EKOS\u0130STEM<\/p>\n
Canl\u0131larla (hayvanlar,bitkiler,mikroorganizmalar) i\u00e7inde bulunduklar\u0131 maddi ortam\u0131 birle\u015ftiren fonksiyonel (i\u015flevsel) b\u00fct\u00fcn.
\n Yery\u00fcz\u00fcnde canl\u0131 yarat\u0131klar\u0131n t\u00fcm\u00fc, biyosfer denilen ince bir kabukta ya\u015far. Biyosferin belirgin \u00f6zelli\u011fi onu olu\u015fturan hayvan ve bitki t\u00fcrlerinin \u00e7ok \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve yap\u0131s\u0131ndaki d\u00fczensizliktir. Bu d\u00fczensizlik, canl\u0131 yarat\u0131klarla fizik ortam \u00f6\u011felerinin e\u015fitsizlik e\u015fitsiz da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ama bu \u00e7e\u015fitlili\u011fe kar\u015f\u0131n, canl\u0131lar\u0131n biyosferdeki yerle\u015fimi bir karga\u015fa \u015feklinde de\u011fildir. 1935 y\u0131l\u0131nda ingiliz botanik\u00e7isi Arthur C. Tansley\u2019in ekosistem ad\u0131na verdi\u011fi birimler halindedir.
\n Belirli bir ortamda ya\u015fayan canl\u0131lar\u0131n t\u00fcm\u00fcne biyosenoz, bunlar\u0131n bar\u0131nd\u0131klar\u0131 ortama da biyotop denir. Ekosistem bu ikisinin ili\u015fkisi ortak tan\u0131mlanabilir ; Biyotop + Biyosenaaa = Ekosistem<\/p>\n
EKOS\u0130STEMLER\u0130N BEL\u0130RG\u0130N \u00d6ZELL\u0130KLER\u0130<\/p>\n
Bir ekosistem biyosferin, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ya da par\u00e7as\u0131d\u0131r ; b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ya da geni\u015fli\u011fi \u00e7ok de\u011fi\u015fik olabilir. Bir su birikintisi, bir bu\u011fday tarlas\u0131 birer ekosistemdir. Fakat kurumu\u015f bir a\u011fa\u00e7 k\u00fct\u00fc\u011f\u00fc gibi son derece belirgin ve dar s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6\u011feler de birer ekosistem par\u00e7as\u0131 say\u0131labilir. Ama k\u0131s\u0131tl\u0131 ekosistemelerin genellikle zaman i\u00e7inde s\u0131n\u0131rl\u0131 bir ya\u015fam\u0131 vard\u0131r. Bu y\u00fczden bunlar birer ekosistem par\u00e7as\u0131 say\u0131l\u0131r, sin\u00fczi ad\u0131yla an\u0131l\u0131r. Bunun tam tersine Afrika savanalar\u0131 ya da Avrupa\u2019n\u0131n geni\u015f yaprakl\u0131 ormanlar\u0131 gibi, kimi ekosistemler \u00e7ok geni\u015f b\u00f6lgeleri kaplar. \u0130klimin denetimi alt\u0131nda bulunan kutuplardan ekvatora kadar az \u00e7ok paralel b\u00f6lgelere yay\u0131lan bu \u00f6\u011feler deformasyon (olu\u015fum) veya biyom ad\u0131yla an\u0131l\u0131r. Bunlar, bir genel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn kendine \u00f6zg\u00fc bir direy (fauna) ve bitey (flora) i\u00e7eren karakteristik ana \u00f6\u011feleridir.
\n Boyutlar\u0131 ne olursa olsun, bir ekosistemin s\u0131n\u0131rlar\u0131 az \u00e7ok belirgindir. \u00c7o\u011funlukla birbirine kom\u015fu ekosistem aras\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f b\u00f6lgesi (ekoton) vard\u0131r. Ge\u00e7i\u015f b\u00f6lgesi, bir orman\u0131n k\u0131y\u0131 \u00e7izgisi gibi veya ekvator orman\u0131ndan savanalara ge\u00e7i\u015fte oldu\u011fu gibi yayg\u0131n bir b\u00f6lge olabilir. Ekotonlar\u0131n belirgin \u00f6zelli\u011fi, kendine \u00f6zg\u00fc iklimi ve daha zengin direyidir. Bunun i\u00e7in, k\u0131y\u0131 ku\u015fu t\u00fcrlerinin say\u0131s\u0131 kara ve a\u00e7\u0131k deniz ku\u015flar\u0131n\u0131nkinden fazlad\u0131r. (\u00c7\u00fcnk\u00fc k\u0131y\u0131 kesimi, anakara ile okyanus aras\u0131nda bir ekoton olu\u015fturur.)
\n Ekosistemlerin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n belirlenmesi, \u00f6zellikle hayvan say\u0131s\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurulacak olursa, hi\u00e7 de kolay de\u011fildir. Bu konuda bir\u00e7ok \u00f6rnekleme ve istatistik verilerini de\u011ferlendirme y\u00f6ntemleri bulunmu\u015ftur. Bu bak\u0131mdan, belliba\u015fl\u0131 hayvan t\u00fcrlerinin bollu\u011funu, da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, y\u0131ll\u0131k \u00e7evrimlerini, say\u0131lar\u0131n\u0131n azal\u0131p \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131, aaaabolizmalar\u0131n\u0131 bilmek gerekir. Bu veriler ya yerinde ya da yeti\u015ftirme yoluyla elde edilebilir. Bu birinci a\u015fama tamamland\u0131ktan sonrad\u0131r ki, ekosistemleri yap\u0131s\u0131n\u0131 ve i\u015fleyi\u015fini incelemeye ba\u015flamakm\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n
EKOS\u0130STEMLER\u0130N GEL\u0130\u015e\u0130M\u0130<\/p>\n
Bir ekosistem, insana dura\u011fan g\u00f6z\u00fckse bile, jeolojik \u00f6l\u00e7\u00fc i\u00e7inde evrime u\u011frar. Nitekim, \u0131l\u0131man Avrupa\u2019da, \u00e7\u0131plak topra\u011fa canl\u0131lar\u0131n yerle\u015fmesi, otsu bitkilerin \u00f6nc\u00fc olarak yerle\u015fmesiyle ba\u015flad\u0131. Sonradan bunun yerini, birbirini izleyen \u00e7e\u015fitli bitki topluluklar\u0131 ald\u0131 ve klimaks da denen son evrede ormanlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ekosistemlerin bu evrimi de baz\u0131 yasalarla y\u00f6netilir. Evrim s\u00fcresinde ekosistemlerin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 giderek artar ; t\u00fcrlerin say\u0131s\u0131 \u00e7o\u011fal\u0131r ; canl\u0131y\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fcr, geni\u015fler. Br\u00fct \u00fcretkenlik canl\u0131y\u0131n oran\u0131 azal\u0131r, br\u00fct \u00fcretkenlik solunum oran\u0131 bire yakla\u015f\u0131r. Bunun sonucu olarak da net \u00fcretkenlik s\u0131f\u0131ra y\u00f6nelir. Klimaks evresindeki bir ekosistem kararl\u0131 bir durumdad\u0131r : canl\u0131y\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131k b\u00fcy\u00fcmez.<\/p>\n
EKOS\u0130STEM \u00c7E\u015e\u0130TLER\u0130<\/p>\n
Belirli b\u00f6lgede bulunan ve birbiri ile dolayl\u0131 ya da dolays\u0131z ili\u015fkide olan canl\u0131larla bu canl\u0131lar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 cans\u0131z \u00e7evre ekosistemi olu\u015fturur. Do\u011fada b\u00fcy\u00fck ekosistemler ve bunlar\u0131n i\u00e7erisinde de daha k\u00fc\u00e7\u00fck ekosistemler bulunur. Tabiat farkl\u0131 \u00f6zellikte pek \u00e7ok ekosistemin birle\u015fmesinden olu\u015fur. Kara ve su ekosistemi olmak \u00fczere ba\u015fl\u0131ca iki \u00e7e\u015fit ekosistem bulunur. Kara ekosistemlerini \u00e7ay\u0131rlar, \u00e7\u00f6ller, ma\u011fara, step, tundra, ova, da\u011f gibi daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan ekosistem par\u00e7alar\u0131 olu\u015fturur. Su ekosistemlerini de okyanus, deniz, g\u00f6l, \u0131rmak, havuz, batakl\u0131k gibi ekosistem par\u00e7alar\u0131 olu\u015fturur. \u00c7evredeki ekosistemlerin birle\u015fmesiyle yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn do\u011fal ortam\u0131 olu\u015fmaktad\u0131r. \u00c7evredeki her ekosistem \u00e7e\u015fidinin kendisine has olan farkl\u0131 fiziksel ve kimyasal \u00f6zellikleri bulunur.<\/p>\n
EKOS\u0130STEMDEK\u0130 BOZULMALARIN \u00c7EVREYE ETK\u0130LER\u0130<\/p>\n
Ekosistemdeki bozulma bir b\u00fct\u00fcn olan \u00e7evrenin yap\u0131 ve i\u015fleyi\u015fini olumsuz etkiler. Baz\u0131 varl\u0131klar\u0131n azalmas\u0131 di\u011fer baz\u0131 varl\u0131klar\u0131n azalmas\u0131na da neden olur. Madde d\u00f6ng\u00fclerinin ger\u00e7ekle\u015fmesi zorla\u015f\u0131r. Sonu\u00e7ta do\u011fadaki enerji t\u00fckenmeye do\u011fru gider.<\/p>\n
1. D\u00fcnya Co\u011frafyas\u0131n\u0131n De\u011fi\u015fmesi
\n Ekosistemin yap\u0131 ve i\u015fleyi\u015fini olu\u015fturan iklim, toprak, hava, bitki hayvan
\n gibi fakt\u00f6rlerin olumsuz y\u00f6nde de\u011fi\u015fmesi \u00e7evrenin ekolojik \u00f6zelliklerini de de\u011fi\u015ftirir.
\n – Uzun s\u00fcren kurakl\u0131klar sonucu bir ekosistemdeki bitki ve hayvan say\u0131s\u0131 h\u0131zla azal\u0131r.
\n – Sular\u0131n kirlenmesi sonucu suya \u0131\u015f\u0131k giri\u015fi azal\u0131r, suyun hava oran\u0131 d\u00fc\u015fer.
\n – Toprakta olu\u015fan tahribat ve kirlenmeler \u00f6nce bitkilerin sonrada di\u011fer canl\u0131lar\u0131n zamanla \u00f6lmesine neden olur.
\n – Ormanlar\u0131n kesilmesi ve yanmas\u0131 \u00e7evrenin \u00e7\u00f6lle\u015fmesine ve sonras\u0131nda k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya etkide bulunur.<\/p>\n
2. \u0130klimin De\u011fi\u015fmesi
\n \u0130klim \u015fartlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi , ekosistemdeki canl\u0131 ya\u015fam ve da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131
\n etkiler. \u0130klimi de\u011fi\u015fen bir b\u00f6lgede baz\u0131 canl\u0131lar g\u00f6\u00e7 ederken, baz\u0131 canl\u0131lar \u00f6l\u00fcr veya \u015fartlara uymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ozon tabakas\u0131n\u0131n incelmesi, ormanlar\u0131n azalmas\u0131, havan\u0131n kirlenmesi, ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n azalmas\u0131, \u00e7\u00f6lle\u015fmenin ba\u015flamas\u0131 bir b\u00f6lgedeki iklimin ve co\u011frafik yap\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesine etkide bulunur.<\/p>\n
3. Erozyonlar\u0131n Olu\u015fmas\u0131
\n Topra\u011f\u0131n su ve r\u00fczgar etkisiyle a\u015f\u0131n\u0131p , ta\u015f\u0131nmas\u0131na erozyon denir.
\n \u00c7evredeki bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn azalmas\u0131, \u015fiddetli ya\u011fmurlar\u0131n ya\u011fmas\u0131, karlar\u0131n k\u0131sa s\u00fcrede erimesi, f\u0131rt\u0131nalar\u0131n olu\u015fmas\u0131, topra\u011f\u0131n yanl\u0131\u015f s\u00fcr\u00fclmesi, e\u011fimli alanlardaki ormanlar\u0131n yanmas\u0131 gibi etkenler erozyonlar\u0131n olu\u015fmas\u0131na neden olur. Erozyonlar sonucu bir b\u00f6lgenin topra\u011f\u0131 tahrip olur. Tar\u0131m topra\u011f\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn verimi azal\u0131r. Erozyonu \u00f6nlemek i\u00e7in en etkili y\u00f6ntem e\u011fimli ve \u00e7orak topraklar\u0131n a\u011fa\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bitki k\u00f6kleri topra\u011f\u0131 tutarak erozyonla s\u00fcr\u00fcklenmesini \u00f6nler.
\n Erozyona u\u011frayan bir b\u00f6lgede topra\u011f\u0131n yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fece\u011fi i\u00e7in canl\u0131lar\u0131n ya\u015fam\u0131 da tehlikeye girer.<\/p>\n
4. Su Kaynaklar\u0131n\u0131n Azalmas\u0131
\n Sular\u0131n kirlenmesi ve kurumas\u0131 sonucu \u00e7evredeki kullan\u0131labilir su oran\u0131
\n azal\u0131r. \u00c7evredeki su kaynaklar\u0131n\u0131n azalmas\u0131na, ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n d\u00fc\u015fmesine, tar\u0131msal verimin d\u00fc\u015fmesine ve hidroelektrik santrallerdeki enerji \u00fcretiminin k\u0131s\u0131lmas\u0131na neden olur. Bu durum canl\u0131lar\u0131n beslenmesini olumsuz olarak etkiler.
\n Su oran\u0131 azlan topraklarda daha az say\u0131da bitki ya\u015far. Ortama uyan baz\u0131 hayvanlar bu topraklarda bar\u0131n\u0131r. K\u0131sacas\u0131 \u00e7evre zamanla \u00e7\u00f6lle\u015fir. Do\u011fal \u00f6zelliklerini de zamanla kaybeder.<\/p>\n
5. Enerji K\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Ba\u015flamas\u0131
\n Madenlerin azalmas\u0131 sonucu termik santraller, su kaynaklar\u0131n\u0131n azalmas\u0131
\n sonucu hidroelektrik santralleri, petrol\u00fcn azalmas\u0131 sonucuda ula\u015ft\u0131rma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m oran ve verimi azal\u0131r. Enerji k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131 durumunda insanlar\u0131n sosyal ya\u015fam\u0131 fel\u00e7 olur.
\n Besin zincirinin olu\u015fumunu sa\u011flayan enerji nakli ger\u00e7ekle\u015femez. Ortam\u0131n biyolojik dengesi bozulur.<\/p>\n
6. Canl\u0131 \u00c7e\u015fitlili\u011finin Azalmas\u0131
\n Ekosistemdeki fiziksel ve kimyasal \u015fartlar\u0131n de\u011fi\u015fmesi canl\u0131lar\u0131n ya\u015fama,
\n yay\u0131l\u0131\u015f ve \u00fcramesini etkiler. Bozulan \u015fartlara uyanlar ya\u015farken di\u011ferleri yok olur. \u00c7evredeki bitki say\u0131s\u0131n\u0131n azalmas\u0131 besin zincirindeki canl\u0131 t\u00fcr ve say\u0131s\u0131n\u0131n azalmas\u0131na neden olur.
\n \u00d6rne\u011fin, ormanlar\u0131n yanma ve kesilmesi sonucu buralarda bar\u0131nan t\u00fcketici canl\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 \u00f6l\u00fcr.<\/p>\n
EKOS\u0130STEM \u00c7E\u015e\u0130TLER\u0130<\/p>\n
Ekosistemelerin incelenmesinde kara ve su olmak \u00fczere ba\u015fl\u0131ca iki b\u00fcy\u00fck sistem ay\u0131rt edilebilir.
\n Bir su ekosistemi en k\u00fc\u00e7\u00fck su birikintisinden okyanusa kadar de\u011fi\u015fen ortamlardaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkileri kapsar. Ortamlar\u0131n farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n, suyun canl\u0131lar \u00fczerindeki etkisi bu ekosistemde ya\u015fayan canl\u0131larda benzer \u00f6zellikler yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Hem su, hem \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k ya\u015fam bi\u00e7imlerinin g\u00f6zlendi\u011fi kara ekosistemelerini tek tek incelemek olanaks\u0131zd\u0131r. Bu sistemlerin topluca incelenmesi ise bir\u00e7ok \u00f6nemli ayr\u0131nt\u0131n\u0131n, fiziksel ve kimyasal bile\u015fenlerin canl\u0131lar\u0131n de\u011fi\u015fik \u00e7evrelerin \u00f6zelliklerine g\u00f6re geli\u015ftirdi\u011fi uyum bi\u00e7imlerinin, enerji ak\u0131\u015f\u0131 ve besin \u00e7evriminde ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6zelliklerin g\u00f6z ard\u0131 edilmesine yol a\u00e7ar. Bu nedenle canl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7evreler belli tipler alt\u0131nda toplanarak incelenir. Genellikle su ekosistemleri deniz suyu ve tatl\u0131 su (ya da denizler ve i\u00e7 denizler) olarak ayr\u0131labilir. \u0130\u00e7 sularda kendi i\u00e7inde durgun sular (g\u00f6ller) ve akarsular olmak \u00fczere iki alt b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131l\u0131r.
\n Kara ekosistemleri ya\u015fama ortamlar\u0131na ya da kara \u00e7evrelerine g\u00f6re kutup b\u00f6lgeleri ve tundra, kuzey ve \u0131l\u0131man b\u00f6lge ormanlar\u0131, \u00e7ay\u0131r, otlak, \u00e7\u00f6l ve yar\u0131 \u00e7\u00f6l alanlar, cang\u0131llar ve ya\u011fmur ormanlar\u0131, savanlar ve \u00f6b\u00fcr astropik ormanlar bi\u00e7iminde ayr\u0131l\u0131r. Egemen bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc temelinde belirlenen bu tiplerin yan\u0131 s\u0131ra de\u011fi\u015fik \u00f6l\u00e7\u00fctlere dayanarak farkl\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar da yap\u0131lmaktad\u0131r<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
EKOS\u0130STEM Canl\u0131larla (hayvanlar,bitkiler,mikroorganizmalar) i\u00e7inde bulunduklar\u0131 maddi ortam\u0131 birle\u015ftiren fonksiyonel (i\u015flevsel) b\u00fct\u00fcn. Yery\u00fcz\u00fcnde canl\u0131 yarat\u0131klar\u0131n t\u00fcm\u00fc, biyosfer denilen ince bir kabukta ya\u015far. Biyosferin belirgin \u00f6zelli\u011fi onu olu\u015fturan hayvan ve bitki t\u00fcrlerinin \u00e7ok \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve yap\u0131s\u0131ndaki d\u00fczensizliktir. Bu d\u00fczensizlik, canl\u0131 yarat\u0131klarla fizik ortam \u00f6\u011felerinin e\u015fitsizlik e\u015fitsiz da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ama bu \u00e7e\u015fitlili\u011fe kar\u015f\u0131n, canl\u0131lar\u0131n biyosferdeki yerle\u015fimi bir …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[2273,3719,4236,3718,3847,2214,2473,2925,2215,4235],"class_list":["post-1490","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-bitkiler","tag-biyosfer","tag-biyotop","tag-ekosistem","tag-erozyon","tag-fiziksel","tag-hayvanlar","tag-iklim","tag-kimyasal","tag-mikroorganizmalar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1490","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1490"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1490\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1490"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1490"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1490"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}