En küçük coğrafi bölge olan Güneydoğu Anadolu Bölgesi iki bölüme ayrılmıştır. Bunlar, Orta Fırat Bölümü ve Dicle Bölümü’dür. Bölgeyi bölümlere ayıran sınır Karacadağ volkan konisinden geçer. Bölgede yükseltisi fazla olmayan ova ve platolar geniş yer kaplarlar.
Bölgenin kuzey kesiminde Toros dağ sırasının güney yamaçları ile birlikte ikinci bir kıvrımlı dağ kuşağı uzanır. Bölgenin ortasında 1938 m yükseltiye sahip sönmüş Karacadağ Volkanı yer alır. Bölgenin batısında ise Gaziantep Platosu üzerinde yükselen “Kartal Dağları önemli yükseklik yapar.
Karadağ’ın batısında Harran, Ceylanpınar ve Birecik ovaları yer alır. Dicle nehri ve kollarının toplandığı Diyarbakır Havzası geniş olmayan ancak çok verimli bir ovaya sahiptir.
Karacadağ’ın batısındaki Şanlıurfa, Gaziantep, Adıyaman platoları Fırat ve kolları tarafından derin bir şekilde yarılmıştır. Karacadağ’ın doğusu ise daha engebeli bir yapı gösterir. Bu bölümün güneyinde Mardin-Midyat Eşiği yer alır.
Bölgenin iki önemli akarsuyundan biri olan Fırat, kaynağını Doğu Anadolu Bölgesi’nden alır. Bölgede ise Toroslar’dan gelen Kahta ve Karadağ’ğğdan gelen küçük akarsularla beslenir. Güneydoğu Toroslar’ın güneye bakan yamaçlarından birçok kol halinde çıkan Dicle Nehri ise bölgenin diğer önemli akarsuyudur. Her iki akarsu da Basra Körfezi’ne sularını boşaltırlar.
Bölgede doğal oluşumlu göl yoktur. Ancak Fırat ve Dicle üzerinde kurulmuş baraj gölleri bulunmaktadır. Bölgenin ve ülkenin en büyük baraj gölü olan Atatürk Barajı bu bölge sınırları içindedir.
Bölge olarak ova ve platolarla kaplıdır.Yer şekilleri tarıma elverişlidir.Batıdan doğuya doğru ve güneyden kuzeye gidildikçe yükseklik artar.Karacadağ volkan konisi (1919m) ile Mardin-Midyat eşiği
(1200-1300m)yükseltinin fazla olduğu yörelerdir.Şanlıurfa,Gaziantep,Adıyaman platolarının ortalama yükseltisi 500-1000m arasındadır.
Akarsu ve Gölleri :Başlıca akarsuları kaynağını Doğu Anadolu Bölgesi’nden alan Dicle ve Fırat’tır.Fırat’ın
Nizip,Göksu kolları,Dicle’nin ise;Botan,Garzan,Batman kolları bölgeye yayılmıştır.Bölgede tabii göl yoktur.
Sadece Fırat ve Dicle üzerine kurulmuş baraj gölleri yer alır.
İklim ve Bitki Örtüsü :Özellikle bölgenin batısında Akdeniz ikliminin genel özellikleri görülür.Yazları sıcak ve kuraktır.Bunun başlıca nedeni;güneyden esen sıcak ve kavurucu rüzgarlardır.Batıdan doğuya gidildikçe ve alçak yerlerden yükseklere çıkıldıkça Akdeniz ikliminin etkisi zayıflar,karasal iklimin etkisi belirginleşir.
Bölgede yağışın çoğu kış aylarında görülür.Yıllık yağış toplamı 500-600 mm’dir.İç Anadolu’ya oranla fazla ve Marmara kadar yağış almasına karşın bölgede yaz aylarında şiddetli bir kuraklık yaşanır.Çünkü yaz ayları çok sıcaktır.Buna bağlı olarak da buharlaşma fazladır.
Ülkemizin en yüksek Şanlıurfa (46,5°C)ve Diyarbakır (46.2°C) da görülmüştür.Sıcaklığın bu kadar şiddetli buharlaşmaya neden olmuştur.Dolayısıyla yazın Türkiye’nin sulamaya en çok ihtiyaç duyulan bölgesidir. Kış
ayları yüksek yerlerde soğuk geçer.Kar yağışı ve don olaylarına sıkça rastlanılır.
Doğal bitki örtüsü iklim özelliklerine göre yer yer değişikler gösterir.En çok bozkırlar görülür.Bozkırlar daha çok yüksek olmayan yerlerde yaygındır.Güneydoğu Torosların eteklerinde ve Mardin-Midyat eşiği’nde yüksekliğin artmasına bağlı olarak yağışlar artar.Meşe ormanlarına ve çalılıklara rastlanır.Akarsu boylarında söğüt ve kavak ağaçları yetişir.Orman oranı bakımından %3 ile sonuncudur.
Tarım ve Hayvancılık :Bölge ekonomisinde tarım ve hayvancılık önemli bir yere sahiptir.Tarıma elverişli geniş düzlüklerin bulunması ve ayrıca toprağın verim gücünün fazla olması üretimi arttırmaktadır.Ekili-dikili alanlar bakımından %20 ile dördüncü sıradadır.
Bozkırların geniş yer kaplaması küçükbaş hayvancılığı önemli hale getirmiştir.En çok koyun ve keçi yetiştirilir
Güneydoğu Torosların eteklerinde ve Mardin-Midyat eşiğinde kıl ve tiftik keçisi beslenir.Bu bölgede küçükbaş hayvancılık ile birlikte yağ,peynir.yün gibi hayvansal ürünlerinde ticareti yapılmaktadır.
