T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE KARST TOPO\u011eRAFYASI
\nT\u00dcRK\u0130YE\u2019DE KARSTLA\u015eMA<\/p>\n
Kire\u00e7ta\u015f\u0131n\u0131n Birle\u015fimi ve Kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131:<\/p>\n
Karstla\u015fma, safa yak\u0131n kire\u00e7ta\u015flar\u0131 \u00fczerinde artmakta, buna kar\u015f\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131n birle\u015fiminde bulunan yabanc\u0131 madde artt\u0131k\u00e7a azalmaktad\u0131r. <\/p>\n
Bu nedenle, yakla\u015f\u0131k olarak 200 km geni\u015fli\u011finde ve 1000 km kadar uzunlu\u011funda Toros Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n kire\u00e7ta\u015f\u0131 bar\u0131nd\u0131ran kesimlerinde, katk\u0131 maddesi az veya safl\u0131\u011f\u0131 fazla olan kire\u00e7ta\u015flar\u0131 \u00fczerinde m\u00fckemmel geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir. Bunun yan\u0131nda kumlu kire\u00e7ta\u015f\u0131 ve marnlar veya killi kire\u00e7ta\u015flar\u0131nda karstla\u015fma zay\u0131f kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle, kire\u00e7ta\u015f\u0131, marn veya killi kire\u00e7ta\u015flar\u0131n\u0131n ardalanmal\u0131 olarak tabakala\u015fma g\u00f6sterdi\u011fi Orta Toroslar\u2019daki Tersiyer arazilerinde killi tabakalar\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlarda karstla\u015fma durmu\u015ftur. Nitekim Mut Havzas\u0131, Ermenek ve G\u00fclnar Platolar\u0131nda karstik \u015fekillerden \u00f6zellikle dolin ve polyeler safl\u0131\u011f\u0131 fazla olan kire\u00e7ta\u015flar\u0131 \u00fczerinde geli\u015fme g\u00f6stermi\u015f, killi tabakalar \u00fczerinde ise kesintiye u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Tabaka kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile karstla\u015fma aras\u0131nda da s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler olup, yer alt\u0131 akarsular\u0131, ma\u011fara, dolin ve polyelerin geli\u015fti\u011fi alanlar kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 y\u00fczlerce metreyi bulan Mesozoyik ve Altersiyer kire\u00e7ta\u015flar\u0131 dahilinde olu\u015fmu\u015ftur. <\/p>\n
Yap\u0131sal \u00d6zellikler <\/p>\n
Karstla\u015fma ile kire\u00e7ta\u015f\u0131 tabakalar\u0131n\u0131n e\u011fimi ve zay\u0131f ku\u015faklar aras\u0131nda olduk\u00e7a s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler mevcuttur. Nitekim, tabakalar\u0131n e\u011fimli oldu\u011fu alanlarda, karstla\u015fma tabaka e\u011fimine uygun olarak devam etmekte ve Ta\u015feli Platosunun bat\u0131 k\u0131sm\u0131nda Ta\u015fkent \u2013 Ermenek aras\u0131nda oldu\u011fu gibi bu sahada meydana gelen dolinler, disimetrik bir durum g\u00f6stermektedir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k yatay tabakala\u015fma g\u00f6steren sahalarda olu\u015fan dolin ve polyelerin tabanlar\u0131 d\u00fcz ve kenarlar\u0131 dik olmaktad\u0131r. Burada polye ve dolinin derinli\u011fini kire\u00e7ta\u015f\u0131 tabakas\u0131n\u0131n kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 tayin etmektedir, yani kire\u00e7ta\u015f\u0131 tabakas\u0131 ne kadar kal\u0131n ise dolin veya polye de o kadar derin olmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, k\u0131vr\u0131ml\u0131, \u00e7ok kal\u0131n ve sert olan mesozoyik ve paleozoyik kire\u00e7ta\u015flar\u0131 \u00fczerinde dolinler adeta huni bi\u00e7iminde olmaktad\u0131r. Eski akarsu yataklar\u0131, fay ku\u015faklar\u0131 ve senklinal eksenleri boyunca do\u011frusal uzan\u0131\u015f g\u00f6steren polyeler olu\u015fturmaktad\u0131r. Bunun en tipik \u00f6rne\u011fini Bey\u015fehir G\u00f6l\u00fcn\u00fcn g\u00fcneyinde 12.5 km uzunluk ve 1.2 \u2013 2 km geni\u015fli\u011finde olan Genbos polyesi te\u015fkil etmektedir. <\/p>\n
Tektonik k\u00f6kenli \u00e7anaklar, hem karstla\u015fman\u0131n ilerlemisi ve hem de depresyonun geni\u015flemesi bak\u0131m\u0131ndan uygun \u015fartlar haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Toroslarda g\u00f6r\u00fclen E\u011firdir \u2013 Kovada, Isparta, Atabeyli, Elmal\u0131, Burdur \u2013 Tefenni, \u00c7eltik\u00e7i, Kestel tektonik depresyonlar\u0131 karstla\u015fma ile geni\u015flemi\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerini alm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Bunun yan\u0131nda kire\u00e7ta\u015flar\u0131 dahilinde zay\u0131f ve k\u0131r\u0131k ku\u015faklar\u0131n mevcudiyeti, \u00f6zellikle karstla\u015fman\u0131n y\u00fczden derinlere do\u011fru kaymas\u0131nda ve ma\u011fara ile yer alt\u0131 akarsular\u0131n\u0131n geli\u015fmesinde etkili olmaktad\u0131r. Akdeniz\u2019e ak\u0131\u015f\u0131 olan yer alt\u0131 kanallar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc zay\u0131f ku\u015faklar\u0131 takip etmektedir. <\/p>\n
Karstla\u015fmada Zaman ve \u0130klimin Etkileri <\/p>\n
Toroslar\u0131n \u00f6zellikle bat\u0131 kesiminde yayg\u0131n olan Mesozoyik kire\u00e7ta\u015flar\u0131 \u00fczerinde zengin karst topo\u011frafyas\u0131n\u0131n geli\u015fmesi, bu arazilerin Mesozoyik sonundan itibaren karstla\u015fmaya ba\u015flamas\u0131yla ilgilidir. Nitekim, bu araziler \u00fczerinde karstla\u015fma sonucu b\u00fcy\u00fck \u00e7ukurlar meydana gelmi\u015f ve Neojen\u2019de bu \u00e7ukurlar g\u00f6llerle i\u015fgal edilmi\u015ftir. \u00d6rnek olarak, Yata\u011fan, Mu\u011fla, Bucak ve Elmal\u0131 havzalar\u0131, Mesozoyik ve Alt Tersiyer (Eosen \u2013 Oligosen) aras\u0131ndaki karstla\u015fman\u0131n\u0131 sonucu olarak belirmi\u015flerdir. <\/p>\n
\u00d6te yandan, glasiyel d\u00f6nemde Toroslar\u2019\u0131n y\u00fcksek k\u0131s\u0131mlar\u0131ndaki karstik sahalara yerle\u015fen buzullar\u0131n erimesi ve b\u00fcnyelerinde daha fazla karbondioksit ihtiva etmeleri, karstla\u015fman\u0131n \u015fiddetlenmesine neden olmu\u015ftur. Nitekim, Bolkar ve Alada\u011flardan inen sular bu sahalarda kanyon \u015feklinde derin vadiler a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Bunun yan\u0131nda interglasiyel d\u00f6nemlerde Orta ku\u015fa\u011f\u0131n di\u011fer \u00fclkelerinde oldu\u011fu gibi \u00fclkemizde de nemli ve s\u0131cak iklimin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmesinin, karstla\u015fman\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze nazaran daha da \u015fiddetlenmesine neden oldu\u011fu rahatl\u0131kla s\u00f6ylenebilir. Antalya traverten tara\u00e7alar\u0131, Toroslarda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze nazaran \u015fiddetli olarak karstla\u015fman\u0131n devam etti\u011fi d\u00f6nemlerde Antalya ovas\u0131n\u0131 kaplayan kire\u00e7li sular\u0131n buharla\u015farak b\u00fcnyelerindeki kireci b\u0131rakmalar\u0131 ile te\u015fekk\u00fcl etmi\u015ftir. <\/p>\n
Tektonik Hareketlerin Etkisi <\/p>\n
Toroslar\u0131n Pliyosen sonu ve Kuvaterner ba\u015flar\u0131nda y\u00fckselmesinin etkisiyle de karstik sahalardaki yer\u00fcst\u00fc drenaj\u0131 yeralt\u0131na intikal etmeye ba\u015flam\u0131\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki yer alt\u0131 nehirleri, y\u00fczlerce metre derine inen ma\u011faralar, t\u00fcneller olu\u015fmu\u015ftur. G\u00f6ksu vadisi, Yerk\u00f6pr\u00fc dolaylar\u0131nda 500 metre kadar yata\u011f\u0131n\u0131 derinle\u015ftirerek bug\u00fcnk\u00fc konumuna gelmi\u015ftir. Ayr\u0131ca karstla\u015fman\u0131n derine do\u011fru inmesi ile basamakl\u0131 polyeler, ma\u011faralarda travertenler ve farkl\u0131 traverten basamaklar\u0131 olu\u015fmu\u015ftur. <\/p>\n
K\u0130RE\u00c7TA\u015eLARININ ER\u0130MES\u0130 \u0130LE OLU\u015eAN <\/p>\n
KARST\u0130K \u015eEK\u0130LLER <\/p>\n
Lapyalar <\/p>\n
A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 t\u00fcm karstki sahalar\u0131m\u0131zda sular\u0131n kanalize olduklar\u0131 yama\u00e7lar boyunca k\u00fc\u00e7\u00fck kanalc\u0131klar ve oluklar \u015feklinde lapyalar g\u00f6r\u00fclmektedir. Toroslarda Giden Gelmez Da\u011f\u0131, Bolkar ve Alada\u011flar\u0131n yama\u00e7lar\u0131 boyunca \u00e7atlaklar \u00fczerinde \u00e7atlak lapyalar\u0131, yama\u00e7lar boyunca dikey olarak uzanan duvar lapyalar\u0131, dolin ve polyelerin yama\u00e7lar\u0131nda oluklu lapyalar bulunmaktad\u0131r. <\/p>\n
Dolinler <\/p>\n
Kokurdan, tava, koyak s\u00f6zc\u00fckleri ile ifade edilen ve derinli\u011fi birka\u00e7 metre, \u00e7aplar\u0131 birka\u00e7 metre ile 200 m aras\u0131nda de\u011fi\u015fen dolinler, Karaman\u2019\u0131n g\u00fcneyinde \u0130brala, Mut\u2019un KD\u2019sunda Aks\u0131fat platosunda, G\u00f6ller y\u00f6resinde, Bolkar, Geyik ve Alada\u011flarda say\u0131s\u0131z denecek kadar \u00e7ok bulunmaktad\u0131r. Huni ve silindir \u015feklinde olan dolinler Akseki\u2019nin do\u011fusunda 1600 \u2013 1800 metre y\u00fckseklikteki \u00c7imik\u00f6y ve \u00e7evresinde yayg\u0131nd\u0131r. Antalya da kale civar\u0131ndaki anfiteatr \u015feklinde olan liman da bir doline tekab\u00fcl etmektedir. <\/p>\n
Obruklar <\/p>\n
Baca ve kuyu bi\u00e7iminde olan obruklar, \u0130\u00e7 Anadolu\u2019nun g\u00fcneyinde ve Toroslar\u2019da yer yer g\u00f6r\u00fclmektedir. Konya b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yayg\u0131n olan obruklardan K\u0131z\u0131l\u00f6ren obru\u011funun derinli\u011fi 180 m, \u00e7ap\u0131 ise 228 m olup obru\u011fun 25 m alt\u0131nda daimi g\u00f6l bulunmaktad\u0131r. Bunun yan\u0131nda ayn\u0131 y\u00f6rede Timra\u015f, Kuruobruk, \u00c7al\u0131deniz ad\u0131nda obruklar g\u00f6r\u00fclmektedir. Silifke\u2019nin do\u011fusunda turistik \u00f6nemi olan Cennet ve Cehennem obruklar\u0131 da yer almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, Akseki\u2019nin do\u011fusunda 1600 \u2013 1800 m y\u00fckseklikteki \u00c7imik\u00f6y ve \u00e7evresinde derinli\u011fi 14 ila 243 m aras\u0131nda de\u011fi\u015fen 22 adet obruk tespit edilmi\u015ftir. Bu obruklardan \u00dcrk\u00fcten I\u2019in derinli\u011fi 243, D\u00fcnekdibi\u2019nin ise 192 metredir. <\/p>\n
Uvala ve Polyeler <\/p>\n
Bat\u0131 ve Orta Toroslarda eski akarsu yataklar\u0131 ve senklinal eksenleri boyunca geli\u015fmi\u015f birka\u00e7 km geni\u015flikte, birka\u00e7 10 km uzunlukta geni\u015f karstik \u00e7ukurlar (polye ve uvalalar) g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130\u00e7lerinde geni\u015f tar\u0131msal arazilerin bulundu\u011fu polyeler dahilinde ve kenarlar\u0131nda k\u0131rsal yerle\u015fmeler ve kasabalar ve hatta \u015fehirler yeralmaktad\u0131r. Bu konuda bir fikir vermek bak\u0131m\u0131ndan baz\u0131 polyelerin y\u00fckseklikleri ve kaplad\u0131klar\u0131 alanlar verilmi\u015ftir <\/p>\n
Polye ad\u0131 Kaplad\u0131\u011f\u0131 Alan (km2) Ortalama Y\u00fckseklik (m) <\/p>\n
\u00c7eltik\u00e7i 52 850
\n Kestel 128 780
\n Zivint 156 900
\n Bozova 114 850
\n Badema\u011fac\u0131 34 780
\n K\u0131z\u0131lkaya 36 795 <\/p>\n
Bat\u0131 Toroslarda bulunan bu polyelerin yeni karstik ovalar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yine Elmal\u0131, Avlan, Ka\u015f \u00e7iftli\u011fi, Mu\u011fla\u2019n\u0131n do\u011fusunda KD \u2013 GB y\u00f6n\u00fcnde 15 km uzunlu\u011funda, 8 km kadar geni\u015flikte Mu\u011fla polyesi, E\u015fen \u00e7ay\u0131n\u0131n yukar\u0131 havzas\u0131nda Seki polyesi, Orta Toroslarda Mut\u2019un 30 km kadar KD\u2019sunda 1200 \u2013 1500 m\u2019leri aras\u0131nda \u00c7okak, Gembos, \u00c7ukurhisar ile Toroslar\u0131n muhtelifi kesimlerin \u00e7ok say\u0131da polye bulunmaktad\u0131r. <\/p>\n
YER ALTI DRENAJI \u0130LE \u0130LG\u0130L\u0130 \u015eEK\u0130LLER <\/p>\n
Kuru, k\u00f6r ve \u00e7\u0131kmaz vadiler: Y\u00fczeydeki sular\u0131n \u00e7atlaklar boyunca s\u0131zmas\u0131 ve polyelerin muhtelif kesimlerinde biriken sular\u0131n yeralt\u0131na intikal etti\u011fi alanlarda a\u015f\u0131nma sonucu yer alt\u0131 kanallar\u0131 olu\u015fmu\u015ftur. Bunlara ait tipik \u00f6rnekler, Antalya\u2019n\u0131n 5 km kadar kuzeyinde Varsak k\u00f6y\u00fc yak\u0131n\u0131nda D\u00fcdenbata\u011f\u0131nda depresyona giren D\u00fcdensuyu, 2 km kadar yeralt\u0131nda akt\u0131ktan sonra D\u00fcdenba\u015f\u0131 mevkiinde tekrar y\u00fczeye \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Kovada g\u00f6l\u00fcn\u00fcn sular\u0131n\u0131 bo\u015faltan ve Aksu \u0131rma\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan bir\u00e7ok yer alt\u0131 akarsular\u0131 da bulunmaktad\u0131r. <\/p>\n
T\u00fcneller, k\u00f6pr\u00fcler ve ma\u011faralar: Silifke\u2019nin 130 km KD\u2019sunda y\u00fczeye \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde Dumanl\u0131 yeralt\u0131 mecras\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda Manavgat \u00e7ay\u0131 da yer alt\u0131 akarsular\u0131ndan beslenmektedir. <\/p>\n
\u00dclkemizde karstik b\u00f6lgelerde \u00e7ok say\u0131da rastlanan en \u00f6nemli erime \u015fekillerinden biri de ma\u011faralard\u0131r. Burdur, E\u011firdir, Bey\u015fehir g\u00f6lleri ile Akdeniz aras\u0131nda, Anamur, Silifke ve Mersin kuzeyinde, Feke, Osmaniye, \u0130skenderun ve Antakya yay\u0131 \u00fczerinde say\u0131lamayacak kadar \u00e7ok ma\u011fara bulunmaktad\u0131r. Bunlardan Alanya Damlata\u015f, Mersin Narl\u0131kuy, Aksek Sad\u0131klar k\u00f6y\u00fc yak\u0131n\u0131nda 207 m derinli\u011finde Koyung\u00f6be\u011fi, Manavgat ve Su\u011fla g\u00f6l\u00fc aras\u0131nda Manavgat suyu \u00e7evresinde D\u00fcdensuyu, Alanya Dim ma\u011faralar\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Sark\u0131t ve dikitleri ile g\u00fczel bir tabiat abidesi olu\u015fturan Burdur \u0130nsuyu ma\u011faras\u0131, 500 m kadar uzunlukta olup bir\u00e7ak yer alt\u0131 g\u00f6l\u00fc ve havuzlar\u0131na sahiptir. Bu ma\u011faran\u0131n 2 km kuzeyinde K\u0131z\u0131lin ma\u011faras\u0131 yer almaktad\u0131r. Manavgat \u00e7ay\u0131 havzas\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n en uzun yer alt\u0131 nehirleri olarak tan\u0131mlanan Dumanl\u0131 I ve II adl\u0131 ma\u011fara ve yer alt\u0131 \u0131rmaklar\u0131 mevcuttur. <\/p>\n
Ta\u015feli platosunda Aks\u0131fat, K\u0131rba\u015f\u0131, Topgedik ve K\u0131loba\u015f\u0131 mevkilerinde ma\u011faralar ve yer alt\u0131 nehirleri geli\u015fmi\u015ftir. Burada Karaman\u2019\u0131n 45 km GD\u2019sunda 1356 m uzunlu\u011funda \u0130ncesu ile 750 m uzunluktaki Asarini ma\u011faralar\u0131 ve yer alt\u0131 mecralar\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Gidengelmez da\u011f\u0131n\u0131n kuzeydo\u011fu kenar\u0131nda T\u0131naztepe ma\u011faralar\u0131 altalta \u00fc\u00e7 seviyede geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir <\/p>\n
G\u00fcneydo\u011fu Anadolu\u2019da Midyat civar\u0131nda Hanok, Cin ve Deniz adl\u0131 yer alt\u0131 g\u00f6l ve akarsular\u0131 bar\u0131nd\u0131ran ma\u011faralar mevcuttur. Uluda\u011f\u2019da, Karadeniz Ere\u011flisi civar\u0131nda, Safranbolu \u2013 Cide g\u00fcneyinde, Re\u015fadiye \u2013 Niksar aras\u0131nda ve Do\u011fu Anadolu\u2019da Elaz\u0131\u011f yak\u0131n\u0131nda 80 m derinli\u011finde Buzluk ad\u0131 verilen ma\u011fara ve Trakya K\u0131rklareli Dupnisa (Su\u00e7\u0131kt\u0131) ma\u011fara sistemi bulunmaktad\u0131r. K\u0131rklareli\u2019deki ma\u011faralar\u0131n uzunlu\u011fu 456 ve 293 m\u2019dir ve ayr\u0131ca 125x30x75 m boyutunda b\u00fcy\u00fck bir salon da mevcuttur. \u0130stanbul civar\u0131nda Yar\u0131mburgaz ma\u011faras\u0131 da bu ma\u011faralar aras\u0131nda say\u0131labilir. <\/p>\n
G\u00f6ksu nehri \u00fczerindeki \u201cYerk\u00f6pr\u00fc\u201d do\u011fal bir t\u00fcnel olup 500 m uzunluktad\u0131r. Burada traverten depolar\u0131 alt\u0131nda s\u0131zan sular zamanla do\u011fal bir t\u00fcnel olu\u015fturmu\u015ftur. <\/p>\n
G\u00f6ller y\u00f6resindeki g\u00f6llerden d\u00fcdenler veya suyutanlar vas\u0131tas\u0131yla yutulan sular, Akdeniz sahil ku\u015fa\u011f\u0131 \u00fczerinde y\u00fczeye akarsular, kaynaklar halinde \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Mesela, Manavgat \u00e7ay\u0131n\u0131n besleyen Dumanl\u0131 yer alt\u0131 nehri bunlardan biridir. E\u011firdir g\u00f6l\u00fcnden yutulan sular, yer alt\u0131 kanallar\u0131n\u0131 takip ederek Aksu ve K\u00f6pr\u00fc\u00e7ay\u0131 havzalar\u0131nda di\u011fer karstik erime \u015fekillerinde biri de kazanlar olup, bunlara ait tipik \u00f6rnekler Gaziantep bat\u0131s\u0131nda Araplar vadisi boyunca tespit edilmi\u015ftir. <\/p>\n
KARST\u0130K B\u0130R\u0130KME \u015eEK\u0130LLER\u0130 <\/p>\n
Karstik alanlardan kaynaklanan sular b\u00fcnyesinde eriyik halde bulunan kalsiyum bikarbonatl\u0131 yani kire\u00e7li sular\u0131n buharla\u015fmas\u0131 ile karbondioksit ve kalsiyum karbonat a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmakta ve \u00f6zellikle sular\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alanlarda travertenler, ma\u011faralar\u0131n tavanlar\u0131nda sark\u0131t, tabanlar\u0131nda ise dikitler olu\u015fmaktad\u0131r. <\/p>\n
Karstik birikme \u015fekillerinden olan traverten olu\u015fumu en yayg\u0131n ve tipik olarak Antalya ovas\u0131nda g\u00f6r\u00fclmekte olup, burada bulunan travertenler basamaklar halinde 100, 195 \u2013 210, 250 \u2013 300 m seviyede uzanmaktad\u0131r. Di\u011fer \u00f6nemli teraverten olu\u015fumu Denizli Pamukkale\u2019de bulunmaktad\u0131r; burada 400 m y\u00fckseklikte birbirin izleyen \u015fekiller ve bunun \u00fczerinde havuzcuklar g\u00f6r\u00fclmektedir. Buradaki traverten, 36 C civar\u0131nda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 olan ve litrede 2.2 grum erimi\u015f halde kire\u00e7 ta\u015f\u0131yan bir fay kayna\u011f\u0131n\u0131n eseridir. Roma devrinde Hierapolis ad\u0131 alt\u0131nda bir kapl\u0131ca \u015fehri olarak \u00f6nem ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Burada traverteni olu\u015fturan kayna\u011f\u0131n debisi 40 m\/dakikad\u0131r ve g\u00fcnde 30 m3 traverten olu\u015fturacak eriyik halde kire\u00e7 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. <\/p>\n
Denizli civar\u0131nda T\u00fcrkmenovas\u0131\u2019nda, Bursa\u2019da ve Silifke\u2019nin 130 km KB\u2019s\u0131ndaki G\u00f6ks\u00fc vadisinde \u00fc\u00e7 seviye halinde g\u00f6r\u00fclen traverten depolar\u0131 ile yurdumuzun muhtelif kesimlerinde de k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde traverten (kalker t\u00fcf\u00fc) olu\u015fumlar\u0131 ve depolar\u0131na rastlan\u0131lmaktad\u0131r. <\/p>\n
\u00d6te yandan, daha \u00f6nceki d\u00f6nemlerde olu\u015fmu\u015f fosil traverten konilerine, Tuzg\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn 30 km kadar bat\u0131s\u0131nda Ac\u0131tuzg\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn KD kenar\u0131nda rastlan\u0131lmaktad\u0131r; burada \u00e7aplar\u0131 30 ve y\u00fckseklikleri 10 \u2013 15 m\u2019yi bulan 10\u2019dan fazla koni tespit edilmi\u015ftir. Bunlar, kaynaklardan f\u0131\u015fk\u0131ran sular\u0131n i\u00e7erisinde bulunan eriyik haldeki kire\u00e7in \u00e7\u00f6kelmesi ile olu\u015fmu\u015ftur. <\/p>\n
Ma\u011faralarda yayg\u0131n olan sark\u0131t ve dikitlere gelince, sark\u0131t (stalactite) ma\u011faran\u0131n tavan kesiminden s\u0131zan kire\u00e7li sular\u0131n bitki k\u00f6k\u00fc veya buna benzer bir \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 boyunca akarken buharla\u015fmas\u0131 ve suyun b\u00fcnyesindeki kire\u00e7in birikmesi ile olu\u015fmakta ve ma\u011fara tavan\u0131ndan adeta su\u00e7uk \u015feklinde sarkmaktad\u0131r. Dikit (stalagmite) ise ma\u011fara tavan\u0131ndan ma\u011faran\u0131n taban\u0131na damlayan sular\u0131n b\u00fcnyesindeki kire\u00e7in birikerek s\u00fctun halinde y\u00fckselmesi ile olu\u015fmaktad\u0131r. Sark\u0131t ve dikitlere b\u00fct\u00fcn ma\u011faralar\u0131m\u0131zda s\u0131k s\u0131k rastlan\u0131lmakta olup, suyun b\u00fcnyesinde bulunan \u00e7e\u015fitli yabanc\u0131 maddelere g\u00f6re de \u00e7e\u015fitli renk alarak son derece etkileyici g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler sunmaktad\u0131r. <\/p>\n
J\u0130PS KARSTI <\/p>\n
Sivas ile Zara aras\u0131nda jipsli seri olarak bilinen Oligo-Miyoses arazilerinde jips veya al\u00e7\u0131ta\u015f\u0131n\u0131n erimesi ile dolin veya koyak \u015feklinde \u00e7ukurllar olu\u015fmu\u015ftur.Ancak, jips \u00fczerinde olu\u015fan erime \u015fekilleri k\u0131sa s\u00fcrede tahrip olduklar\u0131ndan karst topo\u011frafyas\u0131nda oldu\u011fu gibi pek fazla belirgin olmamaktad\u0131r. \u00c7ank\u0131r\u0131-Sivas \u00e7evresinde yine jipslerin erimesi ile \u201cpor koya\u011f\u0131\u201d denilen dolinler meydana gelmi\u015f, bunlar\u0131n zamanla geli\u015fmesi ile de uvala ve polye boyutlar\u0131na ula\u015fan b\u00fcy\u00fck erime \u00e7ukurlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu sahalardan \u00e7\u0131kan kaynaklar genellikle ac\u0131-tuzlu \u00f6zelliktedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE KARST TOPO\u011eRAFYASI T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE KARSTLA\u015eMA Kire\u00e7ta\u015f\u0131n\u0131n Birle\u015fimi ve Kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131: Karstla\u015fma, safa yak\u0131n kire\u00e7ta\u015flar\u0131 \u00fczerinde artmakta, buna kar\u015f\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131n birle\u015fiminde bulunan yabanc\u0131 madde artt\u0131k\u00e7a azalmaktad\u0131r. Bu nedenle, yakla\u015f\u0131k olarak 200 km geni\u015fli\u011finde ve 1000 km kadar uzunlu\u011funda Toros Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n kire\u00e7ta\u015f\u0131 bar\u0131nd\u0131ran kesimlerinde, katk\u0131 maddesi az veya safl\u0131\u011f\u0131 fazla olan kire\u00e7ta\u015flar\u0131 \u00fczerinde m\u00fckemmel geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir. Bunun yan\u0131nda …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1403,1406],"tags":[4331,4329,2925,4327,4330,4326,4332,2943,4334,4328,2875,3648,4325,4333],"class_list":["post-1541","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-odevler","category-sosyal-bilgiler-odevleri","tag-dolinler","tag-ermenek","tag-iklim","tag-karstlasma","tag-karstlasmada-zaman-ve-iklimin-etkileri","tag-kirectasinin-birlesimi","tag-obruklar","tag-plato","tag-polyeler","tag-taskent","tag-tektonik","tag-toros-daglari","tag-turkiyede-karst-topografyasi","tag-uvala"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1541","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1541"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1541\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1541"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}