OVALAR <\/p>\n
Ovalarin tanimi ve yap\u0131sal \u00f6zellikleri <\/p>\n
Akarsularla fazla yar\u0131lmam\u0131\u015f,d\u00fcz ya da hafif egimli \u00e7ukur alan g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde y\u00fczey seklidir.B\u00fcy\u00fckl\u00fcg\u00fc birka\u00e7 hektardan,y\u00fcz binlerce kilometrekareye kadar degisebilen ovalar,\u00e7esitli y\u00fcksekliklerde yer alabilir.Y\u00fckseltisi 2000 metreye \u00e7ok yakla\u015fan ya da bu y\u00fckseltiyi de asan y\u00fcksek ovalar oldugu gibi, deniz seviyesinden y\u00fcksekligi \u00e7ok az olan ovalarda vardir.
\n Y\u00fckseklik ne olursa olsun,ovalardan ge\u00e7en akarsularin derin yataklari yoktur,yani ova y\u00fczeyi ile talveg \u00e7izgisi arasindaki d\u00fczey farki \u00e7ok azdir.Bu da ovayi platodan ayiran en belirgin \u00f6zelliktir.Ova t\u00fcm\u00fcyle d\u00fcz oldugu gibi,y\u00fczeyi engebeli de olabilir;hatta yer yer \u00fcst\u00fcnde tepeler bulunabilir.Ovalardaki akarsular genellikle agir akislidir ve menderesler \u00e7izer ya da bir\u00e7ok kola ayrilarak aralarinda adaciklar olustururlar.\u00d6nlem alinmassa taskin sirasinda yataklarindan \u00e7ikip ovaya veya \u00fcr\u00fcnlere zarar verebilirler.
\n Yery\u00fcz\u00fcnde toplam kara alaninin \u00fc\u00e7te birinden biraz fazlasini kaplayan ovalar,Antarktika disinda t\u00fcm kitalarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Genis cografi dagilimlari nedeni ile ovalarin bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc de \u00e7esitlilik g\u00f6sterir.Aga\u00e7,\u00e7ali ve ot kapli ovalar oldugu gibi,neredeyse \u00e7\u00f6l g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde olanlarda vardir.Kuru ve otsu bitkili ovalara boz-
\n Kir denir.\u00c7ayirlarda bozkirlardakilerden daha kisa ama daha nitelikli ot yetisir.Savanlar ise uzun otsu bitkiler ve seyrek aga\u00e7larin bulundugu ovalardir.Irmak havzalarindaki ormanlik ovalara \u201cselva\u201d denir.Ovalar cografi konumlarina g\u00f6re kiyi ovasi ve karasal ova adi ile kabaca ikiye ayrilir.Karasal ovalardan biri dagetegidir.Daglarin eteginde yer alan birikinti konilerinin kenarlardan birlesmesiyle olusur.T\u00fcrkiye\u2019de Bursa ve Ineg\u00f6l ovalarinin g\u00fcney kenarlarinda tipik dagetegi ovalari vardir.Bu t\u00fcr ovalarda egim fazla,y\u00fczey profili hafif disb\u00fckeydir.D\u00fczg\u00fcn y\u00fczeyleri ve tarima elverisli topraklari nedeni ile ovalar y\u00fczyillardan beri baslica yerlesim merkezleri olmustur <\/p>\n
OLUSUMLARINA G\u00d6RE OVALAR VE T\u00dcRKIYEDE
\n OVALARA \u00d6RNEKLER
\n A)BIRIKIM (KIYI) OVALARI:
\n Akarsularin tasidiklari al\u00fcvyonlari deniz veya g\u00f6l kiyisinda biriktirmesi ile olusan ovalardir.Kabaca bir \u00fc\u00e7gene benzedik-
\n lerinden dolayi delta ovasi da denir.Delta ovalarinin olusa-
\n bilmesi i\u00e7in akarsuyun yeterli miktarda materyal tasimasi,kiyinin sig olmasi,gelgit olaylari ile kiyi akintilarinin etkisiz olmasi gerekir. Kiyi ovalarinin olusumunda akarsular kadar,deniz ve g\u00f6llerdeki b\u00fcy\u00fck seviye degisiklikleri ve tektonik olaylar da etkilidir. \u00dclkemizde kiyi ovalari,b\u00fcy\u00fck akarsularin denize d\u00f6k\u00fcld\u00fcg\u00fc alanlarda meydana gelmistir.Karadeniz kiyilarimizdaki en \u00f6nemli k\u0131yi ovalari \u00c7arsamba,Bafra ve Sakarya deltalaridir.Bunlar,akarsularin tasidigi al\u00fcvyonlar ve Karadeniz\u2019deki seviye degisiklikleri sonucunda olusmustur.
\n \u00c7arsamba Ovasi;Yesilirmak\u2019in tasidigi al\u00fcvyonlari denize biriktirmesiyle olusmustur.\u00c7ok verimli topraklara sahip olan bu ova,b\u00f6lge tarimi i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.
\n Bafra Ovasi da;Kizilirmak\u2019in tasidigi materyalleri kiyiya biriktirmesi sonucunda olusan delta ovalarindandir.Burada yer alan batakliklar kurutularak tarima kazandirilmistir.
\n Delta g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnden ziyade kiyi d\u00fczl\u00fcg\u00fc \u00f6zelligi g\u00f6steren Sakarya Deltasi ,Sakarya nehrinin tasidigi al\u00fcvyonlarla meydana gelmistir.\u00d6nceleri sik sik taskina ugrayan ova,Hasan Polatkan Baraji\u2019nin yapimi ile taskinlardan korunmus ve tarima kazandirilmistir.
\n Ege denizi kiyilarinda olusan ovalardan baslicalari;Meri\u00e7,Bakir\u00e7ay, Gediz ile K\u00fc\u00e7\u00fck ve B\u00fcy\u00fck Menderes deltalaridir.
\n Meri\u00e7 Deltasi;hizli ilerleyen taskin alanlara sahip bir ovadir.Meri\u00e7 irmaginin tasidigi al\u00fcvyonlarla olusmustur.
\n Bakir\u00e7ay Deltasi;ayni adi tasiyan akarsuyun,\u00c7andarli K\u00f6rfezi\u2019ni doldurmasi ile olusmustur.Yer yer tuzlu batakliklar bulunan ovada, eski uygarliklarin kalintilari da yer alir.
\n Baslangi\u00e7ta Izmir K\u00f6rfezi\u2019ne akan Gediz irmagi,k\u00f6rfezi doldurmaya basladigi i\u00e7in 1886 yilinda a\u00e7ilan kanallarla daha kuzeydeki bug\u00fcnk\u00fc yatagina \u00e7ekilmistir.Bu defa,k\u00f6rfezin kuzeybatisinda olduk\u00e7a genis bir delta olusmustur.Genis bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alaninin ucunda yer alan Gediz Deltasi,Ege B\u00f6lgesi\u2019nin \u00f6nemli tarim alanlarindandir.
\n K\u00fc\u00e7\u00fck ve B\u00fcy\u00fck Menderes deltalari da birer \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alaninin ucunda olusan birikinti ovalaridir.B\u00fcy\u00fck ve K\u00fc\u00e7\u00fck Menderes irmaklari,Ege denizinin seviye degisikliklerine de bagli olarak tarihi d\u00f6nemlerde hizla denizi doldurmustur.\u00d6yle ki,Ilk \u00c7ag\u2019da bir liman kenti olan Milet,B\u00fcy\u00fck Menderes\u2019in denizi doldurmasi ile bu g\u00fcn kiyidan bir hayli i\u00e7eride kalmistir.
\n Akdeniz kiyilarinda yer alan en \u00f6nemli kiyi ovalari \u00c7ukurova,G\u00f6ksu ve Asi deltalari ile Antalya Ovasidir.
\n Bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alaninda yer alan \u00c7ukurova,Seyhan ve Ceyhan irmaklarinin biriktirdigi al\u00fcvyonlarla olusmustur.\u00c7ukurova,Akdeniz\u2019in ve \u00fclkemizin en b\u00fcy\u00fck delta ovasidir.\u00dclkemizin en b\u00fcy\u00fck tarim alani da
\n olan \u00c7ukurova\u2019nin kiyi kesiminde kiyi set g\u00f6lleri ve kumullar olu\u015fmu\u015ftur.
\n Taseli platosundan beslenen ve burayi derin vadilerle par\u00e7alamis olan G\u00f6ksu,denize d\u00f6k\u00fcld\u00fcg\u00fc yerde bir delta d\u00fczl\u00fcg\u00fc olusturmustur.Delta alani i\u00e7inde yer yer g\u00f6ller ve batakliklar bulunmaktadir.
\n Akdeniz kiyilarinda ayrica,Aksu \u00e7ayinin Antalya K\u00f6rfezi\u2019ni doldurarak olusturdugu Antalya Ovasi ile Asi nehrinin denize d\u00f6k\u00fcld\u00fcg\u00fc yerde olusan deltalar diger kiyi ovalaridir. Genellikle y\u00fcksek dag siralarinin bulundugu kiyilarimizdaki delta ovalari,buralardaki en \u00f6nemli d\u00fczl\u00fcklerdir.Denizin iklim \u00fczerindeki olumlu etkileri bu ovalarin \u00f6nemini arttirir.Yine,\u00e7esitli bitkilerin yeti\u015fmesi i\u00e7in gerekli olan mineraller a\u00e7isindan zengin olan bu ovalar,tarim i\u00e7in \u00e7ok elverislidir.Gerek iklim,gerekse su ve toprak sartlari a\u00e7isindan uygun \u00f6zellikler tasiyan kiyi ovalari,n\u00fcfusun ve tarimsal faaliyetlerin yogunlastigi alanlardir. <\/p>\n
B)I\u00c7 B\u00d6LGELERDEKI OVALAR <\/p>\n
Bazi k\u00fctleler,toptan y\u00fckselme ve \u00e7\u00f6kmeye ugramistir.Bu olaylarla meydana gelen \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alanlarinda,g\u00f6ller tesekk\u00fcl etmistir.Daha sonra g\u00f6llerin sulari \u00e7ekilmis ve akarsularin biriktirme faaliyetleri artmistir.Akarsular tarafindan tasinan al\u00fcvyonlar,eski g\u00f6l tabanlarini kaplamis ve ovalar meydana gelmistir.
\n Iste i\u00e7 b\u00f6lgelerdeki ovalarin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu sekilde olusmustur.I\u00e7 b\u00f6lgelerdeki ovalar,bazen fay hatlari boyunca olusan \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alanlarda dizi halinde yer alirken,bazen de tek tek serpilmis durumdadir.
\n Dogu Anadolu fay kusagi boyunca,Antakya-Kahramanmaras-Karliova oldugunda,birbirini takip eden bir\u00e7ok ova bulunmaktadir.Bunlarin baslicalari Amik,Kahramanmaras,Adiyaman,Malatya,Elazig ve Mus ovalari
\n ile Varto,Hinis,Karliova ve G\u00f6yn\u00fck ovalaridir.Bu \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alanlari,engebeli bir yapiya sahip olan Dogu Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nin n\u00fcfus ve ekonomik faaliyetler bakimindan en yogun alanlaridir.Ancak,fay kusagi \u00fczerinde yer almasi dolayisiyla buralar s\u00fcrekli deprem tehdidi altindadir.
\n Kuzey Anadolu fay kusagi adi verilen ve Kuzey Anadolu daglarinin g\u00fcney eteklerinden ge\u00e7en kirik hatti boyunca,bir dizi \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alani bulunmaktadir.Bu kusakta yer alan baslica ovalar,batida Ezine,Biga, G\u00f6nen,Manyas Ulubat,Bursa,Ineg\u00f6l,Yenisehir,Iznik,Orhangazi ve Gemlik ovalaridir.Izmit-Sapanca oldugundan oldugundan itibaren ise Adapazari,D\u00fczce,Bolu,Kaynasli ovalari yer alir.Yine bu hat boyunca Ilgaz Tosya, Kargi, Vezirk\u00f6pr\u00fc, Suluova, Zile, Turhal, Erbaa,N iksar,Susehri, Erzincan, Erzurum ve Pasinler ovalari ile Agri-Eleskirt ovalari yer almaktadir.Tarimsal faaliyetlerin ve n\u00fcfusun yogun oldugu bu ovalar da fay hatti \u00fczerinde yer aldigi i\u00e7in deprem tehdidi altindadir.
\n Bu hat \u00fczerinde zaman zaman meydana gelen depremler,can ve mal kaybina yol a\u00e7maktadir.
\n Ergene Havzasi,Ergene irmagi tarafindan tasinan al\u00fcvyonlarla dolmustur.Olduk\u00e7a genis olan Ergene havzasi \u00fclkemizin en \u00f6nemli tarim alanlarindan biridir.
\n I\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nde yer alan ovalar da,\u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alanlarina al\u00fcvyonlarin birikmesiyle olusmustur.Bunlarin baslicalari;Yukari Sakarya,Eskisehir ve Aksehir ovalari ile Konya,Eregli,Akinci ve \u00c7ubuk ovalaridir.
\n B\u00f6lgenin g\u00fcneydogusunda yer alan Kayseri ve Develi ovalari ise,Erciyes Dagi\u2019ndan p\u00fcsk\u00fcren volkanik malzemelerden olusan ovalardir. Bati Anadolu\u2019da yer alan ovalar epirojenik hareketlerle olusmustur. Bu hareketler sirasinda bazi alanlar y\u00fckselmis ve bug\u00fcnk\u00fc daglik alanlari meydana getirmis,bazi alanlar ise \u00e7\u00f6km\u00fcs ve \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alanlari olusmustur.Bu \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc alanlarinin akarsular tarafindan al\u00fcvyonlarla doldurulmasi sonucunda g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ovalar olusmustur.Ege B\u00f6lgesi\u2019nin g\u00fcneydogusunda yer alan ovalar ise \u00e7\u00f6kme olaylarinin yaninda karstik olaylarin da etkisi ile olusmustur.Denizli,Tavas,\u00c7ivril gibi ovalarin olusumunda karstik olaylar olduk\u00e7a etkilidir.
\n Akdeniz B\u00f6lgesi\u2019nin batisinda da karstik k\u00f6kenli ovalar yaygindir.Bu alandaki \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc havzalarinin bir kismi sular altinda kalmis ve bir\u00e7ok g\u00f6l olusmustur.Bazi \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc havzalari da karstik olaylarin etkisiyle
\n Genisleyerek ovalari olusturmustur.Bu sekilde olusan baslica ovalar Acipayam,Elmali,Korkuteli ve Kestel ovalaridir.
\n G\u00fcneydogu Anadolu B\u00f6lgesi\u2019ndeki ovalar ise genellikle b\u00f6lgenin g\u00fcneyinde yer alir.Bu ovalar da \u00e7\u00f6kme,asinma ve biriktirme faaliyetleri ile olusmustur.Nizip,Suru\u00e7,Altinbasak ve Ceylanpinar ovalari bunlarin en \u00f6nemlileridir.Basta Altinbasak ovasi olmak \u00fczere,b\u00f6lgenin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc GAP kapsami i\u00e7indedir.Yapimi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tamamlanan Sanliurfa sulama t\u00fcnelleri ile sulanacak olan bu ovalar,\u00fclkemizin tarimsal \u00fcretimini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artiracaktir.
\n \u00dclkemiz,d\u00fcnyada kendine yetecek miktarda tarimsal \u00fcretime sahip az sayidaki \u00fclkelerden biridir.Ayrica,ihtiya\u00e7 fazlasi tarim \u00fcr\u00fcnlerini de ihra\u00e7 etmektedir.T\u00fcrkiye,s\u00fcphesiz bu \u00f6zelligini b\u00fcy\u00fck oranda,sahip oldugu verimli ovalara bor\u00e7ludur.Ihra\u00e7 edilebilen tarim \u00fcr\u00fcnlerinin b\u00fcy\u00fck bir kismi kiyi ovalarinda yetistirilmektedir.I\u00e7 b\u00f6lgelerdeki ovalar ise,yeterince sulanamadigindan tarimsal verim olduk\u00e7a d\u00fcs\u00fckt\u00fcr.Bu sebeple uygulamaya koyulan,G\u00fcneydogu Anadolu Projesi(GAP) ile tasarlanan Konya Ovasi Projesi(KOP) tamamlandigi takdirde tarimsal \u00fcretimimiz birka\u00e7 katina \u00e7ikabilecektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
OVALAR Ovalarin tanimi ve yap\u0131sal \u00f6zellikleri Akarsularla fazla yar\u0131lmam\u0131\u015f,d\u00fcz ya da hafif egimli \u00e7ukur alan g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnde y\u00fczey seklidir.B\u00fcy\u00fckl\u00fcg\u00fc birka\u00e7 hektardan,y\u00fcz binlerce kilometrekareye kadar degisebilen ovalar,\u00e7esitli y\u00fcksekliklerde yer alabilir.Y\u00fckseltisi 2000 metreye \u00e7ok yakla\u015fan ya da bu y\u00fckseltiyi de asan y\u00fcksek ovalar oldugu gibi, deniz seviyesinden y\u00fcksekligi \u00e7ok az olan ovalarda vardir. Y\u00fckseklik ne olursa olsun,ovalardan ge\u00e7en …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[3458,3671,2793,3668,3669,3670],"class_list":["post-1254","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-antarktika","tag-carsamba-ovasi","tag-ic-anadolu","tag-ovalar","tag-talveg-cizgisi","tag-yeryuzu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1254"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1254\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}