\n 1571\u2019de do\u011fmu\u015f olan Kepler, astronominin ana hatlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendikten sonra gezegenler sistemini a\u00e7\u0131klayabilecek bir matematik d\u00fczen bulma probleminin adeta hastas\u0131 olmu\u015ftu. Bir yerde \u201cakl\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle bu problemin \u00fczerinde kara kara d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm\u201d diye yaz\u0131yordu. Kepler, \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 ve \u00f6rnek ald\u0131\u011f\u0131 bir bilim adam\u0131 olan Tycho Brahe\u2019nin tam z\u0131tt\u0131 bir kimseydi. Tycho b\u00fcy\u00fck bir mekanik kabiliyet ve h\u00fcnere sahipti; fakat matemati\u011fe kar\u015f\u0131 ilgisi azd\u0131. Kepler bir deneyci olarak beceriksizdi ama matemati\u011fin g\u00fcc\u00fcne hayran olmu\u015f bir kimseydi.Say\u0131lar\u0131n g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 duydu\u011fu bu derin sayg\u0131yla eski Yunanl\u0131lara yakla\u015f\u0131yor, say\u0131sal bilmeceler \u00e7ok ilgisini \u00e7ekiyordu. Hayat\u0131n\u0131 Tycho\u2019nun b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ve gezegenlerin yerini g\u00f6steren \u00e7izelgelere vermi\u015fti. Tycho Brahe\u2019nin g\u00f6zlemlerini matematik tasvire \u00e7evirirken ayn\u0131 bu g\u00fcn herhangi bir ilim adam\u0131 gibi davran\u0131yordu. Denel bulgular\u0131 cetveller dolusu say\u0131lar yerine basit matematiksel kanunlar halinde ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Matematiksel kanunlarla yaln\u0131z g\u00f6zlemleri a\u00e7\u0131klamakla kalmay\u0131z, ayn\u0131 zamanda hen\u00fcz yap\u0131lmam\u0131\u015f g\u00f6zlemlerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 da \u00f6nceden kestirebiliriz, \u00fcstelik matematiksel kanunlar say\u0131 \u00e7izelgelerinden daha kolay hat\u0131rda tutulabilirler ve ba\u015fkas\u0131na \u00e7ok daha kolay anlat\u0131labilirler.
\n Kepler\u2019in gezegen y\u00f6r\u00fcngeleri kanunu 5 d\u00fczg\u00fcn kat\u0131 \u015fekle dayan\u0131yordu. Bu kanuna g\u00f6re yar\u0131\u00e7ap\u0131 Sat\u00fcrn\u2019\u00fcn y\u00f6r\u00fcngesine e\u015fit bir k\u00fcre bir k\u00fcp\u00fc i\u00e7ine al\u0131r(a). Bu k\u00fcp\u00fcn i\u00e7ine \u00e7izilecek bir k\u00fcrenin yar\u0131\u00e7ap\u0131 ise J\u00fcpterin y\u00f6r\u00fcngesinin yar\u0131\u00e7ap\u0131na e\u015fittir. J\u00fcpiter\u2019in y\u00f6r\u00fcngesine e\u015fit yar\u0131\u00e7aptaki k\u00fcrenin i\u00e7ine bir d\u00fczg\u00fcn d\u00f6rty\u00fczl\u00fc \u00e7izilebilir(b). Bu d\u00f6rt y\u00fczl\u00fcn\u00fcn i\u00e7ine \u00e7izilecek k\u00fcrenin yar\u0131\u00e7ap\u0131 Mars\u0131n y\u00f6r\u00fcngesinin yar\u0131\u00e7ap\u0131na e\u015fittir.Mars gezegenin y\u00f6r\u00fcngesinin yar\u0131\u00e7ap\u0131na e\u015fit yar\u0131\u00e7aptaki k\u00fcrenin i\u00e7ine bir d\u00fczg\u00fcn 12 y\u00fczl\u00fc \u00e7izilebilir(c). Bu d\u00fczg\u00fcn 12 y\u00fczl\u00fcn\u00fcn i\u00e7ine \u00e7izilecek k\u00fcrenin yar\u0131\u00e7ap\u0131 yerin y\u00f6r\u00fcngesinin yar\u0131\u00e7ap\u0131na e\u015fittir(d). B\u00f6ylece bir d\u00fczg\u00fcn kat\u0131 \u015fekil ve bir k\u00fcreyi s\u0131rayla \u00e7izerek d\u00fczg\u00fcn 8 y\u00fczl\u00fc i\u00e7in(e) ve d\u00fczg\u00fcn 20 y\u00fczl\u00fc i\u00e7inde Merk\u00fcr\u2019\u00fcn y\u00f6r\u00fcngesinin yar\u0131\u00e7ap\u0131n\u0131n elde ederiz(f).Kepler bu 5 d\u00fczg\u00fcn y\u00fczl\u00fcy\u00fc gezegenlerin y\u00f6r\u00fcngeleri aras\u0131ndaki aral\u0131lar\u0131 kapatan \u015fekiller olarak kabul etmi\u015fti. Yaln\u0131z 5 tane d\u00fczg\u00fcn y\u00fczl\u00fc kat\u0131 \u015fekil mevcut oldu\u011fu i\u00e7in Kepler yaln\u0131zca 6 tane gezegen bulunabilece\u011fine inanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Kepler ilk kitab\u0131nda evrende ni\u00e7in sadece 6 gezegen bulundu\u011funu anlama \u00e7abalar\u0131n\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131. 6 gezegenin y\u00f6r\u00fcngeleri ile 5 tane d\u00fczg\u00fcn y\u00fczl\u00fc kat\u0131 cisim aras\u0131nda bir ba\u011f\u0131nt\u0131 bulmu\u015ftu. O bu yap\u0131dan gezegenlerin o zaman bilinen y\u00f6r\u00fcngelerinin yar\u0131\u00e7aplar\u0131na uyan oranlar \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Kepler bu bulu\u015funu co\u015fkunlukla \u015f\u00f6yle anlatm\u0131\u015ft\u0131:\u201d bu bulu\u015ftan duydu\u011fum derin zevk kelimelerle anlat\u0131lamaz. Harcad\u0131\u011f\u0131m zaman\u0131 kaybolmu\u015f saym\u0131yorum; \u00e7al\u0131\u015fmaktan yorulmu\u015f de\u011fildim; hipotezimin Copernicus y\u00f6r\u00fcngelerine uydu\u011funu g\u00f6r\u00fcnceye kadar, yada uymay\u0131p sevincim kayboluncaya kadar, g\u00fcnler ve geceler boyunca s\u00fcren hesaplamalar\u0131m ve hesaplar\u0131 s\u0131naman\u0131n zahmetinden ka\u00e7\u0131nm\u0131yordum.\u201d
\n Gezegenlerin y\u00f6r\u00fcngelerinin yar\u0131\u00e7aplar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131nt\u0131. Tycho\u2019nun g\u00f6zlemleri \u00fczerinde Kepler\u2019in elde etmek istedi\u011fi sonu\u00e7lara tipik bir \u00f6rnektir. Fakat bununla beraber, en derin bir korelasyon(kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131nt\u0131) bile olaylar\u0131n tabiat\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamakta derin bir anlama sahip de\u011fildir. Bu g\u00fcn, Keplerin bu bulu\u015fu unutulmu\u015f bir olaydan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu sistem 6\u2019dan fazla gezegen bulundu\u011fu i\u00e7in y\u0131k\u0131ld\u0131. Fakat 7. gezegen Keplerin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden uzun y\u0131llar sonraya kadar ke\u015ffedilemedi.
\n Kepler sonraki g\u00f6zlemlerle y\u0131k\u0131lmayan ba\u015fka matematiksel ba\u011f\u0131nt\u0131larda bulmu\u015ftu. O, Tycho\u2019nun g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 Mars gezegeninin hareketlerinin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla inceleyerek analize ba\u015flad\u0131. Tycho\u2019nun 20 y\u0131ll\u0131k g\u00f6zlemleri s\u0131ras\u0131nda Mars nas\u0131l bir y\u00f6r\u00fcnge \u00fczerinde hareket etmi\u015ftir? Yerin durdu\u011fu kabul edilirse mi, Mars daha basit bir e\u011fri \u00fczerinde hareket eder g\u00f6r\u00fcnecekti? Kepler Copernicus\u2019un d\u00fc\u015f\u00fcncesinin benimsemi\u015f yani yerk\u00fcrenin hem kendi ekseni etraf\u0131nda hem de g\u00fcne\u015f etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul etmi\u015fti. O zaman\u0131n geleneklerine uyarak, Kepler \u00f6nce bir daire \u00fczerinde hareket eden ba\u015fka dairelerin m\u00fcmk\u00fcn olan y\u00f6r\u00fcngelerine uyup uymad\u0131klar\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bu alanda say\u0131s\u0131z, yorucu , uzun hesaplamalar yapt\u0131. Duran bir y\u0131ld\u0131zla bir gezegenin aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131y\u0131 (Tycho taraf\u0131ndan \u00f6l\u00e7\u00fclen a\u00e7\u0131lar) duran g\u00fcne\u015f etraf\u0131nda d\u00f6nen, bir gezegenin uzaydaki yerini \u00e7evirmek zorunlu\u011fu vard\u0131. \u00dcstelik bu a\u00e7\u0131 g\u00fcne\u015f etraf\u0131nda d\u00f6nen yery\u00fcz\u00fcnden \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, i\u015flem daha zorla\u015f\u0131yordu.
\n Kepler bir daire \u00fczerinde hareket eden ba\u015fka daireler modeliyle 70 kadar hesaplama yapt\u0131ktan sonra, g\u00f6zlenen ger\u00e7eklere ancak \u015f\u00f6yle b\u00f6yle uyabilecek bir sistem bulabildi. Sonra, \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle \u015funu fark etti; Bir daire \u00fczerinde d\u00f6nen daireler sisteminden \u00e7\u0131kar\u0131labilecek bir e\u011fri Keplerin hesaplarda kulland\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Tycho\u2019nun Mars gezegenin konumlar\u0131 ile ilgili g\u00f6zlemlerine uymuyordu.
\n Tycho\u2019nun g\u00f6zlemleri ile Keplerin hesaplar\u0131 aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131k 0,133 derece kadard\u0131.(bu a\u00e7\u0131 bir saat yelkovan\u0131n 0,02 saniyedeki yer de\u011fi\u015ftirmesi kadard\u0131r).Tycho bu k\u00fc\u00e7\u00fck a\u00e7\u0131 kadar hata yapm\u0131\u015f olamazm\u0131yd\u0131? Bir k\u0131\u015f gecesinin so\u011fu\u011fu parmaklar\u0131n\u0131 uyu\u015fturmu\u015f veya g\u00f6zlem alan\u0131n\u0131 buland\u0131rm\u0131\u015f olamazm\u0131yd\u0131? Kepler, Tycho\u2019nun metodunu ve \u00f6l\u00e7melerdeki zahmet ve dikkatinin biliyordu. Tycho bu k\u00fc\u00e7\u00fck a\u00e7\u0131 kadar bile hata yapm\u0131\u015f olamazd\u0131. B\u00f6ylece Tycho\u2019nun g\u00f6zlemlerine dayanarak, Kepler kendi haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 e\u011frileri reddetti. Bu Tycho\u2019nun denel beceriklili\u011fine ne b\u00fcy\u00fck sayg\u0131yd\u0131!
\n \u201cBu 8\u2019lik a\u00e7\u0131ya ra\u011fmen yinede bir evren teorisi kurulabilirdi\u201d diyerek Kepler yine \u00e7al\u0131\u015fmaya kuruldu. D\u00fczg\u00fcn hareket hakk\u0131ndaki eski ve sayg\u0131de\u011fer inan\u00e7lar\u0131 bir yana b\u0131rakarak, g\u00fcne\u015f etraf\u0131nda d\u00f6nerken bir gezegenin h\u0131z\u0131n de\u011fi\u015ftirebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini dikkate almaya ba\u015flad\u0131. \u0130\u015fte b\u00f6ylece Kepler ilk b\u00fcy\u00fck bulu\u015funu yapt\u0131. G\u00fcne\u015ften gezegen uzanan bir do\u011fru par\u00e7as\u0131n\u0131n e\u015fit zaman aral\u0131klar\u0131nda e\u015fit alanlar tarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Bu bulu\u015fu, bug\u00fcn 2. Kepler kanunu ad\u0131yla bilinmektedir.<\/p>\n
Keplerin e\u015fit alanlar kanunu, Mars, y\u00f6r\u00fcngesi boyunca de\u011fi\u015fen h\u0131zla d\u00f6ner. G\u00fcne\u015fe en yak\u0131n oldu\u011fu zaman h\u0131z\u0131 en b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Kepler e\u015fi,t zaman aral\u0131klar\u0131nda(t2-t1=t3-t4), g\u00fcne\u015ften gezegene uzanan e\u015fit alanlar (alan A = alanB) tarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015ftu.<\/p>\n
Bu kanunu bulduktan sonra Kepler, sonunda, gezegenlerin hareketlerini d\u00fczg\u00fcn dairesel hareketlerin bir bile\u015fkesi olarak anlayabilmek gayretlerinde vazge\u00e7ti ve bir\u00e7ok oval \u015fekilleri y\u00f6r\u00fcnge olarak denemeye ba\u015flad\u0131. Her gezegen elips \u015feklinde bir y\u00f6r\u00fcnge boyunca hareket ediyor ve g\u00fcne\u015f bu elipsin odak noktalar\u0131ndan birinde bulunuyordu. Keplerin ne b\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7 duydu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u00fcz. Y\u0131llarca s\u00fcren gayretten sonra Kepler sonunda gezegenlerin hareketinin a\u00e7\u0131klayan basit bir e\u011fri bulmu\u015ftu.
\n Kepler bundan sonra bir gezegenin y\u00f6r\u00fcngesinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ile onun periyodu(G\u00fcne\u015f etraf\u0131nda tam bir devir yapmas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7en zaman)aras\u0131nda bir ba\u011f\u0131nt\u0131 bulmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya koyuldu. Bir \u00e7ok denemden sonra, arad\u0131\u011f\u0131 kesin ba\u011f\u0131nt\u0131y\u0131 buldu: B\u00fct\u00fcn gezegenlerde, y\u00f6r\u00fcngenin yar\u0131\u00e7ap\u0131 k\u00fcp\u00fcn\u00fcn, periyodun karesine oran\u0131 ayn\u0131yd\u0131. Bu oran\u0131 bulduktan sonra, gezegenlerin bu ba\u011f\u0131nt\u0131ya uymakla g\u00f6sterdikleri d\u00fczen dikkate de\u011ferdi. R^3\/T^2 oran\u0131n\u0131n sabit olu\u015funa 3. Kepler kanunu denilir.
\nKEPLER\u0130N 3\u2019NC\u00dc KANUNU<\/p>\n
Y\u00f6r\u00fcnge ve periyotlar\u0131n \u00e7izelgedeki de\u011ferleri Kepler taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015f olan say\u0131lard\u0131r. Kepler zaman\u0131nda yar\u0131\u00e7aplar yaln\u0131z yerk\u00fcrenin y\u00f6r\u00fcngesinin yar\u0131\u00e7ap\u0131 cinsinden ba\u011f\u0131l olarak biliniyordu. Yerk\u00fcrenin yar\u0131\u00e7ap\u0131na astronomi birimin (A.B.) denir, bu bir uzunluk birimidir. R^3\/T^2 oran\u0131n\u0131n hemen hemen sabit de\u011ferleri Keplerin 3. kanununu g\u00f6sterir. Son s\u00fctundaki oranlar bu g\u00fcn\u00fcn duyar \u00f6l\u00e7\u00fcmlerine dayanan y\u00f6r\u00fcnge ve periyotlar\u0131na dayanan y\u00f6r\u00fcnge ve periyotlardan hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Bu zafer \u00fczerine Kepler \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131.\u201d…16 y\u0131l \u00f6nce aranmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi\u011fim \u015feyi… onun i\u00e7in Tycho Brahe\u2019ye kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m \u015feyin bekledi\u011fimden \u00e7ok daha derin olan do\u011frulu\u011funu en sonunda a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131m. Kal\u0131p d\u00f6k\u00fcld\u00fc, kitap yaz\u0131ld\u0131; \u015eimdide okunabilir,gelecek \u00e7a\u011flarda da… Allah\u2019\u0131n bir g\u00f6zlemci i\u00e7in 6000 y\u0131l bekledi\u011fi gibi bu kitapta bir okuyucu i\u00e7in bir as\u0131r bekleyebilir.\u201d
\n \u0130\u015fte Keplerin 3 Kanunun \u0130fadeleri:
\nI.Her gezegen, odaklar\u0131ndan birinde G\u00fcne\u015f bulunan eliptik bir y\u00f6r\u00fcnge \u00fczerinde hareket eder.
\nII.G\u00fcne\u015fle gezegeni birle\u015ftiren do\u011fru par\u00e7as\u0131(yar\u0131\u00e7ap vekt\u00f6r\u00fc) e\u015fit zaman aral\u0131klar\u0131nda e\u015fit alanlar tarar.
\nIII.R^3\/T^2 oran\u0131 b\u00fct\u00fcn gezegenler i\u00e7in ayn\u0131d\u0131r. E\u011fer bu sabit orana K dersek, bu 3. kanun R^3\/T^2=K halinde yaz\u0131labilir.
\n Ptolemi ve Copernicus\u2019un \u00f6nerdi\u011fi sistemlerinin daireler \u00fczerinde hareket eden ba\u015fka daireler sisteminin b\u00fct\u00fcn kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 bir yana Keplerin 3 kanunu gezegenlerin y\u00f6r\u00fcngelerini onlardan \u00e7ok daha do\u011fru olarak g\u00f6sterir. Bu kanunlar teleskopun bulunu\u015fundan \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6zlemlere dayan\u0131yordu.
\n Kepler, bulu\u015flar\u0131yla astronomiye \u00e7ok \u00f6nemli ilerlemeler olana\u011f\u0131n\u0131 verdi. O Tycho Brahe\u2019nin denel verilerle dolu \u00e7izelgelerinin basit ve geni\u015f anlaml\u0131 bir e\u011friler ve kurallar sistemi haline getirdi.Keplerin bu sistemi ona \u201cG\u00f6klerin Kanun Yap\u0131c\u0131s\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 kazand\u0131rd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1571\u2019de do\u011fmu\u015f olan Kepler, astronominin ana hatlar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendikten sonra gezegenler sistemini a\u00e7\u0131klayabilecek bir matematik d\u00fczen bulma probleminin adeta hastas\u0131 olmu\u015ftu. Bir yerde \u201cakl\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle bu problemin \u00fczerinde kara kara d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm\u201d diye yaz\u0131yordu. Kepler, \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 ve \u00f6rnek ald\u0131\u011f\u0131 bir bilim adam\u0131 olan Tycho Brahe\u2019nin tam z\u0131tt\u0131 bir kimseydi. Tycho b\u00fcy\u00fck bir mekanik kabiliyet ve h\u00fcnere …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2831,3051,3052,2879],"class_list":["post-1029","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-astronomi","tag-kepler-kimdir","tag-matematiksel","tag-yorunge"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1029","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1029"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1029\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1029"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1029"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1029"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}