Sekonder Metabolitler bitkiler taraf\u0131ndan \u00fcretilen ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7ok sekt\u00f6rde hammadde olarak kullan\u0131lan bitkinin temel ya\u015famsal i\u015flevleri ile do\u011frudan ili\u015fkisi olmayan, buna kar\u015f\u0131l\u0131k en az bitkinin ya\u015famsal i\u015flevleri ile do\u011frudan ili\u015fkili primer metabolitler(protein, ya\u011f, karbonhidrat) kadar \u00f6nemli olan kimyasal maddelerdir. Bu kimyasal maddelerin \u00f6nceden hi\u00e7bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 bitkiler taraf\u0131ndan \u00fcretilen at\u0131k madde oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131yordu. Ancak daha sonralar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131 ki bu maddelerin bitkide; savunma, korunma, ortama uyum, hayatta kalma ve nesillerini devam ettirmek i\u00e7in bitkiler taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k mekanizmalar\u0131n \u00fcr\u00fcnleri oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. <\/p>\n
Bu maddelerin bitkideki \u00f6nemli g\u00f6revleri \u015funlard\u0131r;<\/p>\n
1-Kurakl\u0131k, tuzluluk, UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 vs. gibi de\u011fi\u015fik \u00e7evre fakt\u00f6rlerinin olu\u015fturdu\u011fu stres ortam\u0131na kar\u015f\u0131 koyma.<\/p>\n
2-Herbivorlara (b\u00f6cek, s\u00fcr\u00fcngen vb.)kar\u015f\u0131 savunma. <\/p>\n
3-Mikroorganizmalara (bakteri, mantar vb.) kar\u015f\u0131 savunma.<\/p>\n
4-Baz\u0131 metabolik ve daha geli\u015fmi\u015f ekolojik i\u015flevler. (\u00f6rn: Tohum da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in hayvanlar\u0131 ve di\u011fer ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 cezbettirme gibi.)<\/p>\n
Sekonder metabolitlerin g\u00fcnl\u00fck hayattaki \u00f6nemine gelince bu kimyasallar ba\u015fta ila\u00e7 sanayisinin hammaddesi olup kozmetik, besin katk\u0131 maddesi, zirai ila\u00e7 sanayiinde ve bir\u00e7ok kimya sekt\u00f6r\u00fcnde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Sekonder metabolitlerin kullan\u0131m alanlar\u0131n\u0131 ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda s\u0131ralayacak olursak;<\/p>\n
1-\u0130la\u00e7 hammaddesi olarak kullan\u0131lan sekonder matabolitler;<\/p>\n
Tarihle ilgili yaz\u0131l\u0131 kaynaklarda ilk insanlar\u0131n \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klar\u0131n\u0131n tedavisi i\u00e7in bitkilerden yararland\u0131klar\u0131 belirtilmektedir. \u00d6rnek vericek olursak bana g\u00f6re bu metabolitlerin en me\u015fhuru hepimizin ba\u015f\u0131 a\u011fr\u0131d\u0131\u011f\u0131nda veya beli a\u011fr\u0131d\u0131\u011f\u0131nda ve bunun gibi bir\u00e7ok durumda kulland\u0131\u011f\u0131 ila\u00e7 ^ASP\u0130R\u0130N^ \u2018dir.<\/p>\n
Aspirin o kadar hayat\u0131m\u0131za girmi\u015ftir ki, ba\u015fka bir ilac\u0131n ad\u0131n\u0131n sonuna, aspirin takarak eczac\u0131lar\u0131 \u00e7ileden \u00e7\u0131karanlar bile vard\u0131r. Bu sadece T\u00fcrkiye’de de\u011fildir, d\u00fcnyan\u0131n en yayg\u0131n ilac\u0131 aspirin oldu\u011funa g\u00f6re, demek aspirin her yerde, her derde deva bir ila\u00e7t\u0131r. Aspirinin hammaddesi s\u00f6\u011f\u00fct a\u011fac\u0131n\u0131n kabuklar\u0131ndan elde edilen asetilsalisilik asittir.<\/p>\n
Aspirin art\u0131k, sadece ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131 ge\u00e7iren so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nleyen, a\u011fr\u0131 kesici bir ila\u00e7 de\u011fil…
\n Kalp krizlerini \u00f6nlemek i\u00e7in bile aspirin kullan\u0131l\u0131yor.
\n Aspirin i\u00e7in, d\u00fcnyan\u0131n en yayg\u0131n ilac\u0131 deniyor.
\n Ne kadar yayg\u0131n oldu\u011funu da \u015fu \u00f6rnekle a\u00e7\u0131kl\u0131yorlar…
\n Aspirinin etkin maddesi, asetilsalisilik asitin, y\u0131lda ne kadar kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyor musunuz?
\n 50 bin ton!
\n Bu miktar, 500 miligraml\u0131k haplara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcp, art arda eklendi\u011finde, 1 milyon kilometre uzunlu\u011funda bir zincir olu\u015fturulabilirmi\u015f, bu zincir de, D\u00fcnya ile Ay aras\u0131ndaki mesafenin iki kat\u0131ndan fazla olurmu\u015f…
\n Ne hesap de\u011fil mi?<\/p>\n
Bug\u00fcn d\u00fcnya n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011fu i\u00e7in bitkiler ila\u00e7lar\u0131n hammaddesi olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde n\u00fcfusun %80\u2019inin sa\u011fl\u0131k gereksinimlerini ilk etapta geleneksel t\u0131bbi bitkilerden sa\u011flamaktad\u0131r. D\u00fcnya n\u00fcfusunun %80\u2019inin geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, toplam d\u00fcnya n\u00fcfusunun %64\u2019\u00fc bitkileri tedavi ama\u00e7l\u0131 kullanmaktad\u0131r(Farnsworth,1985). Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ise re\u00e7ete ile sat\u0131lan ila\u00e7lar\u0131n yakla\u015f\u0131k %25 bitkisel k\u00f6kenli kimyasallard\u0131r (Principe,1989).<\/p>\n
2-Besin katk\u0131 maddesi olarak kullan\u0131lan sekonder metabolitler;<\/p>\n
Besin end\u00fcstrisinde primer metabolitlerin yan\u0131 s\u0131ra tat ve koku verici maddelerde \u00f6nemli yer tutmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ayr\u0131ca sentetik katk\u0131 maddelerinin mutajenik, karsinojenik ve teratojenik etkilerinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ile et, s\u00fct, meyve, sebze, deniz \u00fcr\u00fcnleri ve me\u015frubat sekt\u00f6r\u00fcnde do\u011fal \u00fcr\u00fcnlere duyulan talep giderek artmaktad\u0131r Tat ve koku vericiler tek bir kimyasal olabilece\u011fi gibi, bir\u00e7ok kimyasal\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 da olabilmektedir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin, Thaumatococcus danielli’den elde edilen tatland\u0131r\u0131c\u0131, thaumatin, bir tek kimyasaldan ibarettir. Thaumatin\u2019in hem d\u00fc\u015f\u00fck kalorili olmas\u0131 hem de sakkarozdan(\u00e7ay \u015fekeri) 2000 kat daha tatl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle, bu tatland\u0131r\u0131c\u0131ya olan ilgi giderek artmaktad\u0131r.<\/p>\n
Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde sebzelerin besin kalitesi sekonder metabolit i\u00e7eriklerine bak\u0131larak tayin edilmektedir<\/p>\n
3-Zirai ila\u00e7 olarak kullan\u0131lan sekonder metabolitler;<\/p>\n
Zirai m\u00fccadelede de sekonder metabolitlerin olduk\u00e7a \u00f6nemli yeri vard\u0131r. Bunun en \u00f6nemli sebebine gelince sekonder metabolitler do\u011fald\u0131r. Di\u011fer suni insektisitler(b\u00f6cek \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc maddeler) gibi \u00e7evreye olumsuz etki yapmazlar.<\/p>\n
Suni ila\u00e7lar\u0131n topra\u011fa, bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcne, havaya ve di\u011fer yararl\u0131 organizmalara olan zararl\u0131 etkisi g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e \u00f6nemini art\u0131rmaktad\u0131r. Pazardan ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z hele turfanda yeti\u015fen meyve ve sebzelere hep deriz ki kesin hormonludur vs. art\u0131k hormonu o kadar abartt\u0131k ki bu bitkilere uygulanan fazla dozda suni b\u00f6cek \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fcleri veya hastal\u0131k \u00f6nleyicilerden hi\u00e7 haberimiz olmaz veya ciddiye almay\u0131z. \u0130nan\u0131n bunlar hormonlarda daha fazla zarl\u0131 etkiye sahiptir.<\/p>\n
Sekonder metabolitlerin bir di\u011fer faydas\u0131 da \u00f6nemini her g\u00fcn art\u0131ran organik tar\u0131m sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn en \u00f6nemli sorunlar\u0131ndan biri olan zararl\u0131lara kar\u015f\u0131 organik maddelerin kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r..<\/p>\n
Organik tar\u0131m kanunlar\u0131na g\u00f6re bakteri, vir\u00fcs ve zararl\u0131 b\u00f6ceklere hi\u00e7bir yapay ila\u00e7 kullan\u0131lmamas\u0131d\u0131r veya \u00f6ng\u00f6r\u00fclen madde ve miktarda kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00c7ok basit y\u00f6ntemlerle sekonder metabolitlerin zirai m\u00fccadelede kullan\u0131lmas\u0131;
\n1) 2.5 lt suya 1 kg tespih a\u011fac\u0131 (melia azedarach) tohumu koyun,
\n tohumlar\u0131 \u00f6nceden bir g\u00fczelce par\u00e7alay\u0131n, yaln\u0131z \u00e7ekirdekleri serttir, tespih yap\u0131m\u0131nda da kullan\u0131l\u0131r.
\n 48 saat suda bekletin s\u00fcz\u00fcn ve kullan\u0131n.<\/p>\n
Bu etkili bir preparatt\u0131r. Etkili maddesini i\u00e7eren haz\u0131r insektisitler organik tar\u0131mda kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
2) Bir \u00f6l\u00e7\u00fc \u00e7ok \u00e7ok ac\u0131 biber,
\n Bir \u00f6l\u00e7\u00fc pelin( artemisia) yapra\u011f\u0131,
\n 6 \u00f6l\u00e7\u00fc su<\/p>\n
Biber ve pelini par\u00e7alay\u0131c\u0131dan birlikte ge\u00e7irin ve suya koyun,
\n Bir ta\u015f\u0131m kaynat\u0131n, so\u011fumaya ve \u00e7\u00f6kelmeye b\u0131rak\u0131n, s\u00fcz\u00fcn.<\/p>\n
Yaprak bitlerine ve beyaz sine\u011fe \u00e7ok etkilidir,
\n s\u00fcm\u00fckl\u00fc b\u00f6cek ve salyangozlar i\u00e7in ka\u00e7\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n
3) K\u00fck\u00fcrt bir\u00e7ok mantari hastal\u0131kta kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00f6r\u00fcmcekte de \u00e7ok etkilidir.\u00c7evre dostu, organik tar\u0131mda ruhsatl\u0131 bir \u00fcr\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
4)T\u00fct\u00fcnden yap\u0131lan b\u00f6cek ila\u00e7lar\u0131n\u0131 duymu\u015f olmal\u0131s\u0131n\u0131z ancak ancak bu riskli bir b\u00f6cek ilac\u0131 neden derseniz , zaten domates, biber ve patl\u0131can gibi Solanaceae familyas\u0131 \u00fcyelerine toksik. \u00dcstelik de t\u00fct\u00fcn mozaik vir\u00fcs\u00fc biber ve domateste, hatta 100 k\u00fcsur bitki t\u00fcr\u00fcnde bula\u015f\u0131c\u0131 ve tehlikeli. \u00dcstelik de vir\u00fcs hastal\u0131klar\u0131 tedavi de olmuyor. <\/p>\n
5) 500 gr \u00e7al\u0131 mine (lantana camara) yapra\u011f\u0131 1 lt suda kaynat\u0131l\u0131p s\u00fcz\u00fcl\u00fcr, afitlere ve genelde t\u00fcm sokucu emicilere etkilidir.<\/p>\n
4-Kozmetik sekt\u00f6r\u00fcnde kullan\u0131lan sekonder metabolitler;<\/p>\n
Bilindi\u011fi gibi g\u00fclden elde edilen g\u00fclya\u011f\u0131 ve suyu \u00e7ok eski tarihlerden beri kullan\u0131lmaktad\u0131r lavanta da buna dahildir. Hemen hemen herkesin kulland\u0131\u011f\u0131 yumu\u015fat\u0131c\u0131, iyile\u015ftirici vs. bir\u00e7ok etkiye sahip kremlerde sekonder metabolitler den elde edilir. \u00d6rne\u011fin \u00e7ok s\u0131k duydu\u011fumuz ama \u00e7o\u011fumuz kullanmad\u0131\u011f\u0131 h\u0131yar(salatal\u0131k) \u00f6zl\u00fc kremler.<\/p>\n
Bu kimyasallar parf\u00fcmeride de olduk\u00e7a yayg\u0131n kullan\u0131lmaktad\u0131r. Mesela bir\u00e7ok bayan sa\u00e7lar\u0131n\u0131n daha g\u00fcr ve \u0131\u015f\u0131lt\u0131l\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in badem ya\u011f\u0131 vs. bir\u00e7ok bitkisel \u00fcr\u00fcn\u00fc kar\u0131\u015ft\u0131rarak sa\u00e7lar\u0131na s\u00fcrmesi. Is\u0131rgan otunun sa\u00e7 d\u00f6k\u00fclmesine olan olumlu etkisi. G\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131z da b\u00f6yle bir\u00e7ok kocakar\u0131 laf\u0131 dedi\u011fimiz ama etkisi bilimsel olarak kan\u0131tlanm\u0131\u015f s\u00f6ylemler duyar\u0131z veya uygulam\u0131\u015f\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
Mesela en bariz \u00f6rneklerden biri d\u00fcnyan\u0131n en iyi di\u015f macunlar\u0131ndan birisi olan colgate\u2019in misvak \u00f6zl\u00fc di\u015f macunu \u00fcretmesi.Misvak peygamber efendimiz (s.a.v) taraf\u0131ndan kullan\u0131lan bir bitkiydi. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn 6.y\u00fczy\u0131lda misvak di\u015fleri temizlemek i\u00e7in kullan\u0131lmaktayd\u0131.<\/p>\n
Sekonder Metabolitler o kadar geni\u015f kullan\u0131ml\u0131 ve bir o kadar \u00e7ok \u00f6nemlidirdi bu kimyasallar \u00fczerine cilt cilt kitaplar yaz\u0131labilir.Benim burda yapt\u0131\u011f\u0131m kendi \u00e7ap\u0131mda bir ara\u015ft\u0131rmad\u0131r.Umar\u0131m t\u00fcm arkada\u015falr\u0131ma ve b\u00fcy\u00fcklerime azc\u0131kta olsa faydal\u0131 olmas\u0131 dile\u011fiyle…<\/p>\n
Yavuz Selim KARAKU\u015e<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Sekonder Metabolitler bitkiler taraf\u0131ndan \u00fcretilen ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7ok sekt\u00f6rde hammadde olarak kullan\u0131lan bitkinin temel ya\u015famsal i\u015flevleri ile do\u011frudan ili\u015fkisi olmayan, buna kar\u015f\u0131l\u0131k en az bitkinin ya\u015famsal i\u015flevleri ile do\u011frudan ili\u015fkili primer metabolitler(protein, ya\u011f, karbonhidrat) kadar \u00f6nemli olan kimyasal maddelerdir. Bu kimyasal maddelerin \u00f6nceden hi\u00e7bir i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 bitkiler taraf\u0131ndan \u00fcretilen at\u0131k madde oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131yordu. Ancak daha …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5099,2181,2273,5097,2549,2274,2388,2303,5096,5098,2113,5100],"class_list":["post-2001","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-aspirin","tag-bakteri","tag-bitkiler","tag-bocek","tag-karbonhidrat","tag-mantar","tag-mikroorganizma","tag-protein","tag-sekonder-metabolitler-ve-etkileri","tag-surungen","tag-yag","tag-zirai-ilac"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2001","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2001"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2001\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2001"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2001"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2001"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}