Ya\u015fayan h\u00fccreler i\u00e7inde hemen t\u00fcm elementler bulunabilirse de, asl\u0131nda, do\u011fadaki 92 elementten yaln\u0131zca birka\u00e7\u0131 organizman\u0131n de\u011fi\u015fmeyen yap\u0131 \u00f6\u011feleridir (ya da metabolizmas\u0131nda temel rol oynarlar).Biyolojik \u00f6nem ta\u015f\u0131yan elmentlerin \u00e7o\u011funun atom a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 ve atom say\u0131lar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr.Bunlardan karbon, karbon atomlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu uzun zincirler ya da halkalar bi\u00e7iminde, kendi ba\u015f\u0131na g\u00f6rev yapar.Bu zincir ve halkalar bazen, b\u00fcy\u00fck ve karma\u015f\u0131k organik molek\u00fcllerin temel yap\u0131s\u0131d\u0131r ve yaln\u0131zca ya\u015fama \u00f6zelliklerinden biri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir par\u00e7as\u0131d\u0131r; \u00f6teki temel elementlerin \u00e7o\u011fu, karbonla tepkimeye girerek, organik bile\u015fiklerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015ftururlar.
\n Ya\u015fayan varl\u0131klar\u0131n hemen t\u00fcm organik bile\u015fikleri, h\u00fccre i\u00e7inde \u00e7ok bol miktarlarda bulunan \u00fc\u00e7 elementi (karbon, hidrojen ve oksijen) kapsar.Bu \u00fc\u00e7 element, insan\u0131n beden a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortalama y\u00fczde 93\u2019\u00fcn\u00fc olu\u015fturur.Karbonhidrat ve ya\u011flar, yaln\u0131zca bu \u00fc\u00e7 elementten olu\u015fur: Bunlardan t\u00fcreyen baz\u0131 maddelerse, baz\u0131 ba\u015fka elementleri de kapsayabilirler.Ya\u015fam i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olan su, yaln\u0131zca hidrojen ve oksijenden olu\u015fur.
\n Azot da, ya\u015fayan varl\u0131klar i\u00e7in ayn\u0131 \u00f6nemi ta\u015f\u0131r.Proteinleri olu\u015fturan aminoasitlerin, genetik madde dezoksiribon\u00fckleik asitin (DNA) ve birer protein olan enzimlerin bire\u015fimlerinde g\u00f6revli ribon\u00fckleik asitin (RNA) yap\u0131s\u0131na girer.Karbon, hidrojen, oksijen ve azot, insan\u0131n beden a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 97\u2019sini olu\u015ftururlar.Geriye kalan y\u00fczde 3\u2019\u00fc, \u00f6teki \u00e7e\u015fitli elementler olu\u015fturur.Bunlardan baz\u0131lar\u0131, y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k kaba kimyasal analiz y\u00f6ntemiyle ortaya konabilecek kadar \u00e7ok miktarlardad\u0131r.Bu elementlere, \u201c birincil besleyiciler \u201d denir.\u201d ikincil besleyiciler\u201d ise, varl\u0131klar\u0131 ancak modern kimyan\u0131n \u00e7ok hassas y\u00f6ntemleriyle belirlenebilecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fck miktarlarda bulunurlar.Bazen iz miktarlarda bulunduklar\u0131ndan, bunlara \u201c iz elementler \u201d de denir. <\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130L BESLEY\u0130C\u0130LER .
\n Kalsiyum, fosfor, potasyum, k\u00fck\u00fcrt, klor, magnezyum, sodyum ve demir birincil besleyicilerdir.Hayvanlar\u0131n sodyuma ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r ama, bitkilerin sodyuma ihtiya\u00e7 duyup duymad\u0131klar\u0131 bilinmemektedir.Demir ihtiyac\u0131, birincil besleyicilerin \u00e7o\u011fu ile ikincil besleyicilere duyulan ihtiya\u00e7lar aras\u0131ndaki bir miktardad\u0131r; bu y\u00fczden de demir bazen, ikincil besleyiciler grubuna sokulmu\u015ftur.
\n Kalsiyum, hayvanlar\u0131n kemik ve di\u015flerini, bitkilerin de h\u00fccrelerini birarada tutan yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ara maddesinin en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturur.Kalsiyumun ayr\u0131ca, kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131nda da \u00f6nemli bir g\u00f6revi vard\u0131r.Bat\u0131da s\u00fct ve s\u00fctten yap\u0131lm\u0131\u015f besinler ba\u015fl\u0131ca kalsiyum kayna\u011f\u0131d\u0131r.Tropikal b\u00f6lgelerde ve Do\u011fu\u2019da k\u00fc\u00e7\u00fck bal\u0131klar\u0131n kemikleri, belirli baz\u0131 tah\u0131llar, sebzeler ve deniz tuzlar\u0131, iyi birer kalsiyum kayna\u011f\u0131d\u0131rlar.
\n Fosfor, t\u00fcm canl\u0131 h\u00fccrelerde bulunan bir\u00e7ok bile\u015fimin yap\u0131s\u0131na girer: N\u00fckleik asitler (hem DNA, hem de RNA); enerji ta\u015f\u0131yan bir bile\u015fim olan adenozin trifosfat (ATP); bir\u00e7ok koenzim ve h\u00fccre zar\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131na giren fosfolipitler.Fosfor ayn\u0131 zamanda , kemi\u011fin \u00f6nemli bir yap\u0131 \u00f6\u011fesidir.
\n Bir birincil besleyici olan potasyum organik bile\u015fimlerin yap\u0131s\u0131na girmez.Enzimleri harekete ge\u00e7irici bir rol\u00fc oldu\u011fu san\u0131lmaktad\u0131r.
\n K\u00fck\u00fcrt, \u00fc\u00e7 aminoasitin (sistein, sistin ve metionin) bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011fu gibi, bir\u00e7ok proteinin de yap\u0131s\u0131na girer.Ayn\u0131 zamanda koenzim A\u2019n\u0131n da temel yap\u0131 \u00f6\u011fesidir.
\n Sodyum ve klor, hayvansal h\u00fccrelerde uygun bir ge\u00e7i\u015fme dengesinin s\u00fcrmesini sa\u011flar ve sinir ak\u0131mlar\u0131n\u0131n iletilmesinde rol al\u0131rlar.
\n Magnezyum, bitkilerin klorofil molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131d\u0131r: Bu y\u00fczden, fotosentez olay\u0131nda temel bir rol oynar.Hayvan ve bitki h\u00fccrelerinde, enzimleri harekete ge\u00e7irici bir element g\u00f6revi yapar; kemi\u011fin yap\u0131s\u0131na giren \u00f6\u011felerden biridir.Ayr\u0131ca, ribozomlar\u0131n \u00f6nemli bir yap\u0131 \u00f6\u011fesidir.
\n Demir, solunumda rol oynayan bir\u00e7ok enzimin, \u00f6zellikle hemoglobin ve sitokromlar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan hem molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn merkezinde yer al\u0131r.Demirin son zamanlarda, hem kapsamayan bir protein olan ve fotosentez olay\u0131n\u0131 bir basamak ileriye g\u00f6t\u00fcren ferrodoksinin bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. <\/p>\n
\u0130K\u0130NC\u0130L BESLEY\u0130C\u0130LER
\n \u0130kincil besleyiciler, ya\u015fayan organizmalar\u0131n yaln\u0131zca y\u00fczde 1\u2019lik b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015ftururlar.Enzimlerin bir par\u00e7as\u0131 olarak ya da enzimleri harekete ge\u00e7irici g\u00f6rev yapt\u0131klar\u0131 san\u0131l\u0131r.Bunlar aras\u0131nda manganez, bak\u0131r, krom, \u00e7inko, kobalt, molibden, boron, vanadyum, selenyum, iyot ve flor say\u0131labilir.Ama t\u00fcm organizmalar\u0131n, bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fcne ihtiyac\u0131 yoktur.\u015eimdiki bilgilerimize g\u00f6re molibden ve borona, hayvanlar de\u011fil bitkiler ihtiya\u00e7 duyarlar; vanadyuma da, yaln\u0131zca birka\u00e7 bitki ile omurgas\u0131zlar\u0131n ihtiyac\u0131 olabilir. <\/p>\n
Bir\u00e7ok iz element, h\u00fccre i\u00e7inde iz miktarlardan daha y\u00fcksek d\u00fczeylere ula\u015f\u0131rlarsa, zehirli etki g\u00f6sterirler.Bunlar\u0131n zehirli \u00f6zelliklerinden bazen yararlan\u0131l\u0131r.S\u00f6zgelimi, bak\u0131r bile\u015fimleri havuzlarda \u00fcreyen yosunlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmede, \u00e7inko kapsayan baz\u0131 merhemler de yara-berelerde mantarlar\u0131n geli\u015fmesini \u00f6nlemede kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
1) SU
\n Ya\u015fam\u0131n k\u00f6keni konusunda ancak birka\u00e7 ayr\u0131nt\u0131n\u0131n bilinmesine kar\u015f\u0131l\u0131k, su i\u00e7inde ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na ku\u015fku yok gibidir.T\u00fcm canl\u0131 ve etkin h\u00fccrelerin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc (\u00e7o\u011funun y\u00fczde 65\u2019ten \u00e7o\u011fu) sudan olu\u015fur Bir hayvan ne kadar gen\u00e7se, kapsad\u0131\u011f\u0131 su miktar\u0131n\u0131n o kadar \u00e7ok oldu\u011fu bilinmektedir.Ayr\u0131ca, hayvan ne kadar \u015fi\u015fmansa, kapsad\u0131\u011f\u0131 suyun y\u00fczde miktar\u0131n\u0131n da o kadar az oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir.A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 70 kg olan yeti\u015fkin bir insan\u0131n v\u00fccudunda toplam 40 lt kadar su vard\u0131r.Bu suyun % 62\u2019si intrasell\u00fcler s\u0131v\u0131 ve % 38\u2019i de ekstrasell\u00fcler s\u0131v\u0131y\u0131 meydana getirir. Ekstrasell\u00fcler s\u0131v\u0131 ba\u015fl\u0131ca intersitisiyel s\u0131v\u0131 (dokular aras\u0131 s\u0131v\u0131), plazma serebrosipinal s\u0131v\u0131 g\u00f6z i\u00e7i s\u0131v\u0131s\u0131, sindirim kanal\u0131ndan sal\u0131nan s\u0131v\u0131 ve periton i\u00e7i, palavra zarlar\u0131 aras\u0131, perikard zarlar\u0131 aras\u0131, sinovyal bo\u015fluklar gibi ger\u00e7ekte i\u00e7lerinde \u00e7ok az s\u0131v\u0131 ihtiva eden \u00f6zel bo\u015fluklar\u0131 dolduran s\u0131v\u0131lardan olu\u015fur.<\/p>\n
Kartilaj ve kemikler de b\u00fcnyelerinde su ihtiva ederler.Kan plazmas\u0131 3 litre kadar s\u0131v\u0131y\u0131 i\u00e7erir, alyuvarlar ve di\u011fer kan h\u00fccreleri de 2 litrelik bir hacim olu\u015ftururlar.
\n Gerek serebrosipinal s\u0131v\u0131, gerek g\u00f6z i\u00e7i s\u0131v\u0131s\u0131 ve di\u011ferleri karakter itibariyle intersitisiel s\u0131v\u0131lar\u0131n genel \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131rlar, aralar\u0131nda do\u011fal olarak baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klar bulunur.Mide ba\u011f\u0131rsak s\u0131v\u0131s\u0131na gelince, bu su g\u00fcn\u00fcn belirli saatlerine ve al\u0131nan besinlere g\u00f6re b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fikler g\u00f6sterir.
\n Hem h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 s\u0131v\u0131n\u0131n kompartmanlar\u0131 aras\u0131nda, hem de h\u00fccre i\u00e7i s\u0131v\u0131s\u0131 ile h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 s\u0131v\u0131s\u0131 aras\u0131nda devaml\u0131 bir dengelenme s\u00f6z konusudur.Organizma suyun dengelenmesinde ba\u015fl\u0131ca iki mekanizmadan yararlan\u0131r.Susama ve idrar \u00e7\u0131kartma, bunun yan\u0131nda \u00e7evre \u015fartlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak terleme yolu ile su dengesi d\u00fczenlenebilir.
\n \u00c7ok s\u0131cak havalarda \u00f6zellikle, terleme mekanizmas\u0131 bu dengenin sa\u011flanmas\u0131nda en \u00f6nemli rol\u00fc oynar.
\n Su, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli maddeleri i\u00e7inde eritti\u011fi i\u00e7in, genel eritici olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Canl\u0131 varl\u0131klardaki hemen t\u00fcm kimyasal tepkimeler su arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olur; tepkimeye giren ve bu tepkime sonucu olu\u015fan maddeler de, suda erirler.Bir\u00e7ok maddenin beden boyunca iletilmeleri i\u00e7in de, \u00f6nce beden s\u0131v\u0131lar\u0131n\u0131n suyu i\u00e7inde erimi\u015f olmalar\u0131 gerekir.Organizman\u0131n (bitki ya da hayvan) ya\u015fam\u0131yla \u00e7ok yak\u0131n ili\u015fkisi olan t\u00fcm kimyasal tepkime dizileri, eriyik i\u00e7inde olu\u015fan de\u011fi\u015fiklerle birlikte gider.
\n Besinlerin sindirimi su yard\u0131m\u0131 ile olur.Su pek \u00e7ok organizman\u0131n v\u00fccudunda ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 ortam olarak g\u00f6rev yapar.Maddelerin v\u00fccutta bir b\u00f6lgeden di\u011fer b\u00f6lgeye ta\u015f\u0131nmas\u0131 suyla sa\u011flan\u0131r.Su ayr\u0131ca v\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesine yard\u0131mc\u0131 olur. <\/p>\n
2) M\u0130NERALLER
\n Canl\u0131 organizmas\u0131n\u0131n fonksiyonlar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde yerine getirebilmesi daha do\u011frusu ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in, besin maddeleri su ve vitaminler yan\u0131nda minerallere de ihtiyac\u0131 vard\u0131r.Baz\u0131 minerallerin v\u00fccut fonksiyonlar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden \u00f6nemi, vitaminlerin ve hormonlar\u0131n ki kadar fazlad\u0131r.Genel olarak bu mineral maddeler besin maddeleri i\u00e7erisinde kolayl\u0131kla sa\u011fland\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7o\u011fu kez yokluk halleri ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmamaktad\u0131r.Mineraller aras\u0131nda bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, biyokimyasal g\u00f6revleri y\u00f6n\u00fcnden b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131rlar.Bunlar \u00f6zellikle, ba\u015fta sodyum, potasyum, klor, kalsiyum, magnezyum, fosfor, k\u00fck\u00fcrt olmak \u00fczere demir, mangan, bak\u0131r, iyot, kobalt, \u00e7inko, flour, kadmium gibi minerallerdir.
\n A) SODYUM
\n Sodyum, v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131nda en yo\u011fun \u015fekilde bulunan elementtir.\u00d6zellikle plazma ve intersell\u00fcler s\u0131v\u0131da y\u00fcksek oranda bulunur.Tabiatta NaCl halinde yayg\u0131n \u015fekilde bulundu\u011fundan; v\u00fccut, yemeklere ilave edilen tuzla, sodyum ihtiyac\u0131n\u0131 kolayl\u0131kla kar\u015f\u0131lar.Tuzun fazlas\u0131 yine NaCl \u015feklinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde idrarla, daha az olmak \u00fczere de ter ve gaita ile d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.G\u00fcnl\u00fck NaCl ihtiyac\u0131 3 gram civar\u0131ndad\u0131r.Ger\u00e7ekte normal kimselerde metabolizma i\u00e7in gerekli Na miktar\u0131 bir ka\u00e7 y\u00fcz miligramdan ibarettir.Ancak, kan bas\u0131nc\u0131 y\u00fcksek olan kimseler de, NaCl al\u0131m\u0131 yeterince s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.Bu s\u0131n\u0131r 1 gram civar\u0131ndad\u0131r.Plazmadaki Na miktar\u0131 % 32 miligram kadard\u0131r.
\n Sodyumun G\u00f6revleri
\n V\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131nda bulunan sodyumun en dikkati \u00e7eken g\u00f6revini, ozmotik bas\u0131nc\u0131n sa\u011flanmas\u0131 te\u015fkil etmektedir.Kan\u0131n ve intersitisiyel s\u0131v\u0131n\u0131n normal ozmotik bas\u0131nc\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve korunmas\u0131nda Na konsantrasyonunun b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nemi vard\u0131r.
\n Sodyum, kan plazmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ve tuz halinda bir miktar da kemiklerde yerle\u015fmi\u015f vaziyette bulunur.Gere\u011finde organizma, kemiklerdeki sodyumdan yararlanabilir.Kan sodyumu d\u00fczeyinin ayarlanmas\u0131, ba\u015fl\u0131ca ACTH hormonunun etkisi alt\u0131nda olur.Kanda Na d\u00fczeyinin normalin \u00fczerine \u00e7\u0131kmas\u0131na \u201c hipernatremi \u201d alt\u0131na d\u00fc\u015fmesine ise \u201c hiponatremi \u201d denilir.Y\u00fcksek tansiyonlular\u0131n veya tansiyon e\u011filimi bulunanlar\u0131n, tuz diyetlerine \u00f6nem vermeleri gereklidir.NaCl yerine diyette KCl tuzu kullan\u0131lmaktad\u0131r.KCl tuzunun uzun s\u00fcre kullan\u0131lmas\u0131 da K birikimi y\u00f6n\u00fcnden sak\u0131ncal\u0131 olabilir.
\n B) POTASYUM
\n \u00d6zellikle h\u00fccre i\u00e7i s\u0131v\u0131s\u0131 y\u00f6n\u00fcnden ve h\u00fccre i\u00e7erisindeki fonksiyonlar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ok \u00f6nemli bir katyondur.Normal besinlerle yeterli miktarda K al\u0131n\u0131r.Besinlerle al\u0131nan bu potasyumun miktar\u0131 2-4 gram aras\u0131nda de\u011fi\u015febilir.
\n Besinlerle al\u0131nan ve absorbe edilemeyen % 5-10 oran\u0131nda potasyum gaita ile, di\u011fer bir k\u0131s\u0131m potasyum da b\u00f6brekler yolu ile d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.
\nPotasyumun G\u00f6revleri
\n Kanda potasyum d\u00fczeyinin y\u00fckselmesine \u201c hiperkalemi \u201d d\u00fc\u015fmesine ise \u201c hipokalemi\u201d denilir.Kan potasyum d\u00fczeyindeki de\u011fi\u015fiklikler, daha \u00e7ok kendisini \u00e7izgili kaslar ve \u00f6zellikle kalp kas\u0131 \u00fczerinde belli eder.Hiperkalemi veya di\u011fer terimi ile hiperpotassemi halinde kalp vuru\u015flar\u0131nda yava\u015flama ve kalp seslerinde zay\u0131flama g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Hiperpotassemi, daha \u00e7ok b\u00f6brek yetersizli\u011fi, \u015fok veya dehitratasyon hallerinde, Potasyum at\u0131l\u0131m\u0131 \u201c aldosteron\u201d un kontrol\u00fc alt\u0131ndad\u0131r.
\n Hipokalemi (kanda potasyum d\u00fczeyinin d\u00fc\u015fmesi) daha \u00e7ok h\u00fccre i\u00e7i s\u0131v\u0131s\u0131ndaki potasyum d\u00fc\u015fmesi hali ile birlikte g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n Hipokalemi, kaslarda zay\u0131fl\u0131k, hastada letharji hali, i\u015ftahs\u0131zl\u0131k, etraf organlar\u0131nda fel\u00e7ler ve kalp kas\u0131nda dejeneratif de\u011fi\u015fiklerle kendini belli eder.
\n C) KLOR
\n Klor, intersitisiyel s\u0131v\u0131 ve kan plazmas\u0131ndaki ba\u015fl\u0131ca anyonlar\u0131 te\u015fkil eder.Klor, sodyumla birlikte NaCl yani yemek tuzu \u015feklinde organizmaya girer.Ger\u00e7ekte sodyum ve klor metabolizmalar\u0131 birbirlerine s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde ba\u011fl\u0131d\u0131r.Al\u0131nan Cl – un, gaita ve terle at\u0131lan \u00e7ok ufak bir k\u0131sm\u0131 hari\u00e7, b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 idrarla at\u0131l\u0131r.
\nKlorun G\u00f6revleri
\n Klor, \u00f6zellikle plazmada ve h\u00fccreler aras\u0131 s\u0131v\u0131da yer alan bir elektrolit olarak, ozmotik bas\u0131nc\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda g\u00f6rev al\u0131r.
\n D) KALS\u0130YUM
\n Kalsiyum, insan organizmas\u0131ndaki en yo\u011fun \u015fekilde bulunan katyondur. V\u00fccutta bulunan kalsiyumun \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, kemik dokusunda \u201c hidroksiaptid \u201d kristalleri halinde fosfatla birlikte bulunur.Kalsiyumun plazmadaki d\u00fczeyi % 10 miligram civar\u0131ndad\u0131r.Kalsiyum \u00f6zellikle kan\u0131n p\u0131ht\u0131la\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynar.Kalsiyum kaslar\u0131n fonksiyonu y\u00f6n\u00fcnden de \u00f6nemlidir.Ayr\u0131ca h\u00fccre zar\u0131n\u0131n permeabilitesinde ve sinirsel aktivitede de kalsiyum rol oynar.
\n Normal bir diyetle beslenen, bir ki\u015fi g\u00fcnde 800 miligram kadar kalsiyum al\u0131r.Bunun 700 miligram kadar\u0131 gaita ile tekrar v\u00fccut d\u0131\u015f\u0131na at\u0131l\u0131r.V\u00fccutta net olarak 100 miligram kalsiyum saklanm\u0131\u015f olur. V\u00fccutta kalan ve bir k\u0131sm\u0131 da kemiklerde depo edilen 100 miligram kalsiyumun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de yine gaita ile d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.B\u00f6brek yolu ile \u00e7ok az kalsiyum d\u0131\u015far\u0131 at\u0131l\u0131r.Kalsiyum, s\u00fctte, yumurtada, peynirde, fas\u00fclyede, mercimekte, ette ve baz\u0131 ye\u015fil sebzelerde de bulunur.
\n Kalsiyumun G\u00f6revi
\n Plazmadaki kalsiyum d\u00fczeyi \u00e7ok dar s\u0131n\u0131rlar i\u00e7erisinde bulunur. Bu s\u0131n\u0131r % 9,2-10,4 miligram aras\u0131ndad\u0131r.Kalsiyum d\u00fczeyinin bu s\u0131n\u0131r\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015fmesine \u201c hipokalsemi \u201d, \u00fczerine \u00e7\u0131kmas\u0131na da \u201c hiperkalsemi \u201d denilir.
\n Plazma kalsiyum d\u00fczeyinin % 6 miligrama kadar d\u00fc\u015fmesi halinde \u201c tetani \u201d denen hal meydana gelir.Tetanide \u00f6zellikle Peri-feral sistem sinirlerindeki uyar\u0131mla, kaslarda tetanik kas\u0131lmalar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Bu kas\u0131lmalar el ve y\u00fcz kaslar\u0131nda, daha \u00e7abuk ve belirgindir.Tetani hali devam ederse hasta \u00f6lebilir.
\n Hiperkalsemin halinde ise, sinirsel sistemdeki uyar\u0131mlar yava\u015flar, bunun sonucu olarak kaslar da tembelle\u015fir.Neticede i\u015ftahs\u0131zl\u0131k ve kab\u0131zl\u0131k g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi, ileri hallerde kendisini kemiklerde a\u015f\u0131r\u0131 derecede kalsiyum birikimi ile belli eden hastal\u0131k hali ortaya \u00e7\u0131kar.Plazma kalsiyum d\u00fczeyinin y\u00fckselmesi daima fosfat d\u00fczeyinin d\u00fczeyinin d\u00fc\u015fmesi ile birlikte g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.B\u00f6brek fonksiyon bozukluklar\u0131 da kan kalsiyum d\u00fczeyinde de\u011fi\u015fikliklere neden olabilir.
\n E) FOSFOR
\n Fosfor canl\u0131 organizma i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir maddedir.Fosforsuz bir hayat d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez.Fosfor, organizmada kalsiyumla beraber ba\u015fl\u0131ca kemiklerde bulunur.Fosfat, kanda fosfat iyonlar\u0131 \u015feklinde bulundu\u011fu gibi, protein ve lipitlere ba\u011fl\u0131 olarak da bulunur.N\u00fckleik asitleri meydana getiren n\u00fckleotitlerde de, fosforik asit vard\u0131r.Canl\u0131 organizman\u0131n biyolojik enerji kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan ATP\u2019de bir fosfat bile\u015fi\u011fidir.
\n Fosforun G\u00f6revi
\n \u0130norganik fosfat, plazmada ba\u015fl\u0131ca iki \u015fekilde bulunur.HPO 4 – ve H 2 PO 4 – iyonlar\u0131 kanda bulunan bu fosfat iyonlar\u0131ndan b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 HPO 4 – iyonlar\u0131 te\u015fkil eder.Bu fosfat iyonlar\u0131n\u0131n asit-baz dengesinin sa\u011flanmas\u0131nda \u00f6nemli rolleri vard\u0131r.Kan\u0131n fosfor cinsinden inorganik fosfor miktar\u0131 % 4-5 miligram kadard\u0131r.Plazman\u0131n fosfor d\u00fczeyi, kalsiyum d\u00fczeyi ile yak\u0131ndan ili\u015fkilidir.Her iki inorganik madde d\u00fczeyi, kanda birbirleri ile belirli bir oran i\u00e7erisinde bulunurlar.Bu oran 1\/1 \u015feklindedir.Plazman\u0131n fosfat seviyesi 0,8 m Mol\/litreyi a\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman fosfat fazlas\u0131 idrara ge\u00e7er.Bu, fosfat i\u00e7in e\u015fik de\u011feridir.
\n Kan fosfat d\u00fczeyinin ayarlanmas\u0131nda \u201c parathormon \u201d etkin bir g\u00f6rev yapar.Parathormon bu g\u00f6revini bir taraftan kemiklerden ekstrasell\u00fcler s\u0131v\u0131ya fosfat ge\u00e7i\u015fini kolayla\u015ft\u0131rmak, di\u011fer taraftan da b\u00f6bre\u011fin fosfat itrah\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltmak suretiyle yapar.<\/p>\n
F) MAGNEZYUM
\n Magnezyum, sa\u011fl\u0131k i\u00e7in gerekli minerallerden birisidir.\u0130nsan organizmas\u0131nda ba\u015fl\u0131ca kemiklerde, kaslarda ve sinirsel dokuda bulunur.Magnezyum daha \u00e7ok bir h\u00fccre i\u00e7i eleman\u0131d\u0131r.Alyuvarda da magnezyum vard\u0131r.Magnezyumun plazmadaki miktar\u0131 % 2,5 miligramd\u0131r.H\u00fccrelerde Mg miktar\u0131 daha fazlad\u0131r.Kas h\u00fccrelerinde % 20 kadar magnezyum vard\u0131r.Yeti\u015fkin bir insan\u0131n g\u00fcnde 350 miligram kadar magnezyuma ihtiyac\u0131 oldu\u011fu kabul edilmektedir.Magnezyum b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde gaita ile v\u00fccuttan at\u0131l\u0131r.
\n Magnezyumun G\u00f6revi
\n Magnezyumsuz bir diyetle beslenen deney hayvanlar\u0131nda dola\u015f\u0131m bozuklu\u011fu ve sinirsel irritasyonlar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.Sonu\u00e7 konvulsiyonlar ve \u00f6l\u00fcmle noktalan\u0131r.Magnezyum kas kontraksiyonunda miyozinin ATP\u2019ase aktivitesine inhibe eder, buna kar\u015f\u0131l\u0131k aktomiyozin adenozintrifofataz aktivitesini sit\u00fcm\u00fcle eder.Genel olarak magnezyum bir\u00e7ok enzimlerin aktivasyonu i\u00e7in gerekli bir mineraldir.
\n Biyokimyasal tekniklerde de Mg ++ iyonlar\u0131ndan yararlan\u0131l\u0131r.
\n G) DEM\u0130R
\n \u0130nsan organizmas\u0131nda \u00f6zellikle alyuvarlar\u0131n yap\u0131s\u0131nda bulunan hemoglobin\u2019in, fonksiyonel bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden \u00f6nemlidir.Bunun d\u0131\u015f\u0131nda demir, kaslar\u0131n myoglobininde, sitokrom, peroksidaz ve katalaz enzim sistemlerinde yeralan hayatsal de\u011feri olan bir mineraldir.Demirin biyokimyasal reaksiyonlar\u0131 \u00f6zellikle solunum sistemi y\u00f6n\u00fcnden b\u00fcy\u00fck g\u00f6revleri vard\u0131r. \u00c7ocuklar i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck demir ihtiyac\u0131 10-15 miligram aras\u0131nda de\u011fi\u015fir.B\u00fcy\u00fcklerin demir ihtiyac\u0131 da kad\u0131n veya erkek olu\u015funa veya gen\u00e7 veya ya\u015fl\u0131 olu\u015funa g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir.Gen\u00e7 kad\u0131nlarda ve emziren annelerde 18 miligram kadard\u0131r.V\u00fccuttan at\u0131lan demir miktar\u0131 ise sadece 1 miligram kadard\u0131r.\u0130nsanlar yedikleri her t\u00fcrl\u00fc et besinleri ile yeterli miktarda demir al\u0131rlar.Fosfat\u00e7a zengin besinlerin al\u0131nmas\u0131 demir absorbsiyonunu yava\u015flat\u0131r.Demirin dokular\u0131ndan kana sal\u0131nabilmesi i\u00e7in bak\u0131ra ihtiya\u00e7 vard\u0131r.
\n Demirin G\u00f6revi
\n \u0130nce ba\u011f\u0131rsaklardan ihtiyaca g\u00f6re absorbe olan demir, plazmada s\u00fcratle ferrik \u015fekilde oksitlenerek glikoprotein yap\u0131s\u0131nda olan \u201c transferrin \u201d ile birle\u015ferek dokulara naklolunur.Demirin organizmadaki depo \u015fekline \u201c ferritin \u201d denilmektedir.Demirin fazlas\u0131 v\u00fccuttan d\u0131\u015far\u0131 at\u0131lamaz.Bu nedenle kendilerine gereksiz yere fazla demirli preparatlar verilen kan transf\u00fczyonu yap\u0131lan \u015fah\u0131slarda demir birikimi olur.
\n Demir \u00f6zellikle hemoglobinin, solunum zincirinde yeralan non-hem proteinlerin, sitokromlar\u0131n, miyoglobinin yap\u0131lar\u0131nda yeralmas\u0131 ve baz\u0131 enzimlerin aktivasyonu y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ok \u00f6nemlidir.
\n H) \u00c7\u0130NKO
\n \u00c7inko baz\u0131 enzimlerin aktivasyonu i\u00e7in, vazge\u00e7ilmez bir mineraldir.
\n Pankreasta olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck miktarda \u00e7inko bulunur.\u0130ns\u00fclin pankreasta \u00e7inko bile\u015fi\u011fi halinde depo edilir.
\n I) KOBALT
\n Kobalt B 12 vitamininin yap\u0131s\u0131nda yeralan bir mineraldir.\u0130nsanlarda kobalt noksanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.
\n Fazla kobalt \u201c polisitemia \u201d denen fazla alyuvar te\u015fekk\u00fcl\u00fc hastal\u0131\u011f\u0131na neden olmaktad\u0131r.
\n \u0130) FLUOR
\n Fluor noksanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n di\u015f \u00e7\u00fcr\u00fcmelerine neden oldu\u011fu bilinmektedir.Di\u015fi \u00e7\u00fcr\u00fcten baz\u0131 enzimlerin aktivasyonu i\u00e7in gerekli oldu\u011fu, bulunmamas\u0131 halinde, aktif hale ge\u00e7emeyen enzimlerin di\u015f \u00e7\u00fcr\u00fcmesine sebebiyet verdikleri varsay\u0131m\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Fluor, ayr\u0131ca v\u00fccuttaki kemikle\u015fmeye de yard\u0131m eder.Sularda yetersiz fluor bulundu\u011funda, sulara , di\u015f macunlar\u0131na, s\u00fcte eklenerek al\u0131nabilir.
\n K) BAKIR
\n Bak\u0131r kan proteinlerinde seruloplazminin yap\u0131s\u0131nda yeral\u0131r.Baz\u0131 \u00f6nemli enzimlerin aktivite g\u00f6sterebilmeleri i\u00e7in bak\u0131ra ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ya\u015fayan h\u00fccreler i\u00e7inde hemen t\u00fcm elementler bulunabilirse de, asl\u0131nda, do\u011fadaki 92 elementten yaln\u0131zca birka\u00e7\u0131 organizman\u0131n de\u011fi\u015fmeyen yap\u0131 \u00f6\u011feleridir (ya da metabolizmas\u0131nda temel rol oynarlar).Biyolojik \u00f6nem ta\u015f\u0131yan elmentlerin \u00e7o\u011funun atom a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131 ve atom say\u0131lar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr.Bunlardan karbon, karbon atomlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu uzun zincirler ya da halkalar bi\u00e7iminde, kendi ba\u015f\u0131na g\u00f6rev yapar.Bu zincir ve halkalar bazen, b\u00fcy\u00fck ve karma\u015f\u0131k …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2256,5070,2257,2264,2261,4800,2354,2136,2276,2265,2428,2122,3552,2123,2268,3600,2299,4753,2164,2267,5072,3034,2266,5071,4705,5069],"class_list":["post-1984","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-bakir","tag-boron","tag-cinko","tag-demir","tag-element","tag-flor","tag-fosfor","tag-hidrojen","tag-iyot","tag-kalsiyum","tag-klor","tag-kobalt","tag-krom","tag-kukurt","tag-magnezyum","tag-manganez","tag-metabolizma","tag-molibden","tag-oksijen","tag-potasyum","tag-potasyumun-gorevleri","tag-selenyum","tag-sodyum","tag-sodyumun-gorevleri","tag-vanadyum","tag-yasam-icin-gerekli-olan-elementler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1984","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1984"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1984\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1984"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1984"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1984"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}