HEYELAN
\nKayalardan, d\u00f6k\u00fcnt\u00fc \u00f6rt\u00fcs\u00fcnden veya topraktan olu\u015fmu\u015f k\u00fctlelerin, \u00e7ekimin etkisi alt\u0131nda yerlerinden koparak yer de\u011fi\u015ftirmesine Heyelan denir. Baz\u0131 heyelanlar b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla ger\u00e7ekle\u015ftikleri halde baz\u0131 heyelanlar daha yava\u015f ger\u00e7ekle\u015firler. Heyelanlar yer y\u00fcz\u00fcnde \u00e7ok s\u0131k meydana gelen ve \u00e7ok yayg\u0131n bir k\u00fctle hareketi \u00e7e\u015fididir ve a\u015f\u0131nmada \u00f6nemli rol oynarlar. B\u00fcy\u00fck heyelanlar ayn\u0131 zamanda topografyada derin izler b\u0131rak\u0131rlar<\/p>\n
HEYELANA NEDEN OLAN ETKENLER
\n1. Kuvvetli E\u011fim: E\u011fimlerin fazla oldu\u011fu sahalarda heyelan riski artmaktad\u0131r. Baz\u0131 sahalarda fay yama\u00e7lar\u0131 dik e\u011fimlerin olu\u015fmas\u0131na neden olarak heyelanlar\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131rlar. Yine insanlar kanallar ve yollar a\u00e7arak yada yol ve maden kaz\u0131lar\u0131ndan \u00e7\u0131kan topraklar\u0131 denge a\u00e7\u0131s\u0131na eri\u015fmi\u015f bulunan yama\u00e7lar \u00fczerine atarak heyelan olu\u015fumuna neden olan ko\u015fullar\u0131 haz\u0131rlarlar. Gev\u015fek unsurlar\u0131n denge a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 her hangi bir nedenle a\u015ft\u0131\u011f\u0131 durumlarda heyelan olu\u015fur.<\/p>\n
2. Su \u0130le Doygunluk: heyelanlar ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 veya zeminin \u0131slak oldu\u011fu mevsimlerde meydana gelirler. \u015eiddetli veya devaml\u0131 ya\u011fmurlar yahut karlar\u0131n erimesi, kayalar\u0131n i\u00e7ine bol miktarda suyun s\u0131zmas\u0131na olanak verir. Bunun sonucunda plastisite ve likidite s\u0131n\u0131rlar\u0131na eri\u015filir ve herhangi bir nedenle olu\u015fan sars\u0131nt\u0131 sonucunda heyelan meydana gelir. Su, ayr\u0131ca denge a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclterek, a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 artt\u0131rarak ve s\u00fcrt\u00fcnmeyi azaltarak heyelan\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n
3. Kaya Yap\u0131s\u0131: Plastisite, likidite s\u0131n\u0131rlar\u0131 malzemenin yap\u0131s\u0131na s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00c7e\u015fitli kil t\u00fcrlerinde plastisite birbirine yak\u0131n ancak likidite de\u011ferleri birbirinden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin bu bak\u0131mdan en d\u00fc\u015f\u00fck de\u011feri g\u00f6steren kaolin kili, en az su ile likidite s\u0131n\u0131r\u0131na eri\u015fen yani heyelana en uygun olan kil t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. \u00c7e\u015fitli depolarda az yada \u00e7ok kil vard\u0131r. Bunun oran\u0131 ve t\u00fcr\u00fc heyelan olay\u0131n\u0131 artt\u0131ran yada azaltan yani heyelanlar\u0131n yay\u0131l\u0131\u015f alanlar\u0131n\u0131 belirleyen ba\u015fl\u0131ca fakt\u00f6rlerden birisidir. Bu nedenle killi formasyonlar\u0131n, fli\u015f, marn ve t\u00fcf gibi depolar\u0131n yayg\u0131n oldu\u011fu sahalarda heyelan \u00e7ok fazla g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k kalker ve bazalt gibi kayalarda heyelan seyrek g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
4. Tektonik Yap\u0131: Tektonik yap\u0131 ile heyelan ars\u0131nda \u00e7ok s\u0131k\u0131 bir ili\u015fki vard\u0131r. Tabakalar\u0131n yama\u00e7 e\u011fimine paralel olarak dalmalar\u0131, heyelanlar\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6zellikle tabakalar aras\u0131nda killi bir seviyenin varl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli rol oynar. Kar veya ya\u011fmur sular\u0131n\u0131n topra\u011fa s\u0131zmas\u0131 sonucunda plastik veya likit hale ge\u00e7en kil tabakas\u0131n\u0131n \u00fczerindeki k\u00fctleler \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcne uyarak, toptan a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru kayabilirler. Kayalar\u0131n diyaklazlarla derin ve s\u0131k bir \u015fekilde par\u00e7alanm\u0131\u015f olmas\u0131 da heyelan\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran ko\u015fullar ars\u0131nda say\u0131labilir.<\/p>\n
Heyelanlar, yukar\u0131da say\u0131lan nedenlerin birisi veya birka\u00e7\u0131n\u0131n etkisiyle olu\u015furlar ve bazen topografyada \u00e7ok \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklere neden olurlar. Kayan k\u00fctlenin koptu\u011fu yerde genellikle hilale benzer bir kopma yaras\u0131 olu\u015fmaktad\u0131r. Buradan ayr\u0131lan maddeler genellikle ak\u0131\u015f hareketini and\u0131ran \u015fekiller g\u00f6steren ve \u00e7o\u011fu kez \u00fczerinde kapal\u0131 \u00e7anak\u00e7\u0131klar bulunan bir y\u0131\u011f\u0131n halinde a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru yer de\u011fi\u015ftirirler ve heyelan k\u00fctlesinin g\u00f6vdesini olu\u015ftururlar. Bu k\u00fctle bazen bir akarsuyun yata\u011f\u0131n\u0131 t\u0131kayarak bir Heyelan Setti G\u00f6l\u00fc olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7ar. \u00d6rne\u011fin Tortum G\u00f6l\u00fc, heyelanla Tortum vadisinin t\u0131kanmas\u0131 sonucunda meydana gelmi\u015ftir. Ayr\u0131ca heyelanlar sonucunda, yama\u00e7larda tara\u00e7alara benzer basamaklar olu\u015fabilir.<\/p>\n
HEYELAN \u00c7E\u015e\u0130TLER\u0130
\nGenel olarak heyelan terimi ile a\u00e7\u0131klanan bu h\u0131zl\u0131 k\u00fctle hareketleri as\u0131l heyelanlar, g\u00f6\u00e7meler ve toprak kaymalar\u0131 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 tipe ayr\u0131labilirler.<\/p>\n
1. As\u0131l Heyelanlar: Bunlar\u0131n olu\u015fumunda su, haz\u0131rlay\u0131c\u0131 bir rol oynar. Fakat as\u0131l heyelan k\u00fctlesi, su ile hamurla\u015fm\u0131\u015f halde de\u011fildir. Kuru bir k\u00fctle halinde, fakat kaymaya uygun bir zemin \u00fczerinde yer de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Bu tip heyelanlar \u00fclkemizde s\u0131k s\u0131k olu\u015furlar. Bu heyelanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck olanlar\u0131, genellikle bol ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 ve dik e\u011fimli sahalarda, \u00f6zellikle kuvvetle yar\u0131lm\u0131\u015f, nemli ve litoloji bak\u0131m\u0131ndan da elveri\u015fli olan Kuzey Anadolu da\u011fl\u0131k alan\u0131nda olu\u015fmu\u015ftur.Geyve, Ayanc\u0131k, Sinop \u00e7evresi, Ma\u00e7ka, Of-S\u00fcrmene ve Trabzon-Sera heyelanlar\u0131 bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131ndand\u0131r. <\/p>\n
Sera Heyelan\u0131, Trabzon \u015fehrinin 10 km kadar bat\u0131s\u0131nda Sera K\u00f6y\u00fc yak\u0131nlar\u0131nda 1950 y\u0131l\u0131nda olu\u015fmu\u015ftur. Heyelan\u0131n olu\u015fmas\u0131ndan bir hafta kadar \u00f6nce, Sera vadisinin dik yama\u00e7lar\u0131nda derin yar\u0131klar olu\u015fmu\u015f, topografya k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklere u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Fakat as\u0131l heyelan, birka\u00e7 dakika gibi k\u0131sa bir zaman i\u00e7inde ve \u015fiddetli bir g\u00fcr\u00fclt\u00fc ile birlikte olu\u015fmu\u015ftur. Bir k\u0131sm\u0131 ak\u0131\u015f \u015fekilleri g\u00f6steren, fakat as\u0131l olarak kayma y\u00fczeyleri boyunca yer de\u011fi\u015ftiren k\u00fctlenin ortalama uzunlu\u011fu 650 m. geni\u015fli\u011fi 350 m. , kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ise 65 m. kadard\u0131r. B\u00f6ylece Sera heyelan\u0131 sonucunda 15 milyon m\u00b3 hacminde kaya ve d\u00f6k\u00fcnt\u00fc yer de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Bu heyelan k\u00fctlesi Sera deresinin vadisini t\u0131kam\u0131\u015f ve burada 4 km. uzunlu\u011funda, ortalama 150 m. geni\u015flikte ve 55 m. derinli\u011finde olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir set g\u00f6l\u00fc olu\u015fmu\u015ftur. Ara\u015ft\u0131rmalar, bu heyelan\u0131n olu\u015fumunda normalden daha fazla ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 ge\u00e7en k\u0131\u015f mevsimi ile karlar\u0131n h\u0131zla erimesine neden olan F\u00f6hn karakterinde g\u00fcney r\u00fczgarlar\u0131n\u0131n etkisi oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu yolla zemine \u00e7ok fazla oranda su s\u0131zm\u0131\u015ft\u0131r. Zaten bu sahada \u00e7\u00f6z\u00fclme \u00e7ok derinlerde oldu\u011fu gibi, andezitik kayalar ve yast\u0131k lavlar derin diyaklazlarla yar\u0131lm\u0131\u015f, aralar\u0131ndaki ba\u011flar gev\u015fektir. Bu durum, su ile doygunla\u015fan arazinin kaymas\u0131n\u0131 ayr\u0131ca kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan ba\u015fka, yama\u00e7 e\u011fimlerinin \u00e7ok fazla olmas\u0131 ve \u00f6zellikle Sera deresinin yamac\u0131n alt k\u0131sm\u0131n\u0131 oymas\u0131 heyelan\u0131n olu\u015fumunda rol oynam\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n
2. G\u00f6\u00e7meler : Heyelan\u0131n hareket bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131 bir ba\u015fka tipini olu\u015ftururlar. Bu tip heyelan bir ka\u015f\u0131\u011fa benzeyen konkav kopma y\u00fczeyleri boyunca d\u00f6nerek yer de\u011fi\u015ftiren k\u0131s\u0131mlardan olu\u015fur. Kayan k\u0131s\u0131mlardan her biri, geriye do\u011fru \u00e7arp\u0131l\u0131r. Bunu sonucunda, kayan k\u00fctlelerin ilksel e\u011fimleri de\u011fi\u015fir ve bunlar\u0131n y\u00fczeyleri kopma yaras\u0131n\u0131n bulundu\u011fu tarafa do\u011fru yeni bir e\u011fim kazan\u0131r. Yama\u00e7lar\u0131n alt k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n akarsular, dalgalar gibi etkenler taraf\u0131ndan fazla oyulmas\u0131 g\u00f6\u00e7me \u015feklindeki heyelanlar\u0131n ba\u015fl\u0131ca sebebidir. Falezlerin ve yama\u00e7lar\u0131n gerilemesi, menderes halkalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi s\u0131ras\u0131nda alttan oyma s\u00fcrecine ba\u011fl\u0131 olarak s\u0131k s\u0131k g\u00f6\u00e7meler olu\u015fur. G\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f k\u00fctleler veya bloklar b\u00fcy\u00fck olduklar\u0131 durumda, bunlar aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6ller veya yama\u00e7larda tara\u00e7alara benzer sahanl\u0131klar olu\u015fur. K\u00fc\u00e7\u00fck ve B\u00fcy\u00fck \u00c7ekmece g\u00f6llerinin kenarlar\u0131nda ve bu iki g\u00f6l aras\u0131ndaki deniz k\u0131y\u0131s\u0131 boyunca bu t\u00fcr g\u00f6\u00e7melerin tipik \u00f6rnekleri yayg\u0131nd\u0131r. <\/p>\n
3. Toprak Kaymalar\u0131 : Bunlar heyelan\u0131n, baz\u0131 bak\u0131mdan \u00e7amur ak\u0131nt\u0131lar\u0131na benzeyen bir t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Fakat \u00e7ok yava\u015f olu\u015fmalar\u0131, belli bir yata\u011fa ba\u011fl\u0131 olmamalar\u0131 ve i\u00e7erdikleri suyun \u00e7ok daha az olmas\u0131 gibi farklarla \u00e7amur ak\u0131nt\u0131lar\u0131ndan ayr\u0131l\u0131rlar. Geriye do\u011fru e\u011fimlenme g\u00f6stermediklerinden dolay\u0131 da, yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan g\u00f6\u00e7melerden farkl\u0131 olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Toprak kaymalar\u0131, su ile doygun hale gelen ve bu \u015fekilde b\u00fct\u00fcn\u00fc ile kayganla\u015fan y\u00fczeysel depolar\u0131n, d\u00f6k\u00fcnt\u00fc \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn veya topraklar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 yama\u00e7larda olu\u015fur. Bu \u015fekilde bir kopma yaras\u0131 ve k\u0131vaml\u0131 bir hamur gibi yer de\u011fi\u015ftiren bir heyelan k\u00fctlesi meydana gelir. Bu a\u00e7\u0131klamalardan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, toprak kaymalar\u0131 as\u0131l heyelandan daha y\u00fczeyseldir; asl\u0131nda toprak tabakas\u0131n\u0131 ve onun alt\u0131ndaki d\u00f6k\u00fcnt\u00fc \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc ilgilendirir. Bu k\u00fctle hareketinin en yayg\u0131n oldu\u011fu sahalar, litoloji bak\u0131m\u0131ndan da uygun olmak ko\u015fulu ile nemli iklim b\u00f6lgeleridir.
\nT\u00fcrkiye\u2019de heyelan olay\u0131 en fazla Karadeniz B\u00f6lgesinde Do\u011fu Karadeniz B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde
\ng\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Sebepleri: Ya\u011f\u0131\u015f\u0131n ve e\u011fimin fazla olmas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca topra\u011f\u0131n killi olmas\u0131d\u0131r.
\nEn fazla g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nem ilkbahard\u0131r. Sebebi kar erimeleri ile topra\u011f\u0131n suya doygun hale gelmesidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
HEYELAN Kayalardan, d\u00f6k\u00fcnt\u00fc \u00f6rt\u00fcs\u00fcnden veya topraktan olu\u015fmu\u015f k\u00fctlelerin, \u00e7ekimin etkisi alt\u0131nda yerlerinden koparak yer de\u011fi\u015ftirmesine Heyelan denir. Baz\u0131 heyelanlar b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla ger\u00e7ekle\u015ftikleri halde baz\u0131 heyelanlar daha yava\u015f ger\u00e7ekle\u015firler. Heyelanlar yer y\u00fcz\u00fcnde \u00e7ok s\u0131k meydana gelen ve \u00e7ok yayg\u0131n bir k\u00fctle hareketi \u00e7e\u015fididir ve a\u015f\u0131nmada \u00f6nemli rol oynarlar. B\u00fcy\u00fck heyelanlar ayn\u0131 zamanda topografyada derin izler …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2878,3128,3127,2875,3107],"class_list":["post-1061","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-fay","tag-heyelan-setti-golu","tag-heyelan-ve-heyelan-cesitleri","tag-tektonik","tag-topografya"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1061","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1061"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1061\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1061"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1061"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1061"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}