Canl\u0131larda Dokular<\/p>\n
Geli\u015fmi\u015f yap\u0131l\u0131 canl\u0131larda, \u015fekil, yap\u0131 ve g\u00f6revi benzer olan h\u00fccelerin olu\u015fturdu\u011fu toplulu\u011fa doku denir. Dokular, canl\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi s\u0131ras\u0131nda h\u00fccrelerin farkl\u0131la\u015f\u0131p bir g\u00f6reve \u00f6zelle\u015fmesi ile olu\u015fur. Bir canl\u0131daki farkl\u0131 dokular\u0131n kal\u0131tsal maddeleri ayn\u0131d\u0131r. Ancak her dokuda kullan\u0131lan gen \u00e7e\u015fidi farkl\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Ayn\u0131 g\u00f6revi yapan dokular\u0131n birle\u015fmesiyle organlar, organlar\u0131n birle\u015fmesiyle sistemler, sistemlerden de organizman\u0131n v\u00fccudu olu\u015fur. Canl\u0131larda, temelde bitkisel ve hayvansal olmak \u00fczere 2 grup doku bulunur. <\/p>\n
A. B\u0130TK\u0130SEL DOKULAR <\/p>\n
Bitkilerin k\u00f6k, g\u00f6vde, yaprak, tohum ve meyvelerinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. Bitkisel dokular h\u00fccrelerin b\u00f6l\u00fcnme yetene\u011fine g\u00f6re 2 alt grupta incelenir. <\/p>\n
1. B\u00f6l\u00fcn\u00fcr Doku (Meristem) <\/p>\n
H\u00fccreleri mitozla b\u00f6l\u00fcnebilen dokudur. H\u00fccrelerin \u00e7o\u011falmas\u0131yla bitkilerde b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fme faaliyetleri ger\u00e7ekle\u015fir. Bu dokunun h\u00fccreleri ince \u00e7eperli, bol sitoplazmal\u0131, iri \u00e7ekirdekli olup metabolik aktiviteleri h\u0131zl\u0131d\u0131r. Klorofil ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131 i\u00e7in besin sentezi yapmazlar. Bitkilerde bulunan b\u00f6l\u00fcn\u00fcr dokular; <\/p>\n
K\u00f6k ve g\u00f6vdenin boyuna uzamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Tohumun \u00e7imlenmesini sa\u011flar. <\/p>\n
\u0130lkbaharda yeni dal ve \u00e7i\u00e7eklerin a\u00e7mas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
\u00c7ok y\u0131ll\u0131k bitkilerde g\u00f6vdenin kal\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Di\u011fer dokular\u0131n k\u00f6kenini olu\u015fturur. <\/p>\n
2. B\u00f6l\u00fcnmez Doku <\/p>\n
H\u00fccreleri mitozla b\u00f6l\u00fcnmeyen dokudur. B\u00f6l\u00fcn\u00fcr dokunun g\u00f6rev y\u00f6n\u00fcyle farkl\u0131la\u015fmas\u0131yla olu\u015fur. H\u00fccrelerinin \u00e7eperleri kal\u0131n, \u00e7ekirdekleri k\u00fc\u00e7\u00fck ve sitoplazmalar\u0131 azd\u0131r. Bitkideki g\u00f6revlerine g\u00f6re 5 \u00e7e\u015fidi bulunur. <\/p>\n
a. Koruyucu doku : Bitki organlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f y\u00fczeyini \u00f6rter. Bitkiyi s\u0131cakl\u0131k, su kayb\u0131, mikrop, bas\u0131n\u00e7 gibi d\u0131\u015f etkilerden korur. Bulundu\u011fu yere g\u00f6re tek ya da \u00e7ok katl\u0131 olabilir. Klorofil ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131 i\u00e7in fotosentez yapmazlar. Bitkilerde bulunan koruyucu dokular; <\/p>\n
\u0130\u00e7 dokular\u0131 d\u0131\u015f etkilerden korurlar. <\/p>\n
Yapraklar\u0131n su kayb\u0131n\u0131 azalt\u0131rlar. <\/p>\n
K\u00f6klerin topraktan su emmesini sa\u011flarlar. <\/p>\n
Yapraklardaki g\u00f6zeneklerin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. <\/p>\n
G\u00f6vde \u00e7evresindeki mantar tabakas\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar. <\/p>\n
b. Temel doku (Parankima) : Ba\u011flay\u0131c\u0131 bir doku olup di\u011fer dokular\u0131n \u00e7evresini doldururlar. B\u00fct\u00fcn dokular\u0131n birle\u015fmesini sa\u011flarlar. Yap\u0131 ve g\u00f6revlerine g\u00f6re \u00e7e\u015fitleri bulunur. Bitkide bulunan temel dokular; <\/p>\n
Fotosentezle bezin \u00fcretilmesini sa\u011flarlar. <\/p>\n
Bitkide besin ve su depolanmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. <\/p>\n
Bitkide hava iletimini ve depolanmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. <\/p>\n
Dokularla iletim borular\u0131 aras\u0131nda madde al\u0131\u015f veri\u015fini sa\u011flarlar. <\/p>\n
c. \u0130letim doku (Damarlar) : Bitkisel dokular aras\u0131nda besin, su ve mineral iletimini sa\u011flar. Geli\u015fmi\u015f yap\u0131l\u0131, b\u00fcy\u00fck bitkilerde bulunur. Ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 maddeye g\u00f6re 2 \u00e7e\u015fidi kullan\u0131l\u0131r. <\/p>\n
Odun borular\u0131 : K\u00f6kten g\u00f6vdeye do\u011fru su ve erimi\u015f minerallerin ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Soymuk borular\u0131 : K\u00f6k ve g\u00f6vde aras\u0131nda protein, ya\u011f,\u015feker ve vitaminlerin \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc iletimini sa\u011flar. <\/p>\n
d. Destek doku : Bitkinin iskelet yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Bitki organ ve v\u00fccuduna desteklik sa\u011flar. \u00d6zellik ve yap\u0131s\u0131na g\u00f6re farkl\u0131 h\u00fccrelerden olu\u015fur. Bitkilerde bulunan destek dokular; <\/p>\n
Bitki k\u00f6k ve g\u00f6vdesinin dik durmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Dal ve yapraklar\u0131n esnek olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Ayva, armut, ceviz ve f\u0131nd\u0131k gibi yap\u0131lara diren\u00e7 kazand\u0131r\u0131r. <\/p>\n
e. Salg\u0131 dokusu : H\u00fccrelerindeki golgi organeli yard\u0131m\u0131yla bitkinin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu maddeleri salg\u0131lar. Bitkilerde bulunan salg\u0131 dokular; <\/p>\n
\u00c7i\u00e7eklerdeki koku maddelerini \u00fcretir. <\/p>\n
B\u00f6cekleri sindiren s\u0131v\u0131y\u0131 \u00fcretir. <\/p>\n
Bitkideki re\u00e7ine gibi antiseptik maddeleri \u00fcretir. <\/p>\n
Bitkide b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fmeyi sa\u011flayan hormonlar\u0131 \u00fcretir. <\/p>\n
B. HAYVANSAL DOKULAR <\/p>\n
Geli\u015fmi\u015f yap\u0131daki \u00e7ok h\u00fccreli hayvanlar\u0131n v\u00fccudundaki organlar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Dokular\u0131n etkile\u015fim ve faaliyetiyle sindirim, solunum, bo\u015falt\u0131m, dola\u015f\u0131m, gibi biyolojik faaliyetleri ger\u00e7ekle\u015ftirirler. Yap\u0131 ve g\u00f6rev farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re 8 \u00e7e\u015fidi bulunur. <\/p>\n
a. Epitel doku : Organlar\u0131n i\u00e7 ve d\u0131\u015f y\u00fcz\u00fcn\u00fc astar \u015feklinde \u00f6rten bir dokudur.\u0130nce esnek ve geni\u015f yap\u0131dad\u0131r, \u0130\u00e7erisinde kan damarlar\u0131 bulunmaz. H\u00fccreleri s\u0131k dizilimlidir. Epitel doku h\u00fccreleri \u201c\u00f6rt\u00fc – duyu – bez h\u00fccreleri\u201d \u015feklinde faaliyet g\u00f6sterirler. Hayvanlarda bulunan epitel dokular; <\/p>\n
Deriyi olu\u015fturarak v\u00fccudun korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
K\u0131l, t\u0131rnak ve boynuzun olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Duyu organlar\u0131nda, uyar\u0131lar\u0131 alarak sinirlere verirler. <\/p>\n
Akci\u011fer b\u00f6brek ve k\u0131lcal damarlar\u0131n temel yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar. <\/p>\n
\u0130nce ba\u011f\u0131rsaktaki besin emici t\u00fcyc\u00fckleri olu\u015fturur. <\/p>\n
b. Ba\u011f dokusu : Di\u011fer dokular\u0131n aras\u0131n\u0131 doldurarak birbirine ba\u011flar ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Lifli bir yap\u0131ya sahip olup h\u00fccreleri aras\u0131nda bo\u015fluklar bulunur. Hayvanlarda bulunan ba\u011f dokular; <\/p>\n
Derinin gergin kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Baz\u0131 h\u00fccreleriyle v\u00fccuda s\u0131zan mikroplar\u0131 yer. <\/p>\n
Hassas yap\u0131l\u0131 organlar\u0131 darbelerden korur. <\/p>\n
Damars\u0131z dokular\u0131n (epitel, k\u0131k\u0131rdak gibi) beslenmesini sa\u011flar. <\/p>\n
c. Ya\u011f dokusu : H\u00fccrelerindeki kofullarda bol miktarda ya\u011f molek\u00fcllerini depolar. Daha \u00e7ok deri alt\u0131nda ve i\u00e7 organlar\u0131n \u00e7evresinde bulunur. Hayvanlarda bulunan ya\u011f dokular\u0131; <\/p>\n
Kemiklere kayma yetene\u011fi kazand\u0131r\u0131r. <\/p>\n
Yedek besin ve enerji depolar. <\/p>\n
V\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n yal\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
\u0130\u00e7 organlar\u0131 bas\u0131n\u00e7 ve darbelerden korur. <\/p>\n
d. Kan dokusu : S\u0131v\u0131 \u00f6zellikte bir dokudur. B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 su olup ak\u0131c\u0131d\u0131r. Dola\u015f\u0131m sisteminin temel \u00f6\u011fesini olu\u015fturur. Yap\u0131s\u0131nda su, mineraller, besinler, gazlar, hormonlar, antikorlar, art\u0131klar ve kan h\u00fccreleri bulunur. Kan dokusunun olu\u015fmas\u0131nda karaci\u011fer, dalak, lenf bezleri ve kemik ili\u011fi etkili olur. \u015eekil, renk ve g\u00f6revlerindeki farkl\u0131l\u0131\u011fa g\u00f6re 3 \u00e7e\u015fit kan h\u00fccresi kullan\u0131l\u0131r. <\/p>\n
Alyuvarlar : Oval, k\u00fc\u00e7\u00fck ve k\u0131rm\u0131z\u0131 renkli h\u00fccrelerdir. \u00c7ekirdek ve organelleri yoktur. Say\u0131s\u0131 \u00e7ok fazlad\u0131r. (1 mm3 kanda 5 – 6 milyon) \u00dczerindeki hemoglobin pigmenleri O2 ve CO2 ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Akyuvarlar : \u015eekilsiz, b\u00fcy\u00fck ve beyaz renkli h\u00fccrelerdir. \u00c7ekirdek ve organelleri vard\u0131r. Say\u0131s\u0131 \u00e7ok azd\u0131r. (1 mm3 kanda 7 – 10 bin) \u015eekillerini de\u011fi\u015ftirerek hareket eder ve mikroplar\u0131 yerler. <\/p>\n
Kan pulcuklar\u0131 : \u015eekilsiz, renksiz, k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131l\u0131 h\u00fccre par\u00e7alar\u0131ndan olu\u015fur. Yap\u0131s\u0131nda p\u0131ht\u0131la\u015fma proteinlerini ta\u015f\u0131r. \u00c7ekirdek ve organelleri bulunmaz. <\/p>\n
Damarlar\u0131n zedelenmesi durumunda yaran\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Hayvanlarda bulunan kan dokusu; <\/p>\n
Besin ve oksijenin h\u00fccrelere ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Art\u0131k maddeler ve karbondioksitin ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Hormon ve antikorlar\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
V\u00fccut \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
e. K\u0131k\u0131rdak dokusu : K\u00fcre \u015feklinde kaps\u00fcll\u00fc h\u00fccrelerden olu\u015fur. \u00c7evrelerinde esnek lifler bulunur. Yap\u0131s\u0131nda kan damarlar\u0131 bulunmaz. V\u00fccudun esnek k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Hayvanlarda bulunan k\u0131k\u0131rdak dokular; <\/p>\n
Kol ve bacaklar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Kalp ve akci\u011ferin darbelerden korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Baz\u0131 minerellerin depolanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
Kan h\u00fccrelerinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. <\/p>\n
\u0130\u00e7 organlara tutunma y\u00fczeyi olu\u015fturur. <\/p>\n
V\u00fccuda genel \u015feklini kazand\u0131r\u0131r. <\/p>\n
f. Kas dokusu : \u015eeklini de\u011fi\u015ftirerek uzay\u0131p k\u0131salabilen h\u00fccrelerden olu\u015fur. H\u00fccreleri s\u0131k dizilimlidir. Sinirlerin etkisiyle \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bol miktarda besin, oksijen ve enerji kullan\u0131r. Organlar\u0131n yap\u0131s\u0131nda bulunarak onlar\u0131n karakteristik g\u00f6revlerini yaparlar. Yap\u0131, renk ve \u00f6zelli\u011fine g\u00f6re 3 \u00e7e\u015fit kas bulunur. <\/p>\n
D\u00fcz kaslar : Beyaz renkli, yava\u015f, etkisiz ve uzun s\u00fcreli olarak kas\u0131l\u0131rlar. \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131 istemsiz olup kol ve bacaklar\u0131n yap\u0131s\u0131nda bulunurlar. <\/p>\n
\u0130skelet kaslar\u0131 : K\u0131rm\u0131z\u0131 renkli, h\u0131zl\u0131, etkili ve k\u0131sa s\u00fcreli olarak kas\u0131l\u0131rlar. \u00c7al\u015fmalar\u0131, istemli olup kol ve bacaklar\u0131n yap\u0131s\u0131nda bulunur. <\/p>\n
Kalp kaslar\u0131 : K\u0131rm\u0131z\u0131 renkli, h\u0131zl\u0131, etkili ve uzun s\u00fcreli olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 istemsiz olup kan\u0131n pompalanmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. <\/p>\n
g. Sinir dokusu : En fazla farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f olan dokudur. H\u00fccrelerine n\u00f6ron denir. B\u00f6l\u00fcnme yetene\u011fi ta\u015f\u0131maz. Bir n\u00f6ron dendrit, g\u00f6vde ve akson k\u0131s\u0131mlar\u0131ndan olu\u015fur. <\/p>\n
Dendrit : Uyar\u0131lar\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan dallanm\u0131\u015f yap\u0131d\u0131r. <\/p>\n
Akson : Uyart\u0131lar\u0131n iletilmesini sa\u011flayan ince uzun yap\u0131d\u0131r. <\/p>\n
G\u00f6vde : H\u00fccresel olaylar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi k\u0131s\u0131md\u0131r. <\/p>\n
Sinir h\u00fccreleri elektriksel ve kimyasal yollarla uyart\u0131lar\u0131 ta\u015f\u0131rlar. B\u00f6ylece organlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 denetlerler, duyular\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. Sinirlerde ta\u015f\u0131nan \u00f6zel etkiye sahip bilgiye uyart\u0131 denir. Sinirler uyart\u0131larla v\u00fccudu y\u00f6netirler. Sinir dokunun farkl\u0131la\u015fmas\u0131 ile beyin, beyincik, omurilik so\u011fan\u0131 ve omurilik organ\u0131 olu\u015fur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Canl\u0131larda Dokular Geli\u015fmi\u015f yap\u0131l\u0131 canl\u0131larda, \u015fekil, yap\u0131 ve g\u00f6revi benzer olan h\u00fccelerin olu\u015fturdu\u011fu toplulu\u011fa doku denir. Dokular, canl\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi s\u0131ras\u0131nda h\u00fccrelerin farkl\u0131la\u015f\u0131p bir g\u00f6reve \u00f6zelle\u015fmesi ile olu\u015fur. Bir canl\u0131daki farkl\u0131 dokular\u0131n kal\u0131tsal maddeleri ayn\u0131d\u0131r. Ancak her dokuda kullan\u0131lan gen \u00e7e\u015fidi farkl\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 g\u00f6revi yapan dokular\u0131n birle\u015fmesiyle organlar, organlar\u0131n birle\u015fmesiyle sistemler, sistemlerden de organizman\u0131n v\u00fccudu olu\u015fur. …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2348,5682,5677,5675,5674,2590,2429,3358,5686,5684,5685,5676,2568,5679,2303,5681,5680,5687,5678,2113,5683],"class_list":["post-2265","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-antikorlar","tag-bag-dokusu","tag-bolunmez-doku","tag-bolunur-doku","tag-canlilarda-dokular","tag-epitel-doku","tag-hormon","tag-iletim-doku","tag-kalp-kaslari","tag-kan-dokusu","tag-kas-dokusu","tag-meristem","tag-mitoz","tag-parankima","tag-protein","tag-salgi-dokusu","tag-seker","tag-sinir-dokusu","tag-temel-doku","tag-yag","tag-yag-dokusu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2265","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2265"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2265\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2265"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2265"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2265"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}