EROZYON<\/p>\n
Yer y\u00fcz\u00fcndeki engebe ve y\u00fckseklikleri deniz seviyesine indirmeye \u00e7al\u0131\u015fan a\u015f\u0131nd\u0131rma olay\u0131d\u0131r jeolojik a\u015f\u0131nd\u0131rma ,en geni\u015f anlam\u0131 ile,karma\u015f\u0131k tabiat olaylar\u0131d\u0131r.Bunlar par\u00e7a kopar\u0131p s\u00fcr\u00fckleyerek litosfer y\u00fczeyini durmadan a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131r. Y\u00fczeyler \u00f6zellikle da\u011fl\u0131k b\u00f6lgeler ve \u00e7\u00f6ller gibi bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn bulunmad\u0131\u011f\u0131 yerlerde \u00e7ok karakteristik ve belirgin bi\u00e7imler al\u0131rlar .Erozyon un y\u0131k\u0131c\u0131 etkisi,vadiler,kanyonlar,dik yarlar yal\u0131 yarlar,sirkler,dev kazanlar,ma\u011faralar,g\u00fcvercin delikleri ve tabii k\u00f6pr\u00fcler meydana gelmesine sebep olur.<\/p>\n
Milyonlarca y\u0131l s\u00fcren Erozyon sonunda en y\u00fcksek da\u011flar bile d\u00fczl\u00fckler haline gelebilir. B\u00f6yle bir a\u015f\u0131nma devri iki basama\u011fa ayr\u0131la bilir\u201dGen\u00e7\u201d Arazi hen\u00fcz y\u00fckselmi\u015f yer kabu\u011fu k\u0131sm\u0131d\u0131r.A\u015f\u0131nma yapan tesirleri h\u00fccumuna u\u011frar.Akarsuyun tesiri ise en b\u00fcy\u00fck olur.\u201dOlgun\u201dArazide akar sular\u0131n a\u015f\u0131nd\u0131rma tesiri yava\u015flar.\u201dYa\u015fl\u0131 \u201c Arazide a\u015f\u0131nma ve d\u00fczle\u015fme sonucu peneplen ad\u0131 verilen bir ova meydana \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r .Bu devir,b\u00f6lgede yeniden bir y\u00fckselme olunca bozulur. Gen\u00e7le\u015fme ile a\u015f\u0131nma devri yeniden ve canl\u0131 olarak
\n ba\u015flar.Bunun sonucu olarak eski ve yeni a\u015f\u0131nma ile karma\u015f\u0131k bir arazi ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Bir kaya\u00e7 yada toprak k\u00fctlesinin sarp bir yama\u00e7tan yada da\u011fdan a\u015fa\u011f\u0131 kaymas\u0131na Erozyon denir. Dik yama\u00e7lar\u0131n eteklerinde ,\u00e7o\u011fu kez erozyon sonucunda yukar\u0131lardan inmi\u015f kaya\u00e7 ve toprak y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131na ve bunlar\u0131n kayma yolunun \u00fczerinde olu\u015fturduklar\u0131 s\u0131yr\u0131klara rastlana bilir. Erozyon zaman zaman karayolu ve demiryolu ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n kesilmesine de neden olabilir.B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli erozyon da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde olur. Buna \u015fiddetli ya\u011fmurlar\u0131n yada eriyen karlar\u0131n killi kaya\u00e7lardan olu\u015fan yataklar\u0131n \u0131slat\u0131p kaygan hale getirmesi yol a\u00e7abilir yada deprem heyelan\u0131 ba\u015flayabilir.<\/p>\n
Erozyon sonucunda d\u00fc\u015fen topra\u011f\u0131n bir \u0131rma\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kapatarak orada bir g\u00f6l olu\u015fumuna yol a\u00e7mas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir tehlike yarat\u0131r. Topra\u011f\u0131n olu\u015fturdu\u011fu set g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fildir ve ard\u0131ndan toplanan suyun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ile kolayca da\u011f\u0131l\u0131r.E\u011fer b\u00f6yle bir \u015fey olursa,b\u00fcy\u00fck bir sel vadiyi silip s\u00fcp\u00fcr\u00fcr ve zaman\u0131nda uyar\u0131da bulunulmazsa b\u00fcy\u00fck can ve mal kayb\u0131na yol a\u00e7ar.Gene erozyon sonucunda b\u00fcy\u00fck g\u00f6llere d\u00fc\u015fen iri kaya\u00e7 k\u00fctleleri bazen gemilerin karaya oturmas\u0131na ve k\u0131y\u0131 \u015feridi boyunca b\u00fcy\u00fck bir y\u0131k\u0131ma neden olan y\u00fcksek da\u011flar\u0131n olu\u015fmas\u0131na da yol a\u00e7a bilir
\n .
\n Erozyon eriyen karlar\u0131n gev\u015fetti\u011fi y\u00fczey kaya\u00e7lar\u0131n dan yada yaln\u0131zca eriyen kar yada buzlardan olu\u015fursa buna da \u00e7\u0131\u011f denir
\n .
\n D\u00f6rt Milyar kadar y\u0131l \u00f6nce olu\u015fan yer kabu\u011funun su,hava ,yer \u00e7ekimi gibi etkenler a\u015f\u0131nd\u0131r maktad\u0131r. Yer kabu\u011funun b\u00f6yle s\u00fcrekli olarak a\u015f\u0131nd\u0131rmas\u0131 s\u00fcrecine erozyon denir.Yer y\u00fcz\u00fcn\u00fcn okyanus yataklar\u0131 ve k\u0131talar gibi temel yap\u0131s\u0131 yer kabu\u011funun hareketleriyle,bu yap\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ise erozyon ile olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n do\u011fa ile ili\u015fkileri de baz\u0131 b\u00f6lgelerde erozyon s\u00fcrecini \u00e7abukla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r yanl\u0131\u015f tar\u0131m y\u00f6ntemleri,ormanlar\u0131n yok edilmesi,topra\u011f\u0131n hayvan otlatmakta gere\u011finden fazla kullan\u0131lmas\u0131 verimli \u00fcst tabakan\u0131n kaybolmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.Erozyon nedeni ile bozulan topraklar\u0131n oran\u0131 son y\u0131llarda iki kat\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.verimli topraklar\u0131n tamamen yok olmas\u0131 korkusundan \u00e7ok kaybedilen topra\u011f\u0131n niteli\u011fi \u00f6nemlidir.<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n her yerinde \u00e7ift\u00e7iler erozyonu \u00f6nlemek amac\u0131 ile,setler ve r\u00fczgar siperleri yapmak,\u00e7ok ekilmi\u015f topraklar\u0131 dinlendirmek gibi y\u00f6ntemler denemektedirler.
\n Erozyonun etkilerini g\u00f6rmek \u00e7ok kolay d\u0131r. Topra\u011f\u0131n y\u00fczeyi yer yer a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f,toprak su g\u00fcc\u00fcyle,da\u011flara,derelere,geni\u015f ovalara ve nehir a\u011f\u0131zlar\u0131na ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.K\u0131y\u0131lar denizin hareketinden dolay\u0131 s\u00fcrekli olarak erozyon alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
Da\u011f ve tepelerin yama\u00e7lar\u0131n\u0131 ise dere ve nehirler a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131r. \u00c7evremizde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz da\u011f,tepe ,nehir gibi yap\u0131lar\u0131n hi\u00e7 de\u011fi\u015fmedi\u011fini san\u0131r\u0131z ;\u00e7\u00fcnk\u00fc bu de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6zle g\u00f6remeyece\u011fimiz kadar uzun s\u00fcrede olur.Amerika\u2019daki Grand Ganyon vadisi gibi bir yerin olu\u015fmas\u0131 milyonlarca y\u0131l s\u00fcrer.Ancak,denizin,yan\u0131nda bulunan bir kara par\u00e7as\u0131n\u0131 oyarak metrelerce i\u00e7eri girmesi veya \u015fiddetli ya\u011fmurlar\u0131n bir tepenin \u00fcst\u00fcndeki B\u00fct\u00fcn topra\u011f\u0131 yok etmesi birka\u00e7 ay i\u00e7inde bile olabilir.B\u00f6yle k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde olan de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6z\u00fcyle g\u00f6ren bir insan bu do\u011fal kuvvetleri ne kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu anlaya bilir <\/p>\n
A\u015f\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7lerin en etkilisi ya\u011fmur,kat\u0131 buz tabakalar\u0131 ,nehirler veya okyanus dalgalar\u0131 bi\u00e7imindeki su dur. D\u00fcnyadaki hi\u00e7 bir \u015fey suyun g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 koyamaz zamanla en sert kayalar bile suyun etkisi ile a\u015f\u0131n\u0131r.<\/p>\n
Suyun a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 etkisi ya\u011fmurun yer y\u00fcz\u00fcne d\u00fc\u015fmesi ile ba\u015flar her bir ya\u011fmur damlac\u0131\u011f\u0131n\u0131 kayalara vuran toprak zerreciklerine yerinden \u00e7ok ufak \u00e7ekice benzete bilir. <\/p>\n
\u015eiddetli ya\u011fmurda topra\u011f\u0131n \u00fcst tabakas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 ta\u015f\u0131n\u0131r.buna y\u00fczey erozyonu denir. Su a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru akarken topra\u011f\u0131 oyarak derecikler olu\u015fturur.Bunlar b\u00fcy\u00fcr ve kanallar\u0131 olu\u015fturur. Sonunda b\u00fcy\u00fck nehirlerle birle\u015fen dereler ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Nehirler en b\u00fcy\u00fck toprak ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lard\u0131r jeoloji bilginleri nehirleri insanlar gibi gen\u00e7li\u011fi ve ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan canl\u0131lara benzetirler . Bir nehrin en a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 oldu\u011fu yer ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131na yak\u0131n y\u00fcksek yerlerdir.Burada nehir gen\u00e7tir ve h\u0131zl\u0131 akar ta\u015f\u0131nan kaya par\u00e7alar\u0131, \u00e7ak\u0131l ta\u015flar\u0131 ve kum,ge\u00e7erken nehir yata\u011f\u0131ndaki kayalar\u0131 da a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131r .Nehir daha d\u00fcz topraklara geldik\u00e7e h\u0131z\u0131 azal\u0131r,y\u00fck\u00fcn\u00fc b\u0131rakmaya ve ovalar olu\u015fturmaya ba\u015flar sonunda enerjisi d\u00fc\u015f\u00fck olarak denize ula\u015f\u0131r.<\/p>\n
Kalan y\u00fck\u00fcn\u00fc de a\u011f\u0131z k\u0131sm\u0131na b\u0131rakan nehir burada bir delta olu\u015fturur nehir suyu deniz suyuna kar\u0131\u015f\u0131r ve bu suyun bir k\u0131sm\u0131 tekrar buharla\u015farak,y\u00fckselerek ya\u011fmur \u015feklinde d\u00fc\u015fer b\u00f6ylece ayn\u0131 olaylar dizisi tekrarlanmaya ba\u015flar <\/p>\n
Denizin a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fc de \u00e7ok fazla d\u0131r. Dalgalar kayalar\u0131 ufalayarak ,kum haline getirir,k\u0131y\u0131daki \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rarak yok eder ve k\u0131y\u0131y\u0131 d\u00fczle\u015ftirir.\u00c7ok dalgal\u0131 denizler tonlarca maddeyi bir yerden bir yere ta\u015f\u0131rlar deniz ayr\u0131ca dar kara \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 da dipten oyarak do\u011fal k\u00f6pr\u00fcler olu\u015fturur zamanla \u00e7\u00f6ken bu k\u00f6pr\u00fcler denizin ortas\u0131nda karadan tamamen ayr\u0131lm\u0131\u015f olan adac\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olur.<\/p>\n
Kat\u0131 buz tabakas\u0131 halindeki suya buzul ad\u0131 verilir. Buzulun a\u015f\u0131nd\u0131rma g\u00fcc\u00fc \u00e7ok fazlad\u0131r.Son buzul devrinde buzullar Kuzey Amerika ve Avrupa K\u0131talar\u0131n\u0131 \u00e7ok a\u015f\u0131nd\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r Yuvarlakla\u015fm\u0131\u015f tepeler ve g\u00f6ller bunu kan\u0131tlamaktad\u0131r zaman\u0131m\u0131zda buzullar geri \u00e7ekilmi\u015f durumdad\u0131r. Gelecekte buzullar\u0131n daha da k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcp yok olmalar\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu gibi,tekrar d\u00fcnyay\u0131 kaplamaya ba\u015flamalar\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcle bilir.<\/p>\n
Buzullar nehirler gibi a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru akarlar;ancak h\u0131zlar\u0131 daha yava\u015ft\u0131r.Buzul a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru kayd\u0131k\u00e7a \u00fczerindeki b\u00fcy\u00fck bask\u0131 nedeni ile en alt tabakalar\u0131 erir bu tabaka dondu\u011fu zaman b\u00fcy\u00fck kaya par\u00e7alar\u0131 da buzulun i\u00e7ine girerek donar ve yerinden koparak buzulla birlikte s\u00fcr\u00fcklenmeye ba\u015flar. Ayr\u0131ca buzul,ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 maddelerin \u00e7o\u011funu \u00f6n\u00fcne katar ve s\u00fcr\u00fckleyerek g\u00f6t\u00fcr\u00fcr .Buzulla birlikte ta\u015f\u0131nan bu maddelerde ge\u00e7tikleri yerlerdeki topra\u011f\u0131 ve
\n ta\u015flar\u0131 yeniden oynat\u0131r.Kayalar\u0131n aras\u0131ndaki bo\u015fluklarda donan su genle\u015ferek kayan\u0131n par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcnmesine yol a\u00e7ar.
\n Buzulun hareketi durdu\u011fu zaman buzlar erimeye ba\u015flar.Bu durumda ,buzulun ta\u015f\u0131m\u0131\u015f oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn maddeler ya erimekte olan buzulun tam \u00f6n\u00fcne yada buzulun izledi\u011fi vadinin iki yan\u0131na y\u0131\u011f\u0131l\u0131rlar.Ta\u015f\u0131nan daha ince maddeler ise topra\u011f\u0131n \u00fczerine yay\u0131l\u0131r ve verimli bir alan olu\u015fturulur.
\n R\u00fczgarda su gibi,kayalar\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131r ve par\u00e7alar ta\u015f\u0131r.Buna r\u00fczgar erozyonu ad\u0131 verilir.
\n Suyun ayr\u0131ca yava\u015f fakat eritici bir etkisi vard\u0131r.Kire\u00e7 ta\u015f\u0131 gibi baz\u0131 kayalara kimyasal bir \u015fekilde eritir ve yok eder.Yer alt\u0131 ma\u011faralar\u0131 suyun bu etkisi ile olu\u015fur.
\n Do\u011frudan do\u011fruya tesirli olan erozyonun sebepleri;y\u00fczeyden serbest olarak akan veya
\n Irmak yataklar\u0131nda bulunan akarsular,denizin kayalara vurmas\u0131 ve gel-git olaylar\u0131d\u0131r.Erozyona sebep olan di\u011fer tesirler,yer \u00e7ekimi ve r\u00fczgarlar\u0131 do\u011furan bas\u0131n\u00e7 farklar\u0131d\u0131r.En b\u00fcy\u00fck a\u015f\u0131nma,
\n en dik ve r\u00fczgar h\u0131z\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu arazilerde olur.Mekanik a\u015f\u0131nma ak\u0131c\u0131 (R\u00fczgar,Su)
\n maddelerinin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kum,ta\u015f vb .taneciklerle daha kuvvetlenir.Bunlar \u00e7arparak kayalar\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131r.
\n De\u011fi\u015fik kaya tipleri a\u015f\u0131nmaya kar\u015f\u0131 farkl\u0131 diren\u00e7 g\u00f6sterirler.Ayn\u0131 kaya kitlesi de de\u011fi\u015fik yerlerinin yap\u0131s\u0131n\u0131n farkl\u0131 olu\u015fu veya a\u015f\u0131nmaya a\u00e7\u0131k olan y\u00fczeylerin ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte olmamas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden de\u011fi\u015fik a\u015f\u0131nmaya u\u011frar.Umumiyetle,granit,lav,sert kum ta\u015flar\u0131,kum tanecikleri sa\u011f lam yap\u0131\u015fm\u0131\u015f konglomeralar,kuvarsit,kalker ve dolomit gibi kayalar\u0131n direnci daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.
\n Bunlar d\u00fczg\u00fcn olmayan yery\u00fcz\u00fc \u015fekillerine yol a\u00e7ar.\u00d6te yandan,killer,yumu\u015fak kum ta\u015flar\u0131 ve
\n T\u00fcfler gibi kolayca a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lan kayalar i\u00e7in yumu\u015fak e\u011fimler,d\u00fczg\u00fcn y\u00fczey \u015fekilleri ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
\n Erozyon olaylar\u0131n\u0131n cereyan\u0131 : .<\/p>\n
Ya\u011fan ya\u011fmurlar yery\u00fcz\u00fc topra\u011f\u0131n\u0131n a\u011fa\u00e7 ve ottan yoksun k\u0131s\u0131mlar\u0131nda toprak zerrelerini kolayl\u0131kla yerinden oynat\u0131rlar ve arazinin e\u011fimi oran\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru s\u00fcr\u00fcklenmeye ba\u015flarlar.Ya\u011f\u0131\u015f\u0131n \u015fiddeti ve devaml\u0131l\u0131k derecesine g\u00f6re ya\u011fmur damlalar\u0131 bir biri ile birle\u015ferek,topra\u011f\u0131,ta\u015f\u0131 ve kaya par\u00e7alar\u0131n\u0131 s\u00fcr\u00fckleyecek kadar kuvvete sahip olur ve bunlar\u0131 derelere,\u0131rmaklara,nehirlere kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fcrler.Bu akarsular vas\u0131tas\u0131yla da \u00f6zellikle toprak k\u0131s\u0131m denizlere kadar ta\u015f\u0131n\u0131r ve orada erozyon olay\u0131 son bulur.
\n Arazinin y\u00fcz\u00fcn\u00fcn ot ve a\u011fa\u00e7larla \u00f6rt\u00fcl\u00fc oldu\u011fu k\u0131s\u0131mlarda ya\u011fmur sular\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ot ve a\u011fa\u00e7lar\u0131n k\u00f6kleri ile topra\u011f\u0131n i\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131na ge\u00e7mekte ve bir k\u0131sm\u0131 da topra\u011f\u0131 yerinden oynatmadan otlar\u0131n y\u00fcz\u00fcnden kay\u0131p akmaktad\u0131r.Ya\u011fmur sular\u0131n\u0131n ve bunlar\u0131n birle\u015fmesiyle meydana gelen akarsular\u0131n denizlere kadar s\u00fcr\u00fckleyip zayi etti\u011fi toprak,humus denilen ve bitkilerin as\u0131l muhta\u00e7 oldu\u011fu y\u00fczeydeki bitkisel toprakt\u0131r.Humusu olmayan bir arazide ne ot ne de a\u011fa\u00e7 yeti\u015fmektedir.
\n Erozyonlar etkilerine g\u00f6re ikiye ayr\u0131l\u0131rlar:
\n 1-Fiziksel Erozyon :Mekanik erozyonda denir.Atmosferdeki \u0131s\u0131 de\u011fi\u015fiklikleri ve akarsular\u0131n etkisi ta\u015flar ve mineralleri par\u00e7alay\u0131p ufalat\u0131r.
\n 2-Kimyasal Erozyon :Karbondioksitli sular\u0131n baz\u0131 kaya\u00e7lar\u0131 eritmesi,baz\u0131lar\u0131n\u0131n da minerallerinin bile\u015fimini de\u011fi\u015ftirmesi ile olur.
\n Genel olarak yukar\u0131daki iki tip erozyon birbirinin devam\u0131d\u0131r.Tabiatta g\u00f6r\u00fclen erozyon \u00e7e\u015fitleri de \u015funlard\u0131r:
\n A-Atmosfer Erozyonu :Havada \u0131s\u0131 de\u011fi\u015fikli\u011fi,r\u00fczgarlar,donma olaylar\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcnmeler,g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131,ta\u015flar\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na ve a\u015f\u0131nmas\u0131na sebep olur.Ta\u015flar\u0131n rengi fiziksel a\u015f\u0131nmay\u0131 etkiler.Koyu renkli ta\u015flarda \u0131s\u0131 absorbsiyonu daha \u00e7ok oldu\u011fundan daha fazla \u0131s\u0131n\u0131r.B\u00f6ylece a\u00e7\u0131k ve koyu renkli mineraller aras\u0131ndaki genle\u015fme ve s\u0131k\u0131la\u015fma fark\u0131 b\u00fcy\u00fcr.B\u00f6ylece par\u00e7alanma olay\u0131 olu\u015fur.Bu olaya daha \u00e7ok yar\u0131 kurak b\u00f6lgeler de ve \u00e7\u00f6ller de rastlan\u0131r.
\n B-Ya\u011fmur sular\u0131n\u0131n Erozyonu :\u0130\u00e7inde Karbondioksit bulunan sular\u0131n kalker ve jips gibi eriyebilen tabakalarda yapm\u0131\u015f oldu\u011fu kimyasal erozyondur.
\n C-Akarsular\u0131n Erozyonu :
\n 1-Sellerik yama\u00e7lardan h\u0131zla akan ge\u00e7ici ve dengesiz akarsulard\u0131r.Bir selde \u00fc\u00e7 k\u0131s\u0131m vard\u0131r.a) Sular\u0131n birikti\u011fi k\u0131s\u0131m ki buna sel havuzu denir.b) Yama\u00e7 boyunca sular\u0131n akt\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131m ki buna kanal veya sel yata\u011f\u0131 denir.c) S\u00fcr\u00fcklendi\u011fi malzemeyi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131m ki buna da sel veya birikinti konisi denir.Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz ki sellerin a\u015f\u0131nd\u0131rmas\u0131 h\u0131zlar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\n Sel erozyonunun karakteristik ve g\u00fczel misali \u00dcrg\u00fcp civar\u0131n da ki Peri bacalar\u0131n da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n 2-Nehirlerevaml\u0131 ve dengeli akarsulard\u0131r.Ta\u015fk\u0131nlar d\u0131\u015f\u0131nda yata\u011f\u0131 bellidir.
\n Nehirlerde a\u015f\u0131nma geriye do\u011frudur.Bu a\u015f\u0131nma sonucu ise nehir dange profilini kazanmaya ba\u015flar.Bir nehir yata\u011f\u0131n\u0131n iki taraf\u0131nda ve y\u00fcksekte kalan eski yatak par\u00e7alar\u0131na tara\u00e7a denir.
\n D-Denizlerin Erozyonu : Denizlerin yapt\u0131\u011f\u0131 erozyona abrozyon denir.Denizler,s\u00fcr\u00fckledikleri \u00e7ak\u0131llarla ve dalgalarla fiziksel ve kimyasal a\u015f\u0131nd\u0131rma yaparlar.
\n Fiziksel a\u015f\u0131nd\u0131rma ,dalgalar\u0131n s\u00fcr\u00fckledi\u011fi \u00e7ak\u0131l ve kumlarla olur.Bunlar sahillerin dik k\u0131s\u0131mlar\u0131na vurarak oray\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131rlar.\u00dcst tarafta isnats\u0131z kalan k\u0131s\u0131m \u00e7\u00f6ker.B\u00f6ylece falezler meydana gelir.Bunun sonucun da ise k\u0131y\u0131 geriler.
\n Deniz sular\u0131 kimyasal a\u015f\u0131nd\u0131rma ile de sahildeki kayalar\u0131 eriterek oyuk ma\u011faralar meydana gelmesine sebep olurlar Ayr\u0131ca ta\u015flar\u0131n \u00e7atlaklar\u0131 aras\u0131nda birikmi\u015f olan tuzlar, t\u0131pk\u0131 buz gibi \u0131s\u0131 fark\u0131 nedeni ile hacmi b\u00fcy\u00fcyerek ta\u015flar\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na sebep olurlar.
\n Dalgalar\u0131n hidrolik etkileri,dalgan\u0131n \u015fiddetine,yani dalga y\u00fcksekli\u011fine ve uzunlu\u011funa ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\n E-R\u00fczgar Erozyonu : R\u00fczgarlar,yar\u0131 kurak ve kurak b\u00f6lgelerde yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131rma ile topografya da baz\u0131 \u015fekillerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olurlar ve baz\u0131 \u00e7\u00f6k\u00fckler meydana gelir.A\u015f\u0131nd\u0131rma iki t\u00fcrl\u00fcd\u00fcr:
\n 1-Deflasyon : Toz, kum ve hatta \u00e7ak\u0131llar\u0131n r\u00fczgar taraf\u0131ndan bir yerden di\u011fer yere ta\u015f\u0131nmas\u0131d\u0131r.Daha \u00e7ok kurak b\u00f6lgeler de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\u00c7\u00fcnk\u00fc kurak b\u00f6lgeler de,kuru,bitkisiz bir zemin,toz,kum,ve al\u00fcvyon gibi \u00e7imentolanm\u0131\u015f \u00e7\u00f6k\u00fckler bulunur ve kuvvetli r\u00fczgarlar vard\u0131r.
\n Deflasyonun \u015fiddeti ta\u015f\u0131ma g\u00fcc\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r.R\u00fczgar ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 toz ve kumlar\u0131 bir yerde biriktirerek kumul denilen kum tepelerini meydana getirir.
\n 2-Korrozyon : R\u00fczgarlar\u0131n oyma,\u00e7izme ve cilalama olay\u0131d\u0131r.
\n F-Canl\u0131lar\u0131n Erozyonu : Hayvanlar ve bitkiler,ta\u015flar\u0131n par\u00e7alanmas\u0131nda ve ayr\u0131\u015fmas\u0131n da kendi \u00e7aplar\u0131na g\u00f6re rol oynarlar.Bitkiler bulunduklar\u0131 yerleri nemli tuttuklar\u0131ndan suyun
\n eritici etkisini kolayla\u015ft\u0131r\u0131rlar Bu etki bitkilerin \u00e7\u00fcr\u00fcmesi ile meydana gelen humus asiti yard\u0131m\u0131 ile daha da artar.B\u00fcy\u00fck a\u011fa\u00e7lar\u0131n ve bitkilerin k\u00f6kleri,ta\u015flar\u0131n \u00e7atlak ve yar\u0131klar\u0131 aras\u0131na girerek onlar\u0131n mekanik olarak par\u00e7alanmas\u0131na sebep olurlar.Hayvanlar ise yuvalar\u0131n\u0131 ta\u015flar\u0131n i\u00e7ine yaparak ta\u015flar\u0131 oyarlar.Bu oyuklar sular\u0131n kolayca girmesini sa\u011flar ve b\u00f6ylece etki daha da i\u00e7erilere do\u011fru ula\u015f\u0131r.
\n T\u00fcrkiye de Erozyon Sebepleri :
\n Sel sular\u0131n\u0131n vadilerdeki tarlalar\u0131, ba\u011flar\u0131, bah\u00e7eleri s\u00f6k\u00fcp g\u00f6t\u00fcrmesi bir faciad\u0131r. Yama\u00e7lar ve vadileri bu hale sokan erozyonun sebepleri \u015f\u00f6yle s\u0131ralanabilir:
\n 1-Yanl\u0131\u015f Otlatma: Hayvanlar\u0131m\u0131z, ilkbaharlarda \u00e7ok erken otlatmaya \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Otlar hen\u00fcz kar alt\u0131nda filiz halindeyken, daha yeti\u015fmeden hayvanlar taraf\u0131ndan yenilirler. Bu y\u00fczden de otlak b\u00fct\u00fcn y\u0131l otsuz, \u00e7\u0131plak kal\u0131r.
\n 2-Yanl\u0131\u015f Ekim Yapma: Normal bir tar\u0131mda arazinin e\u011fime g\u00f6re ekin, ot ve a\u011fa\u00e7 dikimi tespit edilir. En fazla % 10 e\u011fimli bir yere ekin dikilir. % 20 ye kadar e\u011fimli olan yer, otlak olarak kullan\u0131l\u0131r. Ondan daha fazla e\u011fimli yerler ormana b\u0131rak\u0131l\u0131r. Oysa bizde, fundal\u0131\u011f\u0131n veya orman\u0131n s\u00f6k\u00fclebilen %45 e\u011fimli yerine dahi ekin ekilmemektedir. E\u011fimli arazide sapan izlerinin tesviye e\u011frilerine paralel olmas\u0131 gerekirken, tersine yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya bir oluk \u015feklindedirler ve ya\u011fan ya\u011fmurlar buralardan a\u015fa\u011f\u0131lara do\u011fru kolayca toprak s\u00fcr\u00fcklerler.
\n Toprak korumay\u0131 ele alm\u0131\u015f memleketlerde, arazinin belli e\u011fimine g\u00f6re ekim, ot veya a\u011fa\u00e7 yeti\u015ftirilece\u011fi kanunlarla tespit edilmi\u015ftir.
\n 3-Orman Yang\u0131nlar\u0131 ve Ka\u00e7ak A\u011fa\u00e7 Kesimleri: Yakaca\u011f\u0131 olmayan veya yakacak odun kesmeye ve satmay\u0131 bir ge\u00e7im yolu haline getiren k\u00f6yl\u00fc, izinli odun kesmezse, yang\u0131n \u00e7\u0131karmay\u0131 kendine hak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ka\u00e7ak a\u011fa\u00e7 kesmekte ayn\u0131 sebebe dayan\u0131r.
\n 4-Ba\u015f\u0131 Bo\u015f Ke\u00e7i:Fundal\u0131klar\u0131n ve \u00f6zellikle yeni yeti\u015fen ormanlar\u0131n ba\u015f d\u00fc\u015fman\u0131 ke\u00e7idir. Ke\u00e7i, a\u011fa\u00e7lar\u0131n yaprak ve filizlerini yemeyi \u00e7ok sever. Filizi ve yapra\u011f\u0131 kopmu\u015f bir dal veya fidan ise art\u0131k yeti\u015fme \u00f6zelli\u011fini kaybeder.
\n 5-K\u00f6kleme: K\u00f6kleme, fundal\u0131ktan ve ormandan a\u011fa\u00e7lar\u0131 kesmek ve k\u00f6klerini s\u00f6k\u00fcp \u00e7\u0131kartarak o yerin tarla haline sokmakt\u0131r. Tarla haline sokulan bu gibi yerlerden e\u011fim derecesine g\u00f6re, 5-20 y\u0131l yaralan\u0131l\u0131r. Ondan sonra bu yer i\u015fe yaramaz hale geldi\u011fi i\u00e7in terk edilir.
\n Erozyon kontrol\u00fc i\u00e7in b\u00f6lgedeki arazi kullanma tipinin de\u011fi\u015ftirilmesi ve b\u00f6ylece erozyona maruz alanlar\u0131n ormanl\u0131k veya mera haline getirilmesi bir \u00e7are olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u0130kinci bir \u00e7are b\u00f6lgenin teraslar, enine s\u00fcrme, \u015feritler halinde s\u00fcrme ve enine kanallarla donat\u0131lmas\u0131 gibi usullerle, erozyonun dayan\u0131kl\u0131 hale getirilmesidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak seddeler, \u00e7evre hendekleri, direnaj gibi m\u00fchendislik yap\u0131mlar\u0131yla a\u015f\u0131r\u0131 suyu tutup uzakla\u015ft\u0131rarak b\u00f6lgeye gelecek zarar\u0131 \u00f6nlemektir. B\u00f6ylece araziler \u0131slah edilerek erozyondan fazla zarar g\u00f6rmez hale gelir. S\u00f6z konusu edilen birinci ve ikinci \u00e7areler arazi kayb\u0131n\u0131 \u00f6nlemede \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcye nazaran daha tesirlidirler.
\n Bu usullerin sonucunda, ta\u015fk\u0131nlar ve ortaya \u00e7\u0131kacak di\u011fer zararlarda \u00f6nlenir. B\u00f6lgedeki de\u011fi\u015fiklikler b\u00f6lgenin sular\u0131n\u0131 uzakla\u015ft\u0131ran ana kanal\u0131n rejiminde de de\u011fi\u015fikliklere sebep olur. Nehir rejimindeki bu de\u011fi\u015fiklikler toplam kullan\u0131labilir su miktar\u0131na da etki edecektir. Bir b\u00f6lgede b\u00fcy\u00fck \u00e7apta havza geli\u015fimi ve idaresi planlamas\u0131 yap\u0131l\u0131rken bu etkiler \u00e7ok dikkatli bir \u015fekilde incelenmelidir. Ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 b\u00f6lgelerde su temini yan\u0131nda fazla bir ters etki g\u00f6r\u00fclmemekle beraber, kurak iklimlerde su havzas\u0131 idaresi planlanmas\u0131ndaki \u00f6nem dolay\u0131s\u0131yla ciddi ters etkiler ortaya \u00e7\u0131kabilir. Mevcut suyun tamam\u0131ndan yararlan\u0131l\u0131yorsa toplam havza verimindeki belirli bir azalma b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yabilir. Su ak\u0131m\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131 tamamlamaya yetmedi\u011fi bir b\u00f6lgede su haklar\u0131yla ilgili olarak mevcut suyun da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda s\u0131k\u0131 tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 gerekir. B\u00f6yle yerlerde maksimum tutulmas\u0131 ve depo edilmesi bir \u00e7ok t\u00fcketiciler y\u00f6n\u00fcnden \u00f6nem ta\u015f\u0131r.
\n Yurdumuzda, \u00f6zellikle i\u00e7 Anadolu\u2019da, Konya ilinin Karap\u0131nar dolaylar\u0131nda r\u00fczgar erozyonu meydana gelmektedir. Sular\u0131n sebep oldu\u011fu erozyon, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye sath\u0131nda, \u00f6zellikle da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Devlet su i\u015flerinin yapt\u0131\u011f\u0131 et\u00fctlere g\u00f6re, Dicle,
\n F\u0131rat, Seyhan, Ceyhan, Ye\u015fil\u0131rmak, K\u0131z\u0131l\u0131rmak ve Sakarya nehirlerinin her y\u0131l s\u00fcr\u00fckleyip denizlere g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc humus topra\u011f\u0131n\u0131n toplam\u0131 441 milyon tondur. Bu topra\u011f\u0131n yok olmas\u0131 sonucu, 45-50 y\u0131l \u00f6nce ba\u011fl\u0131k bah\u00e7elik ve tar\u0131msal verimi \u00e7ok y\u00fcksek olan araziler, \u015fimdi tamamen k\u0131ra\u00e7 topraklar haline gelmi\u015ftir. Bunun T\u00fcrkiye\u2019deki ba\u015fl\u0131ca sebepleri, yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Orta Anadolu\u2019nun da\u011fl\u0131k k\u0131s\u0131mlar\u0131, G\u00fcney Anadolu\u2019da Toros’lar, Karadeniz\u2019in sahile paralel uzanan da\u011flar\u0131, Marmara ve Ege sahilleri k\u00f6kleme ad\u0131 verilen orman\u0131 tarlala\u015ft\u0131rma i\u015fleminin uygulanmas\u0131 sonucu, b\u00fcy\u00fck bir erozyona maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fczce, Hendek, Bolu da\u011flar\u0131, \u0130zmit k\u00f6rfezinin kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131 ve Uluda\u011f uygulama sonucu b\u00f6lge b\u00f6lge k\u0131ra\u00e7la\u015fm\u0131\u015f alanlara sahip hale gelmi\u015ftir. S\u00f6z konusu bu uygulama \u00f6zellikle, Karadeniz sahillerinde iklimi bile etkisi alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcney, bat\u0131 ve orta Anadolu\u2019nun orman ve fundal\u0131klar\u0131nda da bu olay b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00fcre gelmektedir.
\n Bug\u00fcn d\u00fcnyadaki n\u00fcfusun \u00fc\u00e7te biri yetersiz g\u0131da almakta ve \u00fc\u00e7te biri ise orta g\u0131da alabilmektedir. Yetersiz g\u0131da alan Hindistan, Malezya, Yemen, Afrika ve G\u00fcney Amerika \u00fclkelerinde her y\u0131l binlerce insan a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmektedir. \u00dclkemizde de y\u0131ll\u0131k yakla\u015f\u0131k bir milyar ton verimli toprak kayb\u0131n\u0131n \u00f6nlenerek, ileride \u00e7\u0131kmas\u0131 muhtemel beslenme problemlerine kar\u015f\u0131 \u015fimdiden tedbir al\u0131nmas\u0131 ve erozyonun \u00f6nlenmesi i\u00e7in elverdi\u011fince gayret sarf edilmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
EROZYON Yer y\u00fcz\u00fcndeki engebe ve y\u00fckseklikleri deniz seviyesine indirmeye \u00e7al\u0131\u015fan a\u015f\u0131nd\u0131rma olay\u0131d\u0131r jeolojik a\u015f\u0131nd\u0131rma ,en geni\u015f anlam\u0131 ile,karma\u015f\u0131k tabiat olaylar\u0131d\u0131r.Bunlar par\u00e7a kopar\u0131p s\u00fcr\u00fckleyerek litosfer y\u00fczeyini durmadan a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131r. Y\u00fczeyler \u00f6zellikle da\u011fl\u0131k b\u00f6lgeler ve \u00e7\u00f6ller gibi bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn bulunmad\u0131\u011f\u0131 yerlerde \u00e7ok karakteristik ve belirgin bi\u00e7imler al\u0131rlar .Erozyon un y\u0131k\u0131c\u0131 etkisi,vadiler,kanyonlar,dik yarlar yal\u0131 yarlar,sirkler,dev kazanlar,ma\u011faralar,g\u00fcvercin delikleri ve tabii …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[3853,2796,3852,3166,3856,3855,3849,3854,3847,3850,3851,3848,3134,3106,3494],"class_list":["post-1332","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-akarsularin-erozyonu","tag-atmosfer","tag-atmosfer-erozyonu","tag-buzullar","tag-canlilarin-erozyonu","tag-deflasyon","tag-deniz","tag-denizlerin-erozyonu","tag-erozyon","tag-fiziksel-erozyon","tag-kimyasal-erozyon","tag-nehir","tag-ruzgar","tag-ruzgar-erozyonu","tag-su"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1332","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1332"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1332\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1332"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1332"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1332"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}