Ya\u015fama birliklerinde ve onun b\u00fcy\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f\u00fc olan tabiatta canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n aksamadan devam edebilmesi i\u00e7in baz\u0131 \u00f6nemli maddelerin kullan\u0131lan kadar da \u00fcretilmesi gerekmektedir.Do\u011fada ekolojik \u00f6nem olan bu maddeler canl\u0131lar ve \u00e7evreleri aras\u0131nda al\u0131n\u0131p verilir.Bu maddeler g\u00fcne\u015f enerjisi yard\u0131m\u0131yla belirli y\u00f6r\u00fcngeleri izleyerek dola\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 tamamlarlar.Maddelerin ekosistemdeki bu dola\u015f\u0131m\u0131namadde d\u00f6ng\u00fcs\u00fc denir.T\u00fcm maddeler d\u00f6ng\u00fc yoluyla s\u00fcrekli olarak canl\u0131lar taraf\u0131ndan yeniden kullan\u0131l\u0131r.
\n Canl\u0131lar i\u00e7in gerekli olup,devredilmesi gereken maddelerin en \u00f6nemlileri;oksijen,su,azot,kar bon,fosfor ve k\u00fck\u00fcrtt\u00fcr. Bu madde d\u00f6ng\u00fclerindeki en \u00f6nemli rol\u00fc saprofitler ve kemosentetik bakteriler \u00fcstlenmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar do\u011fada her an topra\u011fa d\u00fc\u015fen organik art\u0131klar\u0131 ve cesetleri ayr\u0131\u015ft\u0131rarak inorganik maddelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler.Daha sonra bu yollarla serbest kalan inorganik maddeler yeniden fotosentez ve kemosentez yoluyla kullan\u0131l\u0131r hale getirilir.Fotosentez ve kemosentez olaylar\u0131yla tekrar inorganik maddeler organik maddelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu organik art\u0131klar yaprak,odun,kaya par\u00e7alar\u0131 ve hayvan le\u015fleri olabilir.
\n Do\u011fada hi\u00e7bir zaman madde kayb\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n
KARBON D\u00d6NG\u00dcS\u00dc<\/p>\n
Canl\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131n en \u00f6nemli elementlerinden birisi karbondur.B\u00fct\u00fcn organik bile\u015fiklerin temel yap\u0131 eleman\u0131d\u0131r.Bunun i\u00e7in canl\u0131 organiz- malar karbonlu bile\u015fikleri kullanmak zorundad\u0131rlar.
\n Karbon do\u011fada hem mineral bi\u00e7iminde (k\u00f6m\u00fcr,elmas,gaz halinde ya da suda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f durumda karbondioksit olarak) hem de orga- nik bi\u00e7imde (canl\u0131 varl\u0131klarca olu\u015fturulan molek\u00fcllerde) bulunur. Ye\u015fil bitkiler g\u00fcne\u015ften gelen \u0131\u015f\u0131k ve do\u011fadan absorbe ettikleri su ve karbondioksit molek\u00fclleri ile organik maddeleri sentezlerler.Baz\u0131 bakteriler ise besini kemosentez yoluyla \u00fcretirler.Bitki ve baz\u0131 bak-terilerin sentezledi\u011fi organik maddeler aras\u0131nda karbonhidrat \u00f6nemli bir yer tutar.Karbonhidratlar\u0131 ve t\u00fcrevlerini,saprofit bakteriler absorbe ederek ve hayvanlar besin olarak t\u00fcketerek solunumda kullanmalar\u0131 sonucu atmosfere serbest karbondioksit b\u0131rak\u0131rlar
\n Gerek hayvanlar\u0131n gerekse mikroorganizmalar\u0131n \u00f6l\u00fcmleri sonucunda, toprakta ayr\u0131\u015fmaya ba\u015flayan v\u00fccut yap\u0131lar\u0131, metan bakterileri taraf\u0131ndan ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak CO ‘ ye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve atmosfere serbest olarak b\u0131rak\u0131l\u0131r.\u015eemada g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi CO , \u0131\u015f\u0131k ve su varl\u0131\u011f\u0131nda tekrar bitkiler taraf\u0131ndan fotosentez reaksiyonlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.
\n Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bitki ve hayvan \u00f6l\u00fcleri, topra\u011f\u0131n \u00e7ok derinlerinde, y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 ve s\u0131cakl\u0131k etkisi alt\u0131nda petrol ve k\u00f6m\u00fcr gibi yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015febilirler.Petrol ve k\u00f6m\u00fcr, insanlar taraf\u0131ndan enerji ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rken yine a\u00e7\u0131\u011fa karbondioksit (CO ) ve karbonmonoksit (CO) gazlar\u0131 \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
AZOT D\u00d6NG\u00dcS\u00dc<\/p>\n
Tek h\u00fccreli olsun \u00e7ok h\u00fccreli olsun do\u011fadaki t\u00fcm canl\u0131lar, yap\u0131lar\u0131na ald\u0131klar\u0131 besin maddeleri ile amino asit ve bu amino asitlerden de protein sentez ederler.Protein sentezi i\u00e7in gereken ana elementler ise karbondan sonra azottur.Azot gerek proteinlerin gerekse DNA ‘ n\u0131n molek\u00fcler yap\u0131s\u0131 i\u00e7in gerekli olan \u00e7ok \u00f6nemli bir elementtir.Canl\u0131lar bunun i\u00e7in azotu kullanmak zorundad\u0131rlar.
\n Atmosferde %78 gibi y\u00fcksek bir oranda azot vard\u0131r.Fakat \u00e7o\u011fu canl\u0131 atmosferdeki serbest azotu do\u011frudan kullanamaz.Azotun \u00f6nce bakteriler,su yosunlar\u0131 ve baz\u0131 likenler taraf\u0131ndan ba\u015fka elementler-le birle\u015ftirilerek nitratlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi gerekir.
\n Havadaki azot gaz\u0131,topraktaki azot tutucu bakteriler taraf\u0131ndan nitratlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr.Bitkiler b\u00fcy\u00fcmeleri i\u00e7in gerekli azotu sa\u011flamak i\u00e7in nitratlar\u0131 so\u011fururlar.Hayvanlar bu bitkilerle beslenirler.Bakteri ve mantarlar,\u00f6l\u00fc bitki ve hayvanlar\u0131 topra\u011fa amonyum bile\u015fikleri yayarak \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcrler.Nitrat tutan bakteriler bu amonyum bile\u015fiklerini, daha sonra bitkilerde kullanmak i\u00e7in nitrata d\u00f6n\u00fc\u015fen,nitrite d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler.Nitrat bozan bakteriler azot bile\u015fiklerinin yeniden azot gaz\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesini sa\u011flarlar (denitrifikasyon).
\n Atmosfere serbest b\u0131rak\u0131lan azot, di\u011fer mikroorganizmalar yada mantar, yosun vb. gibi canl\u0131lar taraf\u0131ndan absorbe edilerek protein sentezinde kullan\u0131l\u0131rlar.Bitkilerin kendileri de azotu kullan\u0131p protein sentezledi\u011fi gibi, hayvanlar taraf\u0131ndan t\u00fcketilerek sindirildikten sonra yap\u0131lar\u0131ndaki azotla yine protein sentezi ger\u00e7ekle\u015ftirilir.
\n Ayr\u0131ca y\u0131ld\u0131r\u0131m ve \u015fim\u015fek gibi gibi do\u011fa olaylar\u0131 topra\u011fa azot ba\u011flanmas\u0131nda etki ederler.<\/p>\n
SU D\u00d6NG\u00dcS\u00dc<\/p>\n
Su, baz\u0131 do\u011fal kuvvetler ve hava hareketleriyle atmosfer ile yer y\u00fcz\u00fcndeki karalar ve sular aras\u0131nda sistemli bir \u015fekilde hareket etmektedir.Buna su d\u00f6ng\u00fcs\u00fc veya hidrolojik dola\u015f\u0131m denir.
\n G\u00fcne\u015f enerjisinin \u0131s\u0131tmas\u0131yla ,\u00e7e\u015fitli kaynaklardan atmosfere \u00e7\u0131kan su buhar\u0131;ya\u011fmur,kar,dolu gibi ya\u011f\u0131\u015f bi\u00e7imleriyle yeniden yer y\u00fcz\u00fcne d\u00f6ner.Bu suyun bir miktar\u0131 yer alt\u0131 sular\u0131na kar\u0131\u015f\u0131rken,daha b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131,g\u00f6l ve deniz gibi kaynaklarda birikir.Su d\u00f6ng\u00fcs\u00fc de,\u00f6teki t\u00fcm d\u00f6ng\u00fcler gibi s\u00fcreklidir.Bitkiler de terleme ile su d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne kat\u0131l\u0131r.
\n Yer y\u00fcz\u00fcndeki b\u00fct\u00fcn sular,su d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne kat\u0131lmaktad\u0131r.Yani,denizlerden buharla\u015fan su,ya\u011f\u0131\u015f olarak yer y\u00fcz\u00fcne d\u00f6nmekte,bir k\u0131sm\u0131 y\u00fczeysel sularda birikip ,bir k\u0131sm\u0131 da yer alt\u0131 sular\u0131na kar\u0131\u015fmaktad\u0131r. Yer alt\u0131 sular\u0131n\u0131n son toplanma yeri ise deniz ve okyanuslard\u0131r.Burada toplanan sular,su d\u00f6ng\u00fcs\u00fcne devam eder(uzun su devri).Deniz ve okyanuslardan buharla\u015fan suyun karalara ge\u00e7meden tekrar ya\u011fmur,kar,dolu, bi\u00e7iminde deniz ve okyanuslara ge\u00e7mesine k\u0131sa su devri denir.
\n Buharla\u015fma ve terleme yoluyla y\u00fckselen su,bulutlarda yo\u011funla\u015f\u0131r.Bunun sonunda da ya\u011f\u0131\u015f olu\u015fur.Ya\u011f\u0131\u015f olarak geri d\u00f6nen suyun bir k\u0131sm\u0131 y\u00fczey sular\u0131nda (g\u00f6l ve denizlerde) depo edilir.Di\u011fer k\u0131sm\u0131 yer alt\u0131 sular\u0131na kar\u0131\u015f\u0131r.Topra\u011fa giren su , yer alt\u0131 suyu olarak tekrar denizlere akar.Bu \u015fekilde su d\u00f6ng\u00fcs\u00fc tamamlanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ya\u015fama birliklerinde ve onun b\u00fcy\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f\u00fc olan tabiatta canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n aksamadan devam edebilmesi i\u00e7in baz\u0131 \u00f6nemli maddelerin kullan\u0131lan kadar da \u00fcretilmesi gerekmektedir.Do\u011fada ekolojik \u00f6nem olan bu maddeler canl\u0131lar ve \u00e7evreleri aras\u0131nda al\u0131n\u0131p verilir.Bu maddeler g\u00fcne\u015f enerjisi yard\u0131m\u0131yla belirli y\u00f6r\u00fcngeleri izleyerek dola\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 tamamlarlar.Maddelerin ekosistemdeki bu dola\u015f\u0131m\u0131namadde d\u00f6ng\u00fcs\u00fc denir.T\u00fcm maddeler d\u00f6ng\u00fc yoluyla s\u00fcrekli olarak canl\u0131lar taraf\u0131ndan yeniden kullan\u0131l\u0131r. Canl\u0131lar …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2796,2224,3497,3496,3495,2338,3493,2164,3494],"class_list":["post-1185","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-atmosfer","tag-azot","tag-denitrifikasyon","tag-fosfor-ve-kukurt","tag-kar-bon","tag-karbondioksit","tag-madde-donguleri","tag-oksijen","tag-su"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1185","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1185"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1185\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}