A. \u00d6ZEL B\u0130R K\u0130MYASAL D\u0130Z\u0130L\u0130ME SAH\u0130P OLMALARI<\/p>\n
Cans\u0131zlar, kimyasal ba\u011flar\u0131n izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7erisinde bir bile\u015fime sahiptirler. Canl\u0131lar ise bu kimyasal ba\u011flar\u0131n dizilimini \u00f6zel bir \u015fekilde saptarlar. T\u00fcm canl\u0131lar genleri olu\u015fturan \u00e7ekirdek asitlerini \u2013genellikle DNA (baz\u0131 vir\u00fcslerde RNA)- i\u00e7erirler. Gensiz bir canl\u0131l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc genler de\u011fi\u015fik ya\u015fam formlar\u0131n\u0131n sentez ve replikasyonundan (e\u015flenmesinden) sorumludur. T\u00fcm genler ayn\u0131 birimlerden; fakat de\u011fi\u015fik dizilimlerden olu\u015fmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla t\u00fcm canl\u0131lar\u0131n yap\u0131s\u0131na giren protein, bu genlerin yap\u0131sal de\u011fi\u015fikli\u011fine uygun olarak, her h\u00fccrede farkl\u0131 amino asit dizilimine sahip olurlar. \u0130lave olarak karbonhidrat, ya\u011f, ve su i\u00e7erirler. T\u00fcm bu maddelerin \u00f6zel kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 protoplazmay\u0131 meydana getirir.<\/p>\n
B. H\u00dcCRESEL D\u0130Z\u0130L\u0130M<\/p>\n
Canl\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 (kural olarak \u00e7okh\u00fccreliler) h\u00fccre olarak bilinen birimlerden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Her h\u00fccre \u00e7ok ince zarla (plazma zar\u0131) \u00e7evrilmi\u015ftir. Bu zar erimi\u015f maddelerin ve suyun h\u00fccre i\u00e7erisine girip \u00e7\u0131kmas\u0131na izin verir. Her iki y\u00f6nde de ge\u00e7irim bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6zelle\u015fmi\u015f se\u00e7ici bir yetene\u011fi vard\u0131r. H\u00fccre bir \u00e7ok kimyasal de\u011fi\u015fimin yap\u0131labilmesi i\u00e7in de\u011fi\u015fik enzimleri ve en \u00f6nemlisi yaln\u0131z ba\u015f\u0131na kendinin ayn\u0131n\u0131 \u00fcretebilecek yetene\u011fe sahiptir.<\/p>\n
C. ORGAN\u0130ZASYON<\/p>\n
Canl\u0131lar\u0131n v\u00fccut k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n g\u00f6rev b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ve belirli kurallar i\u00e7erisinde canl\u0131l\u0131k etkinli\u011fini devam ettirmelerine organizasyon denir. B\u00fct\u00fcn hayvan ve bitkilerin v\u00fccudu, yap\u0131sal ve i\u015flevsel olarak birim kabul edilen h\u00fccrelerden yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n homojen de\u011fildir. Farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f v\u00fccut k\u0131s\u0131mlar\u0131 de\u011fi\u015fik g\u00f6revleri \u00fczerine alm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta birh\u00fccreli canl\u0131larda, ergin evrede, boy ve \u015fekil sabit olmakla beraber, h\u00fccrenin farkl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 farkl\u0131 g\u00f6revleri \u00fczerine alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
D. UYARILMA<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n \u00e7evrelerindeki fiziksel ve kimyasal ko\u015fullar\u0131n de\u011fi\u015fmesine kar\u015f\u0131 tepkileri kal\u0131tsald\u0131r. Basit organizmalarda uyar\u0131, genel olarak b\u00fct\u00fcn v\u00fccutla alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 halde, y\u00fcksek organizmalarda duyu organlar\u0131n\u0131n yeri merkezile\u015fmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin; \u0131\u015f\u0131k g\u00f6zle, koku burunla, tat dille, bas\u0131n\u00e7 ve s\u0131cakl\u0131k deriyle vs. Uyar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 ve gerekli tepkinin g\u00f6sterilmesi, canl\u0131n\u0131n evren i\u00e7erisinde en uygun yerde ve ko\u015fullarda ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flamay\u0131 yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n
E. HAREKET<\/p>\n
Beslenme, korunma, \u00fcreme, yay\u0131lma, en rahat edebilece\u011fi b\u00f6lgeyi bulma vs. gibi ya\u015fam\u0131n temel i\u015flevlerini y\u00fcr\u00fctebilmek i\u00e7in, ilkel organizmalarda ya v\u00fccudun tamam\u0131yla protoplazmik hareket ya bir k\u0131sm\u0131yla sil ve kam\u00e7\u0131 hareketi ya da y\u00fcksek organizmalarda g\u00f6r\u00fclen, y\u00fcr\u00fcme, y\u00fczme, ve u\u00e7man\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in belirli organ olu\u015fumlar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bir\u00e7ok canl\u0131 t\u00fcm ya\u015fam\u0131 s\u00fcresince belirli bir yere ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131na kar\u015f\u0131n, v\u00fccudun de\u011fi\u015fik k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fimi de hareket olarak kabul edilir. \u00d6rne\u011fin; bitkilerde \u0131\u015f\u0131\u011fa (fototropizm), yer\u00e7ekimine (geotropizm), neme (higrotropizm), vs. ye y\u00f6nelim bir hareket kavram\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilir.<\/p>\n
F. ENERJ\u0130 KULLANIMI<\/p>\n
Canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli \u00f6\u011felerinden biri b\u00fcy\u00fcme, \u00fcreme, yenilenme vs. i\u00e7in enerjiye olan gereksinimleridir. H\u00fccre kendi ba\u015f\u0131na enerji \u00fcretemez; d\u0131\u015far\u0131dan kaynak sa\u011flamak zorundad\u0131r. Hayvanlar enerji ba\u011flar\u0131 i\u00e7eren molek\u00fclleri y\u0131kmak (katabolik tepkimeler) suretiyle gerekli enerjiyi sa\u011flarlar. (karbonhidrat, ya\u011f ve proteinden). K\u00fc\u00e7\u00fck molek\u00fclleri b\u00fcy\u00fck molek\u00fcller halinde ba\u011flayarak (anabolik tepkimeler) yap\u0131 ta\u015flar\u0131n\u0131 ve enerji depolanmas\u0131n\u0131 da yapabilirler. Bu tepkimelerin t\u00fcm\u00fcne birden biyoenerjitik denir. Bir molek\u00fcldeki enerjinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kullanma oksijen kullanmakla olur; yani tamam\u0131yla oksitlenmelidir (aerobik solunum=oksijenli solunum). \u0130lkel canl\u0131lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 (baz\u0131 mikroorganizmalar, \u00f6zellikle mayalar) ve baz\u0131 endoparazitler (ba\u011f\u0131rsak solucanlar\u0131 gibi) bu kaynak maddeleri oksijensiz y\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in enerjinin pek az bir k\u0131sm\u0131ndan yararlanabilir (anaerobik solunum=oksijensiz solunum). Pek az bir organizma grubu da baz\u0131 inorganik maddeleri y\u0131kmak suretiyle enerji elde eder; azot, demir ve k\u00fck\u00fcrt bakterileri bunlara tipik \u00f6rneklerdir. D\u00fcnyada serbest oksijenin olmad\u0131\u011f\u0131 devirlerde, canl\u0131lar enerjilerini bu yollarla sa\u011fl\u0131yorlard\u0131. Bitkiler ise (saprofit ve parazit olanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 hari\u00e7) enerji kayna\u011f\u0131 olarak g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 kullan\u0131r. G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n kuantlar\u0131ndaki enerjiyi kimyasal ba\u011flar halinde (ni\u015fasta) tutarlar ve bu kimyasal ba\u011flar t\u00fcm adr\u0131beslek (heterotrof) canl\u0131lar\u0131n enerji kayna\u011f\u0131n\u0131 ve yap\u0131 maddelerini olu\u015fturur. \u0130lk evrelerde (bitkiler olu\u015fmadan \u00f6nce) enerji kayna\u011f\u0131 olarak UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n katalizledi\u011fi baz\u0131 ilkin organik molek\u00fcller kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ozon perdesi olu\u015ftuktan sonra bu kaynak b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kurumu\u015ftur.<\/p>\n
G. \u00c7EVREYE UYUM<\/p>\n
Canl\u0131lar kural olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortam\u0131n ko\u015fullar\u0131na uyum yapabilecek yetene\u011fe sahiptir. Bu durum homeostatik tepki olarak bilinir. De\u011fi\u015fik ko\u015fullar\u0131n bulundu\u011fu ortamda en uygun yeri se\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r; \u015fayet tam anlam\u0131yla uygun ortam bulamazsa, yap\u0131sal de\u011fi\u015fikliklerle (mutasyonlar\u0131n yard\u0131m\u0131yla) bu uyum sa\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. G\u00fcnl\u00fck uyumlardan binlercesini fark\u0131nda olmadan yapar\u0131z. \u00d6rne\u011fin g\u00f6z\u00fcn karanl\u0131\u011fa ve ayd\u0131nl\u0131\u011fa uyum yapmas\u0131 gibi. \u00c7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi canl\u0131 b\u00fcnyesine en az etki b\u0131rakacak \u015fekilde iletilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r (\u00f6zellikle s\u0131cakkanl\u0131larda); \u00f6rne\u011fin \u00e7\u00f6lde ve kutuplarda insan kan\u0131 her zaman ayn\u0131 s\u0131cakl\u0131ktad\u0131r. Canl\u0131, uyum yapabildi\u011fi oranda hayatta kalma \u015fans\u0131na sahiptir. Bu oran ise kal\u0131tsal yap\u0131 ile saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki uyumlar ancak mutasyonlarla sa\u011flanabilir.<\/p>\n
H. \u00dcREME<\/p>\n
Hi\u00e7bir canl\u0131 sonsuz olarak ya\u015fam\u0131n\u0131 devam ettiremez. Herhangi bir \u015fekilde, \u00fcremeyle, kal\u0131tsal materyal gelecek ku\u015faklara aktar\u0131l\u0131r. Birh\u00fccrelilerde b\u00f6l\u00fcnme ayn\u0131 zamanda \u00e7o\u011falmay\u0131 sa\u011flamas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00e7okh\u00fccrelilerde \u00fcreme belirli v\u00fccut k\u0131s\u0131mlar\u0131na \u00f6zg\u00fc bir yetenek olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 canl\u0131 gruplar\u0131nda gen de\u011fi\u015fimi olmaks\u0131z\u0131n (e\u015feysiz) \u00fcreme g\u00f6r\u00fclmesine kar\u015f\u0131n (birh\u00fccrelilerde mitoz b\u00f6l\u00fcnme; \u00e7okh\u00fccrelilerde tomurcuklanma, dallanma, partenogenez \u00e7o\u011falma, bitkilerde \u00e7eliklenme vs.) kural olarak e\u015feyli \u00fcreme \u00e7ok daha s\u0131kt\u0131r. Bu \u015fekilde de\u011fi\u015fik gen kombinasyonlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karak daha ba\u015far\u0131l\u0131 d\u00f6llerin meydana gelmesini sa\u011flar. Bu, evrim mekanizmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli \u00f6gelerinden biridir.<\/p>\n
\u0130. \u00c7EVREYE UYUM VE VARYASYONLARIN KALITIMI<\/p>\n
T\u00fcm canl\u0131lar genlere sahiptir ve genlerin t\u00fcm\u00fc de mutasyonla de\u011fi\u015febilir. Bu, ayn\u0131 t\u00fcr\u00fcn farkl\u0131 bireylerinin kal\u0131tsal olarak de\u011fi\u015fmesini sa\u011flar. Dolay\u0131s\u0131yla o anda faydal\u0131 olan mutasyonlar\u0131 ta\u015f\u0131yan bireyler se\u00e7ilir, zararl\u0131 olanlar uyum yapamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131r ve evrimsel bir y\u00f6nlendirme ortaya \u00e7\u0131kar. Bu, zamanla t\u00fcr\u00fcn de\u011fi\u015fmesine neden olur; \u00f6zellikle \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 de\u011fi\u015fti\u011fi zaman. Kal\u0131tsal uyumlar meydana gelmeseydi, hi\u00e7bir t\u00fcr ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcremeyecekti; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 devaml\u0131 olarak de\u011fi\u015fmektedir. <\/p>\n
I. B\u00dcY\u00dcME<\/p>\n
\u00c7evresindeki anorganik (ham) maddeleri kendi protoplazma yap\u0131s\u0131na \u00e7evirme, b\u00fcy\u00fcme olarak bilinir. Bitkilerde (\u00e7ok y\u0131ll\u0131k) kural olarak s\u0131n\u0131rs\u0131z bir b\u00fcy\u00fcme g\u00f6r\u00fclmekle beraber, hayvanlarda her t\u00fcr\u00fcn kendine \u00f6zg\u00fc \u015fekil ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe ula\u015fmas\u0131na kadar devam eder. \u00c7ok h\u00fccreli hayvanlarda genellikle bir b\u00fcy\u00fcme evresi vard\u0131r. Bu evrede b\u00fcy\u00fcme h\u0131zl\u0131d\u0131r. Daha sonraki evre olgunluk evresidir, b\u00fcy\u00fcme yoktur; fakat protoplazman\u0131n yenilenmesi i\u00e7in devaml\u0131 besin yad\u0131mlamas\u0131 (asimilasyonu) vard\u0131r. Protoplazma, metabolik tepkimeler sonucu s\u00fcrekli olarak y\u0131k\u0131l\u0131r, e\u011fer ya\u015fam devam edecekse bu protoplazman\u0131n yenilenmesi gerekir. Birh\u00fccrelilerde b\u00fcy\u00fcme, \u00e7o\u011falma ile sonu\u00e7lanmas\u0131na kar\u015f\u0131n; \u00e7okh\u00fccrelilerde v\u00fccudun geli\u015fmesini ve irile\u015fmesini sa\u011flar.<\/p>\n
Ya\u015fl\u0131l\u0131k evresinde protoplazman\u0131n yenilenmesi gittik\u00e7e azal\u0131r; h\u00fccre yava\u015f yava\u015f i\u015flevini; ilerlemi\u015f ve yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f durumlarda da ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirir. Bu bozulma herhangi bir ya\u015fta, yeterince besin al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131nda veya nitelik bak\u0131m\u0131ndan doyurucu olmad\u0131\u011f\u0131nda da ortaya \u00e7\u0131kabilir. Yenilenmenin kusursuz olmas\u0131 protoplazman\u0131n i\u00e7erdi\u011fi maddelerin eksiksiz olmas\u0131yla sa\u011flanabilir. B\u00fcy\u00fcme her t\u00fcrde kal\u0131tsal yap\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun alt ve \u00fcst s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7evre ko\u015fullar\u0131yla belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
A. \u00d6ZEL B\u0130R K\u0130MYASAL D\u0130Z\u0130L\u0130ME SAH\u0130P OLMALARI Cans\u0131zlar, kimyasal ba\u011flar\u0131n izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7erisinde bir bile\u015fime sahiptirler. Canl\u0131lar ise bu kimyasal ba\u011flar\u0131n dizilimini \u00f6zel bir \u015fekilde saptarlar. T\u00fcm canl\u0131lar genleri olu\u015fturan \u00e7ekirdek asitlerini \u2013genellikle DNA (baz\u0131 vir\u00fcslerde RNA)- i\u00e7erirler. Gensiz bir canl\u0131l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc genler de\u011fi\u015fik ya\u015fam formlar\u0131n\u0131n sentez ve replikasyonundan (e\u015flenmesinden) sorumludur. T\u00fcm genler …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[3450,3347,2288,2530,2549,3452,3451,2678,3449,2303,2289,2113],"class_list":["post-1163","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-aerobik-solunum","tag-canlilarin-ortak-ozellikleri","tag-dna","tag-hucre","tag-karbonhidrat","tag-mitoz-bolunme","tag-mutasyon","tag-oksijenli-solunum","tag-plazma-zari","tag-protein","tag-rna","tag-yag"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1163","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1163"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1163\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1163"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1163"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}