HARİTA BİLGİSİ(Kartoğrafya)
Harita
*Kuşbakışı görünümün
*Ölçekli
*Düzleme aktarılmasıdır.
Yapılan bir çizimin harita özelliğini gösterebilmesi için çizimin belirli bir ölçek dahilinde yapılması gerekir.
Kroki
*Kuşbakışı görünümün
*Kabataslak (ölçeksiz)
*Düzleme aktarılmasıdır.
Not: Dünya haritalarında yer şekilleri gerçeğe tam uygun olarak gösterilemez. Alan , açı, uzunluk bozulmaları meydana gelir. Sebebi: Küre şeklindeki bir yüzeyin düzleme aktarılmış olmasıdır (dünyanın şekli). Haritalardaki bozulma Ekvator’dan Kutuplara doğru artar.
Projeksiyon Yöntemleri (haritalardaki bozulmaları azaltmak için)
*Silindir Projeksiyonu: Ekvator çevresini göstermek için kullanılır.
*Düzlem Projeksiyonu: Orta enlemler çevresini göstermek için kullanılır.
*Koni Projeksiyonu: Kutuplar çevresini göstermek için kullanılır.
Harita Çiziminde Dikkat Edilecek Özellikler
*İlk olarak kullanım amacı belirlenmeli ve amaca uygun konu başlığı konulmalı.
*Küçültme oranı (ölçek) belirlenmeli.
*Çizim yöntemi belirlenmeli.
*Enlem ve boylam gösterilmeli. Eğer çok küçük alan ise yön işareti konulmalıdır.
*Lejant belirtilmeli (Lejant: Haritalarda kullanılan işaret ve renklerin ifade edildiği tablodur.)
HARİTA ÇEŞİTLERİ
A-Konularına Göre Haritalar
Fiziki haritalar: Yer şekillerini gösteren haritalardır.
Siyasi (idari) haritalar: Sınırları gösteren haritalardır.
*Beşeri ve Ekonomik haritalar: Nüfusun dağılışı, ırk, dil, dinlere göre dağılışı, tarım, hayvancılık, ormancılık, sanayi ,madencilik gibi özellikleri gösteren haritalardır.
*Özel haritalar: Konunun uzmanlarınca çizilen haritalardır. İklim (izoterm, izobar gibi) haritaları, turizm, deprem,toprak, karayolları haritaları gibi.
B- Ölçeklerine Göre Haritalar
*Büyük ölçekli haritalar:
Planlar: Ölçeği 1/20.000 ‘den daha büyük olan haritalardır. En ayrıntılı haritalardır.
Topoğrafya haritaları: Ölçeği 1/20.000-1/200.000 arasında olan haritalardır.Yer şekillerini en ayrıntılı gösteren haritalardır.
*Orta ölçekli haritalar: Ölçeği 1/200.000-1/500.000 arasındaki haritalardır.
*Küçük ölçekli haritalar: Ölçeği 1/500.000 ‘den daha küçük ölçekli haritalardır.
Plan –Harita
Benzer özellikleri:Kuş bakışı olarak çizilme ve ölçekli olmalarıdır.
Farkları: Ayrıntıları gösterme gücü ve kullanım alanları farklıdır.
1.KESİR ÖLÇEK
Kesirlerle ifade edilen ölçeklerdir. Kesir ölçekte birim yazılmaz. Her zaman cm cinsindendir.
Örnek: Gerçekte 90 km olan Manisa-Soma arası haritada 6cm ile gösterilmiştir. Haritanın ölçeği nedir?
Gerçek Uzunluk= Harita U. x ölçek Paydası
Örnek:1/200.000 ölçekli haritada 16cm ile ölçülen bir uzunluk gerçekte kaç km’dir?
G.U= 16×200.000=3.200.000cm=32 km
Örnek: Gerçekte 250 km olan bir yol 1/1.250.000 ölçekli haritada kaç cm ile gösterilir?
Ölçeklerle ilgili bütün sorularımızda kullanabileceğimiz formül üçgeni
Ölçek ne kadar değişirse değişsin; gerçek alan , gerçek uzunluk, enlem- boylam ve özel konum değişmez.
2.ÇİZGİ (GRAFİK ) ÖLÇEĞİ
Çizgilerle ifade edilen ölçeklerdir. Bu ölçekte çentikler arasındaki uzaklık farkı birbirine eşittir.
Bir yolun gerçek uzaklığı ile kuş uçuşu uzaklığı arasında fark fazla ise o yol engebeli bir yerden geçmektedir. Fark az ise yol düz bir yerden geçmektedir.
YER ŞEKİLLERİNİ GÖSTERME YÖNTEMLERİ
Renklendirme Yöntemi: Fiziki haritalarda kullanılır. Her renk belirli bir yüksekliği göstermek için kullanılır.
Tarama Yöntemi: Bu yöntemde eğimin fazla olduğu yerlerde taramalar sık, kalın ve kısa geçirilirken eğimin azaldığı yerlerde uzun, ince ve seyrek geçirilmektedir. Düz yerler ise boş bırakılmaktadır.
Gölgeleme Yöntemi: Haritanın bir köşesinden 45 açıyla ışık geldiği varsayılmaktadır. Buna göre ışık alan yerlerde herhangi bir işlem yapılmazken, ışık almayan yerde gölgeleme yapılmaktadır. Tek başına kullanışlı değildir.
Kabartma Yöntemi: Maket türü haritalardır. Yer şekillerini en iyi gösteren haritalardır. Fakat yapılması ve taşınması zor olduğundan pek kullanışlı değildir.
Kafkasya Bölgesinin 1:800 000 yatay ve 1:80 000 düşey ölçeğindeki iki parçadan oluşan renkli kabartma haritası; 140×144 cm. ebadında olup çerçevesi orijinal ve yazıları eski Türkçe’dir (1887 yılında yapılmıştır).
İzohips (eş yükselti) Yöntemi:
*İzobat: Eş derinlik (deniz ve göllerde kullanılır.)
*İzoterm: Eş sıcaklık
*İzobar: Eş basınç
*İzohyet: Eş yağış
*İzohel : Eş güneşlenme
İZOHİPSLERİN ÖZELLİKLERİ
*İç içe kapalı eğrilerdir.
*Birbirini kesmezler.
*Yükseltisi en az olan en dıştadır.
*Yükseltisi en fazla olan en içtedir.
*Aralarındaki yükselti farkı birbirine eşittir (Equdistance)
*Aynı izohips çizgisi üzerindeki bütün noktalarda yükselti aynıdır.
*İzohips çizgisi üzerinde olmayan bir noktanın kesin yükseltisi bilinemez.
*Kıyı çizgisi (deniz kıyısı) sıfır metredir.
*İzohipslerin sık veya seyrek geçmesi yer şekillerine bağlıdır.
*İzohipslerin sık geçtiği yerde eğim fazladır. Seyrek geçtiği yerde eğim azdır.
*Dağ dorukları (zirveler ) nokta halinde gösterilir.
*Akarsu vadileri yükseltinin arttığı yöne doğru girinti oluşturur.
*Ok işareti çevresine göre çukur olan (kapalı çukur-çanak-krater) yerleri gösterir.
*Tabanı aynı olan iki tepe arasındaki küçük düzlüğe boyun denir.
*Tabanları aynı olan tepelerin başlangıç yükseltileri de aynıdır.
*Akarsudan sonraki ilk yükseltiler birbirine eşittir.
*Yükseltinin arttığı yöne doğru “U ” harfi oluşmuş ise buna sırt denir.
