Haricilerin, günümüz dünyasının yenilikçilerine ilginç gelen tek görüş ve fikirleri onların halifelik konusundaki teorileridir. Bu konuda demokratik düşünceye sahiplerdi. Halifeliğin serbest seçimle gerçekleşmesi gerektiğine inanıyorlardı. Kureyşten olsun olmasın, tanınmış kabilelerden veya Arap ırkından olsun olmasın; gerekli iman, takva ve liyakate sahip her insan halife olarak seçilebilirdi. Birisi halife olarak seçilip de kendisine biat edildikten sonra İslam ümmetinin maslahatlarını gözetmez ve aykırı davranacak olursa hemen azledilmesi ve halifelikten uzaklaştırılması gerekir, buna direnmesi halinde ise öldürülünceye kadar ona karşı kıyam edilir.
Hariciler, halifeliğin Allah Teala tarafından belirlenmesi gerektiğine inanan Şia’ya karşı oldukları kadar, halifenin mutlaka Kureyşten olması gerektiğine inanan Ehli sünnete de karşıdırlar.
Tarihi belgelerden anlaşıldığı kadarıyla Haricilerin halifelik konusundaki görüşleri, bu mezhep veya akımın ortaya çıktığı ilk günlerde şekillenmiş bir görüş değildi. Nitekim kendilerinin ilk çıkışlarında öne sürdükleri “Allah’tan başka hakem yoktur.” sloganı ve Nehc’ul Belağa’dan da anlaşılacağı üzere ilk dönemlerde Hariciler İslam toplumunun esasen devlete, hiçbir yönetici, imam ve halifeye ihtiyacı olmadığı ve herkesin kendi başına Allah’ın hükümlerine uymasının yeterli olacağı inancındalardı.[1] Ancak, daha sonra bu inançlarından dönüp Abdullah b. Veheb-i Râsıbi’ye biatte bulunmuşlardır.[2]
——————————————————————————–
[1] Nehc’ul Belağa 40. hutbe. Ve: İbn-i Ebi’l Hadid Şerhi c:2 s:308.
[2] İbn-i Esir, El-Kamil’i c:3 s:336
