D\u00dcNYADA EROZYON <\/p>\n
D\u00fcnyam\u0131z\u0131n y\u00fczeyine yerkabu\u011fu denmesi bir rastalant\u0131 de\u011fildir. Gezegenin \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcnhayat, k\u0131talar\u0131 kaplayan incecik ve hassas toprak kabu\u011funa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu kabuk olmasa, ya\u015fam okyanuslardan karalara atlayamazd\u0131. Bitkiler, ekinler, ormanlar, hayvanlar ve tabii ki insanlar olmayacakt\u0131.
\n Gezegenimizin eti olan bu de\u011ferli kabuk son derece yava\u015f meydana gelmesine kar\u015f\u0131l\u0131k son derece s\u00fcratle ortadan kalkabilir. Bir parmak derinli\u011finde bir toprak tabakas\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in, as\u0131rlar ge\u00e7mesine gerekmektedir. Olumsuz \u015fartlar bir iki mevsimde bu tabakay\u0131 yok edip okyanuslara ta\u015f\u0131yabilir. Topraktan olu\u015fmu\u015f yerkabu\u011fu, kendisini olu\u015fturan bu tabakay\u0131 s\u00fcratle kaybetmektedir.
\n Worldwatch Institute, her sene topra\u011f\u0131n \u00fcst tabakas\u0131n\u0131n 24 milyar tonunun kaybedildi\u011fini ileri s\u00fcrmektedir. Son yirmi sene i\u00e7erisinde ABD’deki b\u00fct\u00fcn ekili alan\u0131 kaplayacak kadar toprak kaybolup gitmi\u015ftir. Olay gittik\u00e7e vahimle\u015fmektedir.
\n Bu kriz, \u00f6zellikle d\u00fcnya \u00fczerindeki kararlar\u0131n \u00fc\u00e7te birinden fazlas\u0131n\u0131 kaplayan kurak alanlarda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00c7\u00f6lle\u015fme, toprak tabakas\u0131n\u0131n son derece hassas, bitki tabakas\u0131n\u0131n son derece ince ve iklimin son derece sert oldu\u011fu bu b\u00f6lgelerde kendini hissettirmektedir. Toprak her yerde bozulabilir ama kuru iklideki bozulmaya \u00e7\u00f6lle\u015fme ad\u0131 verilmektedir. D\u00fcnya \u00fczerindeki 5.200.000.000 hektarl\u0131k tar\u0131mda kullan\u0131lan kurak alanlar\u0131n %70’i \u00f6zelliklerini yitirmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7\u00f6lle\u015fme, toplam kara alan\u0131n\u0131n %30’una zarar vermektedir.
\n Afrika’da kurak alanlar\u0131n %73’\u00fcn\u00fc kapsayan bir milyon hektar\u0131n \u00fczerinde arazi, orta derecede veya ciddi bir \u00e7\u00f6lle\u015fme tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Asya’da 1.4 milyon hektar ayn\u0131 \u015feklide etkilenmektedir. Fakat, bu problem sadece kalk\u0131nmakta olan \u00fclkelere mahsus de\u011fildir. Ciddi bir \u015fekilde veya orta derecede \u00e7\u00f6lle\u015fmi\u015f kurak alanlar\u0131n en fazla bulundu\u011fu k\u0131ta- %74 ile Kuzey Amerika’d\u0131r. Avrupa Birli\u011fi’ndeki \u00fclkelerin be\u015f tanesinde \u00e7\u00f6lle\u015fme sorunlar\u0131 mevcuttur. Asya’da en fazla etkilenen b\u00f6lgeler eski Sovyetler Birli\u011fi’nde yer almaktad\u0131r.
\n Genel olarak bak\u0131l\u0131rsa, \u00e7\u00f6lle\u015fme tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan kurak alana sahip 110 \u00fclke oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131 (UNEP), \u00e7\u00f6lle\u015fmenin genel maliyetinin senede 42 milyar dolar oldu\u011funu hesaplam\u0131\u015ft\u0131r. Sadece Afrika’n\u0131n y\u0131ll\u0131k kayb\u0131 9 milyar dolard\u0131r.
\n Manevi kay\u0131plar ise, daha a\u011f\u0131r olmu\u015ftur. D\u00fcnya n\u00fcfusunun be\u015fte biri demek olan bir milyardan fazla insan\u0131n ya\u015fam\u0131 tehlikededir. 135 milyon ki\u015fi-Fransa, \u0130talya, \u0130svi\u00e7re ve Hollanda’da ya\u015fayanlar\u0131n toplam\u0131 kadar- do\u011fup b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri yerleri terk etmek mecburiyetinde kalabilirler. Toz haline d\u00f6n\u00fc\u015fmekte olan yerleri bug\u00fcne kadar ka\u00e7 ki\u015finin terk edip gitti\u011fi bilinmemekle beraber mutlaka milyonlar\u0131 bulmaktad\u0131r. Mali ve Burkina Faso’da ya\u015famakta olanlar\u0131n alt\u0131da biri, kendi y\u00f6relerini terk etmek zorunda kalm\u0131\u015flar ve bunun bir sonucu olarak da, \u015fehirlerin \u00e7evrelerindeki gecekondular fazlala\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. 1965 ile 1988 seneleri aras\u0131nda Mauritania’n\u0131n ba\u015f\u015fehri Nouakchott’da ya\u015famakta olanlar\u0131n toplam n\u00fcfusa oran\u0131 %9.9’dan %41’e y\u00fckselmi\u015f ve g\u00f6\u00e7ebelerin oran\u0131 ise %73’ten %7’ye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\n Topraklar\u0131n\u0131 yitirmi\u015f olanlar, r\u00fczg\u00e2r\u0131n kendilerini g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc yerlerde tekrar k\u00f6k salmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktalarsa da uzaktaki \u00fclkeler, bu g\u00f6\u00e7ten etkilenmektedir. Meksikal\u0131 g\u00f6\u00e7menleri, ABD’ne iten unsurlardan bir tanesi de \u00e7\u00f6lle\u015fmedir. Senegal Vadisi’nin y\u00fcksek ve orta b\u00f6lgelerinde ya\u015fayanlar\u0131n be\u015fte ikisi \u015fimdiden g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir. Fransa’daki Bakel b\u00f6lgesindeki n\u00fcfusu, k\u00f6ylerini geride b\u0131rak\u0131p buraya g\u00f6\u00e7 etmi\u015f insanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturmaktad\u0131r. Ama bir imkan bulunabilseydi, bu insanlar kendi memleketlerinde kalmay\u0131 tercih ederdi.
\n Ya\u011f\u0131\u015f almayan b\u00f6lgelerde halen s\u00fcrmekte olan on silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ba\u015flamas\u0131n\u0131n sebepleri aras\u0131nda \u00e7\u00f6lle\u015fme de bulunmaktad\u0131r. \u00c7\u00f6lle\u015fme, Somali gibi yerlerde siyasi dengesizlik, a\u00e7l\u0131k ve toplumun par\u00e7alanmas\u0131na sebep oldu\u011fu gibi, insani yard\u0131m ve felaketleri \u00f6nleme \u00e7abas\u0131 \u015feklinde b\u00fcy\u00fck miktarda harcamalara yol a\u00e7maktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ve biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin kaybolmas\u0131 gibi, \u00e7evre koruma sorunlar\u0131n\u0131 da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.
\n \u00c7\u00f6lle\u015fme, bir bak\u0131ma yanl\u0131\u015f bir terimdir. Baz\u0131lar\u0131 bu, d\u00fcnya \u00fczerinde mevcut olan \u00e7\u00f6llerin yay\u0131lmas\u0131, yani kumlar\u0131n verimli topraklar\u0131 \u00f6rtmesi gibi kabul etmektedir. \u00c7\u00f6l s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n iklim ve ya\u011fmur \u015fartlar\u0131na g\u00f6re geni\u015fleyip k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir ger\u00e7ektir ama, bu tamamen de\u011fi\u015fik bir konudur. \u00c7\u00f6lle\u015fme-\u00e7irkin bir i\u015flemi ifade eden \u00e7irkin bir terim adeta bir cilt hastal\u0131\u011f\u0131 gibidir. Bozulmakta olan araziler yer yer patlak verir. Bu patlamalar, en yak\u0131n \u00e7\u00f6lden binlerce kilometre uzakta da olabilir. Bu alanlar yava\u015f yava\u015f b\u00fcy\u00fcr, birle\u015fir ve \u00e7\u00f6l\u00fc and\u0131ran \u015fartlar olu\u015fturur.
\n \u00c7\u00f6lle\u015fmeyle M\u00fccadele Anla\u015fmas\u0131 (The Convertion of Combat Desertification) \u00fclke liderlerinin 1992 senesinde Rio’daki D\u00fcnya Zirvesi’nde kabul etmi\u015f olduklar\u0131 \u00e7\u00f6lle\u015fme tan\u0131m\u0131n\u0131 kabul etmektir. Bu tan\u0131m, hem iklim \u015fartlar\u0131n\u0131 hem de insanlar\u0131n faaliyetlerini su\u00e7lu bulmaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, “\u00e7\u00f6lle\u015fme fiziksel, biyolojik, siyasi, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik fakt\u00f6rler aras\u0131ndaki karma\u015f\u0131k bir bile\u015fim sonucu ortaya \u00e7\u0131kar” denmektedir.
\n Kurakl\u0131k, genellikle \u00e7\u00f6lle\u015fmeyi ba\u015flat\u0131r veya daha k\u00f6t\u00fcle\u015fmesine sebep olur, Ancak, insanlar\u0131n d\u00f6rt faaliyeti genellikle \u00e7ok daha etkili olmaktad\u0131r. Yanl\u0131\u015f tar\u0131m uygulamalar\u0131 topra\u011f\u0131 t\u00fcketmektedir. A\u015f\u0131r\u0131 otlatma, topra\u011f\u0131 erozyondan koruyan bitki tabakas\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaktad\u0131r. Ormanlar\u0131n tahrip edilmesi, araziyi toprak yapan ve bu ikisini birbirine ba\u011flayan imk\u00e2n\u0131 yok etmektedir. Yanl\u0131\u015f sulama, tar\u0131m yap\u0131lan araziyi tuzlu bir halde b\u0131rakmakta ve her sene 500.000 hektar\u0131 \u00e7\u00f6lle\u015ftirmektedir. Bu miktar, her yeni sulamaya a\u00e7\u0131lan alana e\u015fittir.
\n Eskiden kurak alanlarda ya\u015famakta olanlar, kendi topraklar\u0131n\u0131 haddinden fazla i\u015flemek ve mevcut a\u011fa\u00e7lar\u0131 tahrip etmekle su\u00e7lan\u0131rlard\u0131. Fakat anla\u015fman\u0131n da kabul etti\u011fi gibi, bu uygulaman\u0131n alt\u0131nda insanlar\u0131n ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc hareket etmelerine imkan b\u0131rakmayan sebepler yatmaktad\u0131r. Yoksulluk, bu sebeplerin ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Son derece fakir olan bu insanlar, kendi geleceklerini ipotek alt\u0131na almakta olduklar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmalar\u0131na ra\u011fmen ailelerini bug\u00fcn besleyebilmek i\u00e7in ellerindeki topraktan m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar istifade etmek zorunda kalmaktad\u0131r.
\n Kurak alanlarda ya\u015fayan yoksul insanlar kendi geleceklerini tayin etmek bak\u0131m\u0131ndan fazla bir \u015fansa sahip de\u011fillerdir. Kendi \u00fclkelerinde bile bir kenara at\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Ektikleri arazi kendilerinin de\u011fildir. Ulusal veya b\u00f6lgesel politikalar\u0131n saptama bak\u0131m\u0131ndan pek etkili olduklar\u0131 s\u00f6ylenemez. Ekonomik, siyasi ve co\u011frafi olarak d\u00fcnya \u00fczerindeki varl\u0131klar\u0131 adeta bilinmez. \u00c7\u00f6lle\u015fmeden en fazla etkilenen kad\u0131nlar\u0131n ise kendi toplumlar\u0131nda bile hemen hi\u00e7 sesleri \u00e7\u0131kmaz. Kurakl\u0131k bu insanlar i\u00e7in felaket demektir. Ama tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerin bolla\u015fmas\u0131na ve fiyatlar\u0131n d\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7an ya\u011fmur da onlar i\u00e7in zaman zaman felaket anlam\u0131na gelmektedir.
\n N\u00fcfus ve tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlere olan talep artt\u0131k\u00e7a topraktan yararlanman\u0131n klasik y\u00f6ntemlerinin yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenmektedir. Tek tip tar\u0131m gibi yeni uygulamalar bu durumu daha vahim bir hale getirmektedir. Koruma ilkelerine hi\u00e7 \u00f6nem vermeden gittik\u00e7e daha fazla topra\u011f\u0131n devreye sokulmas\u0131 sonucunda yoksul \u00e7ift\u00e7ilerle hayvan yeti\u015ftiricileri rand\u0131man alamayacaklar\u0131 arazilere do\u011fru itilmektedir.
\n Ge\u00e7mi\u015fte kalk\u0131nmay\u0131 planlayanlar, kurak alanlarda ya\u015famakta olan insanlar\u0131 g\u00f6zard\u0131 etmi\u015flerdir. Ancak bu insanlar uzun bir s\u00fcreden beri kendilerini besleme imkanlar\u0131n\u0131 yaratt\u0131klar\u0131 bu topraklar\u0131 ve ekosistemi herkesten daha iyi tan\u0131maktad\u0131r. \u00c7\u00f6lle\u015fmeyi \u00f6nlemede bu insanlardan yararlanmak gerekir.
\n Anla\u015fma bu ger\u00e7e\u011fi vurgulamakta ve 1995 senesinde Kopenhag’da yap\u0131lm\u0131\u015f olan Sosyal Kalk\u0131nma Zirvesi’nde belirtilmi\u015f olan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nman\u0131n insanlara hizmet etmesi ve insan merkezli olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmektedir. Yeni bir yakla\u015f\u0131m sergileyen bu anla\u015fma o y\u00f6relerde ya\u015famakta olan insanlar\u0131n \u00e7\u00f6lle\u015fme konusunda kat\u0131l\u0131mc\u0131 olmalar\u0131 ve bu insanlar\u0131n yoksulluklar\u0131na bir \u00e7are bulunmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrerek bug\u00fcne kadar kabul edilmi\u015f olan metodlar\u0131 alt \u00fcst etmektedir. Ayn\u0131 zamanda, \u00e7\u00f6lle\u015fmenin durdurulup kaybedilmi\u015f alanlar\u0131n geriye kazan\u0131labilece\u011fini ve kendi topraklar\u0131 \u00fczerinde aklamaya raz\u0131 edilerek gezegenimiz \u00fczerinde ya\u015famakta olan yoksullar\u0131n gelirlerinin ve gururlar\u0131n\u0131n iade edilebilece\u011fini ima etmektedir. Belki de \u00e7\u00f6lle\u015fmenin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f ve birbirlerine ba\u011fl\u0131 krizlerin \u00f6n\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in en iyi ve belki de en son \u015fans\u0131 sunmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00dcNYADA EROZYON D\u00fcnyam\u0131z\u0131n y\u00fczeyine yerkabu\u011fu denmesi bir rastalant\u0131 de\u011fildir. Gezegenin \u00fczerindeki b\u00fct\u00fcnhayat, k\u0131talar\u0131 kaplayan incecik ve hassas toprak kabu\u011funa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu kabuk olmasa, ya\u015fam okyanuslardan karalara atlayamazd\u0131. Bitkiler, ekinler, ormanlar, hayvanlar ve tabii ki insanlar olmayacakt\u0131. Gezegenimizin eti olan bu de\u011ferli kabuk son derece yava\u015f meydana gelmesine kar\u015f\u0131l\u0131k son derece s\u00fcratle ortadan kalkabilir. Bir parmak …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[3395,3393,2273,3867,3870,3871,2473,2925,3872],"class_list":["post-1342","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-afrika","tag-asya","tag-bitkiler","tag-collesme","tag-dunyada-erozyon","tag-ekinler","tag-hayvanlar","tag-iklim","tag-ormanlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1342","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1342"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1342\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1342"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1342"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1342"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}