\nA. DA\u011eOLU\u015eUMU HAREKETLER\u0130 (OROJENEZ)<\/p>\n
1. K\u0131vr\u0131lma<\/p>\n
Akarsular, r\u00fczg\u00e2rlar ve buzullar gibi d\u0131\u015f kuvvetlerin a\u015f\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 maddeler, yer kabu\u011funun b\u00fcy\u00fck \u00e7ukurluklar\u0131nda biriktirilir. Bu \u00e7ukurluklara jeosenklinal ad\u0131 verilir.
\n Jeosenklinallerde biriktirilen tortul maddeler, \u00e7e\u015fitli yan bas\u0131n\u00e7lara u\u011frarlarsa k\u0131vr\u0131larak deniz y\u00fczeyine \u00e7\u0131karlar. B\u00f6ylece yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck k\u0131vr\u0131m da\u011flar\u0131 olu\u015fmu\u015f olur. K\u0131vr\u0131lma sonucunda y\u00fcksekte kalan kesimlere antiklinal, al\u00e7akta kalan kesimlere de senklinal denir.<\/p>\n
Avrupada Alpler, Asyada Himalayalar, T\u00fcrkiyede Toros ve Kuzey Anadolu Da\u011flar\u0131 bu t\u00fcr hareketlerle meydana gelmi\u015flerdir.<\/p>\n
2. K\u0131r\u0131lma<\/p>\n
Yer kabu\u011funun eskiden beri kara haline ge\u00e7mi\u015f, kat\u0131la\u015fm\u0131\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131, yan bas\u0131n\u00e7lara u\u011frad\u0131\u011f\u0131 zaman b\u00fck\u00fcl\u00fcp katlanamazlar. Bu nedenle, bu gibi yerlerde k\u0131vr\u0131lmalar yerine k\u0131r\u0131klar meydana gelir. K\u0131r\u0131klar\u0131n iki yan\u0131ndaki k\u0131s\u0131m birbirine g\u00f6re yer de\u011fi\u015ftirirse, bu \u00f6zellikteki k\u0131r\u0131\u011fa fay denir. K\u0131r\u0131lma sonucunda y\u00fcksekte kalan kesimlere horst, al\u00e7akta kalan kesimlere de graben denir.<\/p>\n
T\u00fcrkiyede, en yayg\u0131n horst ve graben sistemi Ege B\u00f6lgesinde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00dcRK\u0130YE’DEK\u0130 FAY HATLARI<\/p>\n
Kuzey Anadolu Fay Hatt\u0131 (KAF): Saroz K\u00f6rfezinden ba\u015flar, Marmara Denizi, Sapanca G\u00f6l\u00fc, Adapazar\u0131, Tosya ve Erzincan \u00fczerinden Van G\u00f6l\u00fc kuzeyine kadar uzan\u0131r.
\nDo\u011fu Anadolu Fay Hatt\u0131 (DAF): Hatay grabeninden ba\u015flar, K. Mara\u015f, Ad\u0131yaman, Malatya ve Elaz\u0131\u011f ovalar\u0131ndan ge\u00e7erek Bing\u00f6le kadar sokulur.
\nBat\u0131 Anadolu Fay Hatt\u0131 (BAF): Ege B\u00f6lgesinde, kuzeyden g\u00fcneye do\u011fru uzanan \u00e7ok say\u0131daki fay hatlar\u0131ndan olu\u015fur.
\n Fay hatlar\u0131, yer kabu\u011funun zay\u0131f ve hareket halindeki b\u00f6lgeleridir. Volkanik sahalar, gen\u00e7 k\u0131vr\u0131m da\u011flar\u0131 ve deprem alanlar\u0131n\u0131n uzan\u0131\u015f\u0131 fay hatlar\u0131yla paralellik g\u00f6sterir.
\nB. KITA OLU\u015eUMU HAREKETLER\u0130 (EP\u0130ROJENEZ)
\n Kara ve denizlerde d\u00fc\u015fey do\u011frultudaki al\u00e7alma y\u00fckselme hareketlerine epirojenez denir. Ba\u015fka bir ifade ile, yer kabu\u011funun geni\u015f alanl\u0131 yaylanma hareketleridir.
\n Farkl\u0131 yo\u011funluktaki yer kabu\u011fu par\u00e7alar\u0131 manto \u00fczerinde dengeli bir bi\u00e7imde dururlar. Bu olaya izostazi, dengeye ise izostatik denge denir. Herhangi bir yerde epirojenez olay\u0131n\u0131n olabilmesi i\u00e7in, izostatik dengenin bozulmas\u0131 gereklidir. \u0130zostatik dengeyi bozan olaylar \u015funlard\u0131r:
\n \u0130klim de\u011fi\u015fiklikleri
\n Yeni bir da\u011f olu\u015fumu
\n Engebeli y\u00fcksek yerlerin fazla a\u015f\u0131nmas\u0131
\n Deniz \u00e7ukurluklar\u0131nda tortulanman\u0131n fazla olmas\u0131
\n \u0130zostatik dengeyi bozan yukar\u0131daki olaylar sonucu karalar hafiflemekte ve y\u00fckselmektedir. Karalar y\u00fckselince deniz seviyesi gerilemekte, deniz alt\u0131ndaki alanlar kara haline gelmektedir. Bu \u015fekilde, deniz seviyesinin al\u00e7almas\u0131 olay\u0131na regresyon denir.
\n Karalardaki, l\u00e2vlar, birikmeler, buzulla\u015fma, vb. olaylar sonucunda da karalar\u0131n y\u00fck\u00fc artmakta ve a\u011f\u0131rla\u015farak ya da i\u00e7 kuvvetlerin etkisiyle \u00e7\u00f6kmektedir.
\n Bu al\u00e7alma sonucunda denizler karalara do\u011fru ilerlemekte ve kara par\u00e7alar\u0131 sular alt\u0131nda kalmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde, deniz seviyesinin y\u00fckselmesi olay\u0131na da transgresyon ad\u0131 verilir.
\n Epirojenik hareketlere \u00f6rnek olarak, \u0130skandinav Yar\u0131madas\u0131 ve Kanada verilebilir. Buzul \u00e7a\u011f\u0131nda buralarda 1 \u2013 2 km kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda bir buz tabakas\u0131 vard\u0131. Sonradan buzullar eriyince, karalar\u0131n \u00fczerindeki y\u00fck azald\u0131 ve ma\u011fmaya do\u011fru g\u00f6m\u00fclen bu kara par\u00e7alar\u0131 tekrar y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131. Bu y\u00fckselme, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de yava\u015f yava\u015f devam etmektedir.
\n Epirojenik hareketler, T\u00fcrkiyede de olmaktad\u0131r. Anadolu milyonlarca y\u0131ld\u0131r y\u00fckselmekte, buna kar\u015f\u0131l\u0131k Karadeniz ve Do\u011fu Akdeniz havzalar\u0131 \u00e7\u00f6kmektedir. Buna ba\u011fl\u0131 olarak, \u00c7ukurova Havzas\u0131 ile Ergene Ovas\u0131 h\u0131zl\u0131 bir \u00e7\u00f6kme i\u00e7ine girmi\u015fler ve tortulanma alan\u0131 olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n
C. VOLKAN\u0130K HAREKETLER (VOLKAN\u0130ZMA)<\/p>\n
Yerin derinliklerinde bulunan ma\u011fman\u0131n, yerkabu\u011funun zay\u0131f k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan yery\u00fcz\u00fcne do\u011fru y\u00fckselmesine volkanizma denir.
\n Kat\u0131, s\u0131v\u0131 ya da gaz halindeki maddelerin yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yere volkan ya da yanarda\u011f, bu maddelerin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na da p\u00fcsk\u00fcrme denir. P\u00fcsk\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bilinen volkanlar etkin volkanlar, p\u00fcsk\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bilinmeyen volkanlar da s\u00f6nm\u00fc\u015f volkanlar olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Volkanlardan \u00e7\u0131kan ak\u0131\u015fkan maddelere lav, kat\u0131 maddelere de volkan t\u00fcf\u00fc (proklastik maddeler) denir. Lavlar\u0131n ve t\u00fcflerin yery\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmak i\u00e7in izledikleri yola volkan bacas\u0131 ad\u0131 verilir. Y\u00fczeye \u00e7\u0131kan lav ve t\u00fcf\u00fcn olu\u015fturdu\u011fu yer \u015fekline volkan konisi, koninin tepe k\u0131sm\u0131ndaki \u00e7ukur k\u0131sm\u0131na da volkan a\u011fz\u0131 (krater) denilmektedir.
\n Kraterlerin patlamalar ya da \u00e7\u00f6kmelerle geni\u015flemi\u015f \u015fekillerine kaldera denir. Kalderalar kraterlere g\u00f6re daha dik yama\u00e7l\u0131d\u0131rlar ve geni\u015flikleri derinliklerine oranla daha fazlad\u0131r.
\n Volkanlar\u0131n \u015fekli ve p\u00fcsk\u00fcrme \u00f6zellikleri \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 maddelere g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Volkanik etkinlikler bazen yaln\u0131zca gaz patlamas\u0131 \u015feklindedir. Bu durumda patlama \u00e7ukurlar\u0131 olu\u015fur. \u0130\u00e7 Anadoluda Karap\u0131nar ve Nev\u015fehir dolaylar\u0131nda bu t\u00fcr patlama \u00e7ukurlar\u0131 yayg\u0131nd\u0131r.
\n Bu patlama \u00e7ukurlar\u0131 maar olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Maarlar, volkanik faaliyetlerin yeni ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 veya sona erdi\u011fi yerlerde daha \u00e7ok g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler.<\/p>\n
T\u00fcrkiyedeki Volkanik Sahalar<\/p>\n
Do\u011fu Anadolu B\u00f6lgesinde; B\u00fcy\u00fck A\u011fr\u0131, K\u00fc\u00e7\u00fck A\u011fr\u0131, S\u00fcphan, Tend\u00fcrek ve Nemrut da\u011flar\u0131
\n \u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesinde; Erciyes, Hasanda\u011f\u0131, Melendiz, Karada\u011f, Karacada\u011f ve Karap\u0131nar \u00e7evresi
\n G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgesinde; Karacada\u011f
\n Kuzeybat\u0131 Anadoluda; K\u00f6ro\u011flu Da\u011flar\u0131
\n Akdeniz B\u00f6lgesinde; Hatay yak\u0131n\u0131nda Hassa \u00e7evresi
\n Ege B\u00f6lgesinde; Kula (Manisa) \u00e7evresi <\/p>\n
D. SE\u0130ZMA HAREKETLER\u0130 (DEPREMLER)<\/p>\n
Yerkabu\u011fundaki herhangi bir sars\u0131nt\u0131n\u0131n, \u00e7evreye do\u011fru yay\u0131lan titre\u015fim bi\u00e7imindeki hareketine deprem denir.
\n1. Volkanik depremler
\n Volkanik p\u00fcsk\u00fcrmeler esnas\u0131nda g\u00f6r\u00fclen ve etki alanlar\u0131 dar olan depremlerdir.
\n2. \u00c7\u00f6k\u00fcnt\u00fc (G\u00f6\u00e7me) depremleri
\nKayatuzu, jips, kalker gibi kolay eriyebilen karstik sahalarda, zamanla yer alt\u0131nda b\u00fcy\u00fck bo\u015fluklar olu\u015fur. Bu bo\u015fluklar\u0131n \u00fcst\u00fc bir m\u00fcddet sonra \u00e7\u00f6kerse sars\u0131nt\u0131lar olu\u015fur. Etki alanlar\u0131 en dar olan depremler bunlard\u0131r.
\n3. Tektonik (Dislokasyon) depremler
\n Yer kabu\u011funun derinliklerinde bas\u0131n\u00e7 ve gerilimler sonucu, katmanlar\u0131n yer de\u011fi\u015ftirme, oynama ve k\u0131r\u0131lma gibi hareketlerinin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sars\u0131nt\u0131lard\u0131r. Etki alanlar\u0131 en geni\u015f olan ve en \u00e7ok hasara neden olan depremler bunlard\u0131r.
\n Depremin, yerin i\u00e7inde olu\u015ftu\u011fu k\u0131sm\u0131na i\u00e7 merkez (hiposantr) denir. Depremin yery\u00fcz\u00fcne en k\u0131sa yoldan ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yere de d\u0131\u015f merkez (episantr) denir. Deprem bilimi sismoloji, deprem \u015fiddetini \u00f6l\u00e7en alet de sismograf olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.
\n Depremlerin ne kadar kuvvetli oldu\u011funu belirlemek i\u00e7in iki t\u00fcrl\u00fc \u00f6l\u00e7ek kullan\u0131l\u0131r.
\n Richter (Rihter) \u00f6l\u00e7e\u011fi
\n Mercalli – Sieberg \u00f6l\u00e7e\u011fi (\u015eiddet Iskalas\u0131)
\n Mercalli – Sieberg \u00f6l\u00e7e\u011fi sars\u0131nt\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 zarar ve de\u011fi\u015fikliklere g\u00f6re d\u00fczenlenmi\u015ftir. Richter \u00f6l\u00e7e\u011fi ise, i\u00e7 merkezde depremle bo\u015falan enerjinin \u00f6l\u00e7\u00fclmesi esas\u0131na dayan\u0131r. Deprem s\u0131ras\u0131nda bo\u015falan bu enerjiye depremin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc (magnit\u00fcd\u00fc) denir.
\n Yery\u00fcz\u00fcndeki en s\u0131k ve en \u015fiddetli deprem ku\u015faklar\u0131, ana \u00e7izgileriyle, gen\u00e7 k\u0131vr\u0131ml\u0131 da\u011flar ku\u015fa\u011f\u0131na ve D\u00fcnyan\u0131n ba\u015fl\u0131ca k\u0131r\u0131kl\u0131 alanlar\u0131na tekab\u00fcl etmektedir.
\n Pasifik Okyanusu, Japonya \u00e7evresi, Antil Adalar\u0131, Do\u011fu Hint Adalar\u0131, Akdeniz \u00e7evresi ve Amerika k\u0131talar\u0131n\u0131n bat\u0131 kesimleri yery\u00fcz\u00fcnde depremlerin en \u00e7ok oldu\u011fu alanlard\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, eski jeolojik devirlerde olu\u015fan Do\u011fu Avrupa, Kanada, Sibirya, Gr\u00f6nland Adas\u0131, Avustralya ve \u0130skandinav Yar\u0131madas\u0131nda hemen hemen hi\u00e7 deprem olmamaktad\u0131r.
\nT\u00fcrkiyedeki Deprem Alanlar\u0131<\/p>\n
T\u00fcrkiye n\u00fcfusunun % 60’a yak\u0131n\u0131, faal olan ve zarar verebilen deprem alanlar\u0131 \u00fczerinde yerle\u015fmi\u015ftir.
\n Daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclen Erzurum, Erzincan, Van, Bolu, \u00c7ank\u0131r\u0131, Tokat, Adapazar\u0131, K\u00fctahya, Burdur, Lice, Bing\u00f6l, Dinar, Ceyhan, G\u00f6lc\u00fck ve D\u00fczce depremlerinin b\u00fcy\u00fck oranda can ve mal kayb\u0131na neden olmas\u0131nda, bu kentlerin fay hatlar\u0131 \u00fczerinde yer almalar\u0131n\u0131n \u00f6nemli rol\u00fc olmu\u015ftur.
\n Konya Ovas\u0131, Karaman, Mersin (Ta\u015feli Pl\u00e2tosu \u00e7evresi), Ergene Havzas\u0131 ve Mardin E\u015fi\u011fi deprem bak\u0131m\u0131ndan tehlikesi az olan yerlerdir.
\n Depremlerden korunmak ve etkisini azaltmak i\u00e7in,
\n K\u0131r\u0131k (fay) hatlar\u0131ndan uzak, sa\u011flam zeminlere yerle\u015fmek,
\n M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca ovalarda yerle\u015fmemek,
\n Depreme dayan\u0131kl\u0131 binalar in\u015fa etmek,
\n Halk\u0131, depremde al\u0131nacak sivil savunma \u00f6nlemleri konusunda e\u011fitmek, vb. \u00f6nlemler gereklidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
A. DA\u011eOLU\u015eUMU HAREKETLER\u0130 (OROJENEZ) 1. K\u0131vr\u0131lma Akarsular, r\u00fczg\u00e2rlar ve buzullar gibi d\u0131\u015f kuvvetlerin a\u015f\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 maddeler, yer kabu\u011funun b\u00fcy\u00fck \u00e7ukurluklar\u0131nda biriktirilir. Bu \u00e7ukurluklara jeosenklinal ad\u0131 verilir. Jeosenklinallerde biriktirilen tortul maddeler, \u00e7e\u015fitli yan bas\u0131n\u00e7lara u\u011frarlarsa k\u0131vr\u0131larak deniz y\u00fczeyine \u00e7\u0131karlar. B\u00f6ylece yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck k\u0131vr\u0131m da\u011flar\u0131 olu\u015fmu\u015f olur. K\u0131vr\u0131lma sonucunda y\u00fcksekte kalan kesimlere antiklinal, al\u00e7akta kalan kesimlere de senklinal …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[3609,3624,3614,3617,3622,3607,3613,3625,2953,3606,3263,3265,3262,3611,3615,3610,3618,3612,3621,3608,3197,3619,3623,3620,3616,3468,2964],"class_list":["post-1229","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-akarsular","tag-alpler","tag-bati-anadolu-fay-hatti","tag-buyuk-agri","tag-cokuntu-gocme-depremleri","tag-dag-olusumu","tag-dogu-anadolu-fay-hatti","tag-himalayalar","tag-ic-anadolu-bolgesi","tag-ic-kuvvetler","tag-jips","tag-kalker","tag-kayatuzu","tag-kirilma","tag-kita-olusumu","tag-kivrilma","tag-kucuk-agri","tag-kuzey-anadolu-fay-hatti","tag-nemrut-daglari","tag-orojenez","tag-ruzgarlar","tag-suphan","tag-tektonik-dislokasyon-depremler","tag-tendurek","tag-turkiyedeki-volkanik-sahalar","tag-volkanik-depremler","tag-volkanizma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1229","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1229"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1229\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1229"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1229"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1229"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}