PARALEL DA\u0130RELER
\nEkvator\u2019a ve birbirine paralel uzand\u0131\u011f\u0131 kabul edilen \u00e7izgilerdir.
\nParalel Dairelerin \u00d6zellikleri:
\nParalellerin ba\u015flang\u0131c\u0131 Ekvator\u2019dur ve en b\u00fcy\u00fck paraleldir. Yeri do\u011fald\u0131r.
\nBir paralel \u00fczerinde bulunan b\u00fct\u00fcn noktalar\u0131n Ekvator ve kutup noktalar\u0131na uzakl\u0131klar\u0131 e\u015fittir.
\nAralar\u0131ndaki uzakl\u0131k 111\u2019er km\u2019dir.
\nMerkezden al\u0131nan 1\u02da lik a\u00e7\u0131 fark\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7izilirler.
\nEnlemlerin belirlenmesinde yard\u0131mc\u0131 vas\u0131ta olarak kullan\u0131l\u0131rlar.
\nParalellerin derece de\u011ferleri, Ekvator\u2019dan kutuplara do\u011fru b\u00fcy\u00fcr.
\n\u00c7evre uzunluklar\u0131 Ekvator\u2019dan kutuplara do\u011fru k\u0131sal\u0131r ve kutuplarda nokta \u015feklini al\u0131r. Bu nedenle, aralar\u0131ndaki alanlar da kutuplara yakla\u015ft\u0131k\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcr.
\nParalel daireler meridyenlere diktir.
\n\u00d6RNEK
\nAyn\u0131 meridyen \u00fczerinde bulunan X ve Y noktalar\u0131 aras\u0131ndaki uzakl\u0131k 6438 km\u2019dir.
\nX noktas\u0131 Ekvator \u00fczerinde oldu\u011funa g\u00f6re, Y noktas\u0131 hangi paralel dairesi \u00fczerinde yer al\u0131r.
\n26 b) 32 c) 44 d)58 e) 65
\n\u00c7\u00d6Z\u00dcM
\nY\u2019nin hangi paralel \u00fczerinde oldu\u011funu bulmak i\u00e7in 6438 km\u2019lik uzakl\u0131k 111 km\u2019ye b\u00f6l\u00fcn\u00fcr (6438:111) ve 58\u02da bulunur.
\nEkvator, d\u00fcnyay\u0131 iki e\u015fit par\u00e7aya ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kabul edilen \u00e7izgiye denir. Ba\u015fka deyi\u015fle Kuzey ve G\u00fcney kutup noktalar\u0131na e\u015fit uzakl\u0131kta olan noktalar\u0131n birle\u015ftirilmesiyle elde edilen \u00e7izgidir.
\nEkvator\u2019un \u00d6zellikleri
\nEn uzun paralel dairedir.
\nParalel dairelerin ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. (0\u02da Paraleli d\u00fcnyay\u0131 kuzey ve g\u00fcney olmak \u00fczere iki yar\u0131 k\u00fcreye ay\u0131r\u0131r.)
\nG\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 21 Mart ve 23 Eyl\u00fcl\u2019de dik al\u0131r.
\n\u00c7izgisel h\u0131z\u0131n en fazla, yer\u00e7ekiminin en az oldu\u011fu yerdir.
\n\u00dczerinde gece ve g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcreleri her zaman e\u015fittir.
\nMER\u0130DYENLER
\nYer\u2019in merkezinden al\u0131nan 1\u02da lik a\u00e7\u0131 fark\u0131yla \u00e7izilen ve bir kutuptan di\u011fer kutup noktas\u0131na (Yer\u2019in d\u0131\u015f\u0131ndan) uzand\u0131\u011f\u0131 kabul edilen \u00e7izgilerdir.
\nMeridyenlerin \u00d6zellikleri
\nMeridyenler aras\u0131nda 1\u02da lik a\u00e7\u0131 fark\u0131 vard\u0131r.
\nHer meridyen yar\u0131m \u00e7ember \u015feklindedir.
\n360 adet meridyen yay\u0131 bulunur.
\nMeridyenlerin ba\u015flang\u0131c\u0131 \u0130ngiltere\u2019nin Greenwich rasathanesinden ge\u00e7er (0\u02da meridyeni). Bu meridyene ba\u015f meridyen denir. Yeri do\u011fal de\u011fildir.
\nBa\u015flang\u0131\u00e7 meridyeninin do\u011fusundaki meridyenlere do\u011fu meridyenleri, bat\u0131s\u0131ndaki meridyenlere bat\u0131 meridyenleri denir.
\nMeridyenlerin derece de\u011ferleri 0\u02da meridyeninden do\u011fu ve bat\u0131ya do\u011fru gidildik\u00e7e b\u00fcy\u00fcr.
\nBir paralel \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn meridyen aral\u0131klar\u0131 birbirine e\u015fittir.
\nMeridyenler aras\u0131ndaki uzakl\u0131k sadece Ekvator \u00fczerinde 111 km\u2019dir. Bu uzakl\u0131k kutuplara do\u011fru azal\u0131r ve b\u00fct\u00fcn meridyenler kutuplarda birle\u015fir. (Meridyenlerin bu \u00f6zelli\u011fi Yer\u2019in Geoid \u015feklinde olmas\u0131n\u0131n sonucudur.)
\nHer meridyenin tam kar\u015f\u0131s\u0131ndaki meridyene anti meridyen denir. \u00d6rne\u011fin 0\u02da meridyeninin antimeridyeni 180\u02da meridyenidir.
\n180\u02da meridyeni tarih de\u011fi\u015ftirme \u00e7izgisidir.
\nMeridyenler boylamlar\u0131n ve saatlerin (zaman\u0131n) belirlenmesinde kullan\u0131r\u0131.
\nMeridyenler aras\u0131ndaki zaman fark\u0131 4\u2019er dakikad\u0131r.
\nParalelleri dik kesen meridyenlerin uzunluklar\u0131 birbirine e\u015fittir.
\nAyn\u0131 meridyen \u00fczerindeki yerlerde yerel saat de ayn\u0131d\u0131r.
\nAyn\u0131 meridyen \u00fczerindeki yerlerde, G\u00fcne\u015f 21 Mart ve 23 Eyl\u00fcl\u2019de ayn\u0131 anda do\u011far ve ayn\u0131 anda batar. Di\u011fer tarihlerde ise yerel saatler ayn\u0131 kal\u0131rken G\u00fcne\u015f\u2019in do\u011fu\u015f ve bat\u0131\u015f saatleri de\u011fi\u015fir. Bunun nedeni eksen e\u011fikli\u011fidir.
\n\u00d6RNEK
\nD\u00fcnya \u00fczerinde oldu\u011fu varsay\u0131lan 360 meridyen yay\u0131, ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyeninden ba\u015flayarak 180\u2019i do\u011fuda, 180\u2019i bat\u0131da olmak \u00fczere ayr\u0131lm\u0131\u015f, 180\u02da meridyeni ayn\u0131 zamanda tarih de\u011fi\u015ftirme \u00e7izgisi olarak kabul edilmi\u015ftir.
\nYaln\u0131zca bu bilgilere dayanarak yerel saati ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyeninden 50 dakika ileri olan bir nokta i\u00e7in;
\nD\u00fcnya\u2019n\u0131n bu noktadaki d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131
\nEkvator\u2019a olan uzakl\u0131\u011f\u0131
\nTarih de\u011fi\u015ftirme \u00e7izgisine g\u00f6re zaman fark\u0131
\nBa\u015flang\u0131\u00e7 meridyenine olan uzakl\u0131\u011f\u0131
\nBilgilerinden hangilerine ula\u015f\u0131labilir?
\n(2001)
\n\u00c7\u00d6Z\u00dcM
\nYerel saati ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyeninden 50 dk ileri olan yer (50:4\u2019ten) 12\u02da30\u2019 do\u011fu meridyeni \u00fczerindedir.
\nSadece meridyen derecesi bilinen bir yerin \u00e7izgisel h\u0131z\u0131, Ekvator\u2019a uzakl\u0131\u011f\u0131 ve ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyenine uzakl\u0131\u011f\u0131 bilinemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131 tesbit edebilmek i\u00e7in o yerin enlem derecesi bilinmelidir.
\nO halde, meridyenden faydalan\u0131larak bir yerin sadece tarih de\u011fi\u015ftirme \u00e7izgisiyle aras\u0131ndaki zaman fark\u0131 tesbit edilebilir.
\nDo\u011fru Se\u00e7enek Yaln\u0131z III
\nENLEM
\nYery\u00fcz\u00fcndeki herhangi bir noktan\u0131n ekvator\u2019a uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n merkezdeki a\u00e7\u0131 cinsinden de\u011ferine enlem denir.
\nEkvator\u2019a yak\u0131n (0\u02da – 30\u02da enlemleri aras\u0131) enlemlere al\u00e7ak enlemler, kutuplara yak\u0131n enlemlere de (60\u02da – 90\u02da enlemleri aras\u0131) y\u00fcksek enlemler denir. 30\u02da – 60\u02da enlemleri aras\u0131na ise, orta enlemler denir.
\nEnlemin Etkileri
\nD\u00fcnya\u2019n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131 (\u00e7izgisel h\u0131z) enlemlere ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. Kutuplara gidildik\u00e7e d\u00f6n\u00fc\u015f h\u0131z\u0131 azal\u0131r.
\nAtmosferin kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 enleme g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
\nEkvator\u2019dan kutuplara do\u011fru gidildik\u00e7e yer\u00e7ekimi artar.
\nGece-g\u00fcnd\u00fczlerin uzama ve k\u0131salma s\u00fcreleri enlemlere g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Kutuplara yak\u0131n enlemlerde g\u00fcnd\u00fcz ve geceler daha \u00e7ok uzay\u0131p k\u0131sal\u0131r. Ayn\u0131 enlem \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcn noktalarda g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcreleri her zaman birbirine e\u015fittir.
\nEnlemleri ayn\u0131 olan b\u00fct\u00fcn noktalar Ekvator\u2019a e\u015fit uzalk\u0131ltad\u0131r.
\nG\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme a\u00e7\u0131s\u0131, s\u0131cakl\u0131kler ve iklim \u00f6zellikleri enlemlere g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
\nBuna ba\u011fl\u0131 olarak,<\/p>\n
Bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc
\nTar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri
\nToprak yap\u0131s\u0131
\nHayvan t\u00fcrleri
\nAkarsu rejimleri
\nBuzul alt s\u0131n\u0131r\u0131 ile orman, tar\u0131m ve yerle\u015fme \u00fcst s\u0131n\u0131rlar\u0131 enleme g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
\nYerle\u015fme \u00f6zellikleri ve ya\u015fam bi\u00e7imleri enlemlere g\u00f6re de\u011fi\u015fir.
\nS\u0131cakl\u0131k, ekvator\u2019dan kutuplara do\u011fru gidildik\u00e7e azal\u0131r.
\nKuzey Yar\u0131mk\u00fcre\u2019de g\u00fcneyden, G\u00fcney Yar\u0131mk\u00fcre\u2019de ise kuzeyden esen r\u00fczgarlar s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131r.
\nDeniz ve okyanuslar\u0131n s\u0131cakluk ve tuzlulu\u011fu kutuplara gidildik\u00e7e azal\u0131r.
\nCisimlerin g\u00f6lge uzunlu\u011fu kutuplara gidildik\u00e7e artar.
\n\u00d6RNEK
\nK\u0131rk\u0131nc\u0131 paralel \u00fczerindeki bir noktan\u0131n hangi yar\u0131mk\u00fcrede yer ald\u0131\u011f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dakilerin hangisine bak\u0131larak saptanamaz?
\nGece-g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcresinin e\u015fit oldu\u011fu g\u00fcne
\nG\u00fcnd\u00fcz s\u00fcresinin uzamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcne
\nG\u00f6lge boyunun en k\u0131sa oldu\u011fu aya
\nS\u0131cakl\u0131k ortalamas\u0131n\u0131n en d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu aya
\nCisimlerin \u00f6\u011fle saatindeki g\u00f6lgesinin y\u00f6n\u00fcne
\n(2001)
\n\u00c7\u00d6Z\u00dcM
\nGece-g\u00fcnd\u00fcz e\u015fitli\u011fi ya\u015fanan g\u00fcnler b\u00fct\u00fcn merkezler i\u00e7in ayn\u0131d\u0131r (21 Mart ve 23 Eyl\u00fcl).
\nBuna g\u00f6re, paralellere g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermeyen bir \u00f6zelli\u011fe bak\u0131larak hangi yar\u0131mk\u00fcrede oldu\u011fu bulunamaz.
\nDo\u011fru Se\u00e7enek A
\nEnlemin etkileri D\u00fcnya\u2019n\u0131n \u015feklinin yuvarlak olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Bu nedenle \u00fcniversite s\u0131nav sorular\u0131nda \u201cenlem\u201d cevab\u0131 verilmesi gerekirken, \u201cYer\u2019in \u015fekli\u201d cevab\u0131n\u0131n verilmesi sizleri yan\u0131ltmamal\u0131d\u0131r.
\nBOYLAM
\nBir noktan\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyenine uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n merkezdeki a\u00e7\u0131 cinsinden de\u011ferine boylam denir.
\nBoylam\u0131n Etkileri
\nBoylam\u0131n sadece zaman kavram\u0131na (yerel saatlere) etkisi vard\u0131r. Ba\u015fka deyi\u015fle boylamlar\u0131 ayn\u0131 olan noktalar\u0131n yerel saatleri de her zaman ayn\u0131 olur.
\nYery\u00fcz\u00fcndeki harhangi bir noktan\u0131n derece, dakika ve saniye cinsinden enlem ve boylamla belirlenmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak yery\u00fcz\u00fcndeki t\u00fcm noktalardan paralel ve meridyenler ge\u00e7mez. Paralellerle enlemler, meridyenlerle de boylamlar aras\u0131ndaki fark esas itibariyle bununla ilgilidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
PARALEL DA\u0130RELER Ekvator\u2019a ve birbirine paralel uzand\u0131\u011f\u0131 kabul edilen \u00e7izgilerdir. Paralel Dairelerin \u00d6zellikleri: Paralellerin ba\u015flang\u0131c\u0131 Ekvator\u2019dur ve en b\u00fcy\u00fck paraleldir. Yeri do\u011fald\u0131r. Bir paralel \u00fczerinde bulunan b\u00fct\u00fcn noktalar\u0131n Ekvator ve kutup noktalar\u0131na uzakl\u0131klar\u0131 e\u015fittir. Aralar\u0131ndaki uzakl\u0131k 111\u2019er km\u2019dir. Merkezden al\u0131nan 1\u02da lik a\u00e7\u0131 fark\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7izilirler. Enlemlerin belirlenmesinde yard\u0131mc\u0131 vas\u0131ta olarak kullan\u0131l\u0131rlar. Paralellerin derece de\u011ferleri, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2926,3820,2887,3819,2888,3109,3817,3818,2752,2892],"class_list":["post-1318","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-bitki-ortusu","tag-boylam","tag-ekvator","tag-ekvatorun-ozellikleri","tag-kutup","tag-meridyen","tag-paralel-daireler","tag-paralel-dairelerin-ozellikleri","tag-yercekimi","tag-yerel-saat"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1318"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1318\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}