KROMATOGRAF\u0130
\n Bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n bile\u015fenlerini, bunlara se\u00e7imsel ilgi g\u00f6steren iki ya da daha \u00e7ok evreden olu\u015fmu\u015f sistemler aras\u0131nda farkl\u0131 g\u00f6\u00e7lerine bakarak tan\u0131mak, gerekti\u011finde niceliklerini belirlemek amac\u0131yla yap\u0131lan ve ay\u0131rma i\u015flemine dayanan analitik y\u00f6ntemdir.
\n Kromatografi terimi ba\u015flang\u0131\u00e7ta, \u00f6rne\u011fin bitkisel pigmentlerde oldu\u011fu gibi cisimleri renklerine g\u00f6re ay\u0131rma i\u015fleminden kaynakland\u0131, ama zamanla uygulama alan\u0131 olduk\u00e7a geni\u015fledi.Kromatografi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde son derece duyarl\u0131 ve etkin bir ay\u0131rma y\u00f6ntemi olarak kabul edilmektedir.
\n Duruma g\u00f6re iki temel mekanizma uygulan\u0131r;
\n *Bile\u015fikler ya iki s\u0131v\u0131 evre aras\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131r(bu durumda da\u011f\u0131l\u0131m ya da payla\u015f\u0131m kromatografisinden s\u00f6z edilir)
\n *Hareket halindeki bile\u015fikler dura\u011fan kat\u0131 bir evre y\u00fczeyine ba\u011flan\u0131r(ba\u011flar y\u00fczeysel ve fiziksel bir nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131nda y\u00fczde tutma kromatografisinden[tersinir ba\u011f, bile\u015fi\u011fin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131], buna kar\u015f\u0131l\u0131k harerketli ve y\u00fczde tutulan bile\u015fikler aras\u0131nda ger\u00e7ek kimyasal ba\u011flar olu\u015ftu\u011funda iyon de\u011fi\u015fimi kromatografisinden s\u00f6z edilir).<\/p>\n
Y\u00fczde tutma kromatografisi ‘nde uygun bi\u00e7imde se\u00e7ilen bir kat\u0131n\u0131n, bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n \u00e7e\u015fitli bile\u015fnlerine g\u00f6re g\u00f6sterdi\u011fi y\u00fczde tutma fark\u0131ndan yararlan\u0131r.Kat\u0131n\u0131n y\u00fcz\u00fcnde tutamad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcnen bu kar\u0131\u015f\u0131m, dikey kolona toz bi\u00e7iminde konan y\u00fczde tutucu bir maddenin i\u00e7inden ge\u00e7irilir.Bu s\u0131rada y\u00fczde tutulan maddenin fark\u0131ndan dolay\u0131 bir ayr\u0131lma olur.\u00c7\u00fcnk\u00fc kar\u0131\u015f\u0131mdaki bir bile\u015fen ne kadar az bir kuvvetle y\u00fczde tutulursa o kadar a\u015fa\u011f\u0131da ba\u011flan\u0131r.Bu \u015fekilde elde edilen bir kromatogram, \u00e7o\u011fu kez kolon b\u00f6\u011f\u00fcmlenerek t\u00fcm bile\u015fenlerin ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bi\u00e7ide y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr; ama ay\u0131rma genellikle se\u00e7me yoluyla yap\u0131l\u0131r.Yukar\u0131dan kolonun tepesinden d\u00f6k\u00fclen uygun se\u00e7ilmi\u015f bir \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc(se-\u00e7en), kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n bile\u015fenlerini \u00e7\u00f6zerek a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru s\u00fcr\u00fckler.Kromatogram, kolonun taban\u0131na do\u011fru d\u00fczle\u015fir, yeterli oranda se\u00e7en kat\u0131l\u0131rsa kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n bile\u015fenleri kolon dibinde, se\u00e7en i\u00e7inde \u00e7\u00f6zelti halinde yeniden kazan\u0131l\u0131r.
\n Y\u00fczde tutma kat\u0131lar\u0131 al\u00fcminyum, kalsiyum karbonat, magnezya, k\u00f6m\u00fcr, ni\u015fasta, sel\u00fcl\u00f6z vb. olmak \u00fczere \u00e7ok \u00e7e\u015fitlidir.Y\u00fczde tutma kat\u0131s\u0131n\u0131n se\u00e7iminde her \u00f6zel durum i\u00e7in ayr\u0131 \u00f6zen g\u00f6sterilir ve genellikle y\u00fczde tutulacak \u00fcr\u00fcn\u00fc t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re saptan\u0131r.hayvansal yada bitkisel proteinlerin hidrolizi sonunda olu\u015fan aminoasitlerin ayr\u0131lmas\u0131, iyonsal y\u00fczde tutma kromatografisi’yle ger\u00e7ele\u015ftirilir.Bu ama\u00e7la kar\u0131\u015f\u0131m s\u00fclfonlu polistiren re\u00e7inesi ben- zeri, -SO H,(-SO H )gibi pek \u00e7ok asit grubu i\u00e7eren ve makro molek\u00fcll\u00fc sentetik bir bile\u015fik olan katyon de\u011fi\u015ftirici bir re\u00e7ine \u00fczerinden ge\u00e7irilir.Aminoasitin ge\u00e7i\u015fi s\u0131ras\u0131nda kimi PH s\u0131n\u0131rlar\u0131nda R-NH katyonlar\u0131 durumunda bulunanlare re\u00e7ine taraf\u0131ndan tutulurken, H iyo- nu \u00e7\u00f6zeltiye ge\u00e7er(katyon de\u011fi\u015ftiricisi).Ba\u011flanma aminoasitin t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re az yada \u00e7ok kuvvetlidir; bu nedenle alkali bir \u00e7\u00f6zeltiyle yap\u0131lan bir se\u00e7me sonucu bir ayr\u0131lma sa\u011flan\u0131r. Bir do\u011fal su \u00f6nce anyon ve daha sonra da katyon de\u011fi\u015ftirici re\u00e7ineler \u00fczerinden ge\u00e7irilerek bile\u015fiminde \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f olarak bulunan mineral tuzlar\u0131ndan ar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131r(yumu\u015fatma).Bu re\u00e7ineler dolgunlu\u011fa ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda kolayca yenile\u015ftirilir.<\/p>\n
Da\u011f\u0131l\u0131m kromatografisi: Birbiriyle temas halinde bulunan,ancak kar\u0131\u015fmayan iki s\u0131v\u0131 evre halinde ayr\u0131lacak kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n bile\u015fenlerinin g\u00f6sterdi\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fck fark\u0131ndan yararlan\u0131larak yap\u0131l\u0131r. Bu nedenle bir maddenin, bir \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcyle \u00f6z\u00fctlenmesine benzer. Bu y\u00f6ntemde s\u0131v\u0131lardan biri hareketlidir ve ayr\u0131lacak kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fc olu\u015fturur, di\u011feri dura\u011fand\u0131r, kromatografi kolonunda yanl\u0131z ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 i\u015flevi g\u00f6rev g\u00f6zenekli bir kat\u0131da tutulur. Ayr\u0131lacak kar\u0131\u015f\u0131m kolondan gecirildiginde \u00e7\u00f6zeltide bulunan bile\u015fenler iki \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc aras\u0131nda payla\u015f\u0131l\u0131r. E\u015fit hacimdeki dura\u011fan ve hareketli s\u0131v\u0131 i\u00e7indeki bile\u015fenlerin k\u00fctlelerinin birbirine oran\u0131 olan dag\u0131l\u0131m katsay\u0131s\u0131 bile\u015fenlere g\u00f6re de\u011fi\u015fir, bu da belli bir ayr\u0131lmaya yol a\u00e7ar. Dag\u0131l\u0131m katsay\u0131s\u0131 en y\u00fcksek olan bile\u015fen daha kolonun ba\u015f\u0131nda tutulurken, di\u011ferleri giderek k\u00fc\u00e7\u00fclen da\u011f\u0131l\u0131m katsay\u0131lar\u0131na g\u00f6re s\u0131ralan\u0131r. Burada da ay\u0131rma b\u00f6l\u00fcmsen bir se\u00e7meyle yap\u0131l\u0131r. G\u00f6rece daha b\u00fcy\u00fck nicelikleri ay\u0131rmada kullan\u0131lan kolon yerine, g\u00f6zenikli kat\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 olarak \u00f6zel bir s\u00fczge\u00e7 ka\u011f\u0131d\u0131 kullan\u0131labilir. Bu ama\u00e7la dikey olarak yerle\u015ftirilen ka\u011f\u0131da hareketli bir s\u0131v\u0131 (su) emdirilir. Ay\u0131rma i\u015fleminden ge\u00e7irilecek \u00e7\u00f6zelti, genellikle organik bir s\u0131v\u0131 i\u00e7inde hareketli bir s\u0131v\u0131 olarak ya \u00fcsten d\u00f6k\u00fcl\u00fcr ya da alttan verilir. \u00dcstten d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015fme yer\u00e7ekimiyle, alttan verildiginde k\u0131lcall\u0131kla sa\u011flan\u0131r. Bu yolla elde edilen kromato\u011frafi, ikinci bir i\u015flemle tamamlan\u0131r; bu i\u015flem, ka\u011f\u0131d\u0131n dik bir do\u011frultuda 90 derece d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesine, uygun se\u00e7ici bir maddeyle yukar\u0131dan yada a\u015fa\u011f\u0131dan y\u0131kanmas\u0131na dayan\u0131r. Buna iki boyutlu ka\u011f\u0131t kromatografisi denir.<\/p>\n
Gaz evreli kromatografi: U\u00e7ucu bir s\u0131v\u0131da ya da bir gaz kar\u0131\u015f\u0131mdaki bile\u015fenleri ay\u0131rmak i\u00e7in bu kar\u0131\u015f\u0131m, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 (ya da vekt\u00f6r) bir gaz i\u015flevi g\u00f6ren hidrojen, helyum, azot, karbondioksit vb. gibi bir ba\u015fka gaz i\u00e7inde seyreltilir. Hareketli evre olarak adland\u0131r\u0131lan bu kar\u0131\u015f\u0131m, hareketsiz yada dura\u011fan evreyi olu\u015fturan bir malzemeye ya da etki k\u00f6m\u00fcr gibi bir kat\u0131 ya da \u00e7ogunlukla d\u00f6v\u00fcnm\u00fc\u015f bir tugla gibi eylemsiz kat\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131ya emdirilmi\u015f az u\u00e7ucu bir s\u0131v\u0131yla dolu uzun bir kolon \u00fczerine g\u00f6nderilir. So\u011furucu, kat\u0131 bir madde oldu\u011funda da\u011f\u0131m kolonundan s\u00f6z edilir. Buhar evrede kolon ba\u015f\u0131ndan herhangi bir \u00e7\u00f6z\u00fcnen madde g\u00f6nderildi\u011finde, \u00e7\u00f6z\u00fcnen maddenin hareketsiz evre taraf\u0131ndan tutulan b\u00f6l\u00fcnme ile hareketli evrede bulunan b\u00f6l\u00fcm\u00fc aras\u0131nda kolonun her noktas\u0131nda tam bir denge olu\u015fur. bir birim hacimdeki dura\u011fan ve hareketli evrelerde da\u011f\u0131lan, \u00e7\u00f6z\u00fcnenin buhar k\u00fctleleri aras\u0131ndaki oran\u0131, da\u011f\u0131l\u0131m katsay\u0131s\u0131 denir. Kolona kat\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcnen, kolonu, \u00e7\u00f6z\u00fcnen-hareketli evre \u00e7iftinin ay\u0131rt edici \u00e7\u00f6z\u00fcnen bir \u00f6zelli\u011fi olan K katsay\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak belli bir zaman diriminde kat eder. Nitekim, farkl\u0131 dag\u0131l\u0131m kat say\u0131lar\u0131 olan ve kromato\u011frafi kolonunun ba\u015f\u0131ndan ayn\u0131 anda kar\u0131\u015f\u0131ma kat\u0131lan de\u011fi\u015fik \u00e7\u00f6z\u00fcnenler, kolonu farkl\u0131 s\u00fcrelerde kat eder ve b\u00f6ylece \u015fu ya da bu oranda ayr\u0131l\u0131rlar; \u00e7\u0131k\u0131\u015fa, ayarlanm\u0131\u015f uygun bir alg\u0131lay\u0131c\u0131 yerle\u015ftirildi\u011finde bile\u015fenlerin hem tan\u0131nmas\u0131 sa\u011flan\u0131r, hemde nicelikleri belirlenir.
\n \u00c7\u00f6z\u00fcnenin bir kolonu kat etmesi i\u00e7in gerekli olan s\u00fcreye tutulma s\u00fcresi denir.Dura\u011fan evrelerin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00e7e\u015fitli \u00e7\u00f6z\u00fcnenlerin kutuplu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak yap\u0131l\u0131r; bu da kromatogafik olarak ayr\u0131lacak bile\u015fenlere g\u00f6re dura\u011fan evreninin uygun bir se\u00e7imini gerektirir.
\n Maddeleri alg\u0131lama sorunu, son derece \u00f6nemlidir, ayr\u0131ca alg\u0131lama her \u00f6zg\u00fcl duruma uyarlananbilmelidir. Pek \u00e7ok durumda as\u0131l \u0131s\u0131 iletkenlik \u00f6zelli\u011fi olan bir al\u011f\u0131lay\u0131c\u0131(karometre) kullan\u0131l\u0131r; bu ayg\u0131t, metal bir telin elektiriksel direncinin s\u0131cakl\u0131kla de\u011fi\u015fmesi ilkesine ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u0130\u00e7inde bir gaz\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir borunun eksenine g\u00f6re yerle\u015ftirilen bu telin denge s\u0131cakl\u0131g\u0131, gaz\u0131n \u0131s\u0131l iletkenli\u011fine dolay\u0131s\u0131yla t\u00fcr\u00fcne, bir kar\u0131\u015f\u0131m s\u00f6z konusu oldu\u011funda da bile\u015fimine g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Kolondan \u00e7\u0131kan gaz her zaman temel olarak genellikle d\u00fc\u015f\u00fck oranda \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f bir gaz\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bir gazdan olu\u015fur. Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 gazlar, her ikiside g\u00f6rece iyi \u0131s\u0131 iletkeni say\u0131lan helyum ya da hidrojendir. Bu gazlarda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f bir gaz\u0131n bulunmas\u0131 \u0131s\u0131l iletkenliklerinin azalmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla flaman\u0131n denge s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fckselmesi ve elektriksel diren\u00e7inin artmas\u0131 bi\u00e7iminde kendisini g\u00f6sterir. Bu ilkeden yola \u00e7\u0131karak gaz bile\u015fimin cok az oranda de\u011fi\u015fmesi halinde bile duyarl\u0131 olan h\u00fccreler yap\u0131labilir. B\u00f6ylece 0.1 ppm d\u00fczeyideki (milyonda bir) bir duyarl\u0131l\u0131k bile alg\u0131lanabilir.
\n Yo\u011funluk, yanma \u0131s\u0131s\u0131, manyetik m\u0131knat\u0131slan\u0131rl\u0131k vb. nin \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne dayal\u0131 diger gaz alg\u0131lay\u0131c\u0131lar\u0131 da do\u011fal olarak kullan\u0131l\u0131r.
\n A\u015f\u0131r\u0131 duyarl\u0131, ama \u00f6zg\u00fcr olan alg\u0131lay\u0131c\u0131lar, iyonla\u015fm\u0131\u015f gazlar\u0131n \u00f6zellikklerine dayan\u0131r; iyonlar y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda (iyonla\u015ft\u0131rmal\u0131 alg\u0131lay\u0131c\u0131) ya da \u0131\u015f\u0131n\u0131mlarla uyar\u0131lan atomlar\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131 sonunda (elektron kap\u0131lmal\u0131 alg\u0131lay\u0131c\u0131 elde edelir)<\/p>\n
Pelte ge\u00e7irimli kromatografi: Pelte ge\u00e7irimli kromatografiye kimi zaman pelte \u00fczerinde s\u00fczme de denir. Pelte ge\u00e7irimli kromatografi, sentetik polimlerde oldu\u011fu kadar biyolojik \u00fcr\u00fcnler alan\u0131nda da \u00f6nemli bir geli\u015fme g\u00f6stermi\u015ftir. Bu y\u00f6ntemde molek\u00fcller,a\u011fla\u015f\u0131k ya da \u015fi\u015fkin bir polimler peltesinin g\u00f6zeneklerinden ge\u00e7ebilme \u00f6zelliklerine ba\u011fl\u0131 olarak boylar\u0131na ga\u00f6re ayr\u0131l\u0131r. Farkl\u0131 boylarda molek\u00fcllerden olu\u015fan bir \u00e7\u00f6zelti, bu t\u00fcr pelteden ge\u00e7irilmek istendi\u011finde irilikleri belli bir boyutun alt\u0131nda olanlar, g\u00f6zeneklere girer ve kolondan ge\u00e7i\u015fleri b\u00f6ylece gecikir; buna kar\u015f\u0131l\u0131k diger molek\u00fcller polimer tanelerini ay\u0131ran ayal\u0131klardan \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcyle birlikte s\u00fcr\u00fcklenerek ak\u0131p gider. B\u00f6ylece molek\u00fcller, en irilerinin en \u00f6nce \u00e7\u0131kmas\u0131 yoluyla boylar\u0131na da ba\u015fka bir deyi\u015fle k\u00fctlelerine g\u00f6re ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
KROMATOGRAF\u0130 Bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n bile\u015fenlerini, bunlara se\u00e7imsel ilgi g\u00f6steren iki ya da daha \u00e7ok evreden olu\u015fmu\u015f sistemler aras\u0131nda farkl\u0131 g\u00f6\u00e7lerine bakarak tan\u0131mak, gerekti\u011finde niceliklerini belirlemek amac\u0131yla yap\u0131lan ve ay\u0131rma i\u015flemine dayanan analitik y\u00f6ntemdir. Kromatografi terimi ba\u015flang\u0131\u00e7ta, \u00f6rne\u011fin bitkisel pigmentlerde oldu\u011fu gibi cisimleri renklerine g\u00f6re ay\u0131rma i\u015fleminden kaynakland\u0131, ama zamanla uygulama alan\u0131 olduk\u00e7a geni\u015fledi.Kromatografi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde son derece …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2258,2125,4506,4507,4502,2208,2374,4503,3040,4504,4508,4501,4505],"class_list":["post-1616","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-aluminyum","tag-cozelti","tag-dagilim-kromatografisi","tag-gaz-evreli-kromatografi","tag-kalsiyum-karbonat","tag-komur","tag-kromatografi","tag-magnezya","tag-metal","tag-nisasta","tag-pelte-gecirimli-kromatografi","tag-pigment","tag-seluloz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1616","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1616"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1616\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1616"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1616"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1616"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}