Metallerin hemen hemen hepsi do\u011fada bile\u015fik halinde bulunurlar. Bu bile\u015fiklerden ilave malzeme, enerji, emek ve bilgi kullanmak suretiyle metal veya ala\u015f\u0131m \u00fcretilir. \u00dcretilen metal ve ala\u015f\u0131mlar\u0131n ise tekrar kararl\u0131 durumlar\u0131 olan bile\u015fik haline d\u00f6nme e\u011filimleri y\u00fcksektir. Bu nedenle, metaller i\u00e7inde bulunduklar\u0131 ortam\u0131n elemanlar\u0131 ile reaksiyona girerek \u00f6nce iyonik duruma, sonra da ortamdaki ba\u015fka elementlerle birle\u015ferek bile\u015fik haline d\u00f6nmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. B\u00f6ylece, kimyasal de\u011fi\u015fime veya bozunuma u\u011frarlar. Sonu\u00e7ta, metallerin fiziksel, kimyasal, mekanik ve elektriksel \u00f6zelliklerinde istenmeyen baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler meydana gelir ve bu de\u011fi\u015fiklikler baz\u0131 zararlara yol a\u00e7ar. Hem metal malzemelerin bozunma reaksiyonuna, hem de bu reaksiyonun neden oldu\u011fu zarara korozyon ad\u0131 verilir. Genel anlamda ise; ortam\u0131n kimyasal ve elektrokimyasal etkilerinden dolay\u0131 metalik malzemelerde meydana gelen hasara korozyon denir.<\/p>\n
Korozyon, esas\u0131nda metalik malzemelerin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 ortamla reaksiyona girmeleri sonucunda, d\u0131\u015far\u0131dan enerji vermeye gerek olmadan, do\u011fal olarak meydana gelir. \u0130\u00e7inde su bulunan ortamlarda meydana gelen korozyona “sulu ortam korozyonu” denilir. Atmosferde, toprak alt\u0131nda, su i\u00e7inde veya her t\u00fcrl\u00fc sulu kimyasal madde i\u00e7erisinde meydana gelen korozyon buna \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir. Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda gaz ortamlar\u0131nda metalik malzemelerde meydana gelen korozyona ise “kuru veya y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k korozyonu” denir. Kazanlar\u0131n alevle veya s\u0131cak gazlarla temas eden b\u00f6lgelerinde meydana gelen korozyon da bu tip korozyona \u00f6rnek olarak verilebilir.<\/p>\n
Korozyon b\u00fcy\u00fck zararlara yol a\u00e7arak \u00f6nemli israf kaynaklar\u0131ndan birini olu\u015fturur. Korozyon nedeniyle meydana gelen malzeme, enerji ve emek kayb\u0131n\u0131n y\u0131ll\u0131k de\u011feri, \u00fclkelerin gayri safi milli gelirlerinin (GSMG) yakla\u015f\u0131k % 5′ i d\u00fczeyindedir. Bu de\u011fer ciddi bir ekonomik kay\u0131p demektir. Korozyon, metalik malzeme kullan\u0131lan her alanda meydana gelen do\u011fal bir olayd\u0131r. Korozyon maddi kay\u0131plardan ba\u015fka, \u00e7evre kirlili\u011fine de yol a\u00e7ar. Bu nedenle, korozyon ve korozyonu \u00f6nleme ilkelerinin metal malzeme kullanan her kesim ve \u00f6zellikle teknik elemanlar taraf\u0131ndan bilinerek uygulanmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck yararlar vard\u0131r. Korozyonu \u00f6nleme y\u00f6ntemlerini do\u011fru uygulamak suretiyle korozyon kay\u0131plar\u0131 %20 ile 40 aras\u0131nda azalt\u0131labilir.<\/p>\n
1.2. Korozyon H\u00fccresi
\n Yaln\u0131z sulu ortamdaki metallerin y\u00fczeyinde de\u011fil, atmosfere maruz kalan veya toprak alt\u0131nda bulunan metallerin y\u00fczeyinde de her zaman su veya de\u011fi\u015fik kal\u0131nl\u0131kta su filmi bulunur. Hava ve onun bir bile\u015feni olan oksijen gaz\u0131, atmosferle temas eden her \u00e7e\u015fit su i\u00e7erisinde belirli oranlarda \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr. Su i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcnen oksijen gaz\u0131 metal y\u00fczeyinde red\u00fcklenerek, yani elektron alarak iyonik hale d\u00f6nmeye meyleder. E\u011fer red\u00fcksiyon i\u00e7in gerekli elektronlar metal taraf\u0131ndan sa\u011flan\u0131rsa, elektronlar\u0131n\u0131 oksijene vererek oksitlenen metalin atomlar\u0131 sulu iyon, haline ge\u00e7er ve b\u00f6ylece metal kimyasal de\u011fi\u015fime u\u011frar.<\/p>\n
Sulu ortamlarda elektron verme (oksidasyon) ve elektron alma (red\u00fcksiyon) \u015feklinde meydana gelen reaksiyonlara “elektrokimyasal reaksiyonlar” denilir. Su i\u00e7inde, atmosferde ve toprak alt\u0131nda meydana gelen b\u00fct\u00fcn korozyon reaksiyonlar\u0131 elektrokimyasal reaksiyonlard\u0131r. Korozyon olay\u0131 \u015eekil 1’de g\u00f6r\u00fclen korozyon h\u00fccresi yard\u0131m\u0131yla daha iyi a\u00e7\u0131klanabilir. Korozyonun meydana gelebilmesi i\u00e7in, korozyon h\u00fccresi \u00e7evriminin kesintisiz \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekir. Yani anotdaki kimyasal de\u011fi\u015fim sonucunda meydana gelen metal iyonlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6zeltiye ge\u00e7mesi s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan elektronlar, elektronik iletken vas\u0131tas\u0131yla katoda ta\u015f\u0131n\u0131rlar. Metallerde elektron hareketi ile elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fc birbirine terstir. Ak\u0131m, birim zamanda hareket eden elektronlar\u0131n bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in ayn\u0131 zamanda anotda meydana gelen kimyasal de\u011fi\u015fimin de miktar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Katot y\u00fczeyinde harcanan elektronlar, oksijenin (O2) hidroksil (OH) iyonu haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesine neden olur. iyonlar\u0131n sulu \u00e7\u00f6zelti i\u00e7erisindeki hareketi sayesinde anot ile katot aras\u0131nda elektrik ak\u0131m\u0131 meydana gelir. Pozitif y\u00fckl\u00fc iyonlar katoda, negatif y\u00fckl\u00fc iyonlarda anada giderler. B\u00f6ylece, h\u00fccre \u00e7evrimi tamamlanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n
korozyon h\u00fccresinden ge\u00e7en ak\u0131ma “korozyon ak\u0131m\u0131” denir. Korozyon h\u00fccresinde anot reaksiyonunun, yani korozyon h\u0131z\u0131 ile katot reaksiyonunun h\u0131z\u0131 birbirine e\u015fittir. Sulu ortamda red\u00fcklenecek, yani elektron harcayacak madde yoksa korozyon da meydana gelmez. \u00e7\u00fcnk\u00fc anotda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan elektronlar harcanamaz. Ba\u015fka bir deyi\u015fle; kotodik olay yoksa, anodik reaksiyon yani korozyon da olmaz.<\/p>\n
Ayr\u0131ca;<\/p>\n
a) Anot ile katot b\u00f6lgeleri aras\u0131nda elektronik ba\u011f\u0131n olmamas\u0131, yani elektronlar\u0131n ta\u015f\u0131namamas\u0131,<\/p>\n
b) Anot ile \u00e7\u00f6zelti veya katot ile \u00e7\u00f6zelti aras\u0131ndaki temas\u0131n engellenmesi veya<\/p>\n
c) Sistemde sulu iletkenin bulunmamas\u0131 durumlar\u0131nda da korozyon meydana gelmez.<\/p>\n
Korozyon h\u0131z\u0131 veya metalin \u00e7\u00f6z\u00fcnmesi, kar\u015f\u0131t reaksiyonun yani red\u00fcksiyon reaksiyonunun h\u0131z\u0131 ile orant\u0131l\u0131d\u0131r. \u00c7\u00f6zelti i\u00e7inde red\u00fcklenecek madde miktar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck ise korozyon h\u0131z\u0131n\u0131n artma tehlikesi yoktur. \u00d6rne\u011fin; deniz suyunda metallerde meydana gelen korozyon \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijen oran\u0131 ile orant\u0131l\u0131d\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla deniz suyundaki korozyon h\u0131z\u0131 metalin cinsine g\u00f6re pek fazla de\u011fi\u015fmez.<\/p>\n
Korozyona neden olan en \u00f6nemli katodik etken, sulu ortamda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijen gaz\u0131n\u0131n red\u00fcksiyonudur. Bunu hidrojen iyonunun red\u00fcksiyonu izler. Asit ortamlar\u0131ndaki hidrojen iyonu oran\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijen iyonu oran\u0131ndan \u00e7ok daha fazlad\u0131r. Bu nedenle asidik \u00e7\u00f6zeltilerdeki hidrojen iyonu red\u00fcksiyonu \u00f6nemli bir katodik olayd\u0131r. Ayr\u0131ca, sulu \u00e7\u00f6zeltilerde red\u00fcklenebilen di\u011fer iyonlar da katodik reaksiyona neden olabilirler.<\/p>\n
Korozyon olay\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcnmenin meydana geldi\u011fi b\u00f6lge (anot) ile red\u00fcksiyonun meydana geldi\u011fi b\u00f6lge (katot) birbirinden ayr\u0131 ise metalin yaln\u0131z anot b\u00f6lgesi \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr. Bu durumda b\u00f6lgesel veya tercihi korozyon meydana gelir. Bu t\u00fcr korozyonun meydana geldi\u011fi korozyon h\u00fccresine makrokorozyon h\u00fccresi denir. Uygulamada kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan korozyon h\u00fccrelerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 makrokorozyon h\u00fccresi, korozyonun \u015fekli de b\u00f6lgesel korozyondur.<\/p>\n
Baz\u0131 durumlarda, metal y\u00fczeyinde atom boyutundaki bir nokta, anot veya katot olarak davranabilir. Sonu\u00e7ta, metalin y\u00fczeyi homojen olarak \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr. Herhangi bir zamanda anot-katot ve di\u011fer elemanlardan olu\u015fan korozyon h\u00fccresi tan\u0131mlanabilir. Bu tip korozyonun meydana geldi\u011fi korozyon h\u00fccresine mikrokorozyon h\u00fccresi denir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin; \u00e7inko, asit \u00e7\u00f6zeltisinde bu \u015fekilde homojen olarak \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr. Katot reaksiyonu; hidrojen iyonunun red\u00fcklenmesi ve hidrojen gaz\u0131n\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 (2H+ + 2e\u2192 H2) \u015feklinde meydana gelir.<\/p>\n
1.3. Korozyonun Meydana Geli\u015fi
\n Korozyon birbiri ile elektriksel ve elektrolitik temas\u0131 olan ve aralar\u0131nda potansiyel fark\u0131 olu\u015fan iki metalik b\u00f6lge veya nokta aras\u0131nda meydana gelir. Bu b\u00f6lge veya noktalardan potansiyel bak\u0131m\u0131ndan daha asil olan\u0131n y\u00fczeyinde katodik reaksiyon meydana gelir, daha aktif olan di\u011fer b\u00f6lge veya nokta ise \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr. Potansiyel fark\u0131n\u0131n olu\u015fum nedenleri a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde s\u0131ralanabilir.<\/p>\n
a) Metal veya ala\u015f\u0131m\u0131n yap\u0131sal, kimyasal, mekanik veya \u0131s\u0131l farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6steren b\u00f6lgeleri aras\u0131nda potansiyel fark\u0131 olu\u015fabilir.<\/p>\n
b) Farkl\u0131 iki metal veya ala\u015f\u0131m\u0131n birbirine temas etmesi nedeniyle potansiyel fark\u0131 olu\u015fabilir.<\/p>\n
c) Ortam\u0131n katodik olarak red\u00fcklenebilen bile\u015fenlerinin, metalin de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerinde farkl\u0131 oranlarda bulunmas\u0131 potansiyel fark\u0131 olu\u015fturabilir.<\/p>\n
\u015eimdi demirde korozyonun meydana geli\u015fini a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m. S\u0131radan bir demir par\u00e7as\u0131 hidroklorik asit (HCl) \u00e7\u00f6zeltisi i\u00e7erisine dald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hidrojen kabarc\u0131klar\u0131n\u0131n olu\u015ftu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Demirde bulunan enkl\u00fczyonlar, y\u00fczey p\u00fcr\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, yerel gerilmeler, tane y\u00f6nlenmesi veya ortamda meydana gelen de\u011fi\u015fimler nedeniyle demir par\u00e7as\u0131n\u0131n y\u00fczeyinde \u00e7ok say\u0131da anot ve katot b\u00f6lgeleri olu\u015fur. Bu durum, \u015eekil 2’de \u015fematik olarak g\u00f6sterilmektedir. Anot b\u00f6lgesindeki pozitif y\u00fckl\u00fc demir atomlar\u0131 par\u00e7an\u0131n y\u00fczeyinden ayr\u0131larak pozitif iyonlar halinde s\u0131v\u0131 \u00e7\u00f6zeltiye ge\u00e7erken, negatif y\u00fckl\u00fc elektronlar metal (demir) i\u00e7inde kal\u0131rlar. S\u00f6z konusu elektronlar, \u00e7\u00f6zeltiden metal y\u00fczeyine ula\u015fan pozitif hidrojen iyonlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layarak, onlar\u0131 n\u00f6t\u00fcrle\u015ftirirler. N\u00f6tr hale gelen baz\u0131 atomlar\u0131n bir araya gelmeleri sonucunda hidrojen gaz\u0131 olu\u015fur. Bu i\u015flem devam ettik\u00e7e, demir anot b\u00f6lgesinde oksitlenir ve korozyona u\u011frar. Par\u00e7an\u0131n katot olan b\u00f6lgeleri ise hidrojenle kaplan\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcnen metal miktar\u0131, uygulanan gerilim ile metalin direncine ba\u011fl\u0131 olan hareketli elektron say\u0131s\u0131 veya ak\u0131m \u015fiddeti ile do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Korozyonun devam edebilmesi i\u00e7in anot ve katotdaki korozyon \u00fcr\u00fcnlerinin giderilmesi gerekir. Baz\u0131 durumlarda, hidrojen gaz\u0131 katotda \u00e7ok yava\u015f birikir ve metal y\u00fczeyinde olu\u015fan hidrojen tabakas\u0131 korozyon reaksiyonunu yava\u015flat\u0131r. Katodik polorizasyon olarak bilinen bu olay \u015eekil 3’de \u015fematik olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bununla birlikte; elektrolitte \u00e7\u00f6z\u00fcnen oksijen, metal y\u00fczeyinde biriken hidrojenle tepkimeye girerek su olu\u015fturur ve b\u00f6ylece korozyonun devam etmesi sa\u011flan\u0131r. Demir ve su i\u00e7in film giderme h\u0131z\u0131 katoda temas eden suda \u00e76z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijenin etkin konsantrasyonuna ba\u011fl\u0131d\u0131r. S\u00f6z\u00fc edilen etkin konsantrasyon de\u011feri; havaland\u0131rma derecesi, hareket miktar\u0131, s\u0131cakl\u0131k ve \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f tuzlar\u0131n bu1unup bulunmamas\u0131 gibi etkenlere ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Anot ve katotda meydana gelen reaksiyon \u00fcr\u00fcnlerinin zaman zaman kar\u015f\u0131la\u015f\u0131p, yeni reaksiyonlara girmeleri sonucunda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclebilir pek \u00e7ok korozyon \u00fcr\u00fcn\u00fc olu\u015fabilir. \u00d6rne\u011fin; su i\u00e7erisindeki demirde katodik reaksiyon sonucunda olu\u015fan hidroksil iyonlar\u0131 elektrolit i\u00e7erisinde anoda do\u011fru hareket ederken, ters y\u00f6nde hareket eden demir iyonlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar. Bu iyonlar birle\u015ferek demir (II) hidroksit [Fe(OH)2] olu\u015ftururlar, \u015eekil 4. Olu\u015fan demir (II) hidroksit hemen \u00e7\u00f6zelti i\u00e7erisindeki oksijenle birle\u015ferek, demir pas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan demir (III) hidroksit olu\u015fturur. Bu pas; \u00e7\u00f6zeltinin alkalitesine, oksijen oran\u0131na ve kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na g\u00f6re ya demir y\u00fczeyinden uzakta, ya da korozyonun daha da ilerlemesini \u00f6nleyecek uzakl\u0131ktaki bir konumda olu\u015fur.<\/p>\n
Demirin korozyonunda, h\u00fccre reaksiyonunu olu\u015fturan anodik ve katodik reaksiyonlar a\u015fa\u011f\u0131daki gibi yaz\u0131labilir.<\/p>\n
Fe \u2192 Fe2+ + 4e- : Anodik reaksiyon<\/p>\n
O2 + 2H2 0 + 4e- \u2192 4OH- : Katodik reaksiyon<\/p>\n
O=2 + 2 Fe + 2H2 O \u2192 2Fe2+ + 4OH- : H\u00fccre reaksiyonu<\/p>\n
H\u00fccre reaksiyonunun sol taraf\u0131nda yer alan bile\u015fenlerin enerjisi veya serbest enerjileri toplam\u0131 (\u2206Gsol), sa\u011f taraf\u0131ndakilerin enerjisinden (\u2206Gsa\u011f) fazla ise reaksiyon soldan sa\u011fa kendili\u011finden geli\u015fir ve sonu\u00e7ta demir \u00e7\u00f6z\u00fcnerek, oksijen red\u00fcklenir. Bu olay, suyun y\u00fcksekten al\u00e7a\u011fa veya \u0131s\u0131n\u0131n s\u0131caktan so\u011fu\u011fa do\u011fru do\u011fal ak\u0131\u015f\u0131na benzer bi\u00e7imde meydana gelir.<\/p>\n
H\u00fccre reaksiyonunun iki taraf\u0131 aras\u0131ndaki enerji fark\u0131 korozyon h\u00fccresinin enerjisini verir ve bu enerjinin de\u011feri negatiftir. Bu durum, a\u015fa\u011f\u0131da form\u00fcl yard\u0131m\u0131yla g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n
\u2206Gkor = \u2206Gsa\u011f – \u2206Gsol (\u2206Gsol > \u2206Gsa\u011f)<\/p>\n
Enerji fark\u0131 (\u2206Eh\u00fccre);<\/p>\n
\u015feklinde yaz\u0131labilir.<\/p>\n
Bu ba\u011f\u0131nt\u0131daki n korozyon h\u00fccresinde al\u0131n\u0131p verilen elektron say\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6sterir, F ise Faraday sabitidir.<\/p>\n
Korozyon h\u00fccresine ait enerjinin veya h\u00fccre potansiyelinin bir k\u0131sm\u0131 anodik reaksiyonun, bir k\u0131sm\u0131 katodik reaksiyonun belirli bir h\u0131zla geli\u015fmesi i\u00e7in, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de sistemin direncini yenmek i\u00e7in harcan\u0131r. Sistemin direnci ne kadar y\u00fcksek ise harcanacak enerji de o kadar fazla olur ve toplam enerjiden anodik ve katodik reaksiyonlara harcanan pay da azal\u0131r, yani korozyon yava\u015flar. Korozyon h\u0131z\u0131n\u0131n bu \u015fekilde azalt\u0131lmas\u0131, uygulamada yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\n
Anodik ve katodik reaksiyonlar\u0131n enerji ve gerilim farklar\u0131 da benzer \u015fekilde hesaplanabilir. Red\u00fcksiyon olarak yaz\u0131lan reaksiyonlar\u0131n hesap y\u00f6ntemiyle bulunan potansiyel farklar\u0131 en y\u00fcksek pozitiften (en asil) en d\u00fc\u015f\u00fck negatife (en aktif) do\u011fru s\u0131ralanarak metallerin “elektromotif kuvvet serisi” elde edilir. Bu seride, hidrojen iyonunun red\u00fcksiyon potansiyeli s\u0131f\u0131r kabul edilir. Metallerin elektromotif kuvvet serisi Tablo 1’de verilmektedir.<\/p>\n
S\u00f6z konusu seride art\u0131 (+) y\u00f6nde veya asil olan bir metalin ile eksi (-) y\u00f6nde yani bunun \u00fcst\u00fcnde yer alan ba\u015fka bir metalle temas etmesi durumunda, (+) y\u00f6ndeki metalin y\u00fczeyinde red\u00fcksiyon reaksiyonu meydana gelir ve (-) y\u00f6ndeki metal ise korozyona u\u011frar. Ancak, teorik olarak m\u00fcmk\u00fcn olan bu olay pratikte meydana gelmeyebilir. Bu nedenle metallerin hesapla bulunan teorik potansiyelleri yerine kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 ortamda, \u00f6rne\u011fin deniz suyunda veya toprak alt\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fclerek bulunan potansiyelleri s\u0131ralamaya tabi tutulur. Bu \u015fekilde elde edilen seri ye “galvanik seri” ad\u0131 verilir. Bu seriler uygulamadaki korozyon tahminlerinde daha ger\u00e7ek\u00e7i sonu\u00e7lar verir. Tablo 2’de deniz suyu ve toprak alt\u0131nda yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmlerle elde edilmi\u015f iki galvanik seri verilmektedir.<\/p>\n
Tablo 2. Galvanik Seri<\/p>\n
A-Deniz Suyunda B- Toprak Alt\u0131nda<\/p>\n
(-) Aktif : Magnezyum ( -) Aktif : Magnezyum<\/p>\n
: \u00c7inko : \u00c7inko<\/p>\n
: Al\u00fcminyum : Al\u00fcminyum<\/p>\n
: Kadmiyum : Temiz yumu\u015fak \u00e7elik<\/p>\n
: Dural\u00fcmin : Pasl\u0131 yumu\u015fak \u00e7elik<\/p>\n
: D\u00f6kme demir : D\u00f6kme demir<\/p>\n
: Y\u00fcksek nikelli d\u00f6kme demir : Kur\u015fun<\/p>\n
: 18\/8 Paslanmaz \u00e7elik (aktif) : Yumu\u015fak \u00e7elik (betonda)<\/p>\n
: Kur\u015fun-kalay lehimleri : Bak\u0131r, pirin\u00e7 ve bronzlar<\/p>\n
: Kur\u015fun : Y\u00fcksek silisli d\u00f6kme demir<\/p>\n
: Kalay : Karbon, kok, grafit<\/p>\n
: Nikel (aktif) (+) Asil<\/p>\n
: Prin\u00e7ler<\/p>\n
: Bak\u0131r<\/p>\n
: Bronzlar<\/p>\n
: G\u00fcm\u00fc\u015f lehimi<\/p>\n
: Nikel (pasif)<\/p>\n
: 18\/8 Paslanmaz \u00e7elik<\/p>\n
: G\u00fcm\u00fc\u015f<\/p>\n
: Titanyum<\/p>\n
: Grafit<\/p>\n
: Alt\u0131n<\/p>\n
: Platin<\/p>\n
(+) Asil<\/p>\n
Not: Deniz suyunun pH de\u011feri 8,1 – 8,3, topra\u011f\u0131n pH de\u011feri ise 5 – 8 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n
2. KOROZYONUN \u00d6NLENMES\u0130
\n Korozyonu \u00f6nlemek veya korozyondan korunmak i\u00e7in bir \u00e7ok y\u00f6ntem geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bu y\u00f6ntemlerden baz\u0131lar\u0131;<\/p>\n
a) saf metal kullan\u0131m\u0131,<\/p>\n
b) ala\u015f\u0131m elementi katma,<\/p>\n
c) \u0131s\u0131l i\u015flem,<\/p>\n
d) uygun tasar\u0131m,<\/p>\n
e) katodik koruma,<\/p>\n
f) korozyon \u00f6nleyicisi (inhibit\u00f6r) kullan\u0131m\u0131 ve<\/p>\n
g) y\u00fczey kaplama \u015feklinde s\u0131ralanabilir.<\/p>\n
S\u00f6z konusu y\u00f6ntemler a\u015fa\u011f\u0131da, k\u0131saca a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u015eekil 7. Pirin\u00e7 malzemede meydana gelen gerilmeli korozyon \u00e7atla\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc<\/p>\n
2.1. Saf Metal Kullan\u0131m\u0131
\n \u00c7o\u011fu uygulamalarda saf metal kullan\u0131larak, homojen olmayan k\u0131s\u0131mlar en aza indirilir ve b\u00f6ylece \u00e7ukurcuk (pitting) korozyonu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde engellenir. Dolay\u0131s\u0131yla par\u00e7an\u0131n veya eleman\u0131n korozyona kar\u015f\u0131 direnci art\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
2.2. Ala\u015f\u0131m Elementi Katma
\n Ala\u015f\u0131m elementi katmak suretiyle baz\u0131 metallerin korozyon direnci art\u0131r\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin, ostenitik paslanmaz \u00e7elikler 880 ile 1380 0C aras\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131klardan so\u011futuldu\u011funda tane s\u0131n\u0131rlar\u0131nda krom karb\u00fcrler \u00e7\u00f6kelir. Bu \u00e7\u00f6kelme, \u00e7eli\u011fi taneler aras\u0131 korozyona duyarl\u0131 hale getirir. Bu t\u00fcr korozyonu \u00f6nlemek i\u00e7in ya karbon oran\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmek, ya da karb\u00fcrleri daha kararl\u0131 bir \u015fekle d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek gerekir. Karb\u00fcrleri daha kararl\u0131 bir duruma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7eli\u011fe titanyum ve kolombiyum kat\u0131l\u0131r. Karbona kar\u015f\u0131 ilgileri y\u00fcksek olan bu elementler, y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta ostenit faz\u0131 i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcnmeyen daha kararl\u0131 karb\u00fcrler olu\u015ftururlar. Bunun sonucunda, krom ile birle\u015fmesi i\u00e7in \u00e7ok az karbon kal\u0131r ve \u00e7elik stabilize edilmi\u015f olur. Baz\u0131 ala\u015f\u0131m elementleri malzemenin y\u00fczeyinde g\u00f6zeneksiz oksit filmleri olu\u015fturarak veya olu\u015fmas\u0131na yard\u0131m ederek malzemenin korozyon direncini artt\u0131r\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin; bak\u0131r ala\u015f\u0131mlar\u0131na kat\u0131lan mangan ve al\u00fcminyum, paslanmaz \u00e7eli\u011fe kat\u0131lan molibden ve al\u00fcminyuma kat\u0131lan magnezyum bu malzemelerin korozyon diren\u00e7lerini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n
2.3. Is\u0131l \u0130\u015flem
\n D\u00f6k\u00fcm par\u00e7alar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funda segregasyon meydana gelir. Bu par\u00e7alara homojenizasyon, \u00e7\u00f6z\u00fcnd\u00fcrme veya stabilizasyon gibi \u0131s\u0131l i\u015flemler uygulamak suretiyle i\u00e7 yap\u0131lar\u0131 homojen hale getirilir ve b\u00f6ylece korozyon diren\u00e7leri art\u0131r\u0131l\u0131r. Gerilmeli korozyona duyarl\u0131 olan metal ve ala\u015f\u0131mlar\u0131n korozyon diren\u00e7lerini art\u0131rmak i\u00e7in de so\u011fuk \u015fekillendirmeden sonra gerilme giderme i\u015flemleri yayg\u0131n olarak uygulan\u0131r.<\/p>\n
2.4. Uygun Tasar\u0131m
\n Par\u00e7an\u0131n korozyon ortam\u0131yla temas\u0131n\u0131 en aza indirmek i\u00e7in uygun tasar\u0131m yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Elektromotif seride birbirine uzak olan elementler aras\u0131nda temastan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r. E\u011fer bu ba\u015far\u0131lamazsa, galvanik korozyonu \u00f6nlemek i\u00e7in plastik veya kau\u00e7uk kullan\u0131larak metal malzemelerin temas\u0131 \u00f6nlenmelidir. \u015fekil 8 a’da benzer olmayan metallerin birle\u015fmesi durumunda olu\u015fan iki galvanik korozyon olay\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Al\u00fcminyum, \u00e7eli\u011fe g\u00f6re daha anot oldu\u011fundan \u00e7elik levhalar\u0131 birle\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131lan al\u00fcminyum per\u00e7inlerin korozyona u\u011framalar\u0131 beklenebilir.<\/p>\n
E\u011fer al\u00fcminyum levhalar\u0131 birle\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7elik per\u00e7inler kullan\u0131l\u0131rsa, al\u00fcminyum levhada olu\u015fan galvanik korozyon per\u00e7inlerin gev\u015femesine veya i\u015flevini yapamaz hale gelmesine neden olabilir. Metal levhalarla per\u00e7in ve c\u0131vatan\u0131n temas ta oldu\u011fu b\u00f6lgeyi, yumu\u015fak ve yal\u0131tkan bir malzeme ile ay\u0131rarak temas\u0131 \u00f6nlemek veya temas eden y\u00fczeylere \u00f6nce \u00e7inko kromat daha sonra al\u00fcminyum boya s\u00fcrmek suretiyle bu t\u00fcr korozyon \u00f6nlenebilir. C\u0131vata gibi birle\u015ftiricilerin temas noktalar\u0131 plastik veya metal olmayan man\u015fon (bilezik), pul ve s\u0131zd\u0131rmazl\u0131k rondelalar\u0131 gibi par\u00e7alar ile yal\u0131t\u0131labilir.<\/p>\n
. 2.5. Katodik Koruma<\/p>\n
Katodik koruma normal olarak, elektriksel temas durumunda korozyona u\u011frayan metalin galvanik seride kendisinden daha yukar\u0131da yer alan metal ile birle\u015ftirilmesi sonucunda sa\u011flan\u0131r. Katodik korumada, korozyondan korunmak istenen metal katot yap\u0131larak galvanik bir pil olu\u015fturulur. Bu t\u00fcr koruma sa\u011flamak i\u00e7in, genelde \u00e7inko ve magnezyum kullan\u0131l\u0131r. Baz\u0131 durumlarda bir gerilim kayna\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile koruyucu ak\u0131m elde edilir. Bu durumda anot karbon, grafit veya platin gibi koruyucu malzemelerden olu\u015fur. Yer alt\u0131ndaki borular, gemi g\u00f6vdeleri ve buhar kazanlar\u0131 gibi yap\u0131lar bu y\u00f6ntemle korunurlar. Yer alt\u0131ndaki borular\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in anotlar borudan 2,4-3,0 m uza\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u00fcr. Anotlar\u0131n her biri kollekt\u00f6r kabloya ba\u011flan\u0131r ve bu da boru hatt\u0131na lehimlenir. Ak\u0131m anotdan topra\u011fa g\u00f6nderilerek, boru hatt\u0131nda toplan\u0131r ve kollekt\u00f6r kablo vas\u0131tas\u0131yla anoda geri d\u00f6ner.<\/p>\n
Gemilerin katodik y\u00f6ntemle korunmas\u0131 i\u00e7in d\u00fcmen veya pervane b\u00f6lgesinde tekneye \u00e7inko ve magnezyum anotlar ba\u011flan\u0131r. Ev ve end\u00fcstriyel su \u0131s\u0131t\u0131c\u0131lar\u0131nda ve y\u00fcksek su tanklar\u0131nda katodik koruma i\u00e7in yayg\u0131n olarak magnezyum anotlar\u0131 kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
2.6. Korozyon \u00d6nleyicisi (\u0130nhibit\u00f6r) Kullan\u0131m\u0131
\n Korozyon \u00f6nleyicileri, korozif etkiyi azaltmak veya \u00f6nlemek i\u00e7in korozyon ortam\u0131na kat\u0131lan maddelerdir. Bu maddeler \u00e7o\u011fu durumlarda metal y\u00fczeyinde koruyucu bir tabaka olu\u015fturarak korozyonu \u00f6nlerler. Otomobil radyat\u00f6rlerinde kullan\u0131lan antifiriz kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7ine veya \u0131s\u0131tma sisteminde kullan\u0131lan suyun i\u00e7erisine inhibit\u00f6r kat\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin; korozyon ortam\u0131na oksit yap\u0131c\u0131 maddeler kat\u0131larak al\u00fcminyum, krom ve mangan gibi metallerin y\u00fczeylerinde oksit filmleri olu\u015fturulur ve b\u00f6ylece bu metallerin korozyondan korunmas\u0131 sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n
2.7. Y\u00fczey Kaplama
\n Y\u00fczey kaplamalar\u0131; metal kaplamalar ve metal olmayan kaplamalar olmak \u00fczere iki gruba ayr\u0131labilir.<\/p>\n
2.7.1. Metal Kaplamalar
\n Metal kaplamalar s\u0131cak dald\u0131rma, elektrokaplama, dif\u00fczyon ve mekanik kaplama gibi y\u00f6ntemlerle yap\u0131l\u0131r. Pratikte korozyona kar\u015f\u0131 en \u00e7ok \u00e7inko ya da al\u00fcminyum kaplama kullan\u0131l\u0131r. S\u0131v\u0131 metale dald\u0131rma y\u00f6ntemi, esas olarak \u00e7eli\u011fin \u00e7inko, kalay, kadmiyum, al\u00fcminyum veya kur\u015fun ile kaplanmas\u0131 i\u00e7in uygulan\u0131r ve bu y\u00f6ntemin \u00e7ok geni\u015f uygulama alan\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
Galvanizasyon olarak bilinen \u00e7inko kaplama, daha \u00e7ok \u00e7elik malzemelere uygulan\u0131r. Atmosfere a\u00e7\u0131k ortamda kullan\u0131lan \u00e7at\u0131 malzemeleri, levhalar, tel ve tel \u00fcr\u00fcnleri, \u00e7elik sacdan \u00fcretilen malzemeler, borular, buhar kazanlar\u0131 ve yap\u0131 \u00e7elikleri genelde \u00e7inko kaplan\u0131r. \u00c7eli\u011fin \u0131s\u0131ya ve korozyona kar\u015f\u0131 dayan\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in de al\u00fcminyum kaplama kullan\u0131l\u0131r. \u00c7inko kaplama yerine bazen kadmiyum kaplama kullan\u0131l\u0131r, ancak bu kaplama atmosfere a\u00e7\u0131k ortamlarda \u00e7inko kaplama kadar iyi sonu\u00e7 vermez. Baz\u0131 makine par\u00e7alar\u0131n\u0131n veya \u00e7e\u015fitli aletlerin korozyon ve a\u015f\u0131nma diren\u00e7lerini art\u0131rmak ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc iyile\u015ftirmek i\u00e7in de krom kaplama yap\u0131l\u0131r. Krom kaplama daha \u00e7ok otomobil par\u00e7alar\u0131na, su tesisatlar\u0131na, metal e\u015fyalara ve \u00e7e\u015fitli aletlere uygulan\u0131r. Nikel kaplamalar esas olarak krom, g\u00fcm\u00fc\u015f, alt\u0131n ve rodyum kaplamalar\u0131n alt\u0131nda bir tabaka olarak kullan\u0131l\u0131r. Nikel korozyona kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131d\u0131r, ancak atmosferden etkilenerek matla\u015f\u0131r. Bak\u0131r kaplama, \u00f6zellikle \u00e7inko esasl\u0131 d\u00f6k\u00fcmlerde, nikel ve krom kaplamalar\u0131n alt\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
2.7.2. Metal Olmayan Kaplamalar
\n Boya ve organik maddeler i\u00e7eren metal olmayan di\u011fer kaplamalar, esas olarak par\u00e7a y\u00fczeylerinin korunmas\u0131 ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerinin iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Boya, malzeme y\u00fczeyinde koruyucu bir film olu\u015fturur ve bu film \u00e7atlamad\u0131\u011f\u0131 veya soyulmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece metal malzemeyi korozyondan korur.<\/p>\n
Metal malzemelerin i\u00e7erisinde bulunduklar\u0131 ortamla reaksiyona girmeleri sonucunda da y\u00fczeylerinde toz veya oksit filmi olu\u015fur. Bu t\u00fcr filmler de koruyucu kaplama g\u00f6revi yaparlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Metallerin hemen hemen hepsi do\u011fada bile\u015fik halinde bulunurlar. Bu bile\u015fiklerden ilave malzeme, enerji, emek ve bilgi kullanmak suretiyle metal veya ala\u015f\u0131m \u00fcretilir. \u00dcretilen metal ve ala\u015f\u0131mlar\u0131n ise tekrar kararl\u0131 durumlar\u0131 olan bile\u015fik haline d\u00f6nme e\u011filimleri y\u00fcksektir. Bu nedenle, metaller i\u00e7inde bulunduklar\u0131 ortam\u0131n elemanlar\u0131 ile reaksiyona girerek \u00f6nce iyonik duruma, sonra da ortamdaki ba\u015fka elementlerle birle\u015ferek …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5156,2258,4474,2796,3575,4472,3583,2247,4475,5153,5154,5155,5152,3601,2164],"class_list":["post-2044","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-alasim-elementi","tag-aluminyum","tag-anot","tag-atmosfer","tag-bilesik","tag-elektrolit","tag-iyonik","tag-karbon","tag-katot","tag-kimyasal-degisim","tag-korozyon","tag-korozyon-hucresi","tag-metallerin-korozyonu","tag-nikel","tag-oksijen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2044","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2044"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2044\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2044"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2044"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2044"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}