Cam s\u00f6zl\u00fcklerde so\u011fuk bir ifadeyle ‘amorf bir nesne’ olarak tan\u0131mlansa da, elmas kadar parlak, opal kadar ate\u015fli, g\u00f6kku\u015fa\u011f\u0131 kadar renkli, \u00f6r\u00fcmcek a\u011f\u0131 kadar hafif ve narin ya da 20 ton a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda bir ayna kadar b\u00fcy\u00fck, yumurta kabu\u011fu kadar k\u0131r\u0131lgan, ya da \u00e7elik kadar sert olabilir. Do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse cam ‘al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k’ bir malzemedir. Cams\u0131z bir d\u00fcnyay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek bilim ve uygarl\u0131\u011f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekle ayn\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilim zaman\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kum saati, hastal\u0131klara sebep oldu\u011funa inan\u0131lan k\u00f6t\u00fc ruhlardan ya da bak\u0131\u015flardan korunmak i\u00e7in nazarl\u0131k kullanmaktan \u00e7ok ileridedir. Cam, bilim yolculu\u011funun her ad\u0131m\u0131nda ona e\u015flik etmi\u015ftir. <\/p>\n
\u00c7OK ESK\u0130LERDE, deneyler i\u00e7in cam ne idiyse, bug\u00fcn de ayn\u0131d\u0131r. Cam ara\u015ft\u0131rmalarda kullan\u0131lan kimyasal maddelerin \u00e7o\u011funa kar\u015f\u0131 diren\u00e7lidir. Saydamd\u0131r; deneyi yapan ki\u015fi, kulland\u0131\u011f\u0131 test t\u00fcp\u00fc ya da imbi\u011fin i\u00e7inde ne oldu\u011funu rahatl\u0131kla g\u00f6rebilir. \u0130\u015flenmesi kolayd\u0131r; bir teknisyen, \u00f6zel bir ihtiya\u00e7 i\u00e7in, cam t\u00fcp\u00fc alevle amaca uygun, kullan\u0131labilir hale getirebilir. Eski d\u00f6nemlerde laboratuvar malzemeleri kolayca her yerde bulunam\u0131yordu. Zaten mevcut laboratuvar camlar\u0131 da \u0131s\u0131l gerilmelere ve kimyasal maddelere pek de dayan\u0131kl\u0131 olmayan camdan imal edilmi\u015fti. Sonraki d\u00f6nemlerde cam, i\u00e7ine de\u011fi\u015fik kimyasallar eklenerek dayan\u0131kl\u0131 hale getirildi. Fakat bu t\u00fcr camlar, h\u0131zl\u0131 \u0131s\u0131ma ve so\u011futmaya maruz kald\u0131klar\u0131nda, i\u00e7lerinde olu\u015fan gerilmeler y\u00fcz\u00fcnden kolayca \u00e7atlay\u0131p k\u0131r\u0131labiliyordu. <\/p>\n
\u0130lk malzeme \u00fcreticileri bu olumsuz \u00f6zelli\u011fi biraz olsun azaltmak i\u00e7in malzemeyi \u00e7ok inceltiyorlard\u0131. \u0130nce cam, s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fikliklerinde sergiledi\u011fi k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitiriyor fakat bu defa da ince oldu\u011fu i\u00e7in herhangi bir \u00e7arpmada da\u011f\u0131l\u0131yordu. Bu durum hem malzeme kayb\u0131na hem de cam malzeme yard\u0131m\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclen deneyin alt\u00fcst olmas\u0131na neden oluyordu. Laboratuvar’da kazara dolaplardan birine yap\u0131lacak bir darbe, i\u00e7indeki cam ara\u00e7lar\u0131n par\u00e7alan\u0131p etrafa yay\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu. <\/p>\n
Tren yollar\u0131nda sinyal lambalar\u0131 i\u00e7in \u0131s\u0131l \u015foka dayan\u0131kl\u0131 camlar \u00fcretildi\u011finde, bu yeni y\u00f6ntem laboratuvar cam malzemesine de uyarland\u0131. 1915’te bu borosilikat cam\u0131 \u00fcretildi\u011finde \u00e7o\u011fu laboratuvar ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131, kuvvet kald\u0131racak kadar kal\u0131n ve s\u0131cakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131 bu malzemeyi yayg\u0131n olarak kullanmaya ba\u015flad\u0131. Ayn\u0131 d\u00f6nemde, ve ayn\u0131 geli\u015fmenin sonucu olarak, yeni ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bu i\u015fe adanm\u0131\u015f bir cam end\u00fcstrisi do\u011fdu; yeni y\u00f6ntemlerle borosilikat cam\u0131, pi\u015firme kaplar\u0131 ve di\u011fer f\u0131r\u0131na dayan\u0131kl\u0131 cam pi\u015firme ara\u00e7lar\u0131nda kullan\u0131ld\u0131. <\/p>\n
Daha yak\u0131n d\u00f6nemlerde geli\u015ftirilen bir cam t\u00fcr\u00fc de % 96 silikat cam\u0131d\u0131r. Bu cam o d\u00f6neme kadar sadece saf kuars\u0131n sahip oldu\u011fu, bir dereceye kadar \u0131s\u0131l \u015foka kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131 olma \u00f6zelli\u011fine sahipti. Bu yeni \u00fcr\u00fcn, borosilikat cam\u0131n\u0131n \u0131s\u0131l ve kimyasal i\u015flemlere tutulmas\u0131yla, silis d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm par\u00e7alar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yordu. <\/p>\n
Bir ikinci \u0131s\u0131l i\u015flem, cam\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rarak bo\u015fluklar\u0131n kapanmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor, b\u00f6ylece cam \u015feffaf ve g\u00f6zeneksiz hale geliyordu. Bu cam akkor haline gelene kadar \u0131s\u0131t\u0131l\u0131yor ve sonra so\u011fuk suya bat\u0131r\u0131l\u0131yordu. Bu y\u00f6ntemle yap\u0131lm\u0131\u015f bir beher, bir buz blo\u011funun \u00fczerinde uzun s\u00fcre b\u0131rak\u0131ld\u0131ktan sonra aniden kaynak alevinin \u00f6n\u00fcne konulabiliyordu. % 96 silikat cam\u0131 871 \u00a1C’de kullan\u0131labiliyordu, ve daha \u00f6nceleri yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan saf kuvars laboratuvar cam\u0131n\u0131n egemenli\u011finin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7o\u011fu bilimsel i\u015f i\u00e7in kullan\u0131labiliyordu. <\/p>\n
Toz halindeki camlar\u0131 presleyerek disk haline getirme y\u00f6ntemi cam end\u00fcstrisindeki bir ba\u015fka geli\u015fmedir. Bu diskler, \u00e7e\u015fitli derecelerdeki g\u00f6zenekli yap\u0131lar\u0131yla, her t\u00fcrl\u00fc laboratuvar i\u015finde filtre olarak kullan\u0131labiliyorlar. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6zenekli olanlar s\u0131v\u0131 \u00e7\u00f6zeltilerden bakterileri s\u00fczmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. <\/p>\n
Orta\u00e7a\u011fdaki simyac\u0131lar \u015fimdi kullan\u0131lan cam laboratuvar malzemesini g\u00f6rseler, Galileo’nun Palomar teleskobunu g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde verece\u011fi tepkinin ayn\u0131s\u0131n\u0131 verirlerdi. \u00d6rne\u011fin bir balon joje, ince d\u00fczg\u00fcn boynunda, i\u00e7indeki s\u0131v\u0131n\u0131n hacmini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in bir skalaya sahiptir. Bu skala balon jojenin i\u00e7ine ne koyarsan\u0131z koyun, nas\u0131l sterilize ederseniz edin okunabilir kalmaya devam eder, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7izgiler ve fig\u00fcrler, cam y\u00fczeyinin \u00fczerine, asitle yedirilerek yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Say\u0131s\u0131z laboratuvarda y\u00fczlerce de\u011fi\u015fik deney i\u00e7in kullan\u0131lacak y\u00fczlerce \u00f6zel cam malzeme geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n hepsini saymak olanaks\u0131z. Basit olan cam ara\u00e7lar, \u00e7o\u011fu laboratuvar teknisyenleri taraf\u0131ndan \u00fcretilebilir, keza cam \u00fcretimi laboratuvar teknisyeninin i\u015finin par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ama baz\u0131 laboratuvarlarda cam teknisyenleri, daha karma\u015f\u0131k ve \u00f6zel laboratuvar malzemelerini \u00fcretmeleri i\u00e7in, i\u015fe al\u0131n\u0131rlar. <\/p>\n
Cam\u0131n Tarihi <\/p>\n
Cam\u0131n ke\u015ffi tarih sayfalar\u0131nda kaybolmu\u015ftur, fakat 4000 y\u0131l kadar \u00f6ncesine dayand\u0131\u011f\u0131 biliniyor. <\/p>\n
Cam yap\u0131m\u0131n\u0131n ke\u015ffinde iki ana a\u015fama bulunuyor. \u0130lki, bildi\u011fimiz kumun soda ve kire\u00e7 ile \u0131s\u0131t\u0131larak yeni bir malzeme, di\u011fer bir deyi\u015fle cama d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir. Bu yeni malzeme \u00e7ok sert ve p\u00fcr\u00fczs\u00fczd\u00fcr. \u0130kincisi, ayn\u0131 derecede \u00f6nemli olan, \u015feffaf cam elde etmek i\u00e7in kullan\u0131lan kimyasal maddelerin hangi oranda kat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n bulunu\u015fudur. <\/p>\n
Ger\u00e7ek cam\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131n ilk a\u015famas\u0131 bir kaza sonucu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmal\u0131, fakat ikincisi, bug\u00fcn ismi bilinmeyen kimyac\u0131lar\u0131n bir\u00e7ok defa deneyerek bulduklar\u0131 \u00f6zel oranlarla elde edilmi\u015ftir. <\/p>\n
\u0130lk \u00f6nceleri cam \u00fcr\u00fcnleri masif k\u00fctleler halindeydi, \u015fekilli camlar daha sonra yap\u0131ld\u0131. Bu i\u015flem cam nesnenin \u00e7amurdan ya da tahtadan bir kal\u0131b\u0131n\u0131 yap\u0131p, eriyik durumdaki cam\u0131n bu kal\u0131b\u0131n etraf\u0131na sar\u0131lmas\u0131ndan sonra, cam e\u015fya tamamlan\u0131nca i\u00e7indeki tahta ya da \u00e7amur kal\u0131b\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla son buluyordu. M.\u00d6. 1200’lerde cam, a\u00e7\u0131k bir kal\u0131b\u0131n \u00fcst\u00fcne bast\u0131r\u0131larak yap\u0131l\u0131yordu. <\/p>\n
Y\u00fczy\u0131llarca cam, tak\u0131da, m\u00fccevherde, yer ve duvar mozai\u011finde kullan\u0131ld\u0131. Cam\u0131n kullan\u0131m amac\u0131n\u0131n geni\u015flemesi, cam \u00fcflemecili\u011finin icad\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti. M.\u00d6. 20’de bu yeni cam \u00fcretme y\u00f6nteminin kullan\u0131lmas\u0131 end\u00fcstriyel bir devrim yaratt\u0131 ve cam\u0131n l\u00fcks malzeme \u00fcretiminden i\u015flevsel malzeme \u00fcretimine kaymas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Pompeii, M.S. 79’da mahvoldu\u011funda, ard\u0131nda bu devrimle ilgili kan\u0131tlar b\u0131rakt\u0131. \u00dczeri kaplanm\u0131\u015f cam \u00fcr\u00fcnlerin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 cam \u00fcretiminin \u00e7ok geli\u015fkin bir noktada oldu\u011funu ve pencere cam\u0131n\u0131n art\u0131k iyi kalitede \u00fcretilebildi\u011fini g\u00f6steriyordu. M.S. 330’lu y\u0131llarda Roma \u0130mparatoru Konstantinapol cam \u00fcfleyicilerini Konstantinopolis’e (\u015fimdiki ad\u0131yla \u0130stanbul’a) g\u00f6ndermi\u015fti. Bizansl\u0131 cam i\u015f\u00e7ileri renkli cam ve mozaik \u00fcretiminde ustala\u015fm\u0131\u015flard\u0131; boyal\u0131 pencere camlar\u0131 ilk bu d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Kayna\u011f\u0131 ne olursa olsun cam sanat\u0131 Fransa’ya ula\u015ft\u0131ktan sonra, kullanmaya ba\u015flayanlar\u0131n say\u0131s\u0131 olduk\u00e7a artt\u0131. Orta\u00e7a\u011f\u0131n karanl\u0131k d\u00f6nemlerinde cam end\u00fcstrisi \u0130slam D\u00fcnya’s\u0131nda canland\u0131. Daha sonra Venedikli \u00fcreticilerle Avrupa’da tekrar \u00f6nem kazand\u0131. <\/p>\n
M.S. 1159’da St. Marcus Katedrali in\u015faa edildi\u011finde t\u00fcm binan\u0131n \u0130ncili anlatan cam mozaikle kaplanmas\u0131 250 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. Aynalar\u0131n civa ile s\u0131rlanmas\u0131 1369’da ger\u00e7ekle\u015fti. 1700’lerde Venedik’te 300 cam mozaik \u00fcretim at\u00f6lyesi ve fabrikas\u0131 mevcutken, 19. yy’da sadece 1 tane kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu mozaik devrinin kapand\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Cam \u00c7a\u011f\u0131 <\/p>\n
1600’lerde k\u00f6m\u00fcr\u00fcn odundan daha \u00e7ok \u0131s\u0131 verdi\u011fi ve cam \u00fcretiminde yak\u0131t olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n daha \u00e7ok i\u015fe yarayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Cam i\u015f\u00e7ili\u011fi yapan herkes cam sanat\u0131nda ustayd\u0131. 19. yy’da cam \u00fcretimindeki mekanikle\u015fmeyle, pencere cam\u0131 boyutlar\u0131 b\u00fcy\u00fcd\u00fc. 19. yy sonlar\u0131nda cam\u0131n ancak kimyas\u0131nda geli\u015fme kaydedildi. Alman bilim adamlar\u0131 bu d\u00f6nemde optik aletler i\u00e7in yeni camlar geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131na cam \u00fcretimindeki ve kullan\u0131m alan\u0131ndaki geli\u015fmeler nedeniyle ‘Cilal\u0131 Cam Devri’ denilebilir <\/p>\n
1903’te Michael Owens ilk cam \u00fcretim makinas\u0131n\u0131 icat etti. Bug\u00fcn, cam iplik haline bile getirilebiliyor. Bir cam iplik\u00e7i\u011fi bir insan sa\u00e7\u0131n\u0131n 1\/15’i kadar inceltilebilir. Bu da yar\u0131m kilo camla ekvatoru \u00e7evreleyebilmek anlam\u0131na gelir. <\/p>\n
Cam\u0131n Yap\u0131s\u0131 <\/p>\n
Bir\u00e7ok say\u0131daki kimyasal madde (boraks, soda gibi) s\u0131v\u0131 camda, cam\u0131n sertle\u015fmesi gibi \u00e7e\u015fitli \u00f6zelliklerin cama kat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Belli bir karakterdeki cam\u0131n olu\u015fumu cam\u0131n so\u011futulma h\u0131z\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r ve atomlar aras\u0131 ya da atom gruplar\u0131 aras\u0131ndaki kar\u0131\u015f\u0131k ba\u011f yap\u0131lar\u0131na (Kovalent ve iyonik ba\u011flar) ihtiya\u00e7 duyar. Bireysel atomlar \u00d4kristal kafes’ diye bilinen d\u00fczenli 3 boyutlu diziler meydana getirdi\u011finde, kristaller olu\u015fur. Fakat cam, s\u0131v\u0131 haldeyken so\u011fumaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, rastgele bir a\u011f olu\u015fturur. Cam\u0131n olu\u015fumunda yer alan as\u0131l par\u00e7alara, bu durumda a\u011f olu\u015fturucular\u0131 diyebiliriz. \u0130yonlar bu a\u011f\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerine s\u0131zarak, a\u011f yap\u0131s\u0131n\u0131 yeniden d\u00fczenlerler ve b\u00f6ylece cam\u0131n iyonlara ba\u011fl\u0131 olan \u00f6zellikleri ortaya \u00e7\u0131kar. \u0130yonlara a\u011f d\u00fczenleyicileri denmesinin sebebi budur. Cam\u0131n kimyasal dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131, di\u011fer bilinen malzemelerden \u00e7ok daha fazla ve geni\u015f bir yelpazededir. Ayr\u0131ca mekanik dayan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da kur\u015fun ge\u00e7irmez camlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlar. Kur\u015fun ge\u00e7irmez camlar\u0131n yap\u0131s\u0131nda polikarbonat vard\u0131r ve cam\u0131n bir santimetre kal\u0131nl\u0131kta olmas\u0131 kur\u015fun ge\u00e7irmemesi i\u00e7in yeterlidir. <\/p>\n
Cam T\u00fcrleri <\/p>\n
Camlar kimyasal i\u00e7erikleri bak\u0131m\u0131ndan \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6sterirler. Cam\u0131n bile\u015fiminde periyotik tablodaki bir\u00e7ok element bulunabilir; fakat, ticari olarak \u00fcretilen \u00e7ok \u00e7e\u015fitteki camlar \u00fc\u00e7 ana gruba ayr\u0131l\u0131rlar: soda-kire\u00e7, kur\u015fun ve borosilikat cam\u0131. <\/p>\n
Soda-kire\u00e7 cam\u0131 fiziksel ve kimyasal \u00f6zelli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr optik ve uygulamalar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok uygundur. Ayr\u0131ca, soda, cam\u0131n i\u015flenme s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, maliyeti de azalt\u0131r. Sodas\u0131z cam saf camd\u0131r, saf malzemelerin i\u015flenme s\u0131cakl\u0131klar\u0131 y\u00fcksek olur. O d\u00f6nemde cam elde etmek i\u00e7in yeterli ate\u015fi yeterli s\u0131cakl\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak i\u00e7in odun ya da k\u00f6m\u00fcr yeterli de\u011fildi. Yani soda olmasa idi cam\u0131n ke\u015ffi bin ya da iki bin y\u0131l ertelenebilirdi. Anadolu’da sodal\u0131 cam\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 \u00e7ok eskilere dayan\u0131r. S\u00fcmer tabletlerinde sodaya naga deniyordu. \u0130lk d\u00f6nemlerde, soda elde etmek i\u00e7in, soda oran\u0131 \u00e7ok olan uhulu a\u011fac\u0131n\u0131n (Akad dilinde aban u hu li diye ge\u00e7er) k\u00fcllerinden ya da Van g\u00f6l\u00fcn\u00fcn sodal\u0131 suyundan yararlan\u0131l\u0131yordu. Renksiz t\u00fcrleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok iyi ge\u00e7irdi\u011fi i\u00e7in pencere camlar\u0131nda Romal\u0131lar’dan beri kullan\u0131l\u0131rlar. Pencere camlar\u0131 ilk olarak, merkezka\u00e7 etkisi yarat\u0131larak d\u00f6nd\u00fcr\u00fclerek yap\u0131l\u0131yordu. Daha sonra \u00fcfleme tekni\u011finin ke\u015ffi ile cam, \u015fi\u015firilerek silindir haline getirildikten sonra, silindirin yan y\u00fczeyi kesilerek elde edilen pek de d\u00fczg\u00fcn olmayan pencere cam\u0131, di\u011fer tekni\u011fin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 boyutlardan daha b\u00fcy\u00fck oluyordu. Flotal cam dedi\u011fimiz cam da s\u0131v\u0131 kalay y\u00fczeyinde y\u00fczd\u00fcr\u00fclerek elde ediliyor. Flotal cam t\u00fcm di\u011fer camlardan \u00e7ok daha d\u00fczg\u00fcn bir y\u00fczeye sahiptir. <\/p>\n
Soda-kire\u00e7 cam\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca dezavantaj\u0131 y\u00fcksek \u0131s\u0131l genle\u015fme \u00f6zelli\u011fine sahip olmas\u0131d\u0131r; yani \u0131s\u0131t\u0131l\u0131nca yap\u0131sal olarak geni\u015flerler. Silika \u0131s\u0131t\u0131l\u0131nca fazla geni\u015flemez; fakat sodan\u0131n eklenmesi genle\u015fme \u00f6zelli\u011fini dramatik bir bi\u00e7imde art\u0131r\u0131r; genel olarak, soda ne kadar fazlaysa, s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimlerine kar\u015f\u0131 cam\u0131n direnci de o kadar d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. So\u011fuk g\u00fcnlerde ince belli \u00e7ay barda\u011f\u0131n\u0131za s\u0131cak \u00e7ay doldururken cam \u00fczerinde \u0131s\u0131l \u015fok yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in barda\u011f\u0131n\u0131z \u00e7atlayabilir. <\/p>\n
Kalsiyum oksit yerine kur\u015fun oksit ve sodyum oksitin yerine potasyum oksit kullan\u0131lmas\u0131, kur\u015fun cam\u0131 olarak bilinen cam t\u00fcr\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. % 24 PbO i\u00e7eren camlar, kristal cam diye bilinen cam t\u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde yer al\u0131rlar. Kur\u015fun cam\u0131 g\u00f6receli yumu\u015fak yap\u0131s\u0131 nedeniyle i\u015flenebilir ve y\u00fcksek k\u0131r\u0131lma indisine sahiptir. Daha fazla kur\u015fun oksit i\u00e7eren camlar (%65) radyasyon perdeleme camlar\u0131 olarak kullan\u0131labilirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc kur\u015funun, bilindi\u011fi gibi gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 ve de\u011fi\u015fik formdaki zararl\u0131 radyasyonu emebilme yetene\u011fi vard\u0131r. <\/p>\n
Borosilikat cam\u0131 % 70-80 silika ve %7-13 bor oksitten ve az miktarda alkali (sodyum ve potasyum oksit) ve al\u00fcminyum oksitten meydana gelir. Borosilikat cam\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck alkali i\u00e7eri\u011fi ve kimyasal ve \u0131s\u0131 \u015foku dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile karakterize edilir; bu y\u00fczden, Pyrex diye bildi\u011fi cam mutfak malzemelerinde kullan\u0131l\u0131r. <\/p>\n
Borosilikat cam\u0131 suya, asitlere, tuz \u00e7\u00f6zeltilerine, organik maddelere ve halojenlere (klor ve brom) y\u00fcksek d\u00fczeyde dayan\u0131kl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. G\u00f6receli olarak alkali \u00e7\u00f6zeltilerine kar\u015f\u0131 da dayan\u0131kl\u0131d\u0131r. Sadece hidroflorik asit, yo\u011fun fosforik asit ve g\u00fc\u00e7l\u00fc alkalin \u00e7\u00f6zeltileri, y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda kab\u0131n y\u00fczeyinde bozulmaya yol a\u00e7arlar. <\/p>\n
Beherler ve dar boyunlu laboratuvar \u015fi\u015feleri kimyasal maddelere, ani s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimlerine ve mekanik \u015foklara kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Ek olarak, \u015feffafl\u0131k, kolayca yumu\u015fama ve \u015fekil verme gibi cam\u0131n s\u0131radan \u00f6zeliklerine sahip olmal\u0131d\u0131r. Belki de en \u00f6nemlisi, cam laboratuvar malzemesinin \u00fcretimi ucuza gelmelidir. <\/p>\n
Kimya sanayisinin ve sanat\u0131n\u0131n geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan dam\u0131tma i\u015flemi \u00e7ok \u00f6nemli yer tutar. Ate\u015fe dayan\u0131kl\u0131 kaplarda yap\u0131lan kaynatma i\u015fleminde, kapak k\u0131sm\u0131nda s\u0131v\u0131 damlalar\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zleniyordu. Buradan esinlenerek dam\u0131tma balonu ve imbik geli\u015ftirildi. M.S. 4. yy’da Synesius ve \u00f6zellikle de Zosimos, iki ayr\u0131 kaptan olu\u015fmu\u015f dam\u0131tma ayg\u0131tlar\u0131 kulland\u0131lar: dam\u0131tma kab\u0131 ve k\u00fclah k\u0131sm\u0131. Bu ikisinden daha sonra boynuzlu imbik (retorte) geli\u015ftirildi. <\/p>\n
Kolay u\u00e7ucu maddelerin dam\u0131t\u0131lmas\u0131nda, buhar\u0131n so\u011futulmas\u0131 gerekti\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, yoksa buhar yo\u011funla\u015fmadan sistemden uzakla\u015f\u0131p gidiyordu. Zamanla h\u00e2l\u00e2 laboratuvarlarda kullan\u0131lan su so\u011futmal\u0131 dam\u0131t\u0131c\u0131lar geli\u015ftirilmi\u015ftir. <\/p>\n
Dam\u0131tma ya da s\u00fcblimle\u015ftirme i\u00e7in kullan\u0131lan ilk kaplar topraktan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ancak 13. yy’dan sonra, geli\u015fmi\u015f cam kaplar yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Toprak kaplar kolayca g\u00f6zenekli duruma geliyordu. Oysa cam kaplar dayan\u0131kl\u0131yd\u0131. Ayr\u0131ca ************l kaplar da kullan\u0131l\u0131yordu ancak bunlar\u0131n \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde kirlenme ve zehirlenmelere yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bilinmiyordu. Ayn\u0131 ama\u00e7la tahta kaplar da kullan\u0131l\u0131yordu ve bunlar\u0131n i\u00e7ine konan s\u0131v\u0131lar, k\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ************l \u00e7ubuklar\u0131n dald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile \u0131s\u0131t\u0131l\u0131yordu. <\/p>\n
Cam Laboratuvar Malzemeleri <\/p>\n
\u00dcretilen cam laboratuvar malzemelerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, genel ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131lanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, hacim \u00f6l\u00e7mek, filtrasyon, mikrobiyoloji deneylerinde kullan\u0131lanlar ve bunlar\u0131n aksesuarlar\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. <\/p>\n
Genel kullan\u0131m i\u00e7in beherler, erlenler, balonlar ve kaplar, t\u00fcpler, kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar ve termometreler her t\u00fcrl\u00fc laboratuvarda ilk g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00e7arpanlard\u0131r. Hacim \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcnde kullan\u0131lanlar aras\u0131nda en s\u0131k rastlan\u0131lan cam malzemeler de, mez\u00fcrler, pipetler, b\u00fcretler ve balon jojedir. Filtrasyonda, huniler, piset ve nu\u00e7e erleni kullan\u0131lmaktad\u0131r. Mikrobiyolojide ise ilk \u00f6nce santrif\u00fcj t\u00fcp\u00fc ve balonu ve petri kaplar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. T\u00fcm bunlara ek olarak laboratuvarlarda, \u00e7ok boyunlu adapt\u00f6rler, musluklar, hortum ba\u011flant\u0131l\u0131 cam borular, s\u0131\u00e7rama ba\u015fl\u0131klar\u0131 ve buhar jenerat\u00f6r\u00fc bulunur. Asl\u0131nda laboratuvarda hangi deneyler y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyorsa, o deney i\u00e7in gerekli t\u00fcm ve \u00f6zel malzemelerin bulunmas\u0131 gerekir. laboratuvardaki malzemelerin zenginli\u011fi biraz da laboratuvar i\u00e7in ne kadar \u00f6denek ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ve y\u00fcr\u00fct\u00fclen ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Balonlar kullan\u0131m ama\u00e7lar\u0131na ve \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan miktarlara ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7e\u015fitli yap\u0131 ve b\u00fcy\u00fckl\u00fckte olurlar. Uzun boyunlu ve dar a\u011f\u0131zl\u0131 olanlar buhar bas\u0131nc\u0131 y\u00fcksek maddelerle, k\u0131sa boyunlu ve geni\u015f a\u011f\u0131zl\u0131 olanlar d\u00fc\u015f\u00fck buhar bas\u0131nc\u0131na sahip ve kat\u0131 maddelerle \u00e7al\u0131\u015fmalarda elveri\u015flidirler. D\u00fcz altl\u0131 olan balonlar toplama kab\u0131 olarak, yuvarlak altl\u0131 olanlar daha dayan\u0131kl\u0131 olmalar\u0131 nedeniyle bas\u0131n\u00e7 ve s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fmelerinin s\u00f6z konusu oldu\u011fu durumlarda, konik olanlar (armut bi\u00e7imli balonlar) al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7ta \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. <\/p>\n
Balonlar\u0131n a\u011f\u0131z ve boyun say\u0131s\u0131 birden fazla olabilir. \u00d6zellikle kar\u0131\u015ft\u0131rma, ekleme ve gaz ge\u00e7irme gibi i\u015flerin ayn\u0131 anda yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi durumlarda iki ya da \u00e7ok boyunlu balonlara gerek duyulur. <\/p>\n
Beherler \u00e7e\u015fitli b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerde olabilirler. Genel laboratuvar i\u015flemlerinde ve yo\u011funla\u015ft\u0131rma i\u015flemlerinde kullan\u0131l\u0131r. Erlenler ise, reaksiyon kab\u0131 olarak, \u00e7\u00f6zelti haz\u0131rlamada, kristalizasyonda ve bunun gibi laboratuvar i\u015flemlerinde kullan\u0131l\u0131rlar. <\/p>\n
So\u011futucular, maddeleri gaz faz\u0131ndan s\u0131v\u0131 faz\u0131na d\u00f6nd\u00fcrmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u0130\u00e7i\u00e7e iki borudan meydana gelmi\u015f olup d\u0131\u015ftaki borudan su ge\u00e7er. \u0130\u00e7teki boruda madde yo\u011funla\u015farak toplama kab\u0131na veya reaksiyon kab\u0131na d\u00f6ner. So\u011futucularda su giri\u015fi genellikle alttan olur. So\u011futucular\u0131n bi\u00e7im ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc amaca g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Kaynama noktas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131v\u0131larla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken uzun so\u011futucular, ya da so\u011futma y\u00fczeyi de\u011fi\u015fik \u015fekillerle art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f so\u011futucular kullanmak gerekir. <\/p>\n
Huniler s\u00fczme ve ay\u0131rma i\u015fleminde kullan\u0131l\u0131rlar. S\u00fczme i\u00e7in basit s\u00fczme hunileri kullan\u0131l\u0131r. Bunlarda huni etraf\u0131nda i\u00e7inde kaynar su ya da su buhar\u0131 ak\u0131m\u0131 olan borular ve \u0131s\u0131tma k\u0131l\u0131flar\u0131 vard\u0131r. reaksiyon ortam\u0131na madde eklenmesi gereken durumlarda taksimatl\u0131 damlatma hunileri ve ekstraksiyon i\u015fleminde veya birbiri ile kar\u0131\u015fmayan iki s\u0131v\u0131y\u0131 birbirinden ay\u0131rmada ay\u0131rma hunileri kullan\u0131l\u0131r. <\/p>\n
Mez\u00fcr \u00f6l\u00e7me kab\u0131d\u0131r. S\u0131v\u0131lar\u0131n hacmini \u00f6l\u00e7mede kullan\u0131l\u0131r. S\u0131v\u0131 kar\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 amac\u0131yla kullan\u0131lan kapakl\u0131 tipleri de vard\u0131r. <\/p>\n
Pipetler \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc miktarda s\u0131v\u0131 alma ve transfer i\u015flemlerinde kullan\u0131l\u0131rlar. Dereceli ve transfer tipleri vard\u0131r. Transfer pipetleri ile sadece belli hacim s\u0131v\u0131 al\u0131nabilir. <\/p>\n
Termometreler s\u0131cakl\u0131k \u00f6l\u00e7mede kullan\u0131lan aletlerdir. Bir termometrenin kullan\u0131lmadan \u00f6nce kaynama noktas\u0131 belli maddeleri kullanarak veya duyarl\u0131 bir standard termometre ile ayarlanmas\u0131 gerekir. <\/p>\n
Y\u0131kama \u015fi\u015feleri bir gaz\u0131 bir \u00e7\u00f6zeltiden ge\u00e7irerek temizlemek amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131r. Bunun yan\u0131nda bagetler \u00e7\u00f6zelti kar\u0131\u015ft\u0131rmada kullan\u0131lan cam \u00e7ubuklard\u0131r. <\/p>\n
Saat cam\u0131 denilen bombeli camlar reaksiyon kaplar\u0131n\u0131 \u00f6rtme ve s\u00fcblimasyon gibi i\u015flerde, ayr\u0131ca baz\u0131 maddeleri tartmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. <\/p>\n
Genellikle bilim adamlar\u0131 ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilen, olmazsa olmaz cam laboratuvar t\u00fcp\u00fc, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli boyutlarda olabilir. Deney t\u00fcpleri \u00e7e\u015fitli i\u015flemlerde; bunun i\u00e7inde bitki yeti\u015ftirmek bile olabilir. Santrif\u00fcj t\u00fcpleri mikrobiyoloji laboratuvar\u0131nda santrif\u00fcj i\u015flemlerinde kullan\u0131l\u0131r. <\/p>\n
Cam \u00dcretimi <\/p>\n
Cam \u00fcretimi d\u00fcnya’da say\u0131l\u0131 cam \u00fcreticileri aras\u0131nda bulunan \u00fclkemizde \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131r.. Labratuvar malzemesi i\u00e7in kullan\u0131lan borosilikat cam\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck at\u00f6lyeler taraf\u0131ndan Almanya’dan ya da \u0130ngiltere’den, haz\u0131r, de\u011fi\u015fik \u00e7aplarda borular halinde ithal edilir. Genelde Pyrex diye bilinen bu camlar, atelyelerde bu i\u015fin ustalar\u0131 taraf\u0131ndan birle\u015ftirilerek sat\u0131\u015fa sunulur. <\/p>\n
Pa\u015fabah\u00e7e’ye ba\u011fl\u0131 Teknikcam 1968’den bu yana s\u0131cakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131 cam, laboratuvar cam\u0131 ve di\u011fer bir\u00e7ok cam malzeme \u00fcretmektedir. \u00dcretim, yurt i\u00e7i ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamakla birlikte, ihra\u00e7 edilmektedir. Teknikcam, iki ana t\u00fcr camdan, n\u00f6tr borosilikat cam ve sert borosilikat camdan laboratuvar cam\u0131 \u00fcretmektedir. <\/p>\n
N\u00f6tr borosilikat cam\u0131, y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131\u011fa ve kimyasal maddelere dayan\u0131kl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle, genel olarak t\u0131bbi ama\u00e7la kullan\u0131lan cam malzemelerin imal edildi\u011fi cam boru \u00fcretiminde kullan\u0131l\u0131r. Sert borosilikat cam\u0131, \u0131s\u0131l genle\u015fme kat say\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in s\u0131cakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131, kimyasal maddelere dayan\u0131m\u0131 y\u00fcksek oldu\u011fu i\u00e7in, laboratuvar malzemeleri ve teknik \u00fcr\u00fcnlerin yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Her iki t\u00fcr cam da; nicel ve nitel kimyasal analizlerde, mikro analitik ve mikrobiyolojik analizlerde, sulu asidik ve alkalik ortamlarda y\u00fcr\u00fct\u00fclen deneylerde kullan\u0131lan cam ara\u00e7larda ham madde olarak kullan\u0131l\u0131r. Saf cam, kuvars kumu y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131larak elde edilir. Kuvars\u0131n erime noktas\u0131 t\u00fcm di\u011fer camlardan daha y\u00fcksektir, bu y\u00fczden laboratuvarlarda spektroskopik analizlerde h\u00fccreler halinde kullan\u0131l\u0131r. <\/p>\n
Laboratuvar ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ve teknik \u00fcr\u00fcnlerin \u00fcretiminde cam, son \u015feklini vermek \u00fczere i\u015fleme s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na kadar \u0131s\u0131t\u0131lmaktad\u0131r. Son \u015feklini alan cam malzeme, daha d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klara so\u011fudu\u011funda, malzeme i\u00e7inde bir gerilim olu\u015fur. B\u00f6yle bir cam malzemenin k\u0131r\u0131lma e\u011filimi vard\u0131r. <\/p>\n
\u0130\u00e7 gerilimi elimine etmek i\u00e7in, cam malzeme i\u00e7 gerilimlerin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 tavlama s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na kadar \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131ktan sonra, gerilim olu\u015famayacak bir s\u0131cakl\u0131\u011fa kadar kontroll\u00fc bir h\u0131zda so\u011futulur. Bu \u0131s\u0131tma ve kontroll\u00fc so\u011futmaya \u00d4tavlama’ denir ve t\u00fcnel f\u0131r\u0131nlarda (tavlama f\u0131r\u0131nlar\u0131) y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Tavlaman\u0131n h\u0131z\u0131 cidar kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Gerilimi al\u0131nm\u0131\u015f cam malzemeler gerekti\u011finde \u0131s\u0131l ya da kimyasal yolla temperlenerek dayan\u0131kl\u0131l\u0131klar\u0131 artt\u0131r\u0131l\u0131r. Temperleme yoluyla cam malzemenin i\u00e7inde \u00e7ekme, y\u00fczeyinde ise basma gerilmesi olu\u015fturulur. Y\u00fczeyde d\u00fczg\u00fcn bir kompresyon da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, cam malzemenin mekanik dayan\u0131m\u0131n\u0131 ve bas\u0131n\u00e7 dayan\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6nemli derecede artt\u0131r\u0131r. <\/p>\n
Bir sonraki ad\u0131m cam laboratuvar malzeme \u00fczerindeki i\u015faretleme ve taksimat \u00e7izgileridir. Bu i\u015flemler, asit ve alkaliye dayan\u0131kl\u0131 amber renkli bir boya ile ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Boya cam\u0131n y\u00fczeyine n\u00fcfuz ederek onun ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline gelir. <\/p>\n
Son olarak konik ve k\u00fcresel \u015flifli ba\u011flant\u0131 par\u00e7alar\u0131, standartlarda belirtilmi\u015f olan \u00f6l\u00e7\u00fclerde imal edilir. B\u00fct\u00fcn bu uzun yolculuktan sonra, cam laboratuvar malzemesini laboratuvarda g\u00f6rebiliriz. <\/p>\n
Etraf\u0131n\u0131zda bulunan kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z hemen her nesnede biraz cam vard\u0131r. Yani cam\u0131 kullan\u0131r\u0131z, g\u00f6r\u00fcr\u00fcz, ya da cam yard\u0131m\u0131yla g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Cam s\u00f6zl\u00fcklerde so\u011fuk bir ifadeyle ‘amorf bir nesne’ olarak tan\u0131mlansa da, elmas kadar parlak, opal kadar ate\u015fli, g\u00f6kku\u015fa\u011f\u0131 kadar renkli, \u00f6r\u00fcmcek a\u011f\u0131 kadar hafif ve narin ya da 20 ton a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda bir ayna kadar b\u00fcy\u00fck, yumurta kabu\u011fu kadar k\u0131r\u0131lgan, ya da \u00e7elik kadar sert olabilir. Do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse cam ‘al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k’ bir malzemedir. Cams\u0131z bir d\u00fcnyay\u0131 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[4466,4934,4930,4938,4932,3511,4929,4933,4935,4396,4936,4931,4937],"class_list":["post-1918","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-amorf","tag-borosilikat","tag-cam-endustrisi","tag-cam-uretimi","tag-camin-tarihi","tag-galileo","tag-labarutuar-cami","tag-labarutuar-camnin-tarihcesi","tag-mezur","tag-mikrobiyoloji","tag-pipet","tag-sterilize","tag-termometre"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1918","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1918"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1918\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}