H\u00fccre Canl\u0131lar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan en k\u00fc\u00e7\u00fck Canl\u0131 birimidir. ilk defa 1665 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiliz bilim adam\u0131 Robert Hook, mantar dokusunda g\u00f6zleyerek, bo\u015fluk anlam\u0131na gelen “h\u00fccre” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kullanm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6r\u00fclen, esas\u0131nda h\u00fccrenin yaln\u0131z \u00f6l\u00fc \u00e7eperiydi. Bohemyal\u0131 fizyolog Purkinje, h\u00fccrenin i\u00e7 kapsam\u0131na protoplazma adini vermi\u015ftir. H\u00fccre bilimine ili\u015fkin ilk yay\u015fnlar, Bitkilerde Schleiden (1838) ve hayvanlarda Schawann (1838) \u00eele baslar. Bu iki ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 “H\u00fccre Kuram\u0131”n\u0131n kurucular\u0131 olarak kabul edilirler. ilk doku k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ise Amerikal\u0131 Rass Harrison (1907) semender h\u00fccreleriyle yapmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bir canl\u0131y\u0131 olu\u015fturan h\u00fccrelerinde b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Canl\u0131d\u0131r. Baz\u0131 Canl\u0131lar tek bir h\u00fccre yap\u0131s\u0131ndad\u0131rlar (bakteriler ve tek h\u00fccreliler). Di\u011fer b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar ise \u00e7ok h\u00fccrelidir. Canl\u0131lar\u0131n v\u00fccut b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc artt\u0131k\u00e7a h\u00fccre say\u0131s\u0131 da artar. Canl\u0131lardaki h\u00fccreler \u00e7ekirdek yap\u0131lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ikiye ayr\u0131l\u0131r. Prokaryot h\u00fccrelerde; \u00e7ekirdek zar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan belirgin bir \u00e7ekirdek g\u00f6zlenemez. Ayr\u0131ca bu h\u00fccrelerde mitokondri, kloroplast, endoplazmik retikulum gibi zarla \u00e7evrili organellerde bulunmaz. Bakteriler ve mavi-ye\u015fil alg\u2019ler bu \u015fekildedir. <\/p>\n
\u00d6karyot h\u00fccreler; ger\u00e7ek h\u00fccreler olup, \u00e7ekirdek ve di\u011fer organc\u0131klar\u0131 belirgin olarak vard\u0131r. H\u00fccre denince \u00e7o\u011fu zaman kastedilende \u00f6karyot bir h\u00fccredir. Protistler ve b\u00fct\u00fcn \u00e7ok h\u00fccrelilerin h\u00fccre yap\u0131s\u0131 b\u00f6yledir. H\u00fccre genellikle g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclemeyecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fck (10-15 mikron) olup, mikroskoplarla b\u00fcy\u00fct\u00fclerek incelenir. Hayvanlar\u0131n d\u00f6llenmemi\u015f yumurtalar\u0131 ve baz\u0131 Su yosunlar\u0131 g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclebilen (makroskobik) b\u00fcy\u00fck h\u00fccrelerdir. Her h\u00fccrenin, bulundu\u011fu doku ve canl\u0131 t\u00fcr\u00fcne, yada yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fe g\u00f6re farkl\u0131 \u015fekli vard\u0131r. Ancak; bitkisel h\u00fccreler genellikle k\u00f6\u015feli, hayvansal h\u00fccreler ise genellikle yuvarlakt\u0131r. <\/p>\n
H\u00fccreler genellikle renksiz olup, baz\u0131lar\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131\u015f olduklar\u0131 renk Maddelerine g\u00f6re farkl\u0131 renklerde olabilirler. Alyuvarlar k\u0131rm\u0131z\u0131, yaprak h\u00fccreleri ye\u015fil, ya\u011f h\u00fccreleri sar\u0131, vs.. \u00d6karyot h\u00fccreler zar, stoplazma ve \u00e7ekirdek olmaz \u00fczere ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131mda incelenir.<\/p>\n
H\u00fccre Zar\u0131
\n H\u00fccreyi d\u0131\u015f ortamdan ay\u0131ran, da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyen, ona \u015fekil veren ve onu d\u0131\u015f etkilerden korumaya \u00e7al\u0131\u015fan, Canl\u0131, esnek, \u00e7ok ince ve yar\u0131 saydam bir zard\u0131r. Esas yap\u0131 maddesi \u201cprotein ve ya\u011f\u201d d\u0131r. En \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi se\u00e7ici ge\u00e7irgen olmas\u0131, en \u00f6nemli g\u00f6revi ise, h\u00fccreye madde giri\u015f \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u00fczenlemesidir. Zar \u00e7ok ince oldu\u011fundan \u0131\u015f\u0131k mikroskobuyla zor g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Zarlar\u0131n Yap\u0131s\u0131
\n H\u00fccre zar\u0131, yakla\u015f\u0131k olarak %60 Protein, %35 ya\u011f ve %5 oran\u0131nda da karbonhidrat i\u00e7erir. Bu Molek\u00fcllerin nas\u0131l bir d\u00fczende yerle\u015fti\u011fini en \u00fcy\u00fc a\u00e7\u0131klayan \u201cak\u0131c\u0131 mozaik zar modeli\u201d dir. Daha eski bir g\u00f6r\u00fc\u015f olan Danielli Davson modeli cans\u0131z bir zar \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131makta olup, aktif ta\u015f\u0131may\u0131 izah edememektedir. Ak\u0131c\u0131 mozaik modeline g\u00f6re, zar\u0131n esas \u00e7at\u0131s\u0131n\u0131, \u00e7ift katl\u0131 lipid (ya\u011f) tabakas\u0131 olu\u015fturur. B\u00fcy\u00fckl\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc Protein molek\u00fclleri lipid tabakas\u0131na d\u00fczensiz olarak g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (mozaik g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc). Karbonhidratlar Proteinlerin baz\u0131lar\u0131na ba\u011flanarak Glikoproteinleri, ya\u011f molek\u00fcllerinin baz\u0131lar\u0131na ba\u011flanarak da glikolipidleri olu\u015ftururlar. <\/p>\n
Bu Molek\u00fcller zar\u0131n se\u00e7ici ge\u00e7irgenli\u011finde \u00e7ok \u00f6nemli rol oynarlar. H\u00fccrelerin birbirini tan\u0131mas\u0131, Hormonlar gibi \u00f6zel maddelerin h\u00fccrelere al\u0131nmas\u0131 bunlarla sa\u011flan\u0131r. Bu nedenle bir Canl\u0131n\u0131n farkl\u0131 dokular\u0131ndaki zar yap\u0131lar\u0131 farkl\u0131 olabilir. Bu modelin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi ya\u011f tabakas\u0131n\u0131n devaml\u0131 hareket halinde ve ak\u0131c\u0131 olmas\u0131d\u0131r. H\u00fccre zar\u0131n\u0131n se\u00e7ici ge\u00e7irgenli\u011fini sa\u011flayan esas yap\u0131 por (delik) denilen a\u00e7\u0131kl\u0131klard\u0131r. Zardan girip \u00e7\u0131kacak molek\u00fcllerin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc porlar taraf\u0131ndan belirlenir. B\u00fct\u00fcn h\u00fccrelerde porlar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc genellikle ayn\u0131d\u0131r. Ancak her h\u00fccredeki por say\u0131s\u0131 farkl\u0131 olabilir. <\/p>\n
Zardan Madde Ge\u00e7i\u015fi
\n H\u00fccre zar\u0131 se\u00e7ici ge\u00e7irgen \u00f6zelli\u011finden dolay\u0131, b\u00fct\u00fcn maddelerin girmesini engeller. Se\u00e7ici ge\u00e7irgenli\u011fin olu\u015fmas\u0131nda porlar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, zar\u0131n kimyasal yap\u0131s\u0131 ve ge\u00e7ecek molek\u00fcllerin durumu etkili olmaktad\u0131r. Bunlar dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u015funlar s\u00f6ylenebilir:<\/p>\n
K\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcller b\u00fcy\u00fck molek\u00fcllerden daha kolay ge\u00e7er: Glikoz ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcller ge\u00e7ebilir, Glikozdan b\u00fcy\u00fckler ge\u00e7emez. H2O, O2, CO2 \u00e7ok kolay ge\u00e7en maddelerdendir.<\/p>\n
N\u00f6rt molek\u00fcller iyonlardan daha kolay ge\u00e7er
\n \u00c7\u00fcnk\u00fc zar \u00fczerinde iyonlar\u0131n ge\u00e7i\u015fini zorla\u015ft\u0131ran (+) ve (-) y\u00fckler vard\u0131r. Yani zarda iyonik yap\u0131dad\u0131r.<\/p>\n
Ya\u011f\u0131 \u00e7\u00f6zen maddeler kolay ge\u00e7er
\n \u00c7\u00fcnk\u00fc zar\u0131n ara yap\u0131s\u0131 ya\u011fd\u0131r. Bu maddeler zar\u0131n se\u00e7ici ge\u00e7irgenli\u011fini bozarak ge\u00e7erler (alkol, eter ve kloroform gibi). <\/p>\n
Ya\u011fda \u00e7\u00f6z\u00fcnen maddeler de kolay ge\u00e7er . Ya\u011fda eriyen A,D,E,K vitaminleri b\u00f6yledir. Yukar\u0131da belirtilen \u00f6zelliklerinde etkisiyle maddeler h\u00fccreye ba\u015fl\u0131ca d\u00f6rt yolla girip \u00e7\u0131karlar. <\/p>\n
Dif\u00fczyon
\n Maddelerin yo\u011fun olduklar\u0131 ortamdan az yo\u011fun olduklar\u0131 ortama do\u011fru yay\u0131lmalar\u0131d\u0131r. Dif\u00fczyon i\u00e7in maddelerin hareketli olmalar\u0131 gerekir. M\u00fcrekkebin suda, kolonyan\u0131n havada, \u015fekerin \u00e7ay i\u00e7inde, O2 ve CO2\u2019nin Suda da\u011f\u0131lmalar\u0131 birer dif\u00fczyondur. Dif\u00fczyon iki ortam\u0131n yo\u011funluklar\u0131 e\u015fit oluncaya kadar devam eder. Canl\u0131 ve cans\u0131z zarlar, zar olmayan ortamlarda ger\u00e7ekle\u015fir. 0 santigrat derecede ve daha d\u00fc\u015f\u00fck S\u0131cakl\u0131kta dif\u00fczyon durur. H\u00fccreler bu yolla porlar\u0131ndan ge\u00e7ebilen maddeleri al\u0131r ve verirler. Dif\u00fczyon h\u0131z\u0131na konsantrasyon fark\u0131, S\u0131cakl\u0131k ve Molek\u00fcl b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc etkilidir.<\/p>\n
Osmoz
\n Su i\u00e7in \u00f6zel bir ge\u00e7i\u015f \u015feklidir. Yar\u0131 ge\u00e7irgen bir zar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile, bir ortamdan di\u011fer ortama su ge\u00e7i\u015fine denir. Su oran\u0131 fazla olan ortamdan, su oran\u0131 az olan ortama su ge\u00e7i\u015fi olur. K\u0131saca Suyun dif\u00fczyonuna osmoz denir. H\u00fccreler osmozla su al\u0131\u015fveri\u015fi yaparlar. B\u00f6ylece h\u00fccre i\u00e7i su konsantrasyonlar\u0131n\u0131 belirli oranda tutarlar. H\u00fccrenin osmozla ilgili \u00fc\u00e7 de\u011fi\u015fik durumu vard\u0131r. <\/p>\n
a)Plazmoliz
\n H\u00fccreler, kendilerinden daha yo\u011fun bir \u00e7\u00f6zelti ortam\u0131nda kal\u0131r veya b\u00f6yle bir ortama konulursa su vererek b\u00fcz\u00fcl\u00fcrler. Buna plazmoliz denir. Tatl\u0131 sularda ya\u015fayan Paramesyum, Amip gibi canl\u0131lar Tuzlu suya konulurlarsa plazmoliz olurlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc tuzlu su daha yo\u011fundur. H\u00fccrenin su oran\u0131ndaki bozulma hayatsal olaylar\u0131n\u0131 aksatarak \u00f6l\u00fcme sebep olabilir. Sebzelerin tuzlan\u0131nca sulanmas\u0131 palzmolizden dolay\u0131d\u0131r. <\/p>\n
b)Deplazmoliz
\n Plazmolize u\u011frami\u015f h\u00fccrelerin kendilerinden daha az yo\u011fun ortamda su alarak \u015fi\u015fmelerine denir. Tohumlar\u0131n \u00e7imlenirken ortamdan su almalar\u0131, emici t\u00fcylerin Toprak suyunu emmesi, ince ba\u011f\u0131rsaktaki fazla suyun kana ge\u00e7mesi birer deplazmoliz \u00f6rne\u011fidir. <\/p>\n
c)Turgor
\n H\u00fccrelerin saf (ar\u0131) suya konulduklar\u0131nda gere\u011finden fazla su alarak gerginle\u015fmelerine denir. Hayvan h\u00fccreleri turgor sonucu patlayabilirler. Alyuvarlar\u0131n bu \u015fekilde patlamalar\u0131na Hemoliz denir. Bitki h\u00fccrelerinde sel\u00fcl\u00f6z \u00e7eper bulundu\u011fundan turgor Bas\u0131nc\u0131 h\u00fccreyi par\u00e7alayamaz. Aksine turgor bas\u0131nc\u0131 taze dal u\u00e7lar\u0131nda ve otsu bitkilerde dikli\u011fi sa\u011flar. K\u00fcst\u00fcm otundaki hareket de turgor bas\u0131nc\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak dif\u00fczyon ve osmoz hem canl\u0131 hem de cans\u0131z h\u00fccreler i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Her iki ortam yo\u011funlu\u011funu e\u015fitleyinceye kadar ge\u00e7i\u015f olur. Ge\u00e7ecek molek\u00fcller porlardan s\u0131\u011fabilen k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcllerdir. Bu iki olay h\u00fccrenin m\u00fcdahalesi olmadan ger\u00e7ekle\u015fdi\u011finden enerji harcanmaz. Bunu i\u00e7in dif\u00fczyonda osmoz pasif ta\u015f\u0131ma kabul edilir. <\/p>\n
Aktif Ta\u015f\u0131ma
\n Dif\u00fczyon ve osmoz yolu ile h\u00fccre, bulundu\u011fu ortamdan istedi\u011fi kadar madde alamaz. Ya da i\u00e7indeki maddelerin \u00e7o\u011funlu\u011funu d\u0131\u015far\u0131 atamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortam yo\u011funluklar\u0131 e\u015fitlenince ge\u00e7i\u015f durur. Bunun i\u00e7in h\u00fccreler enerji harcayarak, e\u015fit yo\u011funluklu ya da az yo\u011fun ortamlardan madde al\u0131rlar ve ya i\u00e7lerindeki baz\u0131 maddeleri \u00e7ok yo\u011fun ortamlara verebilirler. Buna aktif ta\u015f\u0131ma denir. Harcanan enerji ATP\u2019dir. Olayda enzimlerde kullan\u0131l\u0131r. Bu olay zar\u0131n canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0131spatlar.<\/p>\n
Aktif ta\u015f\u0131ma sayesinde h\u00fccreler i\u00e7i ortamlar\u0131ndan d\u0131\u015f ortamdan \u00e7ok fazla oranda madde bulundurabilmektedirler. Suda ya\u015fayan Nitella bitkisinde veya hayvanlar\u0131n bir\u00e7ok dokusunda h\u00fccreler bulunduklar\u0131 S\u0131v\u0131 ortama g\u00f6re daha fazla (K) Potasyum, daha az (Na) Sodyum bulundururlar. Aktif ta\u015f\u0131ma ile en \u00e7ok iyonlar ve porlardan s\u0131\u011fabilen k\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fcller ta\u015f\u0131n\u0131r. Aktif ta\u015f\u0131maya en g\u00fczel \u00f6rnek Sodyum-Potasyum pompas\u0131d\u0131r. Aktif ta\u015f\u0131ma sayesinde h\u00fccrelerin i\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda y\u00fcksek oranda Potasyum, d\u0131\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131nda ise y\u00fcksek oranda sodyum bulunur. Sinir h\u00fccrelerinin zarlar\u0131nda impuls uyart\u0131lar\u0131 (impuls) iletilmeside aktif ta\u015f\u0131ma ile olmaktad\u0131r. <\/p>\n
Endositoz ve Ekzositoz
\n Dif\u00fczyon ve aktif ta\u015f\u0131ma ile porlardan s\u0131\u011fabilen maddeler ge\u00e7ebilmektedir. Oysa h\u00fccreler b\u00fcy\u00fck molek\u00fcll\u00fc maddelere de ihtiya\u00e7 duymakta ve ya b\u00f6yle molek\u00fclleri d\u0131\u015far\u0131 atmak zorundad\u0131r. Bu \u015fekilde b\u00fcy\u00fck molek\u00fcll\u00fc maddeler h\u00fccre zar\u0131nda olu\u015fan bir kesecikle h\u00fccreye al\u0131n\u0131r (Endositoz). Veya h\u00fccreden salg\u0131lanarak at\u0131l\u0131r (Ekzositoz). S\u0131v\u0131 maddelerin al\u0131nmas\u0131nda h\u00fccre pasiftir. Buna Pinositoz denir. Kat\u0131 maddelerin al\u0131nmas\u0131nda ise h\u00fccre daha aktiftir. Yalanc\u0131 ayaklar \u00e7\u0131kararak maddelerin etraf\u0131n\u0131 sarar.<\/p>\n
En \u00e7ok tek h\u00fccrelilerde ve akyuvarlarda g\u00f6r\u00fclen bu olaya da Fagositoz denir. Her iki olay da daha \u00e7ok hayvan h\u00fccrelerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bitkilerde h\u00fccre \u00e7eperi bunu etkiler. H\u00fccreye al\u0131nan bu b\u00fcy\u00fck maddeler lisozomlardaki h\u00fccre i\u00e7i sindirim enzimleriyle par\u00e7alan\u0131r. H\u00fccreye endositozla al\u0131nan b\u00fcy\u00fck molek\u00fcll\u00fc besinler lizozom taraf\u0131ndan sindirilir ve sindirim \u00fcr\u00fcnleri sitoplazmaya da\u011f\u0131l\u0131r. Kalan art\u0131klar ise bo\u015falt\u0131m kofulu halinde d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r. <\/p>\n
Ekzositoz <\/p>\n
h\u00fccre i\u00e7erisinde olu\u015fturulan Enzim, Hormon, \u00e7e\u015fitli Proteinler, bitkilerde Re\u00e7ine ve eterik ya\u011flar, hayvanlarda mukus ve di\u011fer b\u00fcy\u00fck molek\u00fcll\u00fc salg\u0131 maddelerinin golgi organc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yard\u0131m\u0131yla, k\u00fc\u00e7\u00fck kesecikler halinde d\u0131\u015far\u0131 at\u0131lmalar\u0131na denir. Salg\u0131 h\u00fccrelerinde daha \u00e7ok oranda ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Ayn\u0131 \u015fekilde h\u00fccre i\u00e7i sindirim art\u0131klar\u0131 da bo\u015falt\u0131m kofullar\u0131 ile zardan d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r. Bitkilerde salg\u0131 maddeleri \u00e7eperdeki ge\u00e7itlerden ge\u00e7ebilecek b\u00fcy\u00fckl\u00fcktedirler. Endositoz ile h\u00fccre zar\u0131n\u0131 y\u00fczey alan\u0131 azal\u0131rken ekzositozla h\u00fccre y\u00fczeyi artar. Hem endositoz hem de ekzositozda canl\u0131 zar g\u00f6rev yapar ve enerji harcar. <\/p>\n
H\u00fccre Stoplazmas\u0131
\n H\u00fccre zar\u0131 ile \u00e7ekirdek zar\u0131 aras\u0131n\u0131 dolduran, organeller ve plazmadan meydana gelmi\u015f bir kar\u0131\u015f\u0131md\u0131r. Organeller ve plazma olarak iki k\u0131s\u0131mda incelenir.<\/p>\n
A)H\u00fccre organelleri
\n \u00c7ok h\u00fccreli, geli\u015fmi\u015f yap\u0131l\u0131 Canl\u0131larda organ ve sistemlerle ger\u00e7ekle\u015ftirilen hayatsal olaylar (solunum, sindirim, dola\u015f\u0131m, \u00fcreme vs.) tek h\u00fccreli canl\u0131larda ve \u00e7ok h\u00fccrelilerin her bir h\u00fccresinde \u201corganel\u201d denilen h\u00fccre i\u00e7i yap\u0131lar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilir. O halde her h\u00fccre organeli bir organ ya da sisteme kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. Her h\u00fccrenin tek ba\u015f\u0131na canl\u0131l\u0131k \u00f6zelli\u011fi g\u00f6sterebilmesi organellerle m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. Sentrozom ve Ribozom d\u0131\u015f\u0131ndaki organeller zarla \u00e7evrilidir. H\u00fccreleri, yap\u0131 ve fonksiyon olarak m\u00fckemmel i\u015fleyen bir devlete benzetebiliriz. <\/p>\n
Endoplazmik Retikulum
\n \u00c7ekirdek zar\u0131na kadar uzanan , h\u00fccreyi a\u011f gibi \u00f6rm\u00fc\u015f, h\u00fccre i\u00e7i kanallar sistemidir. \u00dczerinde Ribozom bulunduranlara gran\u00fcll\u00fc Endoplazmik Retikulum, bulundurmayanlara gran\u00fcls\u00fcz Endoplazmik Retikulum denir. E.R\u2019 lar h\u00fccre i\u00e7ine ve d\u0131\u015f\u0131na madde ta\u015f\u0131nmas\u0131nda, baz\u0131 maddelerin depolanmas\u0131nda g\u00f6rev al\u0131rlar. Ribozomlarda sentezlenen maddeleri de golgi\u2019ye ta\u015f\u0131rlar. <\/p>\n
Ribozom
\n I\u015f\u0131k mikroskobuyla g\u00f6r\u00fclemeyen \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck organellerdir. \u00c7ekirdek zar\u0131, E.R., stoplazma s\u0131v\u0131s\u0131, kloroplast ve mitokondride bulunurlar. H\u00fccrede her t\u00fcrl\u00fc protein ve Enzim sentezinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerdir. Protein ve RNA\u2019dan yap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. B\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck alt birimlerden olu\u015furlar. Protein, enzim ve Hormon sentezi h\u0131zl\u0131 olan h\u00fccrelerde daha \u00e7ok bulunur. Bir\u00e7o\u011fu yan yana gelerek Polizomlar\u0131 olu\u015ftururlar. Vir\u00fcs hari\u00e7 b\u00fct\u00fcn canl\u0131 h\u00fccrelerde bulunan temel organeldir. <\/p>\n
Mitokondri
\n \u00c7ift katl\u0131 zarla \u00e7evrili b\u00fcy\u00fck organellerdir. Oksijenli solunumun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerdir. ATP\u2019yi sentez ve depo ederler (h\u00fccrenin enerji santralleridir). H\u00fccredeki enerji gerektiren reaksiyonlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu ATP\u2019yi mitokondriden sa\u011flar. En \u00e7ok protein ve Lipid\u2019den yap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Az. Miktarda, kendilerine has DNA, RNA ve ribozomlar\u0131 vard\u0131r. \u0130\u00e7 zar k\u0131vr\u0131mlar yaparak krista\u2019lar\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Mitokondri enerji gereksinimi fazla olan (karaci\u011fer, kalp kas\u0131, v.s) h\u00fccrelerde daha \u00e7ok bulunur. <\/p>\n
Bakteri, mavi ye\u015fil alg ve alyuvarlarda bulunmaz. B\u00f6l\u00fcnerek \u00e7o\u011falabilirler.O halde, mitokondriler ; Glikozun harcand\u0131\u011f\u0131 (par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131), O2\u2019nin (Oksijenin) kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, CO2\u2019nin (karbondioksidin) \u00fcretildi\u011fi<\/p>\n
H2O\u2019nun (suyun) olu\u015ftu\u011fu, ATP\u2019nin \u00fcretilip depoland\u0131\u011f\u0131 yerlerdir.Bunlardan O2\u2019nin kullan\u0131lmas\u0131 ba\u015fka hi\u00e7bir yerde ger\u00e7ekle\u015fmez.<\/p>\n
Golgi
\n E.R.\u2019den olu\u015fmu\u015ftur. Birbirine paralel uzanm\u0131\u015f kanalc\u0131k ve kesecikler \u015feklindedir. Salg\u0131 maddelerinin olu\u015fturulmas\u0131, paketlenmesi ve salg\u0131lanmas\u0131ndan sorumludurlar. Pankreas, s\u00fct bezi, hipofiz gibi salg\u0131 bezlerinde, Bitkilerin nektar bezlerinde, salg\u0131 dokusunda bol bulunur. De\u011fi\u015ferek lizozomlar\u0131 meydana getirirler.<\/p>\n
Lisozom
\n H\u00fccre i\u00e7i sindirim enzimlerini ta\u015f\u0131yan keseciklerdir. H\u00fccreye fagositoz ve pinositozla al\u0131nm\u0131\u015f ya da h\u00fccre i\u00e7erisinde olu\u015fturulmu\u015f her t\u00fcrl\u00fc b\u00fcy\u00fck molek\u00fcller lisozomlar taraf\u0131ndan hidroliz edilir. H\u00fccre ya\u015flan\u0131nca lisozomlar patlar ve h\u00fccre kendi kendini sindirir. Buna otoliz denir. Kurba\u011fa larvalar\u0131nda kuyru\u011fun kaybolmas\u0131, \u00f6lm\u00fc\u015f cesetlerin daha \u00e7abuk \u00e7\u00fcr\u00fcmesi bu intihar kesecikleriyle m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. <\/p>\n
Koful (Vakuol)
\n Bitki h\u00fccrelerinde ve tek h\u00fccrelilerde daha \u00e7ok ya da daha b\u00fcy\u00fck olarak bulunurlar. H\u00fccrede olu\u015fan art\u0131k maddelerin ve fazla S\u0131v\u0131lar\u0131n depoland\u0131\u011f\u0131 keseciklerdir. Bitkilerde h\u00fccre ya\u015fland\u0131k\u00e7a koful b\u00fcy\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc tuzlu art\u0131klar kofullarda biriktirilir. Kofullar plazmolizde (su kaybetme) k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr. Deplazmoliz ve turgor\u2019da (su alma) b\u00fcy\u00fcr. Bitkilerde salg\u0131lanan bir \u00e7ok koku maddesi koful \u00f6z suyundan d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r. Kofullar fagositoz ve pinositozdan, E.R.\u2019den, golgiden ve \u00e7ekirdek zar\u0131ndan olu\u015fabilirler. <\/p>\n
Sentrozom
\n Sadece hayvansal h\u00fccrelerde ve baz\u0131 basit yap\u0131l\u0131 alg ve mantar h\u00fccrelerinde bulunur. Silindir \u015feklindeki iki sentriolden olu\u015fur. H\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi s\u0131ras\u0131nda e\u015flenerek h\u00fccrenin kutuplar\u0131na \u00e7ekilir ve i\u011f ipliklerini olu\u015ftururlar. Bu sayede kromozom tak\u0131mlar\u0131n\u0131n ayr\u0131lmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Her sentriol 9 adet protein yap\u0131daki t\u00fcp demetinden meydana gelmi\u015ftir. Bitki h\u00fccrelerinde sentrozom bulunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde i\u011f iplikleri stoplazmadaki proteinlerden do\u011frudan olu\u015fturulur. <\/p>\n
Plastidler
\n Yaln\u0131z bitkisel h\u00fccrelerde bulunan renk maddeleridir. H\u00fccre gen\u00e7 iken renksizdirler. zamanla geli\u015fen h\u00fccreye g\u00f6re kendi renklerini al\u0131rlar. Kloroplast, kromoplast ve l\u00f6koplast olarak \u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fittir.<\/p>\n
Kloroplast
\nYe\u015fil renklidirler. Klorofil demetleri (Granum) ve bunlar aras\u0131n\u0131 dolduran s\u0131v\u0131dan (stroma) olu\u015furlar. Yaprak ve gen\u00e7 g\u00f6vde h\u00fccrelerinde bulunurlar. Baz\u0131 bakteriler ve mavi ye\u015fil alg\u2019lerde kloroplast buunmay\u0131p, klorofil molek\u00fclleri, stoplazma s\u0131v\u0131s\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mantarlarda klorofil yoktur. Kloroplast Fotosentezle organik besinlerin ve serbest Oksijenin \u00fcretildi\u011fi yerlerdir. Bu sayede g\u00fcne\u015fin \u0131\u015f\u0131k enerjisi kimyasal enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olur. B\u00fct\u00fcn canl\u0131 organizmalar enerjilerini fotosentezle \u00fcretilen organik besinlerden sa\u011flarlar. Buna g\u00f6re kloroplastlar:<\/p>\n
I\u015f\u0131\u011f\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (so\u011furuldu\u011fu)
\n CO2\u2019nin tutulup kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (indirgendi\u011fi)
\n H2O\u2019nun kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131)
\n O2\u2019nin olu\u015fturuldu\u011fu
\n Glikoz ve ni\u015fastan\u0131n sentezlendi\u011fi yerlerdir.<\/p>\n
Bunlardan \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ve suyun par\u00e7alanmas\u0131 klorofilden ba\u015fka hi\u00e7bir yerde ger\u00e7ekle\u015fmez. Kloroplast\u2019lar\u0131n da mitokondri gibi kendine ait DNA, RNA ve ribozomlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
Kromoplastlar
\n Ye\u015filin d\u0131\u015f\u0131ndaki renkleri olu\u015fturan pigment maddelerini ta\u015f\u0131yan taneciklerdir. \u00c7i\u00e7ek ve meyvelere renk verirler. Karoten (turuncu), kasantofil (sar\u0131) ve likopin (k\u0131rm\u0131z\u0131) ba\u015fl\u0131calar\u0131d\u0131r. Bitkilerdeki di\u011fer bir\u00e7ok renk, koful \u00f6z Suyunun asitlik veya bazl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re renk de\u011fi\u015ftirebilen, \u201cantokyan\u201d maddesi taraf\u0131ndan olu\u015fturulur.<\/p>\n
L\u00f6koplast
\n Renksiz plastidlerdir. Ni\u015fasta, ya\u011f ve protein depo ederler. Bu sebepten en \u00e7ok depo organlar\u0131nda bulunurlar. B\u00fct\u00fcn plastidler \u0131\u015f\u0131k ve s\u0131cakl\u0131k etkisiyle birbirlerine d\u00f6n\u00fc\u015febilirler. Tohumlar\u0131n ve patates yumrusunun ye\u015fermesi, Domatesin k\u0131zarmas\u0131, sonbaharda yapraklar\u0131n sararmas\u0131 gibi. <\/p>\n
H\u00fccre \u00c7eperi (H\u00fccre duvar\u0131)
\n Sadece bakteri ve bitki h\u00fccrelerinde bulunur. Bir h\u00fccre organeli olmay\u0131p h\u00fccreyi d\u0131\u015ftan saran koruyucu bir yap\u0131d\u0131r. Genellikle bir karbondihrat olan sel\u00fclozdan meydana gelmi\u015ftir. Bitki t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re \u00e7eper \u00fczerinde k\u00fctin, lignin, s\u00fcberin, kalsiyum ve Silisyum gibi farkl\u0131 maddeler birikir. H\u00fccre \u00e7eperi cans\u0131z ve serttir. \u00dczerindeki delikler h\u00fccre zar\u0131ndaki porlardan daha b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in tam bir ge\u00e7irgendir. Bitkilere dayan\u0131kl\u0131l\u0131k ve esneklik verir. Bitkilerin \u00e7eperi sel\u00fclozdan de\u011fil ba\u015fka maddelerden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
H\u00fccre Plazmas\u0131
\n Organc\u0131klar agras\u0131n\u0131 dolduran kolloid bir s\u0131v\u0131 kar\u0131\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. B\u00fcy\u00fck oran\u0131n\u0131 su olu\u015fturur (%60-90). Bu oran su bitkilerinde %98, spor ve tohumlarda %10, insan h\u00fccrelerinde %65\u2019dir. Yaland\u0131k\u00e7a su oran\u0131 azal\u0131r. Su ile beraber enzimler, Hormonlar, n\u00fckleotidler, tRNA\u2019lar, mRNA\u2019lar, ATP, aistler, iyonlar, Mineraller, sindirilmi\u015f (amino Asit, glikoz, ya\u011f asiti, gliserol) ve sindir\u015fmemi\u015f (protein, ya\u011f, ni\u015fasta, glikojen) besin maddeleri plazmay\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n
\u00c7ekirdek (Nukleus)
\n Bakteri, mavi-ye\u015fil alg ve memelilerin Alyuvarlar\u0131 hari\u00e7 b\u00fct\u00fcn canl\u0131 h\u00fccrelerde bulunur. \u00c7ekirde\u011fi olmayan canl\u0131larda \u00e7ekirdek maddesi (DNA\u2019lar) stoplazmaya da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olarak bulunur. \u00c7ekirdek h\u00fccrenin b\u00fct\u00fcn hayatsal olaylar\u0131n\u0131 kontrol eden (y\u00f6neten) merkez ve genetik maddenin koruyucusudur. <\/p>\n
Yap\u0131s\u0131 ve \u00f6zellikleri
\n \u00c7ekirdek zar\u0131 \u00e7ift katl\u0131d\u0131r. \u00dczerindeki porlar h\u00fccre zar\u0131ndakilerden daha geni\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc mRNA ve tRNA\u2019lar\u0131n ge\u00e7mesini sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Bazen \u00e7ekirdek zar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f k\u0131sm\u0131nda ribozomlar bulunur. Ayr\u0131ca \u00e7ekirdek zar\u0131 kromozomlar\u0131n stoplazmaya da\u011f\u0131larak bozulmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. H\u00fccre b\u00f6l\u00fcn\u00fcrken eriyerek kaybolur. \u00c7ekirdek\u00e7ik, kromatin ipli\u011fin yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f \u015feklidir. Protein ve RNA y\u00f6n\u00fcnden de zengindir. H\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi esas\u0131nda kaybolur, sonra yeniden olu\u015fturulur. \u00c7ekirdek plazmas\u0131 (karyoplazma) ise Su, n\u00fckleotidler, RNA, ATP ve Enzimlerden meydana gelmi\u015ftir. Kromatin iplikler, \u00e7ekirde\u011fin en \u00f6nemli k\u0131s\u0131mlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bunlar h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi an\u0131nda k\u0131sal\u0131p, kal\u0131nla\u015farak belirginle\u015fir ve kromozom ad\u0131n\u0131 al\u0131rlar. Kromozomlar\u0131n g\u00f6revleri, h\u00fccrenin y\u00f6netimi ve kal\u0131t\u0131m\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Her canl\u0131 t\u00fcr\u00fcnde belli say\u0131da olup, zamanla de\u011fi\u015fmez. Baz\u0131 t\u00fcrlerin kromozom say\u0131lar\u0131 ayn\u0131 olabilir. Bu \u00e7ok \u00f6nemli de\u011fildir. \u00d6nemli olan kromozomlar \u00fczerindeki \u015fifrelerin benzer olmas\u0131d\u0131r. \u0130nsanda 46, kurtba\u011f\u0131 bitkisinde 46 ve moli bal\u0131\u011f\u0131nda 46 kromozom vard\u0131r. Ancak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi \u00fc\u00e7\u00fcde birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 canl\u0131lard\u0131r. Bir t\u00fcr ba\u011f\u0131rsak kurdunda 2 adet, bir t\u00fcr e\u011freltiotunda ise 1500 adet kromozom vard\u0131r. Ancak ba\u011f\u0131rsak kurdu hayvan olmakla daha m\u00fckemmel say\u0131l\u0131r. <\/p>\n
B\u00f6l\u00fcnme s\u0131ras\u0131nda \u0131\u015f\u0131k mikroskobuyla g\u00f6r\u00fclen ve incelenen kromozomlar e\u015flenmi\u015f halde bulunurlar. DNA ve proteinden olu\u015furlar, DNA\u2019lar\u0131n stoplazma s\u0131v\u0131s\u0131 i\u00e7inde mutasyondan koruyan bu protein yap\u0131d\u0131r. E\u015flenmi\u015f iki karde\u015f kromozomu bir arada tutan ba\u011flant\u0131 noktas\u0131na Sentromer denir. \u0130\u011f iplikleri de bu k\u0131s\u0131mlara ba\u011flan\u0131r. Sentromerin bulundu\u011fu b\u00f6lgeye g\u00f6re kromozomlar farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kazan\u0131rlar. 2n kromozomlu (diploid) h\u00fccrelerde kromozomlar \u00e7ift \u00e7ift bulunur (cinsiyet kromozomlar\u0131 hari\u00e7). \u015eekil ve g\u00f6rev bak\u0131m\u0131ndan birbirine benzeyen bu kromozom \u00e7iftlerine homolog kromozomlar denir. Homolog kromozomlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 b\u00f6lge (lokus)\u2019lerinde bulunan Gen\u2019ler ayn\u0131 karakterler \u00fczerine etkilidir. <\/p>\n
\u00c7ekirde\u011fin Y\u00f6neticili\u011fi
\n \u00c7ekirde\u011fin h\u00fccre hayat\u0131 i\u00e7in ne kadar \u00f6nemli oldu\u011fu ve h\u00fccrenin y\u00f6netim merkezi oldu\u011fu \u00e7e\u015fitli deneylerle ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda en me\u015fhur deney tek h\u00fccreli bir su yosunu olan Acetebularia t\u00fcrleriyle yap\u0131lan deneylerdir. Bu su yosununun \u015femsiye k\u0131sm\u0131 yuvarlar ve y\u0131ld\u0131z bi\u00e7imli olmak \u00fczere iki t\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Her iki t\u00fcrden kesilen \u00e7ekirdekli ve \u00e7ekirdeksiz par\u00e7alar\u0131n a\u015f\u0131lan\u0131p geli\u015fmesi incelenmi\u015f ve \u015femsiye \u015feklini \u00e7ekirde\u011fin belirledi\u011fi ortaya \u00e7\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bitki ve hayvan h\u00fccresinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bitki ve hayvan h\u00fccreleri aras\u0131nda baz\u0131 organel ve yap\u0131lar farkl\u0131d\u0131r. Plastidler, h\u00fccre \u00e7eperi ve b\u00fcy\u00fck koful sadece bitki h\u00fccrelerinde bulunur. Sentrozom ve Lisozom sadece hayvan h\u00fccrelerinde bulunur. Farklardan bir di\u011feri de stoplazmada bulunan besin maddeleridir. Ni\u015fasta, maltoz ve s\u00fckroz bitkisel h\u00fccrelerde bulunur. Glikojen ve Laktoz ise genellikle hayvansal h\u00fccrelerde ve bakterilerde bulunur. Ayr\u0131ca h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi yap\u0131l\u0131rken, hayvan h\u00fccreleri \u201cbo\u011fumlanmak\u201d suretiyle, bitki h\u00fccreleri ise \u201cara lamel\u201d olu\u015fturarak stoplazma b\u00f6l\u00fcnmesini ger\u00e7ekle\u015ftirirler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
H\u00fccre Canl\u0131lar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan en k\u00fc\u00e7\u00fck Canl\u0131 birimidir. ilk defa 1665 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiliz bilim adam\u0131 Robert Hook, mantar dokusunda g\u00f6zleyerek, bo\u015fluk anlam\u0131na gelen “h\u00fccre” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kullanm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6r\u00fclen, esas\u0131nda h\u00fccrenin yaln\u0131z \u00f6l\u00fc \u00e7eperiydi. Bohemyal\u0131 fizyolog Purkinje, h\u00fccrenin i\u00e7 kapsam\u0131na protoplazma adini vermi\u015ftir. H\u00fccre bilimine ili\u015fkin ilk yay\u015fnlar, Bitkilerde Schleiden (1838) ve hayvanlarda Schawann (1838) \u00eele baslar. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2287,3447,3444,3443,2522,3437,3448,2531,3439,3440,3438,3442,3445,3446,3441],"class_list":["post-1161","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-bakteriler","tag-bitki-ve-hayvan-hucresinin-karsilastirmasi","tag-difuzyon","tag-glikoproteinler","tag-hormonlar","tag-hucre-cesitleri","tag-hucre-plazmasi","tag-hucre-zari","tag-hucrenin-anlami","tag-hucrenin-ozellikleri","tag-hucrenin-tanimi","tag-okaryot-hucreler","tag-osmoz","tag-plazmoliz","tag-robert-hook"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1161"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1161\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1161"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}