lmas\u0131nda zarara u\u011fran\u0131lmas\u0131 durumlar\u0131nda, teyemm\u00fcm ile temizlenme caizdir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Allah, insanlar\u0131 g\u00fcnaha s\u00fcr\u00fcklemek onlara, zorluk y\u00fcklemek ve g\u00fc\u00e7 gelen \u015feyleri teklif etmek istemez. O ancak, onlar\u0131 temizlemek, bu temizlik ile \u00fczerlerindeki nimetini tamamlamak onlar\u0131, nimetine \u015f\u00fckretmeye -daha \u00e7ok artt\u0131rmas\u0131 i\u00e7in- y\u00f6neltmek diler. Bunlar, bu sa\u011flam ve kolay sistemdeki fayda, \u00fcst\u00fcnl\u00fck, kolayl\u0131k ve ger\u00e7ekliktir, pratikliktir.<\/p>\n

Ard\u0131ndan, ayetin \u00f6n\u00fcm\u00fcze serdi\u011fi abdest, gus\u00fcl ve teyemm\u00fcm\u00fcn hikmeti ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz:<\/p>\n

“Size y\u00f6nelik nimetini tamamlamak ister ki, \u015f\u00fckredesiniz diye…”<\/p>\n

Ayet bizi, \u0130sl\u00e2m’\u0131n duygular ve konularda ayn\u0131 derecede ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Abdest ve gus\u00fcl, s\u0131rf v\u00fccudun temizlenmesi de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle olsayd\u0131; “Bedevi araplar\u0131 gibi bizim de bu i\u015flemleri yapmam\u0131za gerek yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz medeniyetin gere\u011fi olarak, banyoya giriyor ve organlar\u0131m\u0131z\u0131 temizliyoruz” diyenler hakl\u0131 olurdu.<\/p>\n

Bu i\u015flemler, m\u00fcsl\u00fcman\u0131n Rabbine y\u00f6neldi\u011fi tek bir ibadetde ve amelde (ruh ve beden temizli\u011fini) birle\u015ftirmek amac\u0131yla, hizmet etmektedir. Ruh temizli\u011fi daha a\u011f\u0131r basmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc su kullan\u0131lmas\u0131 mahzurlu oldu\u011funda, sadece daha a\u011f\u0131r basan -yani ruh temizli\u011fi i\u00e7in- bu yan\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi teyemm\u00fcm yap\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlardan \u00f6te bu din, her durumu, tasvir ve \u015fartlarda sa\u011flam bir sisteme y\u00f6nelten ve hikmetini b\u00fct\u00fcn bu durumlarda ger\u00e7ekle\u015ftiren genel y\u00f6ntemi sebebiyle b\u00f6yledir. Bu hikmeti, (herhangi bir durumda) ortadan kalkar ve de de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frar.<\/p>\n

Biz ilimsiz, k\u0131lavuzsuz ve ayd\u0131nl\u0131k bir kitap olmaks\u0131z\u0131n fetva vermeden \u00f6nce, bu inanc\u0131n gizliliklerini anlamaya ve Allah’a kar\u015f\u0131 bildiklerimiz ve bilmediklerimizde ayn\u0131 derecede edebli olmaya y\u00f6nelelim. (Bu durum, zekat ve mali vergilerde de b\u00f6yledir. Mesele uzundur, doyurucu tafsilat veremiyoruz. Bu konu ilerde yine gelecektir.)<\/p>\n

Abdest veya gus\u00fcl ile temizlenmek mahsurlu oldu\u011fu, yada di\u011fer zararlar s\u00f6z konusu oldu\u011fu zaman, namaz k\u0131lmak i\u00e7in teyemm\u00fcm almak olay\u0131, bizi, \u0130sl\u00e2m sisteminin namaz\u0131n \u00f6n\u00fcndeki t\u00fcm engelleri kald\u0131rarak onun ikamesine ne kadar istekli oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Bu yarg\u0131m\u0131z, korku halinde k\u0131l\u0131nan namaz, hastal\u0131k halinde imkan nisbetinde oturarak veya yatarak k\u0131l\u0131nan namaz gibi, di\u011fer h\u00fck\u00fcmler de ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. T\u00fcm bu h\u00fck\u00fcmler, namaz\u0131n k\u0131l\u0131nmas\u0131na y\u00f6nelik iste\u011fin derecesini ve sistemin insan \u00fczerindeki e\u011fitsel ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in, bu ibadete y\u00fckledi\u011fi g\u00f6revin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Allah ile bulu\u015fmak ve huzurunda durmak; derin tesirler yapmakta, en zor \u015fartlarda. bile ihmal edilmemekte ve m\u00fcsl\u00fcman bu duru\u015fu, bu bulu\u015fmas\u0131 sonucu, Rabbi ile olan bulu\u015fmas\u0131 aras\u0131na hi\u00e7bir engel sokulmamaktad\u0131r. Hi\u00e7bir sebeple ertelenmemektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc namaz, kalbin yakar\u0131\u015f\u0131, g\u00f6lgelikte istirahat ve bulu\u015fma sevincidir.<\/p>\n

ADALET\u0130N DAYANDI\u011eI TEMEL NOKTA<\/p>\n

Temizlenme h\u00fck\u00fcmleri ve daha \u00f6nce ge\u00e7en h\u00fck\u00fcmlerin ard\u0131ndan iman edenler; Allah’\u0131n kendilerine olan iman nimeti ve onlarla yapt\u0131\u011f\u0131 dinleyip itaat etmek -\u0130sl\u00e2m’a bu `s\u00f6zle\u015fme’ ile girilir- s\u00f6zle\u015fmesi hat\u0131rlat\u0131lmakta. Yan\u0131s\u0131ra Allah’tan korkmalar\u0131 ve O’nun g\u00f6n\u00fcllerde olan\u0131 bildi\u011fi belirtilmekte:
\n7- Allah’\u0131n size y\u00f6nelik nimeti ile “Duyduk ve uyduk ” dedi\u011finiz zaman, O’na verdi\u011finiz ba\u011flay\u0131c\u0131 s\u00f6z\u00fc hat\u0131rlay\u0131n\u0131z. Allah’tan korkunuz. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah, kalplerinizin \u00f6z\u00fcn\u00fc bilir.<\/strong><\/p>\n

Bu Kur’an’a ilk kez muhatap olanlar, -yukarda da belirtti\u011fimiz gibi Allah’\u0131n bu din ile kendilerine verdi\u011fi nimetin de\u011ferini anl\u0131yorlard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar,nimetin ger\u00e7e\u011fini; varl\u0131klar\u0131na, hayatlar\u0131na, toplumlar\u0131na ve t\u00fcm insanlar aras\u0131ndaki konumlar\u0131na sevk ediyorlard\u0131.<\/p>\n

Bu y\u00fczden bu nimete de\u011finmek ve sadece i\u015faret etmek, yeterli oluyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc kalplerinin y\u00f6neli\u015fleri ve hayatlar\u0131ndaki y\u00fcce ger\u00e7e\u011fe bak\u0131\u015flar\u0131 somut tu.<\/p>\n

Yan\u0131s\u0131ra, dinleyip itaat etmek \u00fczere s\u00f6z verdikleri konusunda, Allah’\u0131n s\u00f6z\u00fcne de\u011finiliyor ve onlara tan\u0131d\u0131klar\u0131 bildikleri ger\u00e7ekle hat\u0131rlat\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Bir taraftan da, Allah ile yapt\u0131klar\u0131 `s\u00f6zle\u015fmeleri’ kar\u015f\u0131s\u0131nda Allah’\u0131n huzurunda durman\u0131n, duyguda uyand\u0131raca\u011f\u0131 y\u00fcce hislerin tesirinde b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n

Bu konum, ger\u00e7e\u011fine sar\u0131l\u0131p, tam anlam\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, m\u00fcminin duygular\u0131nda b\u00fcy\u00fck etkiler yapan bir durumdur. Bu y\u00fczden AI!ah ayn\u0131 ayette onlar\u0131, takvaya ve kalplerinde ve ortaya d\u00f6k\u00fclmemi\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde bile O’nun g\u00f6zetimini hissetmeye y\u00f6neltiyor.<\/p>\n

“…Allah’tan korkunuz. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah kalplerinizin \u00f6z\u00fcn\u00fc bilir.”<\/p>\n

“Kalplerin \u00f6z\u00fcn\u00fc bilir” ifadesi Kur’an’da kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z canl\u0131 ve duyguland\u0131r\u0131c\u0131 bir ifadedir. Ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 incelik, g\u00fczellik ve ibretlere de\u011finmek yerinde olacakt\u0131r.<\/p>\n

“Kalplerin \u00f6z\u00fcn\u00fc bilir” g\u00f6n\u00fcllerin sahibi, arkada\u015f\u0131, ayr\u0131lmaz yolda\u015f\u0131 anlam\u0131nda olup; gizli hisler, d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve s\u0131rlardan kinayedir. Kalbin, s\u00fcrekli ve devaml\u0131 yan\u0131nda olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifadelendiren bu s\u00f6zler, gizlilik ve s\u0131rlar\u0131n\u0131n Allah’\u0131n ilminde apa\u00e7\u0131k ortada oldu\u011funu ve Allah’\u0131n “Kalplerin \u00f6z\u00fcn\u00fc” bilmekte oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n

Allah’\u0131n m\u00fcsl\u00fcman \u00fcmmetten ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z; “insanlara adaletle davranma”y\u0131 da i\u00e7ermektedir. Dengesi, sevgi veya d\u00fc\u015fmanl\u0131k sebebiyle bozulmayan h\u0131s\u0131ml\u0131k, \u00e7\u0131kar veya \u015fahsi arzular gibi herhangi bir olgunun etkisinde kalmayan “kat\u0131ks\u0131z adalet”. Di\u011fer t\u00fcm sebeplerden \u00f6te, yaln\u0131zca Allah i\u00e7in ayakta tutulan, Allah’\u0131n g\u00f6zetimi ve kalplerin gizlediklerini bildi\u011finin \u015fuuruna var\u0131lmas\u0131ndan kaynaklanan adalet.. Bundan dolay\u0131 \u015f\u00f6yle sesleniliyor:
\n8- Ey m\u00fcminler, her davran\u0131\u015f\u0131n\u0131zda Allah’\u0131 s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya g\u00f6zeten ve adalete ba\u011fl\u0131 \u015fahitlik eden kimseler olunuz. .Sak\u0131n herhangi bir gruba kar\u015f\u0131 duydu\u011funuz kin, sizi adaletsiz davranmaya sevk etmesin. Adil olunuz, tak raya en yak\u0131n tutum budur. Allah’tan korkunuz. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah, b\u00fct\u00fcn yapt\u0131klar\u0131n\u0131zdan haberdard\u0131r.<\/strong><\/p>\n

Allah iman edenleri; vaktiyle onlar\u0131 Mescid-i Haram’a sokmam\u0131\u015f olanlara kar\u015f\u0131 duyduklar\u0131 kinlerinin kendilerini adaletsizli\u011fe s\u00fcr\u00fcklemesinden sak\u0131nd\u0131r\u0131yor. \u0130\u015fte bu, sa\u011flam ilah\u00ee e\u011fitim metodu sayesinde kendilerini Allah’a y\u00fckselten, nefis hakimiyeti ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcn\u00fcn ula\u015ft\u0131\u011f\u0131, en doruk noktad\u0131r. Onlar, kinleri y\u00fcz\u00fcnden adaletten sapmalar\u0131 men edilen kimselerdir.<\/p>\n

Bu, ula\u015f\u0131lan zirve noktas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca nefse a\u011f\u0131r ve zor gelen bir g\u00f6revdir. Bu, hi\u00e7 d\u00fc\u015fmanl\u0131k etmemek veya kendini zaptetmenin de \u00f6tesinde bir a\u015famad\u0131r. Varolan t\u00fcm ho\u015fnutsuzluk ve kine ra\u011fmen, \u015fuurlu olarak adaleti yerine getirmeye y\u00f6nelmek! \u0130lk teklif daha kolayd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, d\u00fc\u015fmanl\u0131k etmeyip kendini zaptetmekle yerine getirilen pasif bir tutumdur. \u0130kinci teklif ise daha g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc ki\u015fiyi t\u00fcm kin ve d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen, adaleti ve dengeyi sa\u011flamaya y\u00f6nelten aktif bir davran\u0131\u015ft\u0131r. Hikmetli e\u011fitim metodu, bu g\u00fc\u00e7l\u00fckleri a\u015fmaya muktedirdir. Ard\u0131ndan bu husustaki yard\u0131mlar\u0131 s\u0131ral\u0131yor:<\/p>\n

“Ey m\u00fcminler, her davran\u0131\u015f\u0131n\u0131zda Allah’\u0131 g\u00f6zetin..”<\/p>\n

Bunu ba\u015fka bir yard\u0131m izliyor:<\/p>\n

“Allah’tan korkunuz. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz Allah b\u00fct\u00fcn yapt\u0131klar\u0131n\u0131zdan haberdard\u0131r.”<\/p>\n

\u0130nsan vicdan\u0131, bu zirveye; Allah ile direkt ba\u011flant\u0131 kurup bu konuda gayret sarf etmeden, bunu da Allah’\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki her\u015feyden uzakla\u015f\u0131p ve her\u015feyi yaln\u0131zca O’nun i\u00e7in yerine getirmeden, O’ndan sak\u0131nman\u0131n bilincine var\u0131p, gizliliklerin ve kalplerin \u00f6z\u00fcn\u00fcn O’nun g\u00f6zetiminde oldu\u011funu duymadan, kesinlikle ula\u015famaz. Kendini Allah’a adamak ve O’nun g\u00f6zetiminde eylemlerde bulunmak, t\u00fcm di\u011fer de\u011ferlerden soyutlanmak d\u0131\u015f\u0131nda; yery\u00fcz\u00fc kaynakl\u0131 hi\u00e7bir de\u011fer yarg\u0131s\u0131, insan vicdan\u0131n\u0131, bu zirveye ula\u015ft\u0131r\u0131p y\u00fckseltmeye g\u00fc\u00e7 yetiremez. Yaln\u0131zca yukarda bahsettiklerimiz, bu vicdan\u0131, o zirveye ula\u015ft\u0131rmaya yeteneklidir.<\/p>\n

Yery\u00fcz\u00fcndeki hi\u00e7bir inan\u00e7 veya sistem, taraftarlar\u0131na, kin besledikleri d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131, “kat\u0131ks\u0131z adalet” ile davranmaya sorumlu tutmam\u0131\u015ft\u0131r. Yaln\u0131zca bu din, m\u00fcminlere, bu emri Allah i\u00e7in yerine getirmelerini, O’nun g\u00f6zetiminde amele koyulmalar\u0131n\u0131 ve di\u011fer t\u00fcm bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan uzakla\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6\u011f\u00fctledi\u011finden onlara, bu sorumlulu\u011fu y\u00fcklemi\u015ftir.<\/p>\n

Benimsesin benimsemesin, t\u00fcm insanlar\u0131, adalet g\u00f6lgesi alt\u0131nda ya\u015fatmay\u0131 \u00fcstlenmi\u015f ve taraftarlar\u0131na -kin ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k duyduklar\u0131 insanlara kar\u015f\u0131 bile bu adaleti, Allah i\u00e7in uygulamay\u0131 farz k\u0131lm\u0131\u015f olan bu din, bu prensipleri sebebiyle t\u00fcm insanl\u0131\u011fa g\u00f6nderilen evrensel son dindir.<\/p>\n

Bu, g\u00fc\u00e7 ve gayret isteyen bir i\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, bu \u00fcmmetin insanlara kar\u015f\u0131 yerine getirmesi zorunlu bir g\u00f6revdir.<\/p>\n

Bu \u00fcmmet, \u0130sl\u00e2m’a g\u00f6re ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde, prensipleri yerine getirmi\u015f ve sorumlulu\u011funu y\u00fcklenmi\u015ftir. Bu, soyut bir tavsiye ve s\u0131rf bir y\u00fcce \u00f6rnek de\u011fildir. Aksine, g\u00fcnl\u00fck hayatta uygulanan bir realite, insanl\u0131\u011f\u0131n gerek daha \u00f6nce ve gerek daha sonra benzerini g\u00f6remedi\u011fi bir ger\u00e7ektir. Bu ayd\u0131nl\u0131k \u0130sl\u00e2m devirleri d\u0131\u015f\u0131nda, b\u00f6ylesi bir seviyeye ula\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu konudaki pek \u00e7ok \u00f6rnek, tarih sayfalar\u0131nda yer almaktad\u0131r. Bu \u00f6rnekler \u015funa tan\u0131kl\u0131k etmektedir:<\/p>\n

Bu ilah\u00ee \u00f6\u011f\u00fctler ve farzlar; bu \u00fcmmetin hayat\u0131nda ve ger\u00e7eklik d\u00fcnyas\u0131nda rahatl\u0131kla uygulanabilen dolay\u0131s\u0131yla bu \u00fcmmetin g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131nda somutla\u015fan bir sisteme d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. O, ne ula\u015f\u0131lmaz hayal\u00ee bir \u00f6rnektir, ne de ferdi bir misaldir. Bu noktada o, insanlar\u0131n ona denk ba\u015fkaca bir yol bulamad\u0131klar\u0131 hayat realitesidir.<\/p>\n

Bu y\u00fcce zirvenin, her yerde ve her d\u00f6nemde -Modern cahiliyet de dahil b\u00fct\u00fcn cahiliye t\u00fcrlerine olan \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nca; Allah’\u0131n insanl\u0131k i\u00e7in ortaya koydu\u011fu sistem ile, insan\u0131n insan i\u00e7in icad etti\u011fi sistem aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131k ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu sistemin sonu\u00e7lar\u0131 ile o sistemin sonu\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda; hem realitede hem de, zihinlerde kat edilemez mesafeyi g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

\u0130nsanlar bu prensipleri biliyorlar ve onlardan \u00f6vg\u00fcyle s\u00f6z ediyorlar. Fakat bu ayr\u0131, onlar\u0131 ger\u00e7eklik d\u00fcnyas\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koymak ise daha ayr\u0131 bir \u015fey. \u0130nsan\u0131n, bu insanlarla, \u00f6\u011f\u00fctledi\u011fi bu prensiplerin ger\u00e7eklik aleminde uygulanamamas\u0131 tabiidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6nemli olan, insanlar\u0131, bu prensiplere \u00e7a\u011f\u0131rmak de\u011fildir. Fakat as\u0131l \u00f6nemli olan, kimin onlar\u0131 bu prensiplere \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve bu \u00e7a\u011fr\u0131y\u0131 seslendiren kayna\u011f\u0131n kimli\u011fidir. Bu \u00e7a\u011fr\u0131n\u0131n vicdanlar\u0131n ve zihnin \u00fczerindeki otoritesi \u00f6nemlidir. Yine \u00f6nemli olan, insanlar\u0131n, bu prensipleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in \u0131srar ve gayretle ba\u015fvurduklar\u0131 kaynakt\u0131r.<\/p>\n

Bu prensiplere y\u00f6nelik dini \u00e7a\u011fr\u0131n\u0131n \u00f6nemi; otoritesinin Allah’a dayanmas\u0131ndad\u0131r. Falan\u0131n ve filan\u0131n s\u00f6ylediklerinin dayana\u011f\u0131 nedir? Yani g\u00f6n\u00fcller ve vicdanlar \u00fczerinde bir otoritesi var m\u0131? \u0130nsanlar bu prensipleri kabul edip onlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek u\u011frunda t\u00fcm gayretlerini \u0131srarla ortaya koyduklar\u0131nda, bu otorite onlara ne kar\u015f\u0131l\u0131k verebilecektir. Binlerce davet\u00e7i adalete, temizli\u011fe, h\u00fcrriyete, ho\u015fg\u00f6r\u00fcye, onura, sevgiye ve fedakarl\u0131\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rabilir. Fakat onlar\u0131n bu \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n, insanlar\u0131n vicdan\u0131nda bir etkisi olmuyor, titre\u015fim meydana getirmiyor ve g\u00f6n\u00fcllerde yer etmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131, Allah, hi\u00e7bir delille desteklememi\u015ftir.. S\u00f6z \u00f6nemli de\u011fildir. \u00d6nemli olan, bu s\u00f6zlerin arkas\u0131nda kimin oldu\u011fudur. \u0130nsanlar, kendileri gibi herhangi bir insan olan davet\u00e7iden, Allah’\u0131n deste\u011finden yoksun olan bu prensiplerin, \u00f6rneklerin ve kurallar\u0131n benzerlerini duymaktad\u0131r. Fakat bunlar\u0131n etkisi nedir? Onlar\u0131n f\u0131trat\u0131, bu direktiflerin kendileri gibi insandan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 idrak ediyor ve insan\u0131n damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan her\u015feyi; cahillik, acizlik, arzu ve kusur ile damgal\u0131yorlar. \u0130nsan f\u0131trat\u0131 bu direktifleri temelde b\u00f6yle alg\u0131lamaktad\u0131r. Bunlar\u0131n insanlar\u0131n f\u0131tratlar\u0131nda bir yetkisi, varl\u0131klar\u0131nda bir co\u015fkusu ve ya\u015famlar\u0131nda -baz\u0131 istisnalar d\u0131\u015f\u0131nda- bir etkisi yoktur. Sonra, dindeki bu “tavsiyeler”in de\u011feri; hayat\u0131n \u015feklini “icraatlar” ile birlikte tekam\u00fcl ettirmesindedir.<\/p>\n

Bunlar bo\u015f yere tavsiye edilmemi\u015flerdir. Din s\u0131rf tavsiyeler ve prensipler koymakla yetinseydi, bu tavsiyeler ne uygulan\u0131r, ne de ger\u00e7e\u011fe uygun d\u00fc\u015ferdi. Zaten \u015fu s\u0131ralarda bu durumu, her yerde g\u00f6rmekteyiz.<\/p>\n

Hayat\u0131n tamam\u0131 i\u00e7in dinin y\u00f6ntemine uygun bir sistem gereklidir. Ancak bu sistemin g\u00f6lgesinde, dinin tavsiyeleri uygulanabilir. Ger\u00e7ekli\u011fin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda uyguland\u0131\u011f\u0131nda, tavsiyeler ve “icraatlar” b\u00fct\u00fcnle\u015fir. \u0130\u015fte -ba\u015fkas\u0131nda de\u011fil ancak \u0130sl\u00e2m\u00ee anlay\u0131\u015fta “din” budur. Ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda, ortaya koydu\u011fu sistem ile somutla\u015fan din. Bu anlam\u0131yla din, m\u00fcsl\u00fcman toplumun ya\u015fam\u0131nda uyguland\u0131\u011f\u0131 zaman, t\u00fcm insanl\u0131k bu y\u00fcce zirveden haberdar olacak, Arap cahiliyesi yada di\u011fer cahiliyelerin de batakl\u0131\u011f\u0131ndan kurtulacak ve bu y\u00fcce zirveye t\u0131rmanacakt\u0131r. Din, minberlerdeki tavsiyeler ve camilerdeki vaazlara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp, hayat\u0131 d\u00fczenlemekten uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, dinin realitede as\u0131l \u015fekliyle var oldu\u011fu iddia edilemez.<\/p>\n

Allah’\u0131n, davran\u0131\u015flar\u0131nda s\u0131rf kendisini g\u00f6zeten m\u00fcsl\u00fcmanlara, bir m\u00fceyyide ve m\u00fckafat belirlemesi, \u00f6nderlik sorumlulu\u011funu \u00fcstlenmeye ve “s\u00f6zle\u015fmeyi” yerine getirmeye te\u015fvik etmesi zorunlu idi. Ger\u00e7ekten de, Allah kat\u0131nda kafir olup yalanlayanlar ile; iman edip, salih amel i\u015fleyenlerin ak\u0131beti aras\u0131nda bir fark olacakt\u0131r:<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1- \u0130hraml\u0131 iken avlanmay\u0131 helal saymaman\u0131z \u015fart\u0131 ile ilerde say\u0131lacak olanlar d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00fct\u00fcn hayvanlar size helal k\u0131l\u0131nd\u0131, Allah diledi\u011fi h\u00fckm\u00fc verir. 2- Ey m\u00fcminler Allah ‘\u0131n ibadet ama\u00e7l\u0131 sembollerine, i\u00e7inde sava\u015f\u0131lmas\u0131 yasak olan aya, K\u00e2be’ye arma\u011fan edilen kurbanl\u0131\u011fa, gerdanl\u0131kl\u0131 kurbanl\u0131k hayvanlara, Rabblerinin ba\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve r\u0131zas\u0131n\u0131 kazanmak amac\u0131 ile K\u00e2be yi ziyaret etme\u011fe gelenlere sak\u0131n …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1578],"tags":[1583,1597,341,1724,1600,1599,1584,1582,1587,1588,1591,1594,1593,1595,1592,1590,1586,1589,1585],"class_list":["post-2676","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fizilalil-kuran-tefsiri","tag-kuran","tag-kuran-tefsiri","tag-maide-suresi","tag-maide-suresinin-tefsiri","tag-sehid-seyyid-kutub","tag-seyyid-kutub","tag-sure","tag-tefsir","tag-tefsir-dersler","tag-tefsir-dersleri","tag-tefsir-dinle","tag-tefsir-indir","tag-tefsir-izle","tag-tefsir-kitaplari","tag-tefsir-mp3","tag-tefsir-nedir","tag-tefsir-oku","tag-tefsirdersi","tag-tefsirler-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2676","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2676"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2676\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2676"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2676"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kuran\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2676"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}