Ge\u00e7mi\u015fte co\u011frafya farkl\u0131 kimselere farkl\u0131 zamanlarda farkl\u0131 \u015feyler ifade etmi\u015fti \u015fimdi de farkl\u0131 \u015feyler ifade etmektedir. Baz\u0131lar\u0131nda uzak yerler ile ilgili imajlar uyand\u0131r\u0131p, hi\u00e7 kimsenin gitmedi\u011fi yerlere giden cesur ka\u015fifleri hat\u0131rlat\u0131rken; di\u011fer baz\u0131lar\u0131 i\u00e7inde co\u011frafyac\u0131, d\u00fcnyan\u0131n en uzun nehirleri, en y\u00fcksek da\u011flar\u0131, en b\u00fcy\u00fck \u015fehirleri hakk\u0131nda ansiklopedik bilgidir.
\n Co\u011frafya en eski inceleme alanlar\u0131ndan birisidir. \u0130lk co\u011frafyac\u0131 da, di\u011fer tarafta ne oldu\u011funu g\u00f6rmek i\u00e7in bir a\u011faca t\u0131rmanan veya bir akarsuyu ge\u00e7en insand\u0131. Belki de o ki\u015fi hala co\u011frafyac\u0131lar\u0131n sorduklar\u0131 o sorular\u0131 kendi kendine sormu\u015ftur; oras\u0131 neresi ve orada ne var? Co\u011frafya da temelde insan\u0131n kendi yap\u0131s\u0131nda bulunan, kendilerininkinden ba\u015fka \u00fclkeler, yerler hakk\u0131ndaki eski ve gidilemez merak\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.
\n Co\u011frafyan\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 insano\u011flunun kendi \u00e7evresi ve ba\u015fka yerleri tan\u0131ma merak\u0131n\u0131n sonucunda olmu\u015ftur. Bu ki\u015fisel merak\u0131n co\u011frafya olarak nitelenebilecek \u00e7al\u0131\u015fmalar haline gelmesi M.\u00d6.1.y\u00fczy\u0131lda olmu\u015ftur. Bundan \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar d\u00fcnyan\u0131n tan\u0131nmas\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fclmesi, tasvirleriyle ilgili genel \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131. \u0130lk Yunan yaz\u0131mlar\u0131nda bu \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00fc\u00e7 grup halinde g\u00f6r\u00fclmektedir:<\/p>\n
\u00b7 Topografik Gelenek-yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn ve \u00fczerinde ya\u015fayan insanlar\u0131n tasviri.
\n \u00b7 Matematik ve Astronomik Gelenek-yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00e7e\u015fitli k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc.
\n \u00b7 Teolojik Gelenek-insan\u0131n yery\u00fcz\u00fcnde varolu\u015f nedeni hakk\u0131ndaki sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131n bulunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131.Topografik yaz\u0131mlar\u0131n t\u00fcm\u00fc Herodot\u2019un (yakla\u015f\u0131k M.\u00d6.485-425) Tarihler adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda birikmi\u015fti. De\u011fi\u015fik yerler ve insanlar hakk\u0131ndaki merak co\u011frafi bilgilerin artmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Topografik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yan\u0131nda yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fclmesi ve astronomi de geli\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Tales g\u00fcne\u015f sistemini incelemi\u015f \u00e7e\u015fitli \u00f6l\u00e7\u00fcmler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Pisagor d\u00fcnyan\u0131n bir ate\u015f etraf\u0131nda ba\u015fka g\u00f6k cisimleriyle birlikte d\u00f6nmekte oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f ve g\u00f6k cisimlerinin yuvarlak olma olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n daha fazla olaca\u011f\u0131 \u00fczerinde durmu\u015ftu. D\u00fcnyan\u0131n yuvarlakl\u0131\u011f\u0131 Plato (yakla\u015f\u0131k M.\u00d6.427-347) taraf\u0131ndan derinlemesine incelenerek ortaya konulmu\u015ftur. Topografik ve astronomik hesaplar teolojik gelenekle s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011flant\u0131l\u0131yd\u0131. D\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 taraf\u0131ndan bir yarat\u0131l\u0131\u015f amac\u0131 ve bir d\u00fczeni oldu\u011fu; \u00e7evrenin insan \u00fczerinde bir etkiye sahip oldu\u011fu ve insan\u0131n da \u00e7evreyi de\u011fi\u015ftirdi\u011fi inanc\u0131 vard\u0131.
\n Helenistik \u00c7a\u011f\u0131n sonuna do\u011fru, Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun g\u00fc\u00e7lenmesiyle co\u011frafi bilgiler de artmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Yunanl\u0131 Strabo\u2019nun (yakla\u015f\u0131k M.\u00d6.60-M.S.21) d\u00fcnyan\u0131n tasvirlerini i\u00e7eren 17 ciltlik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Geographia\u2019n\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131yla co\u011frafya \u201ckendi ya\u015fayan ifadesi\u201dni bulmu\u015ftur. Bundan sonra Plinius\u2019un (M.S.23-79) Do\u011fal Tarih adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00f6nemli bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. Burada yerk\u00fcre bir astronomik konum i\u00e7inde ele al\u0131narak \u201cd\u00fcnyan\u0131n ve elemanlar\u0131n\u0131n bir d\u00f6k\u00fcm\u00fc\u201d yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Batlamyus (M.S.90-168), Strabo ve Plinius\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na z\u0131t \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131nda belirli yerlerin \u00e7e\u015fitli \u00f6zelliklerinin hesaplanmas\u0131yla ilgili matematik \u00f6l\u00e7\u00fcmler (enlem, boylam vb.) a\u011f\u0131r basmaktad\u0131r. Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden, Avrupa\u2019da ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131 olan 15.yy\u2019da R\u00f6nesans \u00e7a\u011f\u0131na kadar uzun bir d\u00f6nem boyunca bat\u0131da \u00e7ok az co\u011frafi bilgi birikimi olmu\u015ftur. Bu y\u00fczden de Batlamyus\u2019un co\u011frafyayla ilgili kitab\u0131 1406\u2019da Latince olarak tekrar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda bile hala co\u011frafi bilginin en yetkili tek kayna\u011f\u0131 olarak kabul ediliyordu. 476\u2019da Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle Avrupa\u2019da \u201ckaranl\u0131k \u00e7a\u011f\u201da girmi\u015f, co\u011frafyas\u0131 da bundan etkilenmi\u015ftir. Bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma yok olmu\u015f ve de tahrip edilmi\u015ftir. Do\u011fu Asya\u2019da ise askeri fetih ama\u00e7l\u0131 co\u011frafi bilgiler artm\u0131\u015ft\u0131. Avrupa karanl\u0131k \u00e7a\u011f\u0131 ya\u015farken \u00c7in\u2019de geni\u015f bir co\u011frafi literat\u00fcr birikmi\u015fti. Haritac\u0131l\u0131k da b\u00fcy\u00fck ilerleme g\u00f6stermi\u015ftir.
\n \u0130slam dininin yay\u0131lmas\u0131yla co\u011frafya biliminde bir ba\u015fka b\u00fcy\u00fck gelenek ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Yunan ve Roma eserleri Arap\u00e7a\u2019ya terc\u00fcme edilmi\u015ftir. Yap\u0131lan fetihler, do\u011fuyla ticari ili\u015fkiler nedeniyle \u00c7in\u2019den gelen k\u00fclt\u00fcrel ve bilimsel etkiler co\u011frafi bilgilerin artmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Mekke\u2019ye yap\u0131lacak hac ziyaretleri i\u00e7in \u00e7e\u015fitli bilgilerin sa\u011flanmas\u0131 gerekli olmu\u015ftu. Bu sebeple say\u0131s\u0131z rehber haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130slam co\u011frafyac\u0131lar\u0131n\u0131n ilk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6ncekilerden yap\u0131lan al\u0131nt\u0131lardan olu\u015fuyordu. El Mukaddisi\u2019nin (M.S.945-988) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 gelmi\u015ftir. Yazd\u0131klar\u0131 tamamen kendi deneyimlerine dayan\u0131yordu. El \u0130drisi (1099-1180) Avrupa hakk\u0131nda bilgi toplam\u0131\u015f, d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer kesimleriyle birlikte bir harita haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Arap gezginleri aras\u0131nda en tan\u0131nan\u0131 \u0130bni Batuta\u2019d\u0131r (1304-1368). Hindistan, Anadolu, Bat\u0131 Afrika ile ilgili tasvirleri hem \u00e7ok ayr\u0131nt\u0131l\u0131 hem de \u00e7ok \u00f6nemlidir. \u0130slam co\u011frafyac\u0131lar\u0131 d\u00fcnya hakk\u0131nda topografik hesaplar ve kartografik tasvirler kadar, astronomik \u00e7al\u0131\u015fmalar da yapm\u0131\u015flard\u0131r.
\n 15.yy.\u2019\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda Avrupa\u2019daki r\u00f6nesans ve Ke\u015fifler \u00c7a\u011f\u0131 olarak bilinen k\u00fclt\u00fcrel yeniden uyan\u0131\u015fla birlikte Avrupa tekrar co\u011frafi bilginin merkezi haline geldi. Ara\u015ft\u0131rma ve fetihler yoluyla bilinen d\u00fcnyan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 iyice geni\u015fledi ve o kadar \u00e7ok yeni co\u011frafi bilgi Avrupa\u2019ya ta\u015f\u0131nd\u0131 ki Avrupal\u0131lar bunlar\u0131 kataloglama ya da organize etmek i\u00e7in yeni y\u00f6ntemler bulmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bu s\u0131rada esas olarak Almanya\u2019da modern co\u011frafya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. 1650\u2019de Bernhard Varen\u2019in Geographia Generalis adl\u0131 eserinin yay\u0131nlanmas\u0131 ile co\u011frafyan\u0131n \u015fekilsel olarak s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirlenmi\u015f ve co\u011frafya kozmografi teriminden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n 18.yy.\u2019\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda Almanya\u2019da co\u011frafi uygulama ve teoride ikinci bir at\u0131l\u0131m ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Anton Friedrich B\u00f6sching (1724-1793) Yeni D\u00fcnya Tasviri adl\u0131 eserinde yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn korografik ve topografik en do\u011fru tasvirini arama \u00e7abalar\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Bu eserdeki b\u00f6lgesel tasvirlere ilk kez n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fuyla ilgili istatistiklerin de kat\u0131lmas\u0131yla eser ayr\u0131 bir \u00f6nem kazan\u0131yordu. Alman filozofu Immanuel Kant\u2019\u0131n teorik d\u00fczeydeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 co\u011frafyan\u0131n gelecekteki geli\u015fmesi \u00fczerinde \u00e7ok etkili olmu\u015ftur. Ona g\u00f6re tarih olgular\u0131n zamanla ili\u015fkili olarak incelenmesi, yani kronoloji ise; co\u011frafya da olgular\u0131n mekanla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak incelenmesi yani korolojiydi. 1802\u2019de yay\u0131nlanan Fiziki Co\u011frafya adl\u0131 eserinde fiziksel co\u011frafyay\u0131 d\u0131\u015f duyular, insan\u0131 da i\u00e7 duyular i\u00e7inde tutarak \u00e7\u00f6z\u00fcml\u00fcyordu. Bu iki t\u00fcr duyu oluyla elde edilen alg\u0131lar insan\u0131n d\u00fcnyaya ili\u015fkin t\u00fcm ampirik bilgisini sa\u011fl\u0131yordu. Kant, co\u011frafyay\u0131 mekansal kal\u0131plar\u0131n \u2013bir yerden di\u011ferine olan benzerlik ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131n- incelenmesi olarak, yani bug\u00fcnk\u00fc anlay\u0131\u015fa yak\u0131n bir \u015fekilde tan\u0131mlad\u0131.
\n 19.yy. boyunca bilimsel co\u011frafya olaylar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131\u015f nedenlerini ara\u015ft\u0131rarak her zamankinden \u00e7ok daha canl\u0131 bir \u015fekilde geli\u015fme olana\u011f\u0131 bulmu\u015ftu. Bu s\u0131rada iki Alman bilim adam\u0131 Alexander von Humboldt ve Karl Ritter \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile modern co\u011frafyan\u0131n temellerini atm\u0131\u015f ve eski tasvirci co\u011frafya ile modern analitik co\u011frafya aras\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f olu\u015fturmu\u015flard\u0131r.
\n Humboldt, geni\u015f seyahatler yapm\u0131\u015f, fiziki co\u011frafyan\u0131n yan\u0131nda, insan\u0131n ekolojik sistemin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu inanc\u0131n\u0131 da ortaya koymu\u015ftu. Co\u011frafyaya as\u0131l katk\u0131s\u0131 \u201cneden ve etki\u201d ili\u015fkisine dikkat \u00e7ekmesiyle olmu\u015ftur. Baz\u0131 fiziksel olaylar\u0131n mekansal a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131rken co\u011frafyay\u0131 ke\u015ffetmi\u015ftir. Daha \u00e7ok olgular\u0131n d\u00fczeni ve s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131yla ilgilenmi\u015ftir. Tutkulu bir bitkibilimci olarak da co\u011frafyaya do\u011fa bilimlerinin s\u0131n\u0131fland\u0131rma y\u00f6ntemini getirmi\u015ftir.
\n Ritter, be\u015feri co\u011frafyaya bir bilim ruhu kazand\u0131rm\u0131\u015f ve insanlar\u0131n mekansal davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yasalarla a\u00e7\u0131klanabilece\u011fine inanm\u0131\u015ft\u0131. Tarihten esinlenmi\u015ftir. \u201cDo\u011fa ve Tarih\u201d s\u00fcrekli birbirine ba\u011flanan, d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin durmaks\u0131z\u0131n gidip-geldi\u011fi iki terimdi. 19 ciltlik muazzam eseri Die Erdkunde (Co\u011frafya) ile \u00fcn yapm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Humboldt ve Ritter modern akademik co\u011frafyan\u0131n kurucusu, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz co\u011frafyas \u0131n\u0131n \u201cb\u00fcy\u00fckbabalar\u0131\u201d say\u0131lmaktad\u0131r.
\n 1859\u2019da Charles Robert Darwin\u2019in (1809-1882) T\u00fcrlerin K\u00f6keni adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131yla Humboldt ve Ritter d\u00f6nemiyle bir sonraki ba\u011flant\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Evrim teorisi 19.yy.\u2019\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131 boyunca yava\u015f yava\u015f benimsendi\u011finde, co\u011frafyac\u0131lar \u201cinsanlar ve onlar\u0131 \u00e7evreleyen ortamlar\u0131n\u0131n y\u00fczy\u0131llar boyunca yerden yere ve zamana g\u00f6re de\u011fi\u015fti\u011fini, bir evrim ge\u00e7irdi\u011fini\u201d kabul etmi\u015fler ve Darwin\u2019in do\u011fal se\u00e7im \u00fczerine olan g\u00f6r\u00fc\u015flerinden de genel bir \u201cinsan-yer ili\u015fkisi\u201d teorisinin \u00e7\u0131kar\u0131labilece\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi.19.yy.sonu ve 20.yy. ba\u015flar\u0131nda baz\u0131 co\u011frafyac\u0131lar insan faaliyetlerinin ve ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n fiziki \u00e7evre taraf\u0131ndan kontrol edildi\u011fi sonucuna varm\u0131\u015flard\u0131. \u0130nsanlar ve habitatlar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7evreci determinizm olarak an\u0131lan bu yorum \u00f6zellikle Amerikal\u0131 co\u011frafyac\u0131lar aras\u0131nda 1920\u2019ler \u00f6ncesinde \u00e7ok tutulmu\u015ftu. Co\u011frafyac\u0131 Friedrich Ratzel\u2019in bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn yay\u0131lmas\u0131nda rol\u00fc b\u00fcy\u00fck olmakla birlikte, \u00e7evreci determinizm en \u00e7ok ba\u015fka \u00fc\u00e7 co\u011frafyac\u0131n\u0131n ad\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015ftiremple, Huntington ve Demolins.
\n Bu s\u0131rada Fransa\u2019da \u00e7evreci eterminizmden etkilenmeyen co\u011frafyac\u0131lar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Paul Vidal de la Blache\u2019nin \u00f6nderli\u011findeki Frans\u0131z co\u011frafyac\u0131lar be\u015feri co\u011frafyada \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015flar ve fiziksel \u00e7evrenin insana, kendi habitat\u0131n\u0131 kullanma yolunu se\u00e7ebilece\u011fi \u00e7ok \u00e7e\u015fitli f\u0131rsatlar sundu\u011fu sonucuna varm\u0131\u015flard\u0131.
\n 1920\u2019lerde ABD\u2019de de \u00e7evreci determinizm \u015fiddetle ele\u015ftirilmeye ve alternatif fikirler ileri s\u00fcr\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Deterministlerin d\u00fcnyaya yaln\u0131zca bir sebep ve etki \u015feklinde bakt\u0131klar\u0131 ve insanla \u00e7evresi aras\u0131ndaki ili\u015fkiyle ilgili sorulara cevaplar\u0131n\u0131n \u00f6nceden belirlenmi\u015f ve hep ayn\u0131 oldu\u011funa i\u015faret ediliyordu.
\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de be\u015feri co\u011frafyada insan-\u00e7evre ili\u015fkisinde ba\u015fl\u0131ca iki yakla\u015f\u0131m a\u00e7\u0131k olarak g\u00f6zlenmektedir. 1.\u0130nsan\u0131n \u00e7evre ile ili\u015fkilerinin incelenmesi ve 2.insan\u0131n mekan\u0131 nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131 ve d\u00fczenledi\u011finin incelenmesi. Bunlar, b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131n birbiriyle ili\u015fkili oldu\u011fu bir i\u015flevsel b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7indeki iki sistem ya da yap\u0131 olarak kabul edilebilirler. \u0130nsan\u0131n \u00e7evre ile ili\u015fkilerinin incelenmesinde, co\u011frafyac\u0131, i\u00e7inde insan ile \u00e7evrenin birbirini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak etkiledi\u011fi ekolojik sistemin \u015fekil ve yap\u0131s\u0131n\u0131 esas al\u0131r. \u0130kincisinde, yani insan\u0131n mekan\u0131 kullanma ve d\u00fczenlemesinin incelenmesinde ise co\u011frafyac\u0131 bu kez insan\u0131n ekonomik, toplumsal ve siyasal faaliyetleri yoluyla birbiriyle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkilenme i\u00e7inde bulundu\u011fu mekansal sistemin \u015fekil ve yap\u0131s\u0131n\u0131 inceler.
\n Yak\u0131n y\u0131llarda insan bilimlerinin geleneksel temel bilimlerle yeniden yap\u0131lanmay\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131 bir m\u00fccadele i\u00e7ine girdi\u011fi g\u00f6zlenmektedir. Bu co\u011frafyaya Schaefer (1953) ile giren ve \u00e7ok taraftar bulan pozitivizm olarak an\u0131lan ak\u0131md\u0131r.
\n Son y\u0131llar\u0131n, co\u011frafyada da hissedilen, moda ak\u0131m\u0131 post-modernizmde ise matematik kesinlik yoktur; ge\u00e7mi\u015fteki g\u00f6r\u00fc\u015flerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 reddetmeyi i\u00e7ine alan bir ak\u0131m oldu\u011fu i\u00e7in baz\u0131 bak\u0131mlardan bu terimin yeni ve farkl\u0131 olan her\u015fey i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131 moda haline gelmi\u015ftir. Soja (1989), Harvey (1989) ve Cooke (1990) taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f yak\u0131n zamanl\u0131 \u00fc\u00e7 co\u011frafya kitab\u0131 en az\u0131ndan bu konudaki tart\u0131\u015fmalar\u0131n ana hatlar\u0131n\u0131 izmektedir.1950\u2019lerden sonra \u201ctoplumsal yap\u0131n\u0131n ve insan unsurunun rol\u00fcn\u00fcn \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden vurgulanmas\u0131\u201d olan yap\u0131salc\u0131l\u0131k ve insan deneyimlerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alan ve co\u011frafyay\u0131 be\u015feri bir bilim dal\u0131 olarak niteleyen h\u00fcmanizm ak\u0131mlar\u0131 olu\u015fmu\u015ftur. B\u00f6ylece co\u011frafya pozitivizm, h\u00fcmanizm ve yap\u0131salc\u0131l\u0131k olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 par\u00e7aya ayr\u0131lm\u0131\u015f oldu. Fakat co\u011frafyac\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu kendilerini bu \u00fc\u00e7 epistemolojiden birine ait gibi g\u00f6rm\u00fcyorlard\u0131.
\n 1980\u2019lerde co\u011frafyan\u0131n insanla ilgili konularla a\u00e7\u0131k ya da kapal\u0131 ili\u015fkisi \u00fczerine yorumlar artm\u0131\u015f, 1990\u2019larda da co\u011frafyac\u0131lar\u0131n en tuttuklar\u0131 konular\u0131 do\u011frudan insanla ilgili olanlar olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n
CO\u011eRAFYA \u0130LE \u015eEH\u0130R VE B\u00d6LGE ALANLAMASI ARASINDAK\u0130 \u0130L\u0130\u015eK\u0130<\/p>\n
Tarih boyunca d\u00fcnya n\u00fcfusunun \u00e7o\u011fu hep k\u0131rsal alanlarda ya\u015fam\u0131\u015flarsa da \u015fehirlerde 5000 y\u0131ldan beri var olan ve sanayi devriminden beri var olan ve hem b\u00fcy\u00fckl\u00fck hem say\u0131ca muazzam bir geli\u015fme i\u00e7ine giren yerle\u015fmeler olmu\u015flard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re de \u015fehirler daima medeniyetin \u0131\u015f\u0131k ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 karanl\u0131k ve so\u011fuk d\u00fcnyaya yayan ate\u015fi olmu\u015flard\u0131r. 1994 \u00fcn mart\u0131nda d\u00fcnya \u015fehirsel ve k\u0131rsal n\u00fcfusunun e\u015fit hale geldi\u011fi ve \u015fehirsel n\u00fcfusun k\u0131rsal n\u00fcfusu ge\u00e7meye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 uzmanlarca a\u00e7\u0131kland\u0131.
\n \u015eehirle\u015fme hareketleri sanayi tekni\u011findeki yeniliklerden sonra b\u00fcy\u00fck boyutlar kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sebepten dolay\u0131 \u015fehirler esas itibariyle 21. asr\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Son y\u0131llarda co\u011frafyac\u0131lar gittik\u00e7e artan derecede \u015fehir ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na ve \u015fehirlerin meselelerine dikkatlerini \u00e7evirmi\u015flerdir. B\u00f6ylece \u015fehirlere ait bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n bir \u00e7o\u011fu do\u011frudan do\u011fruya bir\u00e7o\u011fu \u015fehir co\u011frafyas\u0131 ile ilgilidir; di\u011fer baz\u0131lar\u0131 ise \u015fehir planlamas\u0131, \u015fehir idaresi pazarlama gibi konular\u0131 kapsamakta ve bu meslek dallar\u0131na co\u011frafi g\u00f6r\u00fc\u015flerin b\u00fcy\u00fck ve faydal\u0131 katk\u0131lar\u0131 olmaktad\u0131r. \u015eehir co\u011frafyas\u0131, \u015fehir sahalar\u0131ndaki t\u00fcm faaliyetlerle ilgilenmektedir. Bu faaliyetler topraktan faydalanma, ticaret ve sanayi gibi \u00e7e\u015fitli meslek gruplar\u0131n\u0131 i\u00e7ine almaktad\u0131r. B\u00f6ylece \u015fehir co\u011frafyas\u0131n\u0131n indirgendi\u011fi esas konu, co\u011frafyas\u0131n\u0131n di\u011fer b\u00fct\u00fcn dallar\u0131nda oldu\u011fu gibi insand\u0131r ve insan ile insan faaliyetleri ve yery\u00fcz\u00fc aras\u0131ndaki faaliyetleri ncelemektir.
\n \u015eehir co\u011frafyas\u0131, bir taraftan \u015fehir sahalar\u0131 dahilinde mevcut olan bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 m\u00fcnasebetleri konu edinmekte, di\u011fer taraftan \u015fehir sahalar\u0131 ile k\u0131rsal alanlar aras\u0131ndaki iki tarafl\u0131 hizmetleri ara\u015ft\u0131rmakt\u0131r.
\n \u00d6zellikle bir \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 tabi \u00e7evre \u015fartlar\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermekte, \u015fehirlerde fiziksel ve k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015fmelerin bu etmenlere ba\u011fl\u0131 olarak meydana geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Ancak be\u015ferin kendisi en \u00f6nemli muhit \u015fart\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn teknik geli\u015fmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, tabii muhit insana tahakk\u00fcm etmekten \u00e7ok, onun hizmetine girmi\u015ftir. B\u00f6ylece art\u0131k \u015fehirlerin bulundu\u011fu saha dahilindeki tarihi, i\u00e7timai, iktisadi ve siyasi esaslar daha \u00f6nem kazanm\u0131\u015f bulunmakta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ge\u00e7mi\u015fte co\u011frafya farkl\u0131 kimselere farkl\u0131 zamanlarda farkl\u0131 \u015feyler ifade etmi\u015fti \u015fimdi de farkl\u0131 \u015feyler ifade etmektedir. Baz\u0131lar\u0131nda uzak yerler ile ilgili imajlar uyand\u0131r\u0131p, hi\u00e7 kimsenin gitmedi\u011fi yerlere giden cesur ka\u015fifleri hat\u0131rlat\u0131rken; di\u011fer baz\u0131lar\u0131 i\u00e7inde co\u011frafyac\u0131, d\u00fcnyan\u0131n en uzun nehirleri, en y\u00fcksek da\u011flar\u0131, en b\u00fcy\u00fck \u015fehirleri hakk\u0131nda ansiklopedik bilgidir. Co\u011frafya en eski inceleme alanlar\u0131ndan birisidir. \u0130lk …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2831,3402,3904,2107,135,3906,1343,3738,3905],"class_list":["post-1362","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-astronomi","tag-cografya","tag-cografyanin-ortaya-cikisi","tag-dunya","tag-islam","tag-roma-imparatorlugu","tag-ronesans","tag-tales","tag-topografi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1362","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1362"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1362\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}