Al\u00fcminyum (veya aluminyum, Simgesi Al). G\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcms\u00fc renkte s\u00fcnek bir metaldir. Atom numaras\u0131 13 t\u00fcr. Do\u011fada genellikle boksit cevheri halinde bulunur ve oksidasyona kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcn direnci ile tan\u0131n\u0131r. Bu direncin temelinde pasivasyon \u00f6zelli\u011fi yatar. End\u00fcstrinin pek \u00e7ok kolunda milyonlarca farkl\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fcn yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lmakta olup d\u00fcnya ekonomisi i\u00e7inde \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Al\u00fcminyumdan \u00fcretilmi\u015f yap\u0131sal bile\u015fenler uzay ve havac\u0131l\u0131k sanayii i\u00e7in vazge\u00e7ilmezdir. Hafiflik ve y\u00fcksek dayan\u0131m \u00f6zellikleri gerektiren ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k ve in\u015faat sanayiinde geni\u015f kullan\u0131m alan\u0131 bulur.<\/p>\n
\u00d6zellikleri <\/p>\n
Al\u00fcminyum, yumu\u015fak ve hafif bir metal olup mat g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcms\u00fc renktedir. Bu renk, havaya maruz kald\u0131\u011f\u0131nda \u00fczerinde olu\u015fan ince oksit tabakas\u0131ndan ileri gelir. Al\u00fcminyum, zehirleyici ve manyetik de\u011fildir. K\u0131v\u0131lc\u0131m \u00e7\u0131karmaz. Saf al\u00fcminyumun \u00e7ekme dayan\u0131m\u0131 yakla\u015f\u0131k 49 megapascal (MPa) iken ala\u015f\u0131mland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu de\u011fer 700 MPa’a \u00e7\u0131kar. Yo\u011funlu\u011fu, \u00e7eli\u011fin veya bak\u0131r\u0131n yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te biri kadard\u0131r. Kolayl\u0131kla d\u00f6v\u00fclebilir, makinede i\u015flenebilir ve d\u00f6k\u00fclebilir. \u00c7ok \u00fcst\u00fcn korozyon \u00f6zelliklerine sahip olmas\u0131, \u00fczerinde olu\u015fan oksit tabakas\u0131n\u0131n koruyucu olmas\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n
Uygulama alanlar\u0131 D\u00fcnyadaki kullan\u0131m\u0131, hem miktar hem de de\u011fer olarak demirden sonra gelir.<\/p>\n
Saf al\u00fcminyumun \u00e7ekme dayan\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olmakla birlikte, bak\u0131r, \u00e7inko, magnezyum, manganez, ve silisyum gibi pek \u00e7ok elementle ala\u015f\u0131mland\u0131r\u0131larak mekanik \u00f6zellikleri geli\u015ftirilebilir. Y\u00fcksek dayan\u0131m\/a\u011f\u0131rl\u0131k oranlar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc al\u00fcminyum ala\u015f\u0131mlar\u0131, u\u00e7ak ve uzay ara\u00e7lar\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmez bile\u015fenleridir.<\/p>\n
Kullan\u0131m alanlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131:<\/p>\n
Ula\u015f\u0131m (otomobil, u\u00e7ak, kamyon, tren vagonlar\u0131, deniz ara\u00e7lar\u0131, vs.)
\n Ambalaj (al\u00fcminyum kutular, folyolar, vs.)
\n Su ar\u0131tma
\n \u0130n\u015faat (cam, kap\u0131, duvar, bina, vs.)
\n Dayan\u0131kl\u0131 t\u00fcketim aletleri (cihazlar, mutfak ara\u00e7 gere\u00e7leri, vs.)
\n Elektrik iletim hatlar\u0131 (al\u00fcminyum, bak\u0131rla e\u015fit elektrik iletkenli\u011fine sahip olup onun yar\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r ve fiyat\u0131 da daha ucuzdur [1])
\n Makine imalat\u0131
\n Kendisi manyetik olmamakla birlikte MKM \u00e7eli\u011fi ve Alnico manyetlerinin yap\u0131m\u0131nda
\n Y\u00fcksek safiyette al\u00fcminyum (SPA, %99.98 – %99.999 Al) elektronik ve CD lerde
\n Toz haline getirilmi\u015f al\u00fcminyum boyalara g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcms\u00fc renk vermede kullan\u0131l\u0131r. Al\u00fcminyum pulcuklar\u0131 (\u00f6zellikle ah\u015fap boyamada), astar boyalar\u0131na da kat\u0131labilir. B\u00f6ylece kurumayla birlikte al\u00fcminyum pulcuklar su ge\u00e7irmez bir tabaka olu\u015fturur.
\n Anodize edilmi\u015f al\u00fcminyumun oksidasyon direnci daha da y\u00fcksektir ve in\u015faat sanayinin pek \u00e7ok alan\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.
\n Kolay \u015fekillendirilebilir olu\u015fu ve y\u00fcksek \u0131s\u0131 iletkenli\u011finden \u00f6t\u00fcr\u00fc, yeni bilgisayarlar\u0131n CPU’lar\u0131n\u0131n \u0131s\u0131 uzakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131nda al\u00fcminyum kullan\u0131l\u0131r. Bak\u0131r \u0131s\u0131 uzakla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131 daha k\u00fc\u00e7\u00fck olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n daha pahal\u0131 ve yap\u0131mlar\u0131 daha zordur.
\n Al\u00fcminyum oksit (alumina), do\u011fada corundum (rubi ve safir) halinde bulunur ve cam yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Sentetik rubi ve safir, lazerlerde koherent \u0131\u015f\u0131k yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Al\u00fcminyumun \u00e7ok h\u0131zl\u0131 oksitlenme \u00f6zelli\u011fi, kat\u0131 roket yak\u0131t\u0131 olarak ve di\u011fer piroteknik kompozisyonlar\u0131n \u00fcretiminde kullan\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n
Al\u00fcminyum ayn\u0131 zamanda bir s\u00fcper iletkendir. S\u00fcper iletkenli\u011fe ge\u00e7i\u015f kritik s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 1,2 K dir.<\/p>\n
Yakla\u015f\u0131k 15 cm boyunda bir al\u00fcminyum metal par\u00e7as\u0131.
\n Tarih\u00e7e [de\u011fi\u015ftir]Eski Yunanl\u0131lar ve Romal\u0131lar, al\u00fcminyumun tuzlar\u0131n\u0131, boyalar\u0131n renklerini sabitle\u015ftirmede ve kan durdurucu olarak kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Alum g\u00fcn\u00fcm\u00fcz t\u0131bb\u0131nda hala kan durdurucu ve damar b\u00fcz\u00fcc\u00fc olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Friedrich W\u00f6hler’in, al\u00fcminyumu, 1827’de, susuz al\u00fcminyum klor\u00fcr\u00fc potasyum ile kar\u0131\u015ft\u0131rarak ayr\u0131\u015ft\u0131ran ilk ki\u015fi oldu\u011fu bilinirse de metal, o tarihten iki sene kadar \u00f6nce, Danimarkal\u0131 bir fizik\u00e7i ve kimyac\u0131 olan Hans Christian \u00d8ersted taraf\u0131ndan saf olmayan bir formda \u00fcretilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla almanaklarda ve kimya literat\u00fcr\u00fcnde \u00d8ersted’in ad\u0131 al\u00fcminyumu bulan ki\u015fi olarak ge\u00e7er [2]. Frans\u0131z Henri Saint-Claire Deville, 1846’da, W\u00f6hler’in metodunu, daha pahal\u0131 olan potasyum yerine sodyum kullanarak geli\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
Amerikal\u0131 Charles Martin Hall 1886’da, al\u00fcminyumun elektrolitik bir prosesle eldesine ili\u015fkin bir patent ba\u015fvurusunda (patent no: 400655) bulunmu\u015f, ayn\u0131 y\u0131l, Hall’un bu bulu\u015fundan tamamen habersiz olmak \u00fczere Frans\u0131z Paul H\u00e9roult da ayn\u0131 tekni\u011fi Avrupa’da geli\u015ftirmi\u015ftir. Bu nedenle iki bilim adam\u0131n\u0131n ad\u0131 verilen Hall-Heroult prosesi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde al\u00fcminyumun cevherinden eldesinde b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada kullan\u0131lan temel y\u00f6ntemdir.<\/p>\n
Londra’da bulunan ve Eros ad\u0131yla bilinen bu heykel, 1893’te yap\u0131lm\u0131\u015f olup al\u00fcminyumdan \u00fcretilmi\u015f ilk heykellerden biridir.ABD’deki Washington an\u0131t\u0131n\u0131n zirvesinin yap\u0131m\u0131nda al\u00fcminyum kullan\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve o tarihte al\u00fcminyumun yakla\u015f\u0131k 30 gram\u0131n\u0131n maliyeti bu projede \u00e7al\u0131\u015fan bir i\u015f\u00e7inin yevmiyesinin iki kat\u0131na e\u015fde\u011fer olmu\u015ftur [3].<\/p>\n
Adolf Hitler’in y\u00f6netime geli\u015finden hemen sonraki y\u0131llarda Almanya, al\u00fcminyum \u00fcretiminde d\u00fcnya lideri olmu\u015ftur. Ancak 1942’de, ABD’de yeni hidroelektrik santral projelerinin (\u00f6rne\u011fin, Grand Coulee Baraj\u0131) devreye al\u0131nmas\u0131, ABD’ye Nazi Almanya’s\u0131n\u0131n ba\u015fedemeyece\u011fi bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck vermi\u015ftir. Bu \u00fcst\u00fcnl\u00fck, d\u00f6rt y\u0131l i\u00e7inde 60 bin sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 yapmaya yetecek kadar al\u00fcminyum \u00fcretimi \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r [4].<\/p>\n
Do\u011fada bulunu\u015fu [de\u011fi\u015ftir]Yerkabu\u011funda bol miktarda (%7,5 – 8,1) bulunmas\u0131na ra\u011fmen serbest halde \u00e7ok nadir bulunur ve bu nedenle bir zamanlar alt\u0131ndan bile daha k\u0131ymetli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Al\u00fcminyumun ticari olarak \u00fcretiminin tarihi 100 y\u0131ldan biraz fazlad\u0131r.<\/p>\n
Al\u00fcminyum ilk ke\u015ffedildi\u011fi y\u0131llarda cevherinden ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7ok zor olan bir metal idi. Al\u00fcminyum rafine edilmesi en zor metallerden biridir. Bunun nedeni, \u00e7ok h\u0131zl\u0131 oksitlenmesi, olu\u015fan bu oksit tabakas\u0131n\u0131n \u00e7ok kararl\u0131 olu\u015fu ve demirdeki pas\u0131n aksine y\u00fczeyden s\u0131yr\u0131lmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Al\u00fcminyumun hurdalardan geri kazan\u0131m\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz al\u00fcminyum end\u00fcstrisinin \u00f6nemli bir bile\u015feni haline gelmi\u015ftir. Geri kazan\u0131m prosesi, metalin basit\u00e7e tekrar ergitilmesi esas\u0131na dayan\u0131r, ki bu y\u00f6ntem metalin cevherinden \u00fcretimine nazaran \u00e7ok daha ekonomiktir. Al\u00fcminyum rafinasyonu \u00e7ok y\u00fcksek miktarlarda elektrik enerjisi gerektirir, buna kar\u015f\u0131l\u0131k geri kazan\u0131m prosesi, \u00fcretiminde kulan\u0131lan enerjinin %5’ini harcar. Geri kazan\u0131m prosesi 1900’l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan beri uygulanmakta olup yeni de\u011fildir. 1960’l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131na kadar d\u00fc\u015f\u00fck profilli bir faaliyet olarak devam eden geri kazan\u0131m olgusu, bu tarihte i\u00e7ecek kutular\u0131n\u0131n al\u00fcminyumdan yap\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131 ile g\u00fcndeme daha yo\u011fun \u015fekilde gelmi\u015ftir. Di\u011fer geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclen al\u00fcminyum kaynaklar\u0131 aras\u0131nda otomobil par\u00e7alar\u0131, pencere ve kap\u0131lar, cihazlar, ve konteynerler say\u0131labilir.<\/p>\n
Al\u00fcminyum reaktif bir metal olup cevherinden (al\u00fcminyum oksit, Al2O3) kazan\u0131m\u0131 \u00e7ok zordur. \u00d6rne\u011fin, karbonla do\u011frudan red\u00fcksiyonu, al\u00fcminyum oksitin ergime s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k 2000\u00b0C oldu\u011fundan ekonomik olmaktan uzakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, al\u00fcminyum elektroliz y\u00f6ntemiyle kazan\u0131l\u0131r. Bu y\u00f6ntemde al\u00fcminyum oksit, ergimi\u015f kriyolit i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcnd\u00fcr\u00fcl\u00fcr ve daha sonra saf metale red\u00fcklenir. Bu y\u00f6ntemde red\u00fcksiyon h\u00fccrelerinin \u00e7al\u0131\u015fma s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 950-980\u00b0C civar\u0131ndad\u0131r. Kriyolit, Gr\u00f6nland adas\u0131nda bulunan do\u011fal bir mineraldir fakat al\u00fcminyum \u00fcretimi i\u00e7in sentetik olarak yap\u0131l\u0131r. Kriyolit, al\u00fcminyum ve sodyumun flor\u00fcrlerinin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olup form\u00fcl\u00fc Na3AlF6 \u015feklindedir. Al\u00fcminyum oksit (beyaz toz), yakla\u015f\u0131k %30-40 demir i\u00e7erdi\u011fi i\u00e7in k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli olan boksitin rafinasyonu ile \u00fcretilir. Bu i\u015flemin ad\u0131 Bayer prosesidir ve daha \u00f6nceleri kullan\u0131lmakta olan Deville prosesinin yerini alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
W\u00f6hler prosesinin yerini alan elektroliz y\u00f6nteminde her iki elektrot da karbondan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cevher bir kez ergimi\u015f hale geldikten sonra iyonlar serbest\u00e7e dola\u015fmaya ba\u015flarlar. Negatif elektrotta (katot) ger\u00e7ekle\u015fen reaksiyon:<\/p>\n
Al3+ + 3e- \u2192 Al
\n olup al\u00fcminyum iyonunun elektron alarak red\u00fcklendi\u011fini g\u00f6sterir. Al\u00fcminyum metali daha sonra h\u00fccrenin taban\u0131na s\u0131v\u0131 halde \u00e7\u00f6ker ve buradan sifonlanarak d\u0131\u015far\u0131 al\u0131n\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan, pozitif elektrotta (anot) oksijen gaz\u0131 olu\u015fur:<\/p>\n
2O2- \u2192 O2 + 4e-
\n Anot karbonu bu oksijen ile oksitlenerek t\u00fckenir ve dolay\u0131s\u0131yla d\u00fczenli aral\u0131klarla yenilenmesi gerekir:<\/p>\n
O2 + C \u2192 CO2
\n Katotlar elektroliz i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda, anotlar\u0131n tersine, t\u00fckenmezler \u00e7\u00fcnk\u00fc katotta oksijen \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olmaz. Katodun karbonu, h\u00fccre i\u00e7inde s\u0131v\u0131 al\u00fcminyum ile \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011fu i\u00e7in korunmal\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan katotlar, elektrokimyasal prosesler gere\u011fi erozyona u\u011frarlar. Elektrolizde uygulanan ak\u0131ma ba\u011fl\u0131 olarak, h\u00fccelerin 5-10 y\u0131lda bir t\u00fcm\u00fcyle yenilenmesi gerekir.<\/p>\n
Hall-H\u00e9roult prosesiyle al\u00fcminyum elektrolizi \u00e7ok fazla elektrik enerjisi t\u00fcketirse de, alternatif y\u00f6ntemler gerek ekonomik gerekse ekolojik olarak uygulanabilirlikten uzakt\u0131rlar. D\u00fcnya genelinde, ortalama spesifik enerji t\u00fcketimi, kg Al ba\u015f\u0131na yakla\u015f\u0131k 15\u00b10.5 kilowatt-saat dir (52-56 MJ\/kg). Modern tesislerde bu rakam yakla\u015f\u0131k 12.8 kW\u00b7h\/kg (46.1 MJ\/kg) civar\u0131ndad\u0131r. Red\u00fcksiyon hatt\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 elektrik ak\u0131m\u0131, eski teknolojilerde 100-200 kA iken bu de\u011fer, modern tesislerde 350 kA’e kadar \u00e7\u0131km\u0131\u015f olup 500 kA’lik h\u00fccrelerde deneme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.<\/p>\n
Al\u00fcminyum \u00fcretim maliyetinin %20-40’\u0131n\u0131, tesisin bulundu\u011fu yere g\u00f6re de\u011fi\u015fmek \u00fczere, elektrik enerjisi olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu nedenle al\u00fcminyum \u00fcreticisi i\u015fletmeler, G\u00fcney Afrika, Yeni Zelanda’n\u0131n G\u00fcney Adas\u0131, Avustralya, \u00c7in, Orta Do\u011fu, Rusya, \u0130zlanda, Kanada’da Quebec gibi elektrik enerjisinin bol ve ucuz oldu\u011fu b\u00f6lgelere yak\u0131n olmak e\u011filimindedirler.<\/p>\n
\u00c7in 2004 itibar\u0131yla, al\u00fcminyum \u00fcretiminde d\u00fcnya lideridir.[5]<\/p>\n
G\u00fcvenlik \u00f6nlemleri [de\u011fi\u015ftir]Al\u00fcminyumun canl\u0131 h\u00fccreler \u00fczerinde yararl\u0131 bir i\u015fleve sahip oldu\u011fu g\u00f6zlemlenmemi\u015ftir. Baz\u0131 ki\u015filerde, al\u00fcminyumun herhangi bir formundan kaynaklanabilen temas dermatiti (deri iltihab\u0131), stiptik (kan durdurucu) veya ter \u00f6nleyici \u00fcr\u00fcnler kullan\u0131m\u0131yla birlikte ortaya \u00e7\u0131kan ka\u015f\u0131nt\u0131l\u0131 k\u0131zar\u0131kl\u0131k, al\u00fcminyum tencerelerde pi\u015fen yemeklerin yenmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan sindirim bozukluklar\u0131 ve besinlerin emiliminin durmas\u0131, ve Rolaids, Amphojel, ve Maalox gibi antasit (asit giderici) ila\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan kusma vb. gibi zehirlenme belirtileri \u015feklinde alerjik reaksiyonlar yaratabilir. Di\u011fer ki\u015filerde al\u00fcminyum, a\u011f\u0131r metaller kadar zehirli olmasa da ve al\u00fcminyumdan yap\u0131lm\u0131\u015f mutfak gere\u00e7leri kullan\u0131m\u0131n\u0131n (y\u00fcksek korozyon direnci ve iyi \u0131s\u0131 iletkenli\u011fi nedeniyle tercih edilir), genelde al\u00fcminyum zehirlenmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanmam\u0131\u015f olsa da, y\u00fcksek dozlarda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda zehirlenme belirtileri g\u00f6sterebilir. Al\u00fcminyum bile\u015fikleri i\u00e7eren antasitlerin a\u015f\u0131r\u0131 dozda t\u00fcketimi ve al\u00fcminyum i\u00e7eren ter \u00f6nleyicilerin a\u015f\u0131r\u0131 miktarda kullan\u0131m\u0131 zehirlenme nedeni olabilir. Al\u00fcminyumun Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 iddia edilmi\u015fse de o ara\u015ft\u0131rma, tam tersine, Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu tahribat\u0131n, v\u00fccutta al\u00fcminyum birikimine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6zetle, e\u011fer al\u00fcminyum zehirlenmesi varsa bunun olduk\u00e7a spesifik bir mekanizma ile ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekir. Zira insan\u0131n ya\u015fam\u0131 boyunca, toprakta do\u011fal kil mineralinin i\u00e7indeki al\u00fcminyum ile olan temas\u0131 zaten yeterince y\u00fcksektir.<\/p>\n
Al\u00fcminyumun, onun h\u0131zla korozyona u\u011framas\u0131na neden olan baz\u0131 kimyasallarla temas etmesinden ka\u00e7\u0131nmak gerekir. \u00d6rne\u011fin, bir par\u00e7a al\u00fcminyumun y\u00fczeyine damlat\u0131lan \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir miktar civa, koruyucu al\u00fcminyum oksit tabakas\u0131n\u0131 kolayca deler ve birka\u00e7 saat i\u00e7inde devasa yap\u0131 kiri\u015fleri bile \u00f6nemli derecede zay\u0131flayabilir. Bu nedenle, pek \u00e7ok havayolu \u015firketi, u\u00e7aklar\u0131n yap\u0131sal iskeletinde al\u00fcminyum \u00f6nemli bir yer tuttu\u011fu i\u00e7in cival\u0131 termometrelere izin vermemektedir.<\/p>\n
Kimyas\u0131
\n Oksidasyon kademesi 1 [de\u011fi\u015ftir]Al\u00fcminyum hidrojen atmosferi alt\u0131nda 1500\u00b0C ye \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda AlH \u00fcretilir.
\n Al\u00fcminyumun normal oksidi (Al2O3) silisyum ile 1800\u00b0C de vakum alt\u0131nda \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Al2O \u00fcretilir.
\n Al2S3 \u00fcn al\u00fcminyum tala\u015flar\u0131 ile 1300\u00b0C de vakum alt\u0131nda \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131 ile Al2S \u00fcretilir. Ancak h\u0131zl\u0131ca ba\u015flang\u0131\u00e7 maddelerine ayr\u0131\u015f\u0131r. \u0130ki de\u011ferlikli selenyum da benzer \u015fekilde yap\u0131l\u0131r.
\n \u00dc\u00e7 de\u011ferlikli halojen\u00fcrleri, al\u00fcminyum ile \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131klar\u0131nda -AlF- -AlCl- ve -AlBr- gaz faz\u0131nda elde edilebilir. <\/p>\n
Oksidasyon kademesi 2 [de\u011fi\u015ftir]Al\u00fcminyum tozu oksijenle yand\u0131\u011f\u0131nda al\u00fcminyum alt-oksidinin (AlO) varl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilebilir. <\/p>\n
Oksidasyon kademesi 3 [de\u011fi\u015ftir]Fajans kural\u0131, basit bir \u00fc\u00e7 de\u011ferlikli katyonun (Al3+) susuz tuzlarda veya Al2O3 gibi ikili bile\u015fiklerde bulunamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Hidroksit zay\u0131f bir bazd\u0131r ve karbonat gibi zay\u0131f baz olan aluminyum tuzlar\u0131 haz\u0131rlanamaz. Nitrat gibi kuvvetli asit tuzlar\u0131 kararl\u0131 ve suda \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrd\u00fcrler. En az alt\u0131 molek\u00fcll\u00fc hidratlar olu\u015ftururlar.
\n Al\u00fcminyum hidr\u00fcr (AlH3)n, trimetil-al\u00fcminyum ve a\u015f\u0131r\u0131 oksijen kullanarak \u00fcretilebilir. Havada patlayarak yanar. Al\u00fcminyum klor\u00fcr\u00fcn eter \u00e7\u00f6zeltisi i\u00e7inde lityum hidr\u00fcrle muamelesi sonucu da \u00fcretilebilir. Ancak \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcden ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lamaz.
\n Al\u00fcminyum karb\u00fcr (Al4C3) elementlerin olu\u015fturdu\u011fu kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n 1000\u00b0C nin \u00fczerine \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131 ile \u00fcretilebilir. A\u00e7\u0131k sar\u0131 renkli kristallerinin kompleks bir kafes yap\u0131s\u0131 vard\u0131r ve su veya seyreltik asitle metan gaz\u0131 verirler. Asetilit (Al2(C2)3), \u0131s\u0131t\u0131lm\u0131\u015f al\u00fcminyum \u00fczerinden asetilen ge\u00e7irmek suretiyle \u00fcretilir.
\n Al\u00fcminyum nitr\u00fcr (AlN), elementlerinden 800\u00b0C de \u00fcretilebilir. Su ile hidrolize olarak amonyak ve al\u00fcminyum hidroksit verir.
\n Al\u00fcminyum fosfit (AlP), benzer \u015fekilde yap\u0131l\u0131r ve fosfin vererek hidrolize olur.
\n Al\u00fcminyum oksit (Al2O3), do\u011fada korundum olarak bulunur ve al\u00fcminyumun oksijenle yak\u0131lmas\u0131 veya hidroksit, nitrat veya s\u00fclfat\u0131n\u0131n \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131yla elde edilir. K\u0131ymetli ta\u015f olarak sertli\u011fi elmas, bor nitr\u00fcr ve karborundum’dan sonra gelir. Suda hemen hemen hi\u00e7 \u00e7\u00f6z\u00fcnmez.
\n Al\u00fcminyum hidroksit, bir al\u00fcminyum tuzunun sulu \u00e7\u00f6zeltisine amonyak ilavesi yoluyla jelatinimsi bir \u00e7\u00f6kelek \u015feklinde elde edilebilir. Amfoteriktir; hem \u00e7ok zay\u0131f bir asit olup hem de alkalilerle al\u00fcminatlar yapar. De\u011fi\u015fik kristal formlar\u0131nda bulunur.
\n Al\u00fcminyum s\u00fclf\u00fcr (Al2S3), al\u00fcminyum tozu \u00fczerinden hidrojen s\u00fclf\u00fcr ge\u00e7irerek \u00fcretilebilir. Polimorfiktir.
\n Al\u00fcminyum flor\u00fcr (AlF3), hidroksitinin HF ile muamelesi sonucu veya elementlerinden \u00fcretilir. 1291\u00b0C de ergimeksizin gaz faz\u0131na ge\u00e7en dev bir molek\u00fcl yap\u0131s\u0131na sahiptir. \u00c7ok inerttir. Di\u011fer \u00fc\u00e7 de\u011ferli halojen\u00fcrleri dimerik ve k\u00f6pr\u00fc benzeri yap\u0131dad\u0131rlar.
\n Ampirik form\u00fcl\u00fc AlR3 olan organo-metalik bile\u015fikleri vard\u0131r ve dev yap\u0131l\u0131 molek\u00fcller de\u011filse de en az\u0131ndan dimerik veya trimeriktirler. Organik sentez alan\u0131nda (\u00f6rne\u011fin, trimetil al\u00fcminyum) kullan\u0131l\u0131rlar.
\n Al\u00fcmino-hidr\u00fcrler bilinen en elektro-pozitif yap\u0131lard\u0131r. \u0130\u00e7lerinde en kullan\u0131\u015fl\u0131 olan lityum al\u00fcminyum hidr\u00fcr’d\u00fcr (Li[AlH4]). Is\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda lityum hidr\u00fcr, al\u00fcminyum ve hidrojene par\u00e7alan\u0131r ve su ile hidrolize olur. Organik kimyada pek \u00e7ok kullan\u0131m alan\u0131 vard\u0131r. Al\u00fcmino-halojen\u00fcrler de benzer yap\u0131ya sahiptirler. <\/p>\n
Ad\u0131 \u00fczerine [de\u011fi\u015ftir]\u0130ngilizce konu\u015fulan \u00fclkelerde, ad\u0131n\u0131n hem aluminium hem de aluminum \u015feklinde yaz\u0131lmas\u0131 ve uygun tarzda okunmas\u0131 yayg\u0131nd\u0131r. ABD’de aluminium pek bilinmemekte ve daha \u00e7ok aluminum kullan\u0131lmaktad\u0131r. ABD’nin d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer \u00fclkelerde ise durum tam tersine olup aluminium \u015feklinde yaz\u0131l\u0131\u015f tarz\u0131 daha iyi bilinmektedir. Ancak Kanada’da her iki yaz\u0131l\u0131\u015f tarz\u0131 da yayg\u0131nd\u0131r.<\/p>\n
\u0130ngilizcenin hakimiyeti d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fclkelerde ise “ium” \u015feklindeki yaz\u0131l\u0131\u015f daha yayg\u0131nd\u0131r. Hem Almanca hem de Frans\u0131zcada s\u00f6zc\u00fck aluminium \u015feklindedir.<\/p>\n
“International Union of Pure and Applied Chemistry” (IUPAC) organizasyonu 1990 da aluminium kullan\u0131m\u0131n\u0131, d\u00fcnya standard\u0131 olarak onaylam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra aluminum s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de kabul edilebilir bir terim olarak tasdik etmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Al\u00fcminyum (veya aluminyum, Simgesi Al). G\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcms\u00fc renkte s\u00fcnek bir metaldir. Atom numaras\u0131 13 t\u00fcr. Do\u011fada genellikle boksit cevheri halinde bulunur ve oksidasyona kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcn direnci ile tan\u0131n\u0131r. Bu direncin temelinde pasivasyon \u00f6zelli\u011fi yatar. End\u00fcstrinin pek \u00e7ok kolunda milyonlarca farkl\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fcn yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lmakta olup d\u00fcnya ekonomisi i\u00e7inde \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. Al\u00fcminyumdan \u00fcretilmi\u015f yap\u0131sal bile\u015fenler …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2258,4701,4700,4699,4697,4698,3658,2107,4696,3861,4128,4695],"class_list":["post-1691","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-aluminyum","tag-aluminyum-florur","tag-aluminyum-fosfit","tag-aluminyum-karbur","tag-aluminyum-oksit","tag-anot-karbonu","tag-boksit","tag-dunya","tag-kati-roket-yakiti","tag-oksidasyon","tag-oksitlenme","tag-su-aritma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1691","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1691"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1691\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1691"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1691"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1691"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}