Piri Reis taraf\u0131ndan \u00e7izilmi\u015f Marmaris ve Rodos haritas\u0131
\nHarita, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn veya bir par\u00e7as\u0131n\u0131n matematiksel form\u00fcllerden yararlan\u0131larak belirli oranlarda k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcl\u00fcp simge, renk ve baz\u0131 \u00f6zel i\u015faretlerle bir d\u00fczlem \u00fczerine \u00e7izilmi\u015f tasla\u011f\u0131d\u0131r.
\n Haritan\u0131n temel i\u015flevi, b\u00f6lgenin topografyas\u0131 ya da ili\u015fkili di\u011fer konularda, jeolojisi, jeomorfolojisi, iklimi, trafi\u011fi, yeralt\u0131 kaynaklar\u0131, de\u011fi\u015fik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan ekonomisi vb. hakk\u0131nda bilgi vermektir. Bu haliyle harita, insandan (haritay\u0131 \u00fcreten kartograf) insana (harita kullan\u0131c\u0131s\u0131) mek\u00e2nsal referansl\u0131 bilgi aktaran, genel olarak bas\u0131l\u0131 bir ileti\u015fim arac\u0131d\u0131r. Harita, Uluslararas\u0131 Kartograya Birli\u011fi taraf\u0131ndan son olarak 1991 y\u0131l\u0131nda tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Haritalar\u0131n, \u00fclkenin de\u011fi\u015fik ama\u00e7l\u0131 kalk\u0131nmas\u0131nda ve ta\u015f\u0131nmaz mal hukukunda kullan\u0131lmak \u00fczere \u00fcretilmesi genellikle devletin temel g\u00f6revlerinden biridir. Bu nedenle \u00fclkemizde de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli topografik i\u00e7erikli haritalar devlet eliyle \u00fcretilir, ya da ihale yoluyla \u00f6zel firmalar\u0131n \u00fcretmesi sa\u011flan\u0131r. 1: 5.000 \u00f6l\u00e7e\u011fine kadar ta\u015f\u0131nmaz mal hukukunda hizmet verecek haritalar orijinal yer \u00f6l\u00e7\u00fcmleri ya da fotogrametrik y\u00f6ntemlerle Ba\u015fbakanl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 “Tapu ve Kadastro Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc” sorumlulu\u011funda \u00fcretilir ve g\u00fcncellenir. Belediye hizmeti verilen yerle\u015fim merkezlerinde \u00f6zellikle teknik alt yap\u0131 tesislerinin projelendirilmesinde kullan\u0131lan haritalar ise yerel y\u00f6netimler taraf\u0131ndan, yine \u00f6zel firmalara ihale y\u00f6ntemiyle \u00fcrettirilir.<\/p>\n
Harita \u00d6l\u00e7e\u011fi
\n Harita \u00fczerinde belli iki nokta aras\u0131ndaki uzakl\u0131\u011f\u0131n, yery\u00fcz\u00fcndeki ayn\u0131 noktalar aras\u0131ndaki uzakl\u0131\u011fa oran\u0131d\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, ger\u00e7ek uzunluklar\u0131 harita \u00fczerine aktar\u0131rken kullan\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fcltme oran\u0131d\u0131r.
\n \u00d6rne\u011fin: Bo\u011faz K\u00f6pr\u00fcs\u00fc’n\u00fcn ger\u00e7ekte 1.074 metre olan iki aya\u011f\u0131 aras\u0131 uzakl\u0131k, \u00f6l\u00e7e\u011fi bilinmeyen bir haritada yakla\u015f\u0131k 0,5 cm g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n
Buna g\u00f6re haritan\u0131n \u00f6l\u00e7e\u011fi yakla\u015f\u0131k 1\/100.000’dir.<\/p>\n
Harita Bilgileri <\/p>\n
Pafta \u0130ndeksi
\n Pafta indeksi, haritan\u0131n, haritas\u0131 oldu\u011fu b\u00f6lgenin kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan konumunun alg\u0131lanabilmesi i\u00e7in genel bir harita \u00fczerinde bir \u00e7er\u00e7eve ile, bazen di\u011fer harita paftalar\u0131 ile kom\u015fuluklar\u0131n\u0131 da g\u00f6stererek haritan\u0131n kapsad\u0131\u011f\u0131 alan ve nerenin haritas\u0131 oldu\u011fu hakk\u0131nda bilgi veren bir k\u00fc\u00e7\u00fck haritad\u0131r.
\n Uzunluk \u00d6l\u00e7e\u011fi (\u00c7izgisel \u00d6l\u00e7ek) ve E\u011fim \u00d6l\u00e7e\u011fi
\n Uzunluk \u00f6l\u00e7e\u011fi, \u00e7izgisel \u00f6l\u00e7ek olarak da tan\u0131mlan\u0131r. Harita \u00fczerinde temsil etti\u011fi mesafenin arazide ger\u00e7ekte hangi uzunlu\u011fa kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fini g\u00f6sterir. \u00c7izgisel \u00f6l\u00e7ek \u00fczerindeki rakamlar\u0131n hangi \u00f6l\u00e7\u00fc biriminde oldu\u011fu (km, m, mil vb). \u00dclkemizdeki haritalarda \u00e7izgisel \u00f6l\u00e7ek birimi genelde m ve km biriminde verilir. Baz\u0131 \u00fclkelerde mil kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr haritalarda genelde iki birim i\u00e7in iki ayr\u0131 \u00f6l\u00e7ek \u00e7izgisi kullan\u0131larak farkl\u0131 birimlerle \u00e7al\u0131\u015fmaya al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan kullan\u0131c\u0131lar\u0131 i\u00e7in kolayl\u0131k sa\u011flan\u0131r. E\u011fim \u00f6l\u00e7e\u011fi ise y\u00fckseklik g\u00f6sterimlerinin \u00f6l\u00e7e\u011fini ifade eder, ancak \u00e7o\u011fu topografik haritada kullan\u0131lmamaktad\u0131r.
\n Harita \u00c7er\u00e7evesi
\n Harita \u00e7er\u00e7evesi \u00fczerinde haritan\u0131n bulunan koordinat bilgileri, koordinat a\u011f\u0131 ile kesi\u015fti\u011fi yerde rakam olarak yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli haritalarda sadece \u00e7izgisel dakika, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli haritalarda \u00e7izgisel derece ve 30 dakika aral\u0131\u011f\u0131nda verilir. Koordinat bilgileri \u00f6zellikle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde GPS ve haritay\u0131 birlikte kullanan ya da haritadan koordinat okumas\u0131 yapan kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bunun i\u00e7in koordinat \u00e7izgileri aras\u0131nda kalan noktalar\u0131n hassas koordinat hesab\u0131n\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki cetvel kullan\u0131l\u0131r.
\n Sapma A\u00e7\u0131s\u0131 (Deklinasyon) Hesab\u0131
\n Topografik haritalar\u0131n \u00fcst k\u0131sm\u0131 daima kuzeyi g\u00f6sterir. Koordinat a\u011f\u0131, co\u011frafi kuzeyi g\u00f6sterir. Haritay\u0131 araziyle \u00e7ak\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kullan\u0131lan pusula ise magnetik kuzeyi g\u00f6sterir. Magnetik kuzey ile co\u011frafi kuzey aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir mesafe vard\u0131r ve bu fark haritalarda g\u00f6z ard\u0131 edilirse tespit hatalar\u0131na sebep olur. Magnetik kuzey her y\u0131l belli bir miktar hareket etmektedir. A\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde 1600 \u2013 2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda magnetik kuzeyin yer de\u011fi\u015ftirme miktar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.
\n Haritalar yap\u0131ld\u0131klar\u0131 anda g\u00fcncelliklerini yitirdikleri ve magnetik kuzey de her y\u0131l belli bir miktarda yer de\u011fi\u015ftirdi\u011fi i\u00e7in, magnetik kuzey ile co\u011frafi kuzey aras\u0131ndaki fark mutlaka harita sayfas\u0131 i\u00e7inde bir bilgi olarak belirtilir. Y\u0131ll\u0131k deklinasyon fark\u0131 da kullan\u0131c\u0131n\u0131n haritan\u0131n \u00fcretim y\u0131l\u0131 ile haritan\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anda i\u00e7inde bulunulan y\u0131l aras\u0131ndaki fark oran\u0131nda eklenerek ya da \u00e7\u0131kar\u0131larak g\u00fcncel deklinasyonun elde etmesine olanak verir.
\n Jeodezik Esaslar
\n Genelde ulusal harita \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda kullan\u0131l\u0131rlar. M\u00fchendislik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda altl\u0131k olarak haz\u0131rlanan \u00f6zel ama\u00e7l\u0131 haritalarda bu t\u00fcr \u00f6zel bilgiler hesap hassasiyeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Nirengi \/ Nivelman \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktalar\u0131, fotogrametrik belgeleme y\u00f6ntemleri, hava foto\u011fraflar\u0131na ait bilgiler, hata aral\u0131\u011f\u0131 di\u011fer kartografik kaynaklar vb. bu bilgiler aras\u0131nda say\u0131labilir.
\n Elipsoid, Projeksiyon ve Datum bilgisi
\n Datum, herhangi bir noktan\u0131n yatay ve d\u00fc\u015fey konumunu tan\u0131mlamak i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7 al\u0131nan referans y\u00fczeyidir. Datum, Yer\u2019in \u015feklini ve boyutunu tan\u0131mlayan bir referans sistemidir. Yatay datum: Koordinatlar i\u00e7in referans al\u0131nan ba\u015flang\u0131\u00e7 y\u00fczeyi D\u00fc\u015fey datum: Y\u00fckseklikler i\u00e7in referans al\u0131nan ba\u015flang\u0131\u00e7 y\u00fczeyi Bir datum; elipsoidi, enlem-boylam oryantasyonu ve fiziksel bir orijin ile tan\u0131mlan\u0131r.
\n \u00d6rn: Lambert Kesen Konik Datum: WGS 84
\n G\u00fcney Paralel Dairesi:\u2026.
\n Kuzey Paralel Dairesi:\u2026..
\n Orta Paralel Dairesi:\u2026\u2026.
\n Dilim Orta Meridyeni:\u2026..
\n Bilgi A\u011f\u0131
\n Haritalar i\u00e7erisinde aranan bir bilgiye kullan\u0131c\u0131n\u0131n kolay ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan konumlar\u0131 harfler ve rakamlara kar\u015f\u0131l\u0131k gelen (Nazar Tepe D 4 gibi) karelerden olu\u015fan bir sistemdir. Bu sistem bir liste ile birlikte kullan\u0131l\u0131r. Haritan\u0131n yan\u0131nda, arkas\u0131nda ya da birlikte kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir kitap\u00e7\u0131k i\u00e7erisinde \u00f6zel noktalar\u0131n bir listesi harita i\u00e7erisinde bu sistem yard\u0131m\u0131 ile bulunur. \u00d6zellikle turistik ama\u00e7l\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan haritalarda yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131rlar. Bu a\u011f bazen harita koordinat a\u011f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ikinci bir a\u011f olarak \u00e7izilebilirken, koordinat a\u011f\u0131 da aralara numara ve harfler verilerek bu ama\u00e7la kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n Ek haritalar, Ta\u015fan G\u00f6sterimler, A\u00e7\u0131klamalar
\n Haritan\u0131n, harita ka\u011f\u0131d\u0131na s\u0131\u011fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda bazen problemler olur. \u00d6zellikle \u00fclke haritalar\u0131nda (atlaslarda) ka\u011f\u0131da harita tam oturmu\u015fken, \u00fclkeye ait olan ve harita kadraj\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan bir aday\u0131 kadraj i\u00e7ine almak i\u00e7in \u00e7er\u00e7eveyi b\u00fcy\u00fctmek yerine, adaya ait olan harita, ilgili \u00fclke haritas\u0131 i\u00e7ine uygun bir yere yerle\u015ftirilir.
\n Di\u011fer
\n Haritalar i\u00e7erisinde ayr\u0131ca kullan\u0131c\u0131 i\u00e7in faydal\u0131 olabilecek olan bilgiler de verilir. \u00d6zellikle turistik cep haritalar\u0131nda harita d\u0131\u015f\u0131nda kalan veya haritan\u0131n arka sayfas\u0131nda rehber bilgiler verilir. Baz\u0131 \u00fclkeler taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan askeri ama\u00e7l\u0131 haritalarda da ayn\u0131 ama\u00e7la harita etraf\u0131nda kullan\u0131c\u0131ya ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler verildi\u011fi bilinmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Piri Reis taraf\u0131ndan \u00e7izilmi\u015f Marmaris ve Rodos haritas\u0131 Harita, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn veya bir par\u00e7as\u0131n\u0131n matematiksel form\u00fcllerden yararlan\u0131larak belirli oranlarda k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcl\u00fcp simge, renk ve baz\u0131 \u00f6zel i\u015faretlerle bir d\u00fczlem \u00fczerine \u00e7izilmi\u015f tasla\u011f\u0131d\u0131r. Haritan\u0131n temel i\u015flevi, b\u00f6lgenin topografyas\u0131 ya da ili\u015fkili di\u011fer konularda, jeolojisi, jeomorfolojisi, iklimi, trafi\u011fi, yeralt\u0131 kaynaklar\u0131, de\u011fi\u015fik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan ekonomisi vb. hakk\u0131nda bilgi vermektir. Bu …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[4109,4110,4106,4004,4107,4108],"class_list":["post-1448","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-harita-bilgileri","tag-harita-cercevesi","tag-harita-nedir","tag-harita-olcegi","tag-piri-reis","tag-rodos-haritasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1448","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1448"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1448\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1448"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1448"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1448"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}