Endoplazma Retikulumu ve Ribozomlar
Endoplazma retikulum elektron mikroskobu araştırmalarının ortaya çıkardığı organellerden birisidir.
Granüllü ve granülsüz olmak üzere iki tipi bulunur.
Granüllü endoplazma retikulumu membranına düzenli aralıklarla ribonükleoprotein parçacıkları
(=ribozom) dizilmiştir. Ribozomlar tübülüslere tanecikli bir görünüm kazandırırlar.
Ribozomların varlığı granüllü endoplazmik retikuluma bazik boyanma özelliği kazandırır.
Büyük büyülmelerde, endoplazma retikulumu ince tüp şeklinde zarsı yapıların sık sık dallanmalar
göstererek birbirleri ile ağızlaştığı ağ şeklinde düzenlenen bir sistem olduğu gözlenir. İnce
tübüller kimi yerde genişleyerek kese şeklinde görülür. Tübüllerin içi sıvı ile doludur.
Granüllü endoplazma retikulumu hücrenin protein yapımı ile görevli organelidir. Protein sentezini
yapan mikromakineler ribozom tanecikleridir.
Ribozomlar, %65 RNA ve %35 proteinden oluşmuş yuvarlak yapılardır. 120-200 oA büyüklüğündedirler.
Hücrede ya endoplazma retikulumu membranına tutunmuş ya da serbest tanecikler
halinde bulunurlar. Serbest ribozomlar genellikle hücrenin kendi gereksinimi olan hücre
içi proteinleri üretirler.
Granülsüz endoplazma retikulumu granüllü tipe oranla daha ince membranı olan kısa tübülüslerden
oluşur. Asidofilik boyanma özelliği gösterirler. Granülsüz endoplazma retikulumunun
görevleri çeşitlidir. Steroid hormon salgılayan hücrelerde iyi gelişmiştir. Çizgili kaslarda kasılma
olayını, kolesterol ve safra yapımını, ilaçların veya zehirli maddelerin olumsuz etkilerinin
yok edilmesi gibi değişik metabolizma olaylarını düzenler. Bu önemli görevlerini yerine getirebilmek
için ise kırktan fazla sayıda enzim içerirler. Enzimlerin aktiviteleri ırklara, topluluklara ve
bireylere göre farklılık gösterir.
Granülsüz endoplazma retikulumun enzim aktivitelerinin
bireylere göre farklılığını nasıl yorumlarsınız?
İlaçlara dayanıklılığın ve yan etkilerin her birey için değişik olmasının nedeni bu şekilde açıklanmaktadır.
Endoplazma retikulum granüllü ve granülsüz şekli aynı hücrede bulunabilir. Bu organel
hücrede sentezi yapılan ürünlerin depolandığı ve gidecekleri yönleri gösteren adresler
kazandıkları yer olarak bilinir
