Is\u0131l \u0130\u015flem Esas\u0131<\/p>\n
Al\u00fcminyum ile \u0131s\u0131l i\u015flem neticesinde sertle\u015fen al\u00fcminyum ala\u015f\u0131mlar\u0131 aras\u0131nda \u015fu fark vard\u0131r. al\u00fcminyum tavland\u0131ktan sonra mukavemetini bir miktar kaybeder ve yaln\u0131z so\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme neticesinde sertle\u015fir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k sertle\u015fen al\u00fcminyum ala\u015f\u0131mlar\u0131, belirli s\u0131cakl\u0131klarda belli zaman bekletilerek mukavemeti ve sertli\u011fi y\u00fckseltilebilir. Bu bekletmeye yasland\u0131rma ve bu olaya da ayr\u0131\u015fma sertle\u015fmesi denir.
\n Ya\u015fland\u0131rma belirli s\u0131cakl\u0131kta yap\u0131l\u0131rsa suni ya\u015fland\u0131rma oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131l\u0131rsa tabii ya\u015fland\u0131rma ad\u0131n\u0131 al\u0131r.
\n Bir al\u00fcminyum ala\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u0131s\u0131l i\u015flemle sertle\u015ftirilmesi 4 kademede incelenir:
\n 1)\u00d6nceden tayin edilen bir s\u0131cakl\u0131\u011fa kadar \u0131s\u0131tma.
\n 2)Belirlenen bir s\u00fcrede bu s\u0131cakl\u0131kta bekletme.
\n 3)D\u00fc\u015f\u00fck bir s\u0131cakl\u0131\u011fa h\u0131zla su verme.
\n 4)Su vermeye takiben, ya\u015fland\u0131rma veya \u00e7\u00f6kelme sertle\u015fmesi.<\/p>\n
Tavlama<\/p>\n
Mekanik yollarla elde edilen i\u015flenmi\u015f al\u00fcminyum ala\u015f\u0131mlar\u0131n \u00e7ok zaman bir\u00e7ok imal i\u015flemlerinden sonra tavlama i\u015flemini tatbik etmek laz\u0131md\u0131r. Tavlama so\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme neticesinde sertle\u015fmi\u015f olan malzemeden sertli\u011fi kald\u0131rmak veya \u0131s\u0131l i\u015fleme tabi tutularak ya\u015fland\u0131r\u0131lan malzemeyi yumu\u015fatmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.
\n Yap\u0131da mevcut tanelerin yeniden krsitalle\u015fmesini sa\u011flamak amac\u0131yla, ala\u015f\u0131m\u0131 eritmek ve \u00e7\u00f6keltme \u0131s\u0131l i\u015flemleri s\u0131cakl\u0131klar\u0131 aras\u0131nda bir derece kadar \u0131s\u0131tmak tavlaman\u0131n esas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu i\u015flem ya\u015flanma sertle\u015fmesinin, sertle\u015fme etkilerini yok eder. metalin so\u011fuk i\u015fleme tabi tutulmas\u0131 da sertli\u011fini ve \u00e7ekme mukavemetini artt\u0131r\u0131r. Fakat s\u00fcreklili\u011fini azalt\u0131r. Metalin so\u011fuk olarak i\u015flenmesini devam ettirebilmek i\u00e7in tavlama i\u015flemi uygulanarak metal yumu\u015fat\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Is\u0131l i\u015flemde ala\u015f\u0131m tav s\u00fcresi \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fin yeniden billurla\u015ft\u0131rma i\u015fleminde ala\u015f\u0131m gereken s\u0131cakl\u0131k ve s\u00fcrede tutulmazsa yeninden te\u015fekk\u00fcl eden kristallerin \u015fekil ve \u00f6zelliklerini tamam\u0131yla de\u011fi\u015ftirmezler. Bunu sa\u011flamak i\u00e7in belirli s\u0131cakl\u0131k ve zaman s\u00fcresinde ala\u015f\u0131m\u0131 bekletmek gerekir. Ayr\u0131ca tavlanan ala\u015f\u0131m\u0131n kenar k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n ve ince yerlerinin h\u0131zl\u0131 tavlama ile bozulmamas\u0131 i\u00e7in s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 yava\u015f yava\u015f artt\u0131rmak gerekir.<\/p>\n
Solusyona Alma \u0130\u015flemi
\nSol\u00fcsyona alma i\u015flemi de kendi aras\u0131nda safhalar \u015feklindedir.<\/p>\n
\u00d6nceden Tayin Edilen Bir S\u0131cakl\u0131\u011fa Kadar Is\u0131tma
\nBu i\u015flemin amac\u0131 al\u00fcminyum i\u00e7indeki esirli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klarda az buna kar\u015f\u0131l\u0131k y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda fazla olan ala\u015f\u0131m elemanlar\u0131n\u0131n erislili\u011fini, ala\u015f\u0131m\u0131 y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klara \u00e7\u0131karmak suretiyle art\u0131rmaktad\u0131r. Yaln\u0131z burada dikkat edilmesi gereken noktalar \u015funlard\u0131r.<\/p>\n
A) Bu i\u015flemin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131cakl\u0131k hassasiyetle se\u00e7ilmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc eriyebilen elemanlar al\u00fcminyum i\u00e7inde kat\u0131 eriyik halinde kalmal\u0131d\u0131r. \u00c7ok d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klarda az mukavemet elde edilemeyece\u011fi gibi \u00e7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda eriyebilen elemanlar\u0131n ergime tehlikesi mevcuttur. Ayr\u0131ca ergime olacak \u00e7ok y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda kullan\u0131lmas\u0131 halinde renk de\u011fi\u015fimi meydana gelir ve su verme s\u0131ras\u0131nda gerilmeler artar. Bu nedenle mevcut ala\u015f\u0131m elemanlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde en d\u00fc\u015f\u00fck ergime s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na sahip olan elementin ergime s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131nda bir s\u0131cakl\u0131k derecesi se\u00e7ilmelidir. Bu ala\u015f\u0131mlarda k\u00fc\u00e7\u00fck bir s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 malzemenin ergimesine sebep olur ki, bu takdirde ala\u015f\u0131m\u0131 tamamen ergitmek gerekir.<\/p>\n
B) Is\u0131tma h\u0131z\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Genellikle orta h\u0131zl\u0131 bir \u0131s\u0131tma tavsiye edilir. \u015fayet yava\u015f \u0131s\u0131tma tatbik edilirse, eriyebilen elemanlar\u0131n dif\u00fczyonu fazla olur. Ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck tanelerin te\u015fekk\u00fcl\u00fcne meyil g\u00f6sterir. \u015eayet malzeme so\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirmeye tabi tutulmu\u015f ise dane b\u00fcy\u00fcmesine engel olmak i\u00e7in \u0131s\u0131tma h\u0131z\u0131 yeter derecede y\u00fcksek olmal\u0131d\u0131r. Genel olarak s\u00f6ylenebilir ki, malzeme kritik denecek kadar so\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme miktar\u0131 mevcut de\u011fil ise dane b\u00fcy\u00fcmesi tehlikesi yoktur.<\/p>\n
Is\u0131tma h\u0131z\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir, bunu belirtmi\u015ftik. Bunun yan\u0131nda bekletme s\u00fcresi de b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bekletme s\u00fcresi, malzemenin \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131cakl\u0131\u011fa, tavlama \u015fekline, malzemenin cinsine ve buna benzer fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. Uzun bir s\u00fcre bekletme dane b\u00fcy\u00fcmesine dif\u00fczyonun artmas\u0131na ve renksizle\u015fmeye neden olur. S\u0131cakl\u0131kta bekletme s\u00fcresinin \u00f6l\u00e7\u00fclmesine, malzemenin en so\u011fuk k\u0131sm\u0131n\u0131n istenilen minimum s\u0131cakl\u0131k de\u011ferine var\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ba\u015flan\u0131r. Tablolar bu esasa g\u00f6re tesbit edilir d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Bekletme s\u00fcresi ala\u015f\u0131m\u0131n cinsine ba\u011fl\u0131 olarak, ince par\u00e7alarda 10 dakikadan ba\u015flar ve kal\u0131n par\u00e7alarda 12 saate kadar \u00e7\u0131kar. Kal\u0131n par\u00e7alar i\u00e7in itibari olarak kesitteki kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131n her 1,5 cm\u2019si i\u00e7in 1 saat bekleme s\u00fcresi kabul edilir. bekletme s\u00fcresi b\u00fct\u00fcn eriyebilen elemanlar\u0131n kat\u0131 eriyik haline ge\u00e7ebilmelerini sa\u011flayacak kadar uzun se\u00e7ilir. K\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f bir bekleme s\u00fcresinin etkileri \u00e7ok k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu gibi fazla bekletmede de oksidasyon tehlikesi artar.<\/p>\n
Is\u0131tman\u0131n Meydana Getirdi\u011fi De\u011fi\u015fiklikler (2)<\/p>\n
Bu de\u011fi\u015fiklikleri a\u015fa\u011f\u0131daki gibi maddeler halinde incelemek daha uygun olur.<\/p>\n
\u00dcniform Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131
\n Yap\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 doymu\u015f hale gelmi\u015ftir. Ayr\u0131ca bu s\u0131cakl\u0131kta bekletme yap\u0131larak homojen bir da\u011f\u0131l\u0131m sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Toparlanma
\n Is\u0131l i\u015fleme tabi tutma esnas\u0131nda meydana gelir. Bu sayede i\u00e7 gerilmelerden bir k\u0131sm\u0131 ortadan kalkar. Bu s\u0131rada so\u011fuk i\u015flem s\u0131ras\u0131nda kaybolan \u015fekil alma \u00f6zelli\u011fi yeninden kazan\u0131lm\u0131\u015f olur. Bu i\u015fleme gerilim giderme tav\u0131 da denir.<\/p>\n
Yeniden Kristalle\u015fme
\n So\u011fuk i\u015flenmi\u015f malzeme, yeter derecede y\u00fcksek bir s\u0131cakl\u0131\u011fa kadar \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, so\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme sonucu meydana gelmi\u015f olan par\u00e7alanm\u0131\u015f partik\u00fcller malzemenin tabi tutuldu\u011fu \u015fekil de\u011fi\u015ftirme derecesi yeterli ise, yeniden gerilimsiz tanecikler olu\u015ftururlar. Bu olaya yeniden kristalle\u015fme denir.<\/p>\n
So\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme esnas\u0131nda meydana gelen y\u00fcksek enerjili noktalar, yeni danelerin meydana gelmesinde \u00e7ekirdek rol\u00fc oynar. So\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme derecesi yeterli de\u011fil ise yeninden kristalle\u015fme olmaz.<\/p>\n
Kullan\u0131lan s\u0131cakl\u0131k derecesine yeninden kristalle\u015fmeyi meydan getirecek kadar tam so\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme varsa elde edilen malzeme gayet iri daneli olur.<\/p>\n
Dane B\u00fcy\u00fcmesi
\n Yeniden kristalle\u015fmeden sonra yeni daneler az enerjili duruma gelmek \u00fczere b\u00fcy\u00fcmeye adayd\u0131rlar. Bu b\u00fcy\u00fcmeye etki eden nedenleri maddeler halinde \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz.<\/p>\n
a) Ba\u015flang\u0131\u00e7taki dane b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc:
\n Ancak k\u00fc\u00e7\u00fck so\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme derecelerinde kendini g\u00f6sterir. Belirli bir so\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme derecesinde elde edilen sertle\u015fme derecesi, iri daneli malzemeler i\u00e7in daha az olmak \u00fczere, malzemenin dane b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne tabiidir. Plastik \u015fekil de\u011fi\u015ftirme derecesinin az oldu\u011fu hallerde ba\u015flang\u0131\u00e7taki malzemenin dane b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, son dane b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne, kayda de\u011fer derecede tesiri vard\u0131r.<\/p>\n
b) So\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme derecesi:
\n Limitli fakat kritik derecede bir so\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirmeye maruz malzeme, yeninden kristalle\u015ftirmeden sonra anormal derecede b\u00fcy\u00fck danelere sahip olurlar.<\/p>\n
c) Is\u0131tma H\u0131z\u0131:
\n K\u00fc\u00e7\u00fck bir \u0131s\u0131tma h\u0131z\u0131, normalden b\u00fcy\u00fck toplama periyodunun sebep olaca\u011f\u0131ndan, yeninden kristalle\u015fme ile elde edilen daneler biraz iri olur.<\/p>\n
d) Son s\u0131cakl\u0131k derecesi:
\n Yeniden kristalle\u015ftirmeden sonra daneler b\u00fcy\u00fcmeye me\u011fillidirler. Bu b\u00fcy\u00fcme danelerin en al\u00e7ak dereceli enerji seviyesine sahip olmak istemeleri y\u00fcz\u00fcndendir. Teorik olarak son s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n y\u00fckselmesi danelerin b\u00fcy\u00fcmesin yard\u0131m eder.<\/p>\n
e) Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta bekletme s\u00fcresi:
\n Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta bekletme s\u00fcresi artt\u0131k\u00e7a danelerin b\u00fcy\u00fcme oran\u0131 da artar.<\/p>\n
f) Malzemenin terkibi<\/p>\n
Su Verme
\n Eriyebilen elemanlar\u0131n kat\u0131 eriyik haline ge\u00e7melerinden sonra yeninden \u00e7\u00f6kelmelerine engel olmak veya geciktirmek amac\u0131yla malzemeye su vermek gerekir. \u00fc\u00e7 farkl\u0131 su verme metodu mevcuttur. Bu \u00fc\u00e7 metot, istenen \u00f6zelliklere ve g\u00f6sterdikleri kolayl\u0131klara g\u00f6re kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
So\u011fuk Suda Su Verme
\n Hafif d\u00f6vmeli elde olunan ala\u015f\u0131mlara so\u011fuk su banyolar\u0131nda su verilir. Su verme \u00f6nceki su s\u0131cakl\u0131k max. 300C olmal\u0131d\u0131r. S\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimi 10C ge\u00e7memesi i\u00e7in yeterli hacimde su bulundurulmamal\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir su verme \u015fekli \u00e7ok etkilidir.<\/p>\n
S\u0131cak Suda Su Verme
\n B\u00fcy\u00fck ve kal\u0131n kesitli d\u00f6kme par\u00e7alara 75-90 C\u2019de hatta kaynar suda, yani 100 C\u2019da su verilir.
\nBu tip su verme, distarsiyonu minimum k\u0131lar ve e\u015fit olmayan s\u0131cakl\u0131k da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan do\u011fan \u00e7atlama tehlikesi \u00f6nlenmi\u015f olur. Su vermede kullan\u0131lan suyun s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 malzemenin korozyon mukavemetine b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etki etmeye d\u00f6vme ala\u015f\u0131mlarda, bu tip su verme usul\u00fc kullan\u0131l\u0131r. \u015eunu da belirtelim ki, kal\u0131n kesitli par\u00e7alar\u0131n korozyon mukavemeti ince kesitli par\u00e7alarda oldu\u011fu kadar kritik de\u011fildir.<\/p>\n
P\u00fcsk\u00fcrterek Su Verme
\n Y\u00fcksek h\u0131zla su p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclerek su verme usul\u00fc, levhalar ve geni\u015f y\u00fczeyli par\u00e7alara tatbik edilir. Bu tip su verme distarsiyonu minimum k\u0131lar ve su vermeden dolay\u0131 olan \u00e7atlamay\u0131 \u00f6nler. 2017 ve 2024 i\u00e7in korozyon mukavemetini azaltt\u0131\u011f\u0131ndan kullan\u0131lmaz.<\/p>\n
Sol\u00fcsyona Alma ve Su Verme S\u0131ras\u0131nda Dikkat Edilecek Noktalar ve
\nKar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan G\u00fc\u00e7l\u00fckler<\/p>\n
Bekletme s\u00fcresi ile su verme aras\u0131nda \u00f6nemli bir ili\u015fki vard\u0131r. malzemenin f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p su verilmesine kadar ge\u00e7en s\u00fcre gayet \u00f6nemlidir. Bu s\u00fcre m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar minimum seviyeye indirilmelidir. 2017, 2024, 7178 ala\u015f\u0131mlar\u0131 levha halinde iken bu s\u00fcre 10sn. ge\u00e7memelidir. Fakat kesit b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e bu s\u00fcre uzat\u0131labilir.<\/p>\n
Malzemeyi su vermeden \u00f6nce so\u011futmaya terk etme kat\u0131 eriyiklerin \u00e7\u00f6kelmesine sebep olabilir. Bu \u00e7\u00f6kelme dane s\u0131n\u0131rlar\u0131nda ve kayma d\u00fczlemlerinde olu\u015ftu\u011fundan, \u015fekil de\u011fi\u015ftirme kabiliyetleri azal\u0131r. Ayr\u0131ca baz\u0131 ala\u015f\u0131mlarda da daneler aras\u0131 korozyon mukavemetine etki eder. (2024, 2017)<\/p>\n
Is\u0131l i\u015fleme tabi tutulabilen ala\u015f\u0131mlar herhangi bir k\u00f6t\u00fc etki g\u00f6r\u00fclmeksizin bir\u00e7ok defa sol\u00fcsyona alma \u0131s\u0131l i\u015flemine tabii tutulabilir. Yaln\u0131z levhalarda bu durum s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Sol\u00fcsyona Alma ve Su Verme S\u0131ras\u0131nda Kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan Zorluklar<\/p>\n
A)D\u00fc\u015f\u00fck \u00e7ekme ve akma mukavemeti:
\nSebepleri:<\/p>\n
a)K\u0131sa s\u00fcrede bekletme veya d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131kta tavlama
\n b)F\u0131r\u0131nda su banyosuna ge\u00e7 nakletme
\n c)Yava\u015f su verme
\n d)A\u015f\u0131r\u0131 \u0131s\u0131tma
\n e)Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta oksitlenme <\/p>\n
B)Daneler Aras\u0131 Korozyon:<\/p>\n
Bu korozyon tuzlu atmosferde uzun s\u00fcre bekletmekten ileri gelir. Bu, daneler aras\u0131 korozyon, \u00e7ekme mukavemetini ve y\u00fczde uzamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n
C)A\u015f\u0131r\u0131 Tavlama<\/p>\n
Otektik ergimesi, dane s\u0131n\u0131r\u0131 ergimesine sebep olur. mukavemeti azalt\u0131r.<\/p>\n
D) Fazla Deformasyon ve Kayma
\nSebepleri:<\/p>\n
a)F\u0131r\u0131nda \u0131s\u0131t\u0131lman\u0131n homojen olmamas\u0131 halinde, par\u00e7a y\u00fczeyinin \u00e7e\u015fitli noktalar\u0131n\u0131n farkl\u0131 s\u0131cakl\u0131klarda bulunmas\u0131
\n b)Is\u0131tma peryodu esnas\u0131nda par\u00e7an\u0131n iyi yerle\u015ftirilmemi\u015f olmas\u0131
\n c)\u00c7ok tesirli bir su verme kullan\u0131lmas\u0131<\/p>\n
E) % Uzaman\u0131n D\u00fc\u015f\u00fck Olmas\u0131
\nSebepleri:<\/p>\n
a)A\u015f\u0131r\u0131 tavlama
\n b)Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta oksitlenme
\n c)Su vermeden sonra fazla sertle\u015fme
\n d)Hatal\u0131 i\u015flenme<\/p>\n
Ya\u015flanma Olay\u0131 (5)<\/p>\n
Ya\u015flanma ile sertle\u015fme elde etmek i\u00e7in \u00f6nce kat\u0131 eriyi\u011fe alma yap\u0131l\u0131r. ard\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131 kat\u0131 eriyik elde etmek i\u00e7in ala\u015f\u0131ma su verilir. Su verme i\u015flemi genel olarak \u00e7\u00f6kelme s\u00fcratinin \u00e7ok yava\u015f oldu\u011fu bir s\u0131cakl\u0131kta yap\u0131l\u0131r. Su verdikten sonra \u00e7\u00f6kelmenin \u00e7ok uzun bir s\u00fcrede meydana gelmesine engel olmak i\u00e7in ala\u015f\u0131m ortalama bir s\u0131cakl\u0131\u011fa \u0131s\u0131t\u0131l\u0131r. <\/p>\n
Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelemeler ya\u015flanma sertle\u015fmesini \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r: A\u015f\u0131r\u0131 doymu\u015f atomlar belli kristal d\u00fczlemleri boyunca toplanma e\u011filimi g\u00f6sterirler. Bu eriyikteki CU atomlar\u0131n\u0131 toplanmas\u0131 (eriyen atomlar) di\u011fer taraftan Cu yo\u011funlu\u011funu azalt\u0131r, daha az a\u015f\u0131r\u0131 doymu\u015f ve dolay\u0131s\u0131yla daha kararl\u0131 bir kristal yap\u0131s\u0131 olu\u015fturur. Bu durumdaki bak\u0131r atomlar\u0131 hen\u00fcz fark edilecek bir faz yapmam\u0131\u015flard\u0131r, hududun iki taraf\u0131ndaki iki yap\u0131 aras\u0131nda atom ba\u011fla\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. Dislakasyon hareketinin bu d\u00fczensiz alanlardan ge\u00e7mesi zordur. Bu sebeple metal sertle\u015fir dolay\u0131s\u0131yla gerilmeler alt\u0131nda deformasyona daha dayan\u0131kl\u0131 olur.<\/p>\n
B\u00f6lgesel toplama olay\u0131 uzun s\u00fcre devam ederse hakiki bir \u00e7\u00f6kelme ve a\u015f\u0131r\u0131 ya\u015flanma veya yumu\u015fama olur.<\/p>\n
Tan\u0131m\u0131
\n A\u015f\u0131r\u0131 doymu\u015f bir kat\u0131 fazdan zaman ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n etkisi ile yani bir faz\u0131n meydana gelmesi olay\u0131na teknolojide \u201cya\u015flanma olay\u0131\u201d diyoruz. Burada dikkat edilecek husus, meydana getirilen ikili faz\u0131n (\u00fc\u00e7l\u00fc ve daha fazla olabilir)<\/p>\n
B \u015feklinde de\u011fil de B faz\u0131n\u0131n faz\u0131 i\u00e7inde hapsedilerek meydana getirilmesi gerekti\u011fidir. Bu durum ise kat\u0131-hal reaksiyonlar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. Asl\u0131nda esas olarak ya\u015flanma olay\u0131 da bir kat\u0131-hal reaksiyonudur.
\n Ya\u015flanma olay\u0131 uygulanabildi\u011fi ala\u015f\u0131mlarda m\u00fcsbet y\u00f6nde b\u00fcy\u00fck mekanik \u00f6zellik de\u011fi\u015fimleri olu\u015fturur.<\/p>\n
Safhalar\u0131
\n Ya\u015flanman\u0131n bir kat\u0131-hal reaksiyonu oldu\u011funu belirtmi\u015ftik. Bir reaksiyonun meydana gelmesi ise baz\u0131 \u00f6zel \u015fartlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcn olur. reaksiyon ba\u015flang\u0131c\u0131nda ise beli safhalardan ge\u00e7erek, evrimini tamamlar. Bu genel a\u00e7\u0131klamada oldu\u011fu gibi ya\u015flanma olay\u0131 da baz\u0131 \u015fartlar\u0131n sa\u011flanmas\u0131yla ve baz\u0131 safhalardan ge\u00e7erek evrimini tamamlar.<\/p>\n
Sol\u00fcsyon Alma
\n Ala\u015f\u0131m tek fazl\u0131 b\u00f6lgeye kadar \u0131s\u0131t\u0131l\u0131r. A\u015f\u0131r\u0131 doymu\u015f hale getirilir ve homogenizasyon sa\u011flamak i\u00e7in bir s\u00fcre bu s\u0131cakl\u0131kta tutulur.<\/p>\n
Su Verme
\n Eriyebilen elemanlar kat\u0131 eriyik haline ge\u00e7tikten sonra yeniden \u00e7\u00f6kelmelerine engel olmak i\u00e7in malzemeye su vermek gerekir. Su verme s\u0131ras\u0131nda kat\u0131 eriyik karars\u0131z hale gelir ve \u00e7\u00f6kelme e\u011filimindedir.<\/p>\n
\u00c7\u00f6kelme
\n A\u015f\u0131r\u0131 doymu\u015f ala\u015f\u0131m birden so\u011futuldu\u011funda eriyebilirlik s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n hemen alt\u0131nda, atomlar\u0131n kolayl\u0131kla yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 gren hudutlar\u0131nda \u00e7\u00f6kmeler ya\u015flanma yay\u0131nman\u0131n daha zor oldu\u011fu gren i\u00e7in \u00e7\u00f6kelme al\u00e7ak s\u0131cakl\u0131klarda devam eder.<\/p>\n
Ya\u015flan Teorisi
\n Ya\u015flanma olay\u0131n\u0131 izah eden bir \u00e7ok teori ortaya at\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen bunlardan en tutarl\u0131s\u0131 1935 y\u0131l\u0131nda Wassermann ve Weert taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Uzun \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu ortaya konan bu teori \u015f\u00f6yledir.
\n Bu iki bilgin teorilerini Al-Cu ala\u015f\u0131m\u0131n\u0131 X-\u0131\u015f\u0131n\u0131 ile inceledikten sonra ortaya atm\u0131\u015flard\u0131r. Bu incelemelerde Wasserman ve Weert Al-Cu denge diyagram\u0131ndan g\u00f6r\u00fclen q faz\u0131 ya da CuAl2\u2019a benzeyen bir faz g\u00f6rd\u00fcler.<\/p>\n
\u00c7ok k\u00fc\u00e7\u00fck partik\u00fcllerden ibaret olan bu faz ayn\u0131 q faz\u0131 gibi fakat, matriks ile q faz\u0131 aras\u0131nda bir kompozisyondayd\u0131. Bu faza ge\u00e7i\u015f faz\u0131 (ge\u00e7i\u015f latisi) ad\u0131n\u0131 verip q ile g\u00f6sterdiler.
\n Ayr\u0131ca i\u00e7inde bulundu\u011fu matrikse ba\u011fl\u0131 olarak y\u00f6nlenme \u00f6zelli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak y\u00f6nlenme \u00f6zelli\u011fine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu buldular. Yapt\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131klamada da dengeli \u00e7\u00f6keltinin ancak bu ge\u00e7i\u015f latisinin geli\u015fip b\u00fcy\u00fcmesi ile meydana geldi\u011fini belirttiler.<\/p>\n
Daha sonra, Mehl, Barret ve Geisler Widmanstatten yap\u0131lar\u0131n\u0131n olu\u015fumuna ili\u015fkin bir teori ortaya att\u0131lar. Teoriye g\u00f6re bu yap\u0131n\u0131n olu\u015fumu: N\u00fckleasyon kademesine ve i\u00e7inde olu\u015ftu\u011fu matriksle kohorent (atom dizili\u015fi uygun) bir yap\u0131 olu\u015fturmas\u0131na \u00e7\u00f6kelen tanelerin b\u00fcy\u00fcmesine ihtiya\u00e7 g\u00f6sterir. Atom dizili\u015fleri uygun olmas\u0131 buradaki en \u00f6nemli fakt\u00f6rd\u00fcr. Atom dizili\u015fleri \u00e7\u00f6kelti ve matriks gibi kristalografik y\u00f6nden kesin bir s\u00fctr\u00fckt\u00fcr taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00c7ok tabiidir ki her bir yap\u0131 ve atom d\u00fczlemi benzer atomik dizilere ve bo\u015fluklara sahip olmal\u0131d\u0131r. \u00d6yle ki k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015fekil de\u011fi\u015fimi ile uygunluk sa\u011flans\u0131n. Bu teoride ya\u015flanma sertle\u015fmesi matriks i\u00e7ine bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirme ile ve onlar\u0131 koherent safhada birbirine uyduracak \u00e7\u00f6kelme ile ilgili tutulmu\u015ftur. A\u015f\u0131r\u0131 ya\u015flanman\u0131n nedeni olarak da, yap\u0131n\u0131n olu\u015fumu ile koherensli\u011fin kaybolmas\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Daha sonralar\u0131 bu teoriye \u201cTransmisyon Latis Teorisi\u201d ad\u0131 verilmi\u015ftir.<\/p>\n
1938\u2019de Preston ve Guinier birbirlerinden habersiz olarak transmisyon latis \u00e7\u00f6kelmesinin bir \u00f6nceki kademesini buldular. Diff\u00fcze olmu\u015f de\u011fi\u015fmelerin matriks b\u00f6lgesinde oldu\u011funu g\u00f6sterdiler. \u015eayet \u00e7\u00f6z\u00fcnen atomlar, \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc atomlardan boyut y\u00f6n\u00fcnden \u00f6nemli miktarda farkl\u0131 ise matriks latisi distarsiona u\u011frar. Fakat yeni ve kesin olmayan kristal str\u00fckt\u00fcrleri bu kademede de zenginle\u015fen b\u00f6lgelerde birle\u015femez. Bu b\u00f6lgelerde \u201cBUINIER-PRESTON\u201d ya da \u201cGP\u201d zonu denir.<\/p>\n
Guinier\u2019in a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re GP zonlar\u0131 d\u00fc\u011f\u00fcm yada salk\u0131m \u015feklindedir ve ya\u015flanma sertle\u015fmesinin kayna\u011f\u0131n\u0131 tekil etmektedirler. Geissler ve arkada\u015flar\u0131, Guinier ve Preston taraf\u0131ndan g\u00f6zlenen difaksion i\u00e7in ayr\u0131 bir a\u00e7\u0131klama yapt\u0131lar.<\/p>\n
Onlar dif\u00fcze \u00e7izgileri, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlardaki partik\u00fcller ve bu partik\u00fclleri de q\u00a2 transmisyon latisinin ilk b\u00fcy\u00fctme durumunun kayna\u011f\u0131 olarak a\u00e7\u0131klad\u0131lar. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re GP zonlar\u0131 transmisyon latisinin b\u00fcy\u00fcmesi ile olu\u015fur. Bug\u00fcn en iyi a\u00e7\u0131klamay\u0131 yapan teori yukar\u0131daki a\u00e7\u0131klamalar\u0131n ve geli\u015fmelerin bir sonucudur. \u015e\u00f6yle ki:<\/p>\n
Ala\u015f\u0131mdaki kimyasal elemanlar\u0131n yer ye konsatre olmas\u0131 sonucunda \u00e7\u00f6kele\u011fin ilkel \u00e7ekirdekleri olu\u015fur. Bu \u00e7ekirdekler eriyen metal atomlar\u0131 cinsinden zengindirler.
\n Bu nedenle, \u00e7ekirdeklerin b\u00fcy\u00fcmesi de ancak eriyen atomlar\u0131n bu \u00e7ekirdeklere yay\u0131nmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00c7\u00f6kelmenin yay\u0131nma ile kontrol edilebilir olmas\u0131, \u00e7\u00f6keltme \u0131s\u0131l i\u015flem s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 y\u00fckseldik\u00e7e \u00e7\u00f6kelme h\u0131z\u0131n\u0131n ni\u00e7in artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in yeterlidir.
\n Bir\u00e7ok \u00e7\u00f6kelme sertle\u015fmesi sistemlerinde billur yap\u0131lar\u0131 transmisyon kafesi te\u015fkil edecek derecede geli\u015fmeden sonra ana kafesten ayr\u0131l\u0131r ve denge halinde \u00e7\u00f6kelek durumuna ge\u00e7erler. Denge \u00e7\u00f6kele\u011fi i\u00e7inde olu\u015ftu\u011fu matrikse g\u00f6re belirli do\u011frultularda bulunuyorsa da ara billur yap\u0131lar\u0131n\u0131 te\u015fkil eden bu kafes aras\u0131nda atom atoma bir uyu\u015fum yani koherans durumu yoktur. Fakat denge \u00e7\u00f6kele\u011finin meydana getirdi\u011fi sertlik d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla a\u015f\u0131r\u0131 ya\u015flanma (yumu\u015fama) bu dengeli yap\u0131n\u0131n olu\u015fumu ile ilgilidir. Bir\u00e7ok ala\u015f\u0131m sistemlerine ara yap\u0131 yeterli miktarda bir kafes distorsionu meydana getirmeden \u00f6nce \u00e7\u00f6kele\u011fi olu\u015fturdu\u011fundan \u00f6nemli derecede sertle\u015fme olur.<\/p>\n
Ya\u015flanmaya Etki Eden Fakt\u00f6rler (5)
\n Bu fakt\u00f6rleri \u015f\u00f6yle s\u0131ralayabiliriz.
\nA)SICAKLIK
\n S\u0131cakl\u0131k artt\u0131k\u00e7a ya\u015flanma s\u00fcresi k\u0131sal\u0131r. Yani s\u0131cakl\u0131k ya\u015flanma oran\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r.<\/p>\n
B) GREN HUDUTLARI
\n \u0130yi grenli ala\u015f\u0131mlar ayn\u0131 s\u0131cakl\u0131kta daha iyi \u00e7\u00f6kebilen ve bu \u00e7\u00f6kelme gren hudutlar\u0131nda olur.<\/p>\n
C) KOMPOZ\u0130SYON
\n Sabit s\u0131cakl\u0131kta hem ya\u015flanma hem de maximum sertlik, eriyen elementin art\u0131\u015f\u0131 ile artar. Bunun derecesi de eriyebilirlik \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131na kadard\u0131r.<\/p>\n
D) SO\u011eUK \u0130\u015eLEM
\n So\u011fuk i\u015flem varl\u0131\u011f\u0131 ya\u015flanma oran\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r.<\/p>\n
E) ZAMAN
\n Ya\u015flanma zaman do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Is\u0131l \u0130\u015flem Esas\u0131 Al\u00fcminyum ile \u0131s\u0131l i\u015flem neticesinde sertle\u015fen al\u00fcminyum ala\u015f\u0131mlar\u0131 aras\u0131nda \u015fu fark vard\u0131r. al\u00fcminyum tavland\u0131ktan sonra mukavemetini bir miktar kaybeder ve yaln\u0131z so\u011fuk \u015fekil de\u011fi\u015ftirme neticesinde sertle\u015fir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k sertle\u015fen al\u00fcminyum ala\u015f\u0131mlar\u0131, belirli s\u0131cakl\u0131klarda belli zaman bekletilerek mukavemeti ve sertli\u011fi y\u00fckseltilebilir. Bu bekletmeye yasland\u0131rma ve bu olaya da ayr\u0131\u015fma sertle\u015fmesi denir. Ya\u015fland\u0131rma belirli …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[4908,4909,4912,4910,4911],"class_list":["post-1904","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-aluminyum-ve-alasimlarda-isil-islemler","tag-isil-islem-esasi","tag-kristallesme","tag-mekanik","tag-solusyon"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1904","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1904"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1904\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}