En de\u011ferli tabi\u00ee kaynaklar aras\u0131nda yer alan topraklara, bitkiler i\u00e7in gerekli su ve besinleri kum, toz ve kil vas\u0131tas\u0131yla tutma vazifesi verilmi\u015ftir. Ancak kil; su ve besinleri tutma kabiliyeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan kum ve toza g\u00f6re daha \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Kayalar; su, r\u00fcz-g\u00e2r ve s\u0131cakl\u0131k tesiriyle par\u00e7alanarak kum ve toz boyutuna kadar ufalan\u0131r. Bu s\u0131rada fizik\u00ee par\u00e7alanman\u0131n yan\u0131nda kimyev\u00ee ayr\u0131\u015fma da ger\u00e7ekle\u015fir ve 0,002 mm \u00e7apa kadar bu ufalanma devam eder. Bu ayr\u0131\u015fma ve yeniden birle\u015fme h\u00e2diseleriyle kil mineralleri meydana gelir. <\/p>\n
Kil mineralinin yap\u0131s\u0131 ve bile\u015fimi
\n Kil minerallerinin ba\u015flang\u0131\u00e7ta k\u00fcre \u015feklinde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat elektron mikroskobuyla yap\u0131lan incelemelerde bunlar\u0131n levhams\u0131 veya tabakams\u0131 (yaprak\u00e7\u0131kl\u0131) bir yap\u0131ya sahip olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Killerin s\u0131k\u0131 istiflenme, pl\u00e2stiklik ve hacimce geni\u015fleyip daralma gibi \u00f6zellikleri, onlar\u0131n tabakal\u0131 yap\u0131da yarat\u0131lmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.
\n Bilim adamlar\u0131nca kil mineralleri, su ihtiva e-den al\u00fcminyum silikatlar olarak t\u00e2rif edilmektedir. Kil mineralleri, tetrahedron (d\u00fczg\u00fcn d\u00f6rt y\u00fczl\u00fc) ve oktahedron (d\u00fczg\u00fcn sekiz y\u00fczl\u00fc) olarak isimlendirilen kafes \u015feklinde kristal bir yap\u0131da yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tetrahedronlarda, silisyum ve oksijenlerden olu\u015fan atom gruplar\u0131 m\u00fckemmel bir \u015fekil ve belli bir d\u00fczende bir araya getirilmi\u015ftir. Bu minerallerin tetrahedron tabakalar\u0131, 4 oksijen atomunun her biri bir k\u00f6\u015feyi olu\u015fturacak \u015fekilde d\u00f6rt y\u00fczl\u00fc geometrik bir yap\u0131da, oktahedron tabakalar\u0131 ise, al\u00fcminyum (Al), demir (Fe) ve magnezyum (Mg) gibi iyonlar\u0131n etraf\u0131nda 6 oksijen ve hidroksil (OH-) iyonlar\u0131 olacak \u015fekilde sekiz y\u00fczl\u00fc geometrik bir yap\u0131dad\u0131r.
\n Kil mineralleri, tetrahedron ve oktahedron tabakalar\u0131n\u0131n \u00fcst \u00fcste ve yan yana paket \u015feklinde bir araya getirilmesi ve ortak konumdaki oksijen iyonlar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla birbirine ba\u011flanmas\u0131yla olu\u015fturulur. Bu tabakala\u015fmada, tetrahedron-oktahedron d\u00fczeninde periyodik bir tekrarlanmayla iki tabakal\u0131 kil mineralleri; tetrahedron-oktahedron-tetrahedron d\u00fczeninde periyodik bir tekrarlanmayla da \u00fc\u00e7 tabakal\u0131 kil mineralleri meydana gelir. \u0130ki tabakal\u0131 kil mineraline kaolinit, \u00fc\u00e7 tabakal\u0131 kil mineraline ise montmorillonit kil minerali mis\u00e2l verilebilir.
\n \u0130ki tabakal\u0131 kil mineralinin tabakalar\u0131 aras\u0131ndaki elektrik \u00e7ekim kuvveti sebebiyle su ve besin elementlerinin bu tabakalar aras\u0131na girmesi \u00f6nlenir. Bu sebeple, bu tip kil mineralleri b\u00fcnyelerine su ald\u0131klar\u0131nda \u015fi\u015fip geni\u015fleyemez. Tabakalar aras\u0131nda su almadan \u00f6nce 2,7 Ao (1 Ao = 10-8 cm = 0,1 nanometre) olan mesafe, su al\u0131nmas\u0131yla de\u011fi\u015fmez. Baz\u0131 kil minerallerinin hacmi ise, b\u00fcnyelerine su al\u0131nca b\u00fcy\u00fcr ve \u015fi\u015fer. Mis\u00e2l olarak, \u00fc\u00e7 tabakal\u0131 montmorillonit kil mineralinde iki e\u015fde\u011fer tabaka y\u00fczeyi kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirildi\u011fi i\u00e7in, tabakalar aras\u0131ndaki \u00e7ekim kuvveti \u00e7ok zay\u0131ft\u0131r. Bu sebeple, tabakalar aras\u0131ndaki 3,4 Ao (0,34 nm) olan mesafe su al\u0131nca 14\u201318 Ao (1,4 \u2013 1,8 nm)\u2019a kadar \u00e7\u0131kar. <\/p>\n
Kilin y\u00fczey alan\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc
\n Kil minerallerinin y\u00fczey alan\u0131, d\u0131\u015f y\u00fczeylerinin alanlar\u0131yla \u00e7\u00f6zelti h\u00e2lindeki iyonlar\u0131n girebilecekleri i\u00e7 bo\u015fluklar\u0131n y\u00fczey alanlar\u0131n\u0131n toplam\u0131d\u0131r. Tanecik \u00e7ap\u0131 veya boyutu k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fck\u00e7e, kilin y\u00fczey alan\u0131 m\u00fckemmel bir \u015fekilde geni\u015flemektedir. 1 gram kum taneci\u011finin toplam y\u00fczey alan\u0131 0,1 m2 civar\u0131nda, toz taneci\u011finin ise 0,1\u20131,0 m2 aras\u0131nda iken kil mineralinde bu alan y\u00fczlerce m2\u2019ye ula\u015fabilmektedir. Bu y\u00fczey alan\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc nas\u0131l olabilmektedir?
\n Bu h\u00e2diseyi \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klayabiliriz: Bir kenar\u0131 1 cm olan bir k\u00fcp\u00fcn y\u00fczey alan\u0131 6 cm2\u2019dir. Bu k\u00fcp bir kenar\u0131 100 Ao (10 nanometre) olan k\u00fcp\u00e7\u00fcklere b\u00f6l\u00fcn\u00fcrse, meydana gelen k\u00fcp\u00e7\u00fcklerin y\u00fczey alanlar\u0131 toplam\u0131 600 m2 olur. \u015e\u00f6yle ki; bir kenar\u0131 1 cm olan k\u00fcpten bir kenar\u0131 10 nm olan 1018 adet k\u00fcp\u00e7\u00fck olu\u015fur. Bir kenar\u0131 10 nm olan k\u00fcp\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn y\u00fczey alan\u0131 6x(10×10\u20139)2 = 6.10\u201316 m2\u2019dir. B\u00fct\u00fcn k\u00fcp\u00e7\u00fcklerin y\u00fczey alanlar\u0131 toplam\u0131 ise 1018×6.10\u201316 = 600 m2 olur. Bu sebeple, topraklarda b\u00fcy\u00fckl\u00fck olarak kum taneciklerinden kil taneciklerine do\u011fru gidildik\u00e7e y\u00fczey alan\u0131n\u0131n geni\u015fledi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Mesel\u00e2, montmorillonit kil mineralinin toplam y\u00fczey alan\u0131 600\u2013800 m2\/gram olup, bu, tane b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak 1150 m2\/gram\u2019a kadar \u00e7\u0131kabilmektedir.
\n Kil minerallerinin adsorblama (y\u00fczeyde tutma) hususiyeti
\n Kil minerallerinin y\u00fczeyleri negatif, kenar ve k\u00f6\u015feleriyse pozitif elektrikle y\u00fckl\u00fcd\u00fcr. B\u00f6ylece, kil minerallerine z\u0131t elektrik y\u00fckleri \u00e7ektirilerek, bitki besin elementleri olan katyon ve anyonlar\u0131n kil y\u00fczeylerinde ve kenarlar\u0131nda tutulmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Bitkiler i\u00e7in gerekli olan kalsiyum (Ca), magnezyum (Mg), potasyum (K), amonyum (NH4), demir (Fe), \u00e7inko (Zn) gibi elementler kil mineralleri yard\u0131m\u0131yla toprakta tutularak, bunlar\u0131n bitki k\u00f6klerinin yararlanabilece\u011fi derinlikte kalmas\u0131 sa\u011flan\u0131r.
\n Kil mineralleri, topra\u011f\u0131n fizik\u00ee, kimyev\u00ee ve biyolojik faaliyetleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da son derece \u00f6nemlidir. Killere bah\u015fedilen b\u00fcy\u00fck \u00f6zg\u00fcl y\u00fczey (birim hacimdeki y\u00fczey alan\u0131) sebebiyle, toprakta b\u00fcy\u00fck bir adhezyon ve kohezyon kuvveti olu\u015fur. B\u00f6ylece, bitkiler i\u00e7in hayat\u00ee \u00f6neme sahip olan suyun toprakta tutulmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Bunlar\u0131n yan\u0131nda, killere verilen \u00e7ekim kuvvetiyle kum ve toz tanecikleri, m\u0131knat\u0131s gibi \u00e7ekilerek birbirine yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece, kum ve toz oran\u0131 y\u00fcksek olan topraklar\u0131n iyi olmayan fizik\u00ee \u00f6zellikleri d\u00fczeltilmi\u015f olur. Mesel\u00e2 kil, kumlu topraklara kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa bunlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 ge\u00e7irgenlikleri \u00f6nlenmi\u015f olur; toz oran\u0131 y\u00fcksek olan topraklara kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rsa onlar\u0131n g\u00f6zeneklili\u011fi ve havalanma \u015fartlar\u0131 d\u00fczeltilmi\u015f olur. <\/p>\n
Kil minerallerinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerler
\n Kil mineralleri (kaolinit, montmorillonit vb.) end\u00fcstride bir\u00e7ok alanda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Mis\u00e2l olarak, kaolinler; k\u00e2\u011f\u0131t dolgu ve kaplamada, tu\u011fla, seramik, \u00e7imento, pl\u00e2stiklerde, boya ve \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fclerde; montmorillonit kil mineralleri ise, deterjan, seramik, k\u00e2\u011f\u0131t, kozmetik ve boya sanayii gibi bir\u00e7ok alanda kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n D\u00fcnyada \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 miktarda bulunan kalsiyum montmorillonit kili 1800\u2019l\u00fc y\u0131llardan beri bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kilden, sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayvanlar\u0131n da yiyerek veya i\u00e7inde yuvarlanarak faydaland\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Y\u00fczeye \u00e7ekme ve emme (adsorb ve absorb) \u00f6zellikleri sebebiyle, v\u00fccudu toksik maddelerden ar\u0131nd\u0131rma \u00f6zelli\u011fi bah\u015fedilen bu kil, canl\u0131 \u00e7amur olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu killerin uzun s\u00fcre s\u0131cak su bas\u0131nc\u0131na m\u00e2r\u00fbz kalmas\u0131, kristalize olmalar\u0131na ve negatif elektrikle y\u00fcklenmelerine sebep olur. Kristalle\u015fen kil \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klara ayr\u0131l\u0131r ve bu da kilin v\u00fccutta kolayca emilmesini sa\u011flar. Negatif y\u00fckler sayesinde ise kil, pozitif y\u00fckl\u00fc toksik maddeleri cilt y\u00fczeyine \u00e7eker ve daha sonra bunlar\u0131 emerek v\u00fccuttan uzakla\u015ft\u0131rma vazifesini yerine getirir. Kalsiyum montmorillonit kilinin zehirden ar\u0131nd\u0131rma \u00f6zelli\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda; a\u011fr\u0131, a\u00e7\u0131k yara, kolit (kal\u0131n ba\u011f\u0131rsak iltihab\u0131), ishal, hemoroit, \u00fclser, ba\u011f\u0131rsak problemleri, sivilce, kans\u0131zl\u0131k ve daha bir\u00e7ok rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n tedavisinde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.
\n Kil-polimer nanokompozit malzemeler, havac\u0131l\u0131k ve uzay ara\u00e7lar\u0131n\u0131n par\u00e7alar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan fiber bazl\u0131 kompozitlerde kal\u0131p malzemesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Sebebi ise, u\u00e7ak ve uzay ara\u00e7lar\u0131n\u0131n par\u00e7alar\u0131n\u0131n, di\u011fer kalite \u00f6zellikleri yan\u0131nda \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc ve ayn\u0131 zamanda hafif olmas\u0131 gereklili\u011fidir. Nanokompozit malzemeler ayn\u0131 zamanda, \u0131s\u0131ya kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek olu\u015fu sebebiyle elektronik ev \u00e2letlerinde de kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
En de\u011ferli tabi\u00ee kaynaklar aras\u0131nda yer alan topraklara, bitkiler i\u00e7in gerekli su ve besinleri kum, toz ve kil vas\u0131tas\u0131yla tutma vazifesi verilmi\u015ftir. Ancak kil; su ve besinleri tutma kabiliyeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan kum ve toza g\u00f6re daha \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. Kayalar; su, r\u00fcz-g\u00e2r ve s\u0131cakl\u0131k tesiriyle par\u00e7alanarak kum ve toz boyutuna kadar ufalan\u0131r. Bu s\u0131rada fizik\u00ee par\u00e7alanman\u0131n yan\u0131nda kimyev\u00ee …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[4225,4223,4224,3089],"class_list":["post-1486","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-kil-minerallerinin-kullanildigi-yerler","tag-kilin-yapisi-ve-faydalari","tag-kilin-yuzey-alaninin-buyuklugu","tag-mineral"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1486","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1486"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1486\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1486"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1486"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1486"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}