Par\u00e7ac\u0131k \u00c7iftli\u011fi<\/p>\n
Standart Model\u2019in a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 temel do\u011fa kuvvetinden etkilenen ya da bunlar\u0131 ta\u015f\u0131yan par\u00e7ac\u0131klar, halen bilinen ya da varl\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen \u201ctemel par\u00e7c\u0131klar\u201d ile, bunlardan yap\u0131l\u0131 \u201cbile\u015fik par\u00e7ac\u0131klar\u201d olarak ayr\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Temel Par\u00e7ac\u0131klar<\/p>\n
\u00d6l\u00e7\u00fclebilir bir i\u00e7 yap\u0131lar\u0131 olmayan, yani daha ba\u015fka par\u00e7ac\u0131klardan yap\u0131l\u0131 olmayanlar. Temel par\u00e7ac\u0131klarsa spin denen kuantummekaniksel \u00f6zelliklerine g\u00f6re ayr\u0131labilir. Bunlardan fermiyon denen par\u00e7ac\u0131klar \u00bd spinli, bozon denen par\u00e7ac\u0131klarsa tamsay\u0131 spinli olurlar. Fermiyonlar\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi de ayn\u0131 enerji d\u00fczeyinde s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da bulunabilmeleri, buna kar\u015f\u0131l\u0131k bozonlar\u0131n bir araya toplanabilmeleri. Temel do\u011fa kuvvetlerini ileten par\u00e7ac\u0131klar bozon \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131rken, baz\u0131 madde par\u00e7ac\u0131klar\u0131 da bozon olabiliyor.
\nFermiyonlar, t\u00fcm maddenin temel yap\u0131ta\u015flar\u0131. Bunlar da \u015fiddetli \u00e7ekirdek kuvvetlerinden etkilenip etkilenmediklerine g\u00f6re s\u0131n\u0131flara ayr\u0131l\u0131yor. Standart Model\u2019e g\u00f6re 12 temel fermiyon \u00e7e\u015fnisi bulunuyor: 6 kuark ve 6 lepton<\/p>\n
Kuarklar \u015fiddetli \u00e7ekirdek arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla etkile\u015firler. Kuarklar\u0131n da 6 \u00e7e\u015fnisi bulunuyor: bunlar;
\nYukar\u0131 (Up) u
\nA\u015fa\u011f\u0131 (Down) d
\nGarip (Strange) s
\nT\u0131ls\u0131m (Charm) c
\nAlt (Bottom) b
\n\u00dcst (Top) t
\nolarak tan\u0131n\u0131yor. Bunlar\u0131n her birinin bir de ters elektrik y\u00fckl\u00fc kar\u015f\u0131 par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 (antikuark) bulunuyor.<\/p>\n
Leptonlar \u015fiddetli elektrik kuvveti arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla etkile\u015fmeyen par\u00e7ac\u0131klar. Yine her leptonun bir antilepton kar\u015f\u0131 par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 bulunuyor. Elektronun anti par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131na tarihi nedenlerle pozitron deniliyor. Leptonlar\u0131n da 6 \u00e7e\u015fnisi bulunuyor. Antipar\u00e7ac\u0131klar\u0131 ile birlikte \u015f\u00f6yle s\u0131ralan\u0131yorlar:
\nElektron ve pozitron
\nElektron n\u00f6trinosu ve elektron antin\u00f6trinosu
\nM\u00fcon ve antipar\u00e7ac\u0131\u011f\u0131
\nM\u00fcon n\u00f6trinosu ve m\u00fcon antin\u00f6trinosu
\nTau leptonu ve antipar\u00e7ac\u0131\u011f\u0131
\nTau n\u00f6trinosu ve tau antin\u00f6trinosu
\nBozonlar tam say\u0131l\u0131 spinlere sahipler. Do\u011fan\u0131n temel kuvvetleri \u201cayar bozonlar\u0131\u201d denen par\u00e7ac\u0131klarla iletiliyor. Standart Model\u2019e g\u00f6re temel bozonlar \u015funlar:
\nFoton; spin 1, y\u00fck 0 e, k\u00fctle 0 GeV, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kuvvet elektromanyetizma
\nW\u00b1 ; spin 1, y\u00fck \u00b11 e, k\u00fctle 80,4 GeV, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kuvvet zay\u0131f \u00e7ekirdek kuvveti
\nZo ; spin 1, y\u00fck 0 e, k\u00fctle 91,2 GeV, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kuvvet zay\u0131f \u00e7ekirdek kuvveti
\nGluon; spin 1, y\u00fck 0 e, k\u00fctle 0 GeV, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 kuvvet \u015fiddetli \u00e7ekirdek kuvveti
\nHiggs; spin 0, y\u00fck 0 e, k\u00fctle >112<\/p>\n
Bunlardan higgs bozonu (0 spinli), elektrozay\u0131f kuram ( zay\u0131f \u00e7ekirdek kuvvetiyle, elektromanyetik kuvveti \u00f6zde\u015fle\u015ftiren kuram) taraf\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Standart Model\u2019deki Higgs mekanizmas\u0131na g\u00f6re a\u011f\u0131r Higgs bozonu, Higgs alan\u0131ndaki simetrinin kendili\u011finden bozulmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131n k\u00fctleleri, bu alanla yapt\u0131klar\u0131 etkile\u015fimle a\u00e7\u0131klan\u0131yor. Standart Model\u2019in aksine S\u00fcpersimetri modeli, be\u015f ayr\u0131 hafif Higgs par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n
Varsay\u0131msal Par\u00e7ac\u0131klar<\/p>\n
S\u00fcpersimetrik kuramlar, hen\u00fcz hi\u00e7birinin varl\u0131\u011f\u0131 deneysel olarak saptanmam\u0131\u015f bir dizi par\u00e7ac\u0131k \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor:
\n\u00b7 N\u00f6tralino (-1\/2 spin), Standart Model\u2019deki bir\u00e7ok y\u00fcks\u00fcz par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n s\u00fcperpartnerlerinin \u00fcst \u00fcste binmi\u015f hali olarak betimleniyor. N\u00f6tralino, evrendeki maddenin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u201ckaranl\u0131k madde\u201d i\u00e7in \u00f6nde gelen adaylardan biri. S\u00fcpersimetri kuramlar\u0131nda Standart Model\u2019deki y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klar\u0131n s\u00fcper e\u015flerineyse chargino deniyor.
\n\u00b7 Fotino (spin -1\/2) fotonun s\u00fcpersimetrideki partneri
\n\u00b7 Gravitino (spin 3\/2), s\u00fcpergravite kuramlar\u0131nda k\u00fctle \u00e7ekimin par\u00e7as\u0131 olan graviton bozonunun s\u00fcper partneri
\n\u00b7 Sleptonlar ve Skuarklar ( spin 0 ), Standart Model\u2019deki fermiyonlar\u0131n s\u00fcpersimetri kuram\u0131ndaki s\u00fcper partnerleri. \u00d6rne\u011fin stop kuark\u0131n g\u00f6rece k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00fctlesi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor ve h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 deneylerinde varl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Bile\u015fik par\u00e7ac\u0131klar<\/p>\n
Hadronlar \u015fiddetli \u00e7ekirdek kuvvetiyle etkile\u015fen bile\u015fik par\u00e7c\u0131klar. Hadronlar, ya Fermiyon t\u00fcr\u00fc oluyorlar ki, bu durumda bunlara baryon deniliyor. Ya da bozon t\u00fcr\u00fcnden oluyorlar ki, bunlara da mezon deniliyor.
\n\u0130lk kez 1964\u2019te birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak Murray Gell-Mann ve George Zweig taraf\u0131ndan \u00f6nerilen kuark modelleri hadronlar\u0131, gluonlarca iletilen \u015fiddetli \u00e7ekirdek kuvvetiyle birbirlerine s\u0131k\u0131ca ba\u011flanm\u0131\u015f de\u011ferlik kuarklar\u0131 ve\/veya antikuarklar\u0131ndan olu\u015fan bile\u015fik par\u00e7ac\u0131klar olarak betimliyor. Her Hadronun i\u00e7inde ayr\u0131ca bir ortaya \u00e7\u0131k\u0131p bir yok olan ya da ve birbirlerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp duran sanal kuark ve antikuark par\u00e7ac\u0131klar\u0131 var. Bunlar\u0131n say\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7oklu\u011fu bir denizi an\u0131msatm\u0131\u015f olacak ki bunlara deniz (sea) kuark ve antikuarklar\u0131 deniliyor.
\nBaryonlar (fermiyonlar): s\u0131radan baryonlar\u0131n her iki ya da \u00fc\u00e7 de\u011ferlik kuark ya da \u00fc\u00e7 de\u011ferlik antikuark i\u00e7eriyor.
\nN\u00fckleonlar normal atom \u00e7ekirdeklerinin fermiyonik bile\u015fenlerine deniliyor:
\nProtonlar ve n\u00f6tronlar 2 yukar\u0131 ve bir a\u015fa\u011f\u0131 valans kuark\u0131ndan olu\u015fuyor ve \u00e7ok say\u0131da sanal \u201cdeniz\u201d kuark ya da antikuark\u0131 i\u00e7eriyor.
\nHyperonlar \u039b,\u03a3,\u039e ve \u03a9 gibi, bir ya da daha fazla garip kuark i\u00e7eren, k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc ve n\u00fckleonlardan daha a\u011f\u0131r par\u00e7ac\u0131klar. Atom \u00e7ekirdeklerinde normal oalrak bulunmamakla birlikte k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc hiper\u00e7ekirdekler i\u00e7inde bulunabilirler. Bir tak\u0131m t\u0131ls\u0131ml\u0131 ve at baryonlar da g\u00f6zlenmi\u015f durumda.
\nMezonlar (bozonlar) bunlar bir\u00e7ok say\u0131 ve \u00e7e\u015fitte bulunuyorlar. S\u0131radan mezonlar bir valans kuark\u0131yla bir valans antikuark\u0131ndan olu\u015fur. Bunlar ars\u0131nda pion, kaon ve J\/\u03c8 ile bir\u00e7ok ba\u015fka tip mezon say\u0131labilir. Kuantum dinami\u011finde n\u00fckleonlar ars\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7ekirdek kuvveti, mezonlarca iletiliyor.
\nBunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda zaman zaman varl\u0131klar\u0131na ait \u00e7ok da kesin olmayan egzotik mezonlar da bulunuyor.<\/p>\n
Atom \u00c7ekirdekleri: Atom \u00e7ekirdekleri proton ve n\u00f6tronlardan olu\u015fuyor. Bir elemente ait her \u00e7ekirdek t\u00fcr\u00fc belirli say\u0131da proton ve belirli say\u0131da n\u00f6tron i\u00e7erir ve n\u00fcklid ya da izotop olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Par\u00e7ac\u0131k \u00c7iftli\u011fi Standart Model\u2019in a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 temel do\u011fa kuvvetinden etkilenen ya da bunlar\u0131 ta\u015f\u0131yan par\u00e7ac\u0131klar, halen bilinen ya da varl\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen \u201ctemel par\u00e7c\u0131klar\u201d ile, bunlardan yap\u0131l\u0131 \u201cbile\u015fik par\u00e7ac\u0131klar\u201d olarak ayr\u0131l\u0131yor. Temel Par\u00e7ac\u0131klar \u00d6l\u00e7\u00fclebilir bir i\u00e7 yap\u0131lar\u0131 olmayan, yani daha ba\u015fka par\u00e7ac\u0131klardan yap\u0131l\u0131 olmayanlar. Temel par\u00e7ac\u0131klarsa spin denen kuantummekaniksel \u00f6zelliklerine g\u00f6re ayr\u0131labilir. Bunlardan fermiyon denen …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[4946,4939,2134,4943,4941,4945,4940,4942,4944],"class_list":["post-1920","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-atom-cekirdekleri","tag-atomalti-parcaciklar","tag-elektron","tag-graviton","tag-leptonlar","tag-notronlar","tag-parcacik-ciftligi","tag-pozitron","tag-protonlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1920","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1920"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1920\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}