LEVHA HAREKETLER\u0130
\nYerk\u00fcre’nin \u00fcst katmanlar\u0131, bir b\u00fct\u00fcn halinde olmay\u0131p, s\u00fcrekli hareket halinde olan levhalardan meydana gelir. Manto’daki \u0131s\u0131 ak\u0131mlar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu bu hareketler s\u0131ras\u0131nda levhalar birbirinden uzakla\u015f\u0131r, birbirlerine \u00e7arpar veya birbirlerini s\u0131y\u0131r\u0131rlar. Depremler ve volkanik aktivitelerin nedeni de t\u00fcm bu hareketliliktir. Levha hareketleri yerk\u00fcrenin olu\u015fumundan beri s\u00fcrmektedir. S\u00fcperk\u0131ta Pangea’n\u0131n, bundan 225 milyon y\u0131l \u00f6nce par\u00e7alanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve bu hareketlili\u011fin sonucunda k\u0131talar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u015fekli ald\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n
Levhalar\u0131n birbirleriyle etkile\u015fimleri bak\u0131m\u0131ndan levha hareketlerini 3 ana ba\u015fl\u0131kta toplayabiliriz. Uzakla\u015fma-ayr\u0131lma; yak\u0131nla\u015fma-\u00e7arp\u0131\u015fma; yanal yer de\u011fi\u015ftirme-s\u0131y\u0131rma. Bu hareket t\u00fcrleri, ayn\u0131 zamanda bu s\u0131n\u0131rlarda olu\u015fan depremlerin ve volkanik faaliyetlerin niteliklerini de belirler.
\nUzakla\u015fan-Ayr\u0131lan Levhalar (Divergent Plates)
\nBirbirinden uzakla\u015fan levhalar, aralar\u0131na astenosferden gelen eriyik kaya\u00e7lar\u0131n s\u0131zd\u0131\u011f\u0131 yar\u0131klar olu\u015fturur. Bu eriyik y\u00fczeye \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a kat\u0131la\u015f\u0131r ve yerkabu\u011funa eklenir. Astenosfer’den gelen eriyik kuvvet uygulamaya ve b\u00f6ylece levhalar birbirinden ayr\u0131lmaya devam eder. Bu ayr\u0131lma genelde daha ince olan okyanus taban\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve Atlas Okyanusu ortas\u0131ndaki s\u0131rt buna \u00e7ok iyi bir \u00f6rnektir. Bu ayr\u0131lma k\u0131tada meydana gelirse yeni bir okyanus taban\u0131 olu\u015fuyor demektir. Do\u011fu Afrika’daki ayr\u0131lma hen\u00fcz bir deniz olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in yeterli de\u011filse de, gidi\u015f o y\u00f6ndedir. Bu t\u00fcr ayr\u0131lmalar, Astenosfer’den gelen eriyi\u011fin kat\u0131la\u015farak Litosfer’e d\u00f6n\u00fc\u015fmesine ve levhalar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesine neden olur.
\nUzakla\u015fan levhalar aras\u0131nda Litosfer \u00e7ok ince oldu\u011fu i\u00e7in, buralarda b\u00fcy\u00fck depremlere yol a\u00e7acak enerji birikimleri olmaz. Buradaki depremlerin odaklar\u0131 \u00e7o\u011fu zaman y\u00fczeye yak\u0131nd\u0131r.
\nYak\u0131nla\u015fan-\u00c7arp\u0131\u015fan Levhalar (Convergent Plates)
\nLevhalar\u0131n birbirine yakla\u015fmas\u0131 ve \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 ise \u00fc\u00e7 de\u011fi\u015fik \u015fekilde olabilir:
\nOkyanusal ve k\u0131tasal levha kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131nda, daha yo\u011fun olan okyanusal levha (yo\u011funlu\u011fu 2.8 – 3.0 gr\/cm3) , k\u0131tasal levhan\u0131n (yo\u011funlu\u011fu 2.7 gr\/cm3) alt\u0131na dalar (subduction). Alta dalan k\u0131s\u0131m derinlere indi\u011finde ergimeye ba\u015flar ve bu magman\u0131n bir k\u0131sm\u0131, k\u0131ta taraf\u0131nda yanarda\u011f k\u00fcmelerinin olu\u015fumuna neden olur. G\u00fcney Amerika Levhas\u0131’n\u0131n alt\u0131na dalan Nazca Levhas\u0131’n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 And Da\u011flar\u0131 buna bir \u00f6rnektir.
\n\u0130ki okyanusal levhan\u0131n kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131nda da, yine bir levha di\u011ferinin alt\u0131na dalar. Yukar\u0131dakine benzer \u015fekilde y\u00fczeye \u00e7\u0131kan magma okyanus taban\u0131nda yanarda\u011flar olu\u015fturmaya ba\u015flar. E\u011fer bu aktivite devam ederse, yanarda\u011f okyanus y\u00fczeyini a\u015fabilecek y\u00fcksekli\u011fe eri\u015fir ve adalar olu\u015fur. Filipinler’deki bir\u00e7ok volkanik ada bu \u015fekilde olu\u015fmu\u015ftur.
\n\u0130ki k\u0131tasal levhan\u0131n kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131nda ise, genellikle levhalardan hi\u00e7biri di\u011ferinin alt\u0131na dalmaz. Levhalar\u0131n arada s\u0131k\u0131\u015fan b\u00f6l\u00fcmleri yeni da\u011flar olu\u015fturur. Himalayalar’\u0131n halen s\u00fcren olu\u015fumu buna iyi bir \u00f6rnektir.
\nYak\u0131nla\u015fan ve \u00e7arp\u0131\u015fan levhalar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131nda olu\u015fan depremler \u00e7ok de\u011fi\u015fik derinliklerde ve b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde olabilir. \u00d6zellikle bir levhan\u0131n di\u011ferinin alt\u0131na dald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde odaklar\u0131 derinlerde b\u00fcy\u00fck depremler olu\u015fur.
\nYanal Yer De\u011fi\u015ftirme-S\u0131y\u0131rma (Lateral Slipping)
\n\u0130ki levhan\u0131n birbirini s\u0131y\u0131rarak yer de\u011fi\u015ftirmesi s\u0131ras\u0131nda Litosfer’de artma veya azalma olmaz. \u0130ki levha aras\u0131ndaki s\u00fcrt\u00fcnme \u00e7ok fazla oldu\u011fu i\u00e7in harekete belli bir s\u00fcre diren\u00e7 g\u00f6sterirler. Bu b\u00f6lgede artan gerilim periyodik b\u00fcy\u00fck depremler ile \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr. Kuzey Anadolu fay hatt\u0131 ve Kaliforniya’daki San Andreas fay hatt\u0131nda bu tip levha hareketi g\u00f6zlenir.
\nDepremlerin yo\u011fun olarak g\u00f6zlendi\u011fi b\u00f6lgeler yery\u00fcz\u00fcnde \u00fc\u00e7 ana ku\u015fak olu\u015fturur.<\/p>\n
PAS\u0130F\u0130K DEPREM KU\u015eA\u011eI: \u015eili’den kuzeye do\u011fru G\u00fcney Amerika k\u0131y\u0131lar\u0131, Japonya, Filipinler, Yeni Gine, G\u00fcney Pasifik Adalar\u0131 ve Yeni Zelanda’y\u0131 i\u00e7ine al\u0131r.Yery\u00fcz\u00fcndeki b\u00fcy\u00fck depremlerin %81’i bu ku\u015fak \u00fczerinde meydana gelir.<\/p>\n
ALP\u0130NE DEPREM KU\u015eA\u011eI: Endonezya’dan ba\u015flay\u0131p Himaliyalar ve Akdeniz \u00fczerinden Atlantik okyanusuna ula\u015f\u0131r.<\/p>\n
ATLANT\u0130K DEPREM KU\u015eA\u011eI: Atlantik okyanusu ortas\u0131nda yer alan levha s\u0131n\u0131r\u0131 boyunca uzan\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
LEVHA HAREKETLER\u0130 Yerk\u00fcre’nin \u00fcst katmanlar\u0131, bir b\u00fct\u00fcn halinde olmay\u0131p, s\u00fcrekli hareket halinde olan levhalardan meydana gelir. Manto’daki \u0131s\u0131 ak\u0131mlar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu bu hareketler s\u0131ras\u0131nda levhalar birbirinden uzakla\u015f\u0131r, birbirlerine \u00e7arpar veya birbirlerini s\u0131y\u0131r\u0131rlar. Depremler ve volkanik aktivitelerin nedeni de t\u00fcm bu hareketliliktir. Levha hareketleri yerk\u00fcrenin olu\u015fumundan beri s\u00fcrmektedir. S\u00fcperk\u0131ta Pangea’n\u0131n, bundan 225 milyon y\u0131l \u00f6nce par\u00e7alanmaya …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2852,2988,3102,3103],"class_list":["post-1043","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-atlas-okyanusu","tag-deprem","tag-levha-hareketleri","tag-pasifik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1043","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1043"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1043\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1043"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1043"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1043"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}