1. TOPRAK OLU\u015eUMUNDAK\u0130 AYRI\u015eMA OLAYLARI
\n1.1. Oksidasyon : Ayr\u0131\u015fma esnas\u0131nda mineral atomlar\u0131n bile\u015fiminde bulunan elektronlar\u0131n eksilmesi veya kaybedilmesiyle meydana gelen kimyasal olaya oksidasyon denir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle bir elementteki oksijen miktar\u0131n\u0131n artmas\u0131 veya oksijenin di\u011fer elementlerle birle\u015fmesidir. Oksidasyonla bir elementin oksijenle birle\u015ferek yeni bile\u015fikler meydana gelmektedir.
\nOksitlenme toprak olu\u015fumunda \u00f6nemli bir yer i\u015fgal eder. Demir, s\u00fclf\u00fcr, silikat ve karbonat ihtiva eden katyonlarda oksitlenme cereyan eder. Bunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesini ve dolay\u0131s\u0131yla \u00e7e\u015fitli renkler almas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
\u0130ndirgeme veya red\u00fcksiyon olay\u0131na gelince \u00f6zellikle topra\u011f\u0131n alt horizonlar\u0131nda havalanman\u0131n az, suyun fazla veya topra\u011f\u0131n su ile doygun oldu\u011fu hallerde oksidasyonun tersi olan indirgenme olay\u0131 meydana gelmektedir. B\u00f6ylece red\u00fcksiyon okside olmu\u015f bile\u015fiklerin oksijenlerini kaybetmesi veya elementlerin elektron kazanmas\u0131 olay\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Devam eden red\u00fcksiyon \u015fartlar\u0131 yava\u015f hareket eden sularla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r ve eriyikteki y\u0131kanmay\u0131 artt\u0131r\u0131r ve demir uzakla\u015f\u0131r. Red\u00fcksiyon durumunda topraklarda Fe, Mg ve Al de\u011fi\u015febilir katyonlar\u0131 geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde serbest hale ge\u00e7er. Su ile doygun olan topraklarda hidrojen konsantrasyonu artar ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da topra\u011f\u0131n pH de\u011feri d\u00fc\u015fer. Nemli \u015fartlarda red\u00fcksiyon olaylar\u0131 hakimken, kurak \u015fartlarda oksidasyon h\u00fck\u00fcm s\u00fcrer.<\/p>\n
1.2. Hidrasyon : Kayay\u0131 olu\u015fturan mineral ve elementlerin su ile birle\u015fmesi sonucunda meydana gelen kimyasal olana hidrasyon denir. Bu olay s\u0131cak ve nemli b\u00f6lgelerde daha aktif olarak meydana gelmektedir. \u015e\u00f6yle ki; kayalar\u0131 olu\u015fturan feldspatlar, amfiboller, piroksen ve mikalar su ile temas ettiklerinde, suyu b\u00fcnyesine al\u0131rlar. B\u00f6ylece suyun minerallerin b\u00fcnyesine kimyasal girmeleri ile hacim art\u0131\u015f\u0131 meydana gelmekte ve kayalar\u0131n a\u015f\u0131nmaya kar\u015f\u0131 diren\u00e7leri azalmaktad\u0131r. Bu durum ise fiziksel ve kimyasal a\u015f\u0131nmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Hidrate olmu\u015f mineraller sertli\u011fini ve parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybederler.<\/p>\n
Dehidrasyona gelince, hidrasyonla meydana gelen ayr\u0131\u015fma \u00fcr\u00fcnleri kuruduklar\u0131nda b\u00fcnyelerindeki suyu kaybederek dehidrasyona u\u011framaktad\u0131rlar.<\/p>\n
1.3. Hidroliz : Suyun b\u00fcnyesindeki H ve OH iyonlar\u0131ndan H iyonunun, kaya ve topraktaki alkali metallerin yerine girmesi ile meydana gelen olaya hidroliz denir. Bu bak\u0131mdan hidroliz olay\u0131nda aktif rol\u00fc, h iyonu ve onun aktivitesi oynamaktad\u0131r. Bu olay \u00f6zellikle kuvvetli bazik ortamlardaki mineraller \u00fczerinde tesirli olmaktad\u0131r. Perkolasyon suyu topra\u011f\u0131 ne kadar \u00e7ok y\u0131k\u0131yorsa hidroliz olay\u0131 da o nispette artmaktad\u0131r. Hidroliz sonucu olu\u015fan \u00fcr\u00fcnler bitkiler taraf\u0131ndan besin maddeleri halinde al\u0131nmakta ve kolloidler taraf\u0131ndan \u00e7ekilmektedir.<\/p>\n
1.4. Karbonasyon : Karbonasyon, bir mineral ile karbonat veya bikarbonat iyonlar\u0131n\u0131n birle\u015fmesidir. Karbonasyon olay\u0131 sonucunda eriyebilir haldeki bikarbonatlar te\u015fekk\u00fcl etmekte ve bu eriyikler, nispeten zay\u0131f asit reaksiyon g\u00f6steren eriyiklerden daha fazla eritici \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc g\u00fcce sahiptir.<\/p>\n
2. PEDOJENEZDEK\u0130 OLAYLAR
\n2.1. Podzolle\u015fme : Podzol, so\u011fuk ve nemli iklim b\u00f6lgelerinde i\u011fne ve geni\u015f yaprakl\u0131 orman \u00f6rt\u00fcs\u00fc alt\u0131nda te\u015fekk\u00fcl eden bir toprakt\u0131r. Ya\u011f\u0131\u015f fazla oldu\u011fu i\u00e7in A horizonunda y\u0131kanma B horizonunda birikme h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmektedir. Toprak y\u00fczeyinde genellikle mineral toprak kat\u0131ndan kesin bir s\u0131n\u0131rla ayr\u0131lan humus tabakas\u0131ndan kaynaklanan organik asitler topraktan s\u0131zan sularla alt taraflara do\u011fru hareket etti\u011finde, mineral toprak maddesindeki demir ve al\u00fcminyum oksitleri y\u0131kay\u0131p ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ancak toprak i\u00e7erisindeki silisin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 y\u0131kanmadan kurtulup \u00fcst horizonda kalmaktad\u0131r. Bu da topra\u011f\u0131n soluk bir boz renk almas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Rus\u00e7a pod alt\u0131, zola da k\u00fcl manas\u0131na gelmekte olup k\u00fcl renkli topraklar anlam\u0131ndad\u0131r. Bu topraklar\u0131n alt horizonlar\u0131nda hard pan ad\u0131 verilen sert tabakalar olu\u015fmaktad\u0131r. Bu sert tabakalar \u00e7o\u011fu zaman bitki k\u00f6klerinin ilerlemesini zorla\u015ft\u0131rmakta bu nedenle de buralarda bitki geli\u015fmesi zorla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
Podzolle\u015fmenin meydana gelebilmesi i\u00e7in; organik maddenin birikmesini sa\u011flayan so\u011fuk \u2013 serin ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 iklim, bilhassa i\u011fne yaprakl\u0131lardan ibaret orman \u00f6rt\u00fcs\u00fc, ana materyalin ince b\u00fcnyeli ve kire\u00e7li olmamas\u0131 ile suyun hareketini engelleyecek y\u00fcksek taban suyunun olmamas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
Podzolle\u015fme olay\u0131n\u0131n etkili oldu\u011fu topraklar ise, podzol, gri kahverengi podzolik, kahverengi podzolik, k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131 podzolik, sar\u0131 podzolik baz\u0131 preri tundra topraklar\u0131d\u0131r. <\/p>\n
2.2. Lateritle\u015fme : Lateritle\u015fme, \u00f6zellikle tropikal ve subtropikal b\u00f6lgelerde fazla ya\u011f\u0131\u015f ve s\u0131cakl\u0131k \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda meydana gelen yo\u011fun bir ayr\u0131\u015fma sonucunda toprak y\u00fczeyindeki silisin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u0131kanmas\u0131 ve demir ile al\u00fcminyum oksit\u00e7e zengin bir killi materyalin kalmas\u0131 ile karakterize edilmektedir. Genel olarak tropikal b\u00f6lgelerde g\u00fcr bir vejetasyon \u00f6rt\u00fcs\u00fc bulunmas\u0131na ra\u011fmen, toprak y\u00fczeyinde humus ya hi\u00e7 yok ya da \u00e7ok azd\u0131r. Bunu nedeni toprak y\u00fczeyine intikal eden organik art\u0131klar organizmalar taraf\u0131ndan \u00e7ok \u00e7abuk olarak par\u00e7alanmakta ve fazla ya\u011f\u0131\u015f nedeniyle topraktan y\u0131kanarak uzakla\u015fmaktad\u0131rlar. Bunun yan\u0131nda toprakta bulunmas\u0131 gereken Ca, Na, K ve Mg gibi \u00e7\u00f6z\u00fclebilir bazlar da topraktan \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde ar\u0131nm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Bu topraklarda ayr\u0131\u015fman\u0131n son safhas\u0131nda k\u0131rm\u0131z\u0131 veya sar\u0131 renkli hidrate oksitten olu\u015fan killer meydana geldi\u011fi i\u00e7in laterit ad\u0131 verilmi\u015ftir. Later Latince de kiremit demektir. K\u0131saca lateritle\u015fme olay\u0131nda topraktaki bazlarla birlikte silis de y\u0131kanmakta ve geriye demir ile al\u00fcminyum oksit\u00e7e zengin killi malzeme kalmaktad\u0131r.<\/p>\n
2.3. Kalsifikasyon (Kire\u00e7lenme) : Bu olay, kurak ve yar\u0131 kurak b\u00f6lgelerde cereyan eder. Ya\u011f\u0131\u015f azl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 Ca gibi katyonlar y\u0131kanmamaktad\u0131r. Ancak, ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131na g\u00f6re sadece A horizonundaki CaCO3 bir miktar\u0131 y\u0131kanmaktad\u0131r. B\u00f6ylece topra\u011f\u0131n alt horizonunda beyaz renkte yumrular ve lekeler halinde karbonat birikim zonlar\u0131 olu\u015fur. Toprakta baz saturasyonu y\u00fcksek oldu\u011fundan genellikle alkalen reaksiyon g\u00f6sterirler. Bu olay \u00e7ernezyom, kahverengi, kestane renkli topraklar ile \u00e7\u00f6l topraklar\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
2.4. \u00c7orakla\u015fma (Tuzla\u015fma) : \u00c7orakla\u015fma veya salinizasyon, kurak ve yar\u0131 kurak b\u00f6lgelerde bilhassa taban suyu seviyesinin y\u00fcksek oldu\u011fu kapal\u0131 havzalarda meydana gelmektedir. Bu sahalarda ana materyali olu\u015fturan depolarda tuz varsa, bu tuzlar kapilarite ile y\u00fczeye kadar y\u00fckselirler, suyun buharla\u015fmas\u0131 sonucunda toprak y\u00fczeyinde ya da muhtelif derinliklerde birikirler. \u0130\u015fte, topra\u011f\u0131n alt horizonunda veya ana materyalde bulunan tuzlar\u0131n toprak y\u00fczeyine \u00e7\u0131kmas\u0131 olay\u0131na tuzla\u015fma denir. Tuzla\u015fma sonucunda has\u0131l olan bu tip topraklara solon\u00e7ak denilmektedir. Bu topraklar bol miktarda Na, Ca, K ve Mg tuzlar\u0131 ihtiva etmektedir. Ayr\u0131ca tuzlar klor\u00fcr, s\u00fclfat, karbonat ve bikarbonat halinde de olabilirler.<\/p>\n
Bu olay drenaj\u0131 iyi olmayan, ana materyalinde tuz bulunan sahalarda sulama sonucunda da meydana \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Drenaj iyi olmad\u0131\u011f\u0131ndan suda eriyik halde bulunan tuzlar, kapilarite ile y\u00fczeye \u00e7\u0131kmakta ve buharla\u015fma sonucunda burada birikmektedir.<\/p>\n
2.5. Alkalile\u015fme (Solonizasyon): Bu olay da tuzla\u015fma olay\u0131 gibidir. Ancak toprak \u00e7\u00f6zeltisinde buluna sodyum, di\u011fer tuzlara nazaran daha azlad\u0131r. Toprak kolloidlerinde buluna Ca ve Mg , Na ile yer de\u011fi\u015ftirir. B\u00f6ylece toprakta de\u011fi\u015febilir katyonlar aras\u0131nda sodyum hakim duruma ge\u00e7er. Sodyum katyonunun toprakta y\u00fckselmesi ile topra\u011f\u0131n pH\u2019 \u0131 da y\u00fckselerek kuvvetli alkalen olur (pH 8.5\u2019 ten daha fazla).<\/p>\n
2.6. Gleyle\u015fme : Taban suyu seviyesinin y\u00fcksek oldu\u011fu drenaj\u0131 bozuk alanlarda meydana gelir. Taban suyu \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda oksijen yoklu\u011fundan dolay\u0131 demir bile\u015fikleri indirgenir ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da mavimsi, boz, ye\u015filimsi renkler te\u015fekk\u00fcl eder. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k taban suyu seviyesinin al\u00e7almas\u0131 ile de oksitlenme \u015fartlar\u0131 \u00f6n plana ge\u00e7er ve sar\u0131 esmer ya da k\u0131rm\u0131z\u0131ms\u0131 renkler olu\u015fur. Netice itibariyle taban suyunun etkisiyle renk lekelerinden ibaret bir zon meydana gelir ki, buna gley zonu, bu olaya da gleyle\u015fme ad\u0131 verilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1. TOPRAK OLU\u015eUMUNDAK\u0130 AYRI\u015eMA OLAYLARI 1.1. Oksidasyon : Ayr\u0131\u015fma esnas\u0131nda mineral atomlar\u0131n bile\u015fiminde bulunan elektronlar\u0131n eksilmesi veya kaybedilmesiyle meydana gelen kimyasal olaya oksidasyon denir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle bir elementteki oksijen miktar\u0131n\u0131n artmas\u0131 veya oksijenin di\u011fer elementlerle birle\u015fmesidir. Oksidasyonla bir elementin oksijenle birle\u015ferek yeni bile\u015fikler meydana gelmektedir. Oksitlenme toprak olu\u015fumunda \u00f6nemli bir yer i\u015fgal eder. Demir, …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[4140,4134,4139,2264,4141,3864,3863,16714,4138,3880,4131,4133,4137,4135,3861,4128,2180,4132,4130,4129,4127],"class_list":["post-1456","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-alkalilesme","tag-ca","tag-coraklasma","tag-demir","tag-gleylesme","tag-hidrasyon","tag-hidroliz","tag-k","tag-kalsifikasyon","tag-karbonasyon","tag-karbonat","tag-lateritlesme","tag-mg","tag-na","tag-oksidasyon","tag-oksitlenme","tag-ph","tag-podzollesme","tag-silikat","tag-sulfur","tag-topragin-olusum-asamalari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1456","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1456"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1456\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1456"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1456"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1456"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}