Dalton Atom Kuram\u0131, 19. yy\u2019a gelindi\u011finde fizik\u00e7ilerin ilgi alan\u0131 hala kuvvet, itim ve \u00e7ekimdi. Yani fizik\u00e7ilerin atoma pek gereksinimi yoktu. Ya kimyac\u0131lar? Kimyasal tepkimeleri anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan kimyac\u0131lar atom daha \u00e7ok ilgi duyuyordu. Ger\u00e7ekten 19. yy\u2019da atom kuram\u0131n\u0131n canlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayanlar kimyac\u0131lard\u0131. <\/p>\n
\u015e\u00f6yle soral\u0131m: Dalton, 19. yy ba\u015f\u0131nda,1803\u2019te, \u201catomun varl\u0131\u011f\u0131\u201dn\u0131 ileri s\u00fcrerken kan\u0131t olarak neleri g\u00f6stermi\u015ftir? Bunu kavrayabilmek i\u00e7in kimyan\u0131n temel birle\u015fme yasalar\u0131n\u0131 an\u0131msamal\u0131y\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc John Dalton (1766-1844) \u201catomun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlar\u0131\u201d olarak bu yasalar\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Bunlar k\u00fctlenin korunumu,sabit oranlar ve katl\u0131 oranlar yasas\u0131 ad\u0131yla bilinir. <\/p>\n
19. y\u00fczy\u0131l, asl\u0131nda atomla a\u00e7\u0131ld\u0131. John Dalton, 1803-8 aras\u0131nda atomun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131 ve bilimsel anlamdaki ilk atom kuram\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi. Dalton, kimyasal tepkimelerdeki k\u00fctlenin korunumu (Lavoisier ve Lomonosov), bile\u015fiklerin olu\u015fmas\u0131nda sabit k\u00fctle oran\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 (Joseph Proust), katl\u0131 oran yasas\u0131(John Dalton) gibi denel sonu\u00e7lar\u0131 ba\u015far\u0131yla yorumlad\u0131 ve bu sonu\u00e7lar\u0131n (yasalar\u0131n) ancak atomun varl\u0131\u011f\u0131yla kavranabilece\u011fini g\u00f6sterdi. <\/p>\n
Joseph Proust ise 1799\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 bir yay\u0131nda kimyan\u0131n di\u011fer b\u00fcy\u00fck bir yasas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Buna kimyac\u0131lar, sabit k\u00fctle oranlar\u0131 yasas\u0131 der. Bu yasa \u015f\u00f6yle der: Belirli bir bile\u015fi\u011fi olu\u015fturan elementler, daima belirli ve sabit olan bir k\u00fctle oran\u0131nda birle\u015fir. \u00d6rne\u011fin su olu\u015furken diyelim 30 gram hidrojen ile 70 gram oksijen ya da ba\u015fka bir oran de\u011fil;ama daima k\u00fctlece y\u00fczde 11.19 hidrojen ve y\u00fczde 88.81 oksijenden olu\u015fur. <\/p>\n
1803\u2019te John Dalton, katl\u0131 oranlar yasas\u0131 denen yasay\u0131 buldu. Bu yasa sabit oranlar yasas\u0131n\u0131n atomik oran d\u00fc\u015f\u00fcncesine daha kesin bir destek veriyordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc iki element aras\u0131nda iki ve daha \u00e7ok bile\u015fik olu\u015fuyorsa,elementlerden birinin k\u00fctlesi sabit tutuldu\u011funda onunla birle\u015fen ikinci elementin k\u00fctleleri aras\u0131nda basit tam say\u0131l\u0131 bir oran vard\u0131. Buradaki k\u00fctle terimleri atomlar\u0131 anlat\u0131yordu. \u201cBasit, tam say\u0131lar\u201d atomlar\u0131n oran\u0131yd\u0131. \u0130\u015fte Dalton\u2019un vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar: <\/p>\n
1. Her element atom ad\u0131 verilen \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ve b\u00f6l\u00fcnemeyen taneciklerden olu\u015fmu\u015ftur. Atomlar kimyasal tepkimelerde olu\u015famazlar ve b\u00f6l\u00fcnemezler. \u201cAtomu par\u00e7alayacak adam yoktur\u201d diye de ekleyivermi\u015fti. Kimyac\u0131lar\u0131n da hata yapt\u0131klar\u0131 bir ger\u00e7ektir! <\/p>\n
2. Bir elementin b\u00fct\u00fcn atomlar\u0131n\u0131n k\u00fctlesi (a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131) ve di\u011fer \u00f6zellikleri ayn\u0131d\u0131r. Fakat bir elementin atomlar\u0131 di\u011fer b\u00fct\u00fcn elementlerin atomlar\u0131ndan farkl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
3. Kimyasal bir bile\u015fik iki ya da daha \u00e7ok say\u0131da elementin basit say\u0131sal bir oranda birle\u015fmesiyle olu\u015fur. \u00d6rne\u011fin bir atom A ve bir atom B, AB ya da bir atom A ile iki atom B yani AB2. <\/p>\n
18.yy kimyac\u0131lar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar\u0131ndan biri, atmosferin homojen bir ortam olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, oksijen ,azot (nitrojen), su buhar\u0131 ve belki de ba\u015fka \u015feylerin olu\u015fumundan olu\u015ftu\u011funu ke\u015ffetmeleriydi. Ama atmosferin de\u011fi\u015fmez bir bile\u015fim oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131nca,b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve kal\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin sorular anlams\u0131zla\u015f\u0131yordu. Bununla birlikte.Dalton, atmosferin yo\u011funluklar\u0131 farkl\u0131 olan \u00fc\u00e7 ya da daha fazla esnek ak\u0131\u015fkandan olu\u015ftu\u011funu \u00f6ne s\u00fcr\u00fcnce,ayn\u0131 sorular yeniden ele al\u0131nabilirdi. En yo\u011fun gaz \u00fcstte ve en seyrek gaz altta olmak \u00fczere ni\u00e7in ayr\u0131 d\u00fczeyler olu\u015fmuyordu? Bir Newtoncu olan Dalton, Principia\u2019y\u0131 a\u00e7t\u0131 ve orada Newton\u2019\u0131n \u2018atmosfer,birbirini iten k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7ac\u0131klar ya da atomlardan olu\u015fur\u2019 dedi\u011fini g\u00f6rd\u00fc. Dalton buna \u2018bir atom kendi t\u00fcr\u00fcnden olan atomu itmez, ba\u015fka t\u00fcr atomlar\u0131 iter\u2019 varsay\u0131m\u0131n\u0131 ekledi. Zafer kazanm\u0131\u015f tavr\u0131yla sonuca var\u0131yordu: \u201c Bu, gazlar\u0131n spesifik \u00e7ekimleri ne olursa olsun bir gaz\u0131n di\u011ferinin i\u00e7ine i\u015flemesi i\u00e7indir.\u201d <\/p>\n
Dalton, atom kuram\u0131na as\u0131l \u00f6zg\u00fcn katk\u0131s\u0131n\u0131 hen\u00fcz yapmam\u0131\u015ft\u0131. Bunlar yine belirli bir bilimsel sorundan \u00f6t\u00fcr\u00fc ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. Geleneksel atomcular ,atomun bi\u00e7imi ve boyutlar\u0131 \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmaya e\u011filimliydiler. Ne var ki bunun,\u015fu soruyu sorarken Dalton\u2019a pek yard\u0131m\u0131 dokunmayacakt\u0131: \u201cNi\u00e7in su di\u011fer gazlar gibi k\u00fctlesini kabul etmiyordu? \u201c Ni\u00e7in su,\u00f6rne\u011fin azot oksiti, nitrojen ya da hidrojenden daha fazla miktarlarda i\u00e7ine al\u0131yordu? Dalton\u2019a g\u00f6re bunun nedeni tepkimenin, \u2018\u00e7e\u015fitli gazlar\u0131n temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131na ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olmas\u0131yd\u0131\u2019,en hafif olan en az so\u011furulabilendi. Bu, Dalton\u2019I at\u0131m a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131yla ilgilenmeye y\u00f6neltmeye yetmi\u015fti. Dalton, \u00f6nceki birka\u00e7 varsay\u0131ma dayanarak,oksijen ve hidrojen elementlerinin g\u00f6rece a\u011f\u0131rl\u0131k oranlar\u0131n\u0131n 7:1 oldu\u011fu sonucuna vard\u0131 ve bu temele dayanarak kimyasal bile\u015fimin temel yasalar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. <\/p>\n
Buna kar\u015f\u0131n atomculuk, kimyac\u0131lar aras\u0131nda bile dikkate de\u011fer bir direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Bir\u00e7ok bilgin,kimyager ve filozof,alg\u0131lanamaz ve b\u00f6l\u00fcnemez par\u00e7ac\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul edemiyordu.William Whewell, Philolosophy of the Inductive Science ( 1840) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda bunun bilimin, kimyasal deneyimin sonucu de\u011fil, metafizi\u011fin sonucu oldu\u011funu iddia ediyordu<\/p>\n
\u201c Ama e\u011fer atomik kuram \u00f6ne s\u00fcr\u00fclecekse.. ki buna g\u00f6re kimyasal elemetler b\u00f6l\u00fcnemeyen par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015fmaktad\u0131r,\u015funu belirtmeden ge\u00e7emeyiz ki, kimyasal ara\u015ft\u0131rma bunu kan\u0131tlamam\u0131\u015ft\u0131r ve hatta hi\u00e7bir doyurucu kan\u0131t ortaya koyamam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d <\/p>\n
Benzer bi\u00e7imde b\u00fcy\u00fck kimyac\u0131 F.A. Kekule 1867\u2019de \u015f\u00f6yle direnebiliyordu: \u201cAtomlar\u0131n varolup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusu kimyasal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla hi\u00e7bir \u00f6nem ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r;bu tart\u0131\u015fma metafizi\u011fe ait bir tart\u0131\u015fmad\u0131r.\u201d <\/p>\n
Kimyagerlerin atomculu\u011fa olan bu a\u00e7\u0131k kay\u0131ts\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n bir nedeni de kimyasal tepkimeleri a\u00e7\u0131klaman\u0131n,kimyasal denklemlerin dili gibi ba\u015fka yollar\u0131n\u0131n da olmas\u0131yd\u0131. D\u00f6nemin ders kitaplar\u0131nda \u00f6rne\u011fin denklem tablolar\u0131 \u015f\u00f6yle sunuluyordu:\u201d Kimyasal denklemler yaln\u0131zca birbirine ba\u011flanan maddelerin g\u00f6reli niceliklerini temsil eder.\u201d Ya da bir bilim s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re \u015f\u00f6yleydi: \u201c Nesnelerin,bile\u015fimindeki yerleri de\u011fi\u015ftirildi\u011fi zaman e\u015fit olabildikleri s\u00f6ylenmektedir.\u201d <\/p>\n
\u00d6rne\u011fin: ” Deneyler sonucunda\u2026 \u00c7e\u015fitli metallerin de\u011fi\u015fik ama belirli a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n birbirinin yerine ge\u00e7ebildikleri anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. C\u0131va a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan 100 \u00f6l\u00e7\u00fc, 31.7 bak\u0131r, 32.5 \u00e7inko ve 1 \u00f6l\u00e7\u00fc hidrojen 35.5 \u00f6l\u00e7\u00fc klorla yapt\u0131klar\u0131 bile\u015fimde birbirlerinin yerine ge\u00e7me durumundad\u0131rlar.\u201d <\/p>\n
B\u00f6ylece Dalton ve di\u011fer atomcular ikili bir bile\u015fik olan suyu,bir hidrojen atomu ve ondan yedi kat daha a\u011f\u0131r bir oksijen atomunun olu\u015fturdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken,di\u011ferleri oksijen a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda yedi birimin bir birim hidrojenle birle\u015ferek birim su olu\u015ftu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Belki de kolayl\u0131k olsu diye oksijen ve hidrojen atomlar\u0131ndan s\u00f6z edilebilirdi ama \u0131srar edildi\u011finde bunun yaln\u0131zca kimyasal deneylerden s\u00f6z etmenin daha kolay bir yolu oldu\u011funu s\u00f6ylerlerdi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dalton Atom Kuram\u0131, 19. yy\u2019a gelindi\u011finde fizik\u00e7ilerin ilgi alan\u0131 hala kuvvet, itim ve \u00e7ekimdi. Yani fizik\u00e7ilerin atoma pek gereksinimi yoktu. Ya kimyac\u0131lar? Kimyasal tepkimeleri anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan kimyac\u0131lar atom daha \u00e7ok ilgi duyuyordu. Ger\u00e7ekten 19. yy\u2019da atom kuram\u0131n\u0131n canlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayanlar kimyac\u0131lard\u0131. \u015e\u00f6yle soral\u0131m: Dalton, 19. yy ba\u015f\u0131nda,1803\u2019te, \u201catomun varl\u0131\u011f\u0131\u201dn\u0131 ileri s\u00fcrerken kan\u0131t olarak neleri g\u00f6stermi\u015ftir? Bunu …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2796,2230,2224,4446,2261,2136,3595,4447,2160,2996,2164,4448],"class_list":["post-1598","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-atmosfer","tag-atom","tag-azot","tag-dalton-atom-kurami","tag-element","tag-hidrojen","tag-homojen","tag-john-dalton","tag-newton","tag-nitrojen","tag-oksijen","tag-sabit-oranlar-yasasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1598","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1598"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1598\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}