1.1. Tohumlar\u0131n Yap\u0131s\u0131
\n Tohum, ”\u00c7i\u00e7ekteki di\u015fi organ\u0131n d\u00f6llenmesiyle olu\u015fan embriyosu ve yedek, besinleri bulunan generat\u00eef \u00fcreme organ\u0131” olarak tan\u0131m\u00aclanabilir. Tohumluk ise bitkilerin \u00fcretilmesinde kullan\u0131lan generatif ya da vejetatif \u00f6\u011felerin (tohum ya da \u00e7elik, yumru, so\u011fan) t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsayan bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr.
\n \u00c7i\u00e7ekteki di\u015fi organ\u0131n d\u00f6llenmesiyle olu\u015fan tohumda genelde \u00fc\u00e7 de\u011fi\u015fik k\u0131s\u0131m bulunur. Bunlar:
\n 1. Kabuk
\n 2. Besidoku (Endosperm)
\n 3. Embriyodur.
\n Bunlar\u0131n bitki tohumlar\u0131ndaki durumu, konumu ve miktarlar\u0131 b\u00fcy\u00fck ayr\u0131ml\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Bitki tohumlar\u0131 genellikle sert bir kabukla \u00e7epe\u00e7evre sar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bitkiden bitkiye b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131k g\u00f6steren tohum kabu\u011funun fizyo\u00aclojik y\u00f6nden \u00f6nemi \u00e7o\u011fu kez ya\u011f ve mum tabakas\u0131yla kaplanm\u0131\u015f, bir ka\u00e7 s\u0131ra koruyucu h\u00fccre tabakalar\u0131 ile birlikte d\u0131\u015f ve i\u00e7 k\u00fctik\u00fcl tabakalar\u0131n\u0131 \u0130\u00e7ermelerinden kaynaklan\u0131r.
\n B\u00f6yle bir yap\u0131 tohum kabu\u011funun su ve oksijen dahil gazlara kar\u015f\u0131 ge\u00e7irgen olmamas\u0131na yol a\u00e7ar. Tohumun i\u00e7inde cereyan eden metabolik olaylarda da d\u00fczenleyici rol oynar.
\n Tah\u0131l tanesinde kabuk; meyve kabu\u011fu (perikarp), tohum ka\u00acbu\u011fu (testa) ve nuselIar (hialin) katlar\u0131ndan olu\u015fur. Taneyi besi-doku (endosperm) ve embriyosuyla birlikte d\u0131\u015ftan \u00e7epe \u00e7evre saran bu katlar, h\u00fccrelerinin yap\u0131 ve i\u015flevlerine g\u00f6re de kendi i\u00e7lerinde ayr\u0131ca katlara ayr\u0131labilirler.
\n Baz\u0131 bitki tohumlar\u0131nda besin maddelerinin depo edildi\u011fi endosperm tohumun a\u011f\u0131rl\u0131k\u00e7a ve hacimce en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturur.
\n Tah\u0131l tanelerinin % 80-85’i endospermdir. Endospermin \u00e7ok k\u00f6\u015feli olan h\u00fccrelerinin d\u0131\u015ftan i\u00e7e do\u011fru giderek b\u00fcy\u00fcd\u00fckleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. D\u00f6llenmeden sonra h\u0131zla \u00e7o\u011falan bu h\u00fccreler tanede karbonhidratlar\u0131, proteinleri ve mineral maddeler depo ederler.
\n Embriyo, uygun ko\u015fullar alt\u0131nda tohumda yeni bir bitki olu\u015ftu\u00acran ve soyun s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flayan k\u0131s\u0131md\u0131r. Bitki tohumlar\u0131 i\u00e7erisinde bulunan embriyonun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc bitkiden bitkiye \u00f6nemli ayr\u0131ml\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Baz\u0131 bitki tohumlar\u0131nda embriyonun geli\u015fmedi\u011fi ve \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck kald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Geli\u015fmesini tamamlam\u0131\u015f t\u00fcm embriyolarda bir ya da daha fazla \u00e7enek yapra\u011f\u0131 (kotiledon) ile bir tomurcuk (plumul) ve bir de sap\u00e7\u0131k (hipokotil) bulunur. Yap\u0131sal olarak \u00e7enek yapraklar\u0131 bitki yapraklar\u0131ndan b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Embriyo i\u00e7eri\u00acsinde tomurcuk (plumul), kotiledon ya da kotiledonlar\u0131n sap\u00e7\u0131\u011fa (hipokotile) birle\u015fti\u011fi noktan\u0131n tam \u00fczerinde yer al\u0131r. Bitkilerde birincil (primer) k\u00f6kler hipokotilin alt k\u0131sm\u0131ndan olu\u015fur.
\n Depo edilen, besin maddeleri y\u00f6n\u00fcnden bitki tohumlar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin tah\u0131l bitkilerinin tohumlar\u0131nda, ba\u015fta ni\u015fasta olmak \u00fczere karbonhidratlar \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015ftururken, di\u011ferlerinde protein ve lipid oranlan tah\u0131llar\u0131nkinden y\u00fcksektir. Fasulye ve bezelye gibi pek \u00e7ok baklagil bitki tohumlar\u0131 fazla miktarda proteinle birlikte ni\u015fasta ve az miktarda da ya\u011f i\u00e7e\u00acrirler.
\n 1.2. Tohumlar\u0131n \u00c7imlenmesi
\n Biyolojik olarak \u00e7imlenme: “Uygun ko\u015fullar\u0131n bulunmas\u0131 halinde tohum embriyosundan, normal bir bitki olu\u015fturma yetene\u011fine sahip bir yap\u0131n\u0131n, tohum kabu\u011funu a\u015farak d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131” \u015feklinde tan\u0131m\u00aclanabilir. \u00c7o\u011fu bitkilerin tohumlar\u0131, \u00e7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131n uygun olmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, hasat olumlar\u0131n\u0131n hemen ertesinde \u00e7imlenebilir. \u00d6rne\u011fin bezelye tohumlar\u0131 hen\u00fcz meyve i\u00e7erisinde kimi zaman \u00e7imlenme g\u00f6sterirken, kimi turun\u00e7gillerde tohumlar \u00e7o\u011fu kez meyve i\u00e7erisinde iken bile \u00e7imlenme g\u00f6sterirler. Buna kar\u015f\u0131n \u00e7o\u011fu bitkilerde tohum\u00aclar, \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 \u00e7imlenmeye uygun olsa bile haftalar, aylar, batta y\u0131llar ge\u00e7meden \u00e7imlenmezler. Tohumlarda \u00e7imlenme durgunlu\u011fu (Dormansi, uyku ya da Dinlenme) d\u00f6nemi olarak nitelendirilen bu \u00f6zellik \u00fczerinde daha sonra bilgi verilecektir.
\n \u00c7imlenmede ilk a\u015fama, tohumun \u00e7e\u015fitli dokular\u0131 taraf\u0131ndan su\u00acyun absorpsiyonudur. Bunun sonucu olarak genellikle tohum hac\u00acminde b\u00fcy\u00fcme g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Su i\u00e7eri\u011finin y\u00fckselmesi tohum kabu\u011funda oksijen ve karbondioksit ge\u00e7irgenli\u011finin ola\u011fan\u00fcst\u00fc artmas\u0131na neden olur. Kuru tohumlarda bu \u00f6zellik son derece s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Su alarak tohumun \u015fi\u015fmesi \u00e7o\u011fu kez tohum kabu\u011funun \u00e7atlamas\u0131na yol a\u00e7ar. Ancak kimi bitkilerde bu \u00e7atlama birincil k\u00f6k olu\u015funcaya de\u011fin g\u00f6r\u00fclmez.
\n Tohum h\u00fccrelerine suyun girmesi enzim aktivitesinin giderek \u00e7o\u011falmas\u0131na, solunumun fazlala\u015fmas\u0131na yol a\u00e7ar. Su alarak \u015fi\u015fmelerin\u00acden 2-4 saat sonra bezelye tohumlar\u0131nda solunumun \u00e7ok belirgin \u015fe\u00ackilde artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ayn\u0131 \u015fekilde aerobik solunum krebs \u00e7emberinde i\u015f g\u00f6ren ve mitakondriumlarda yerle\u015fmi\u015f enzimler, kuru tohumlarda aktif olmad\u0131klar\u0131 halde, \u00e7imlenme an\u0131nda ola\u011fan\u00fcst\u00fc etkinlik kazan\u0131r. \u00c7imlenmede solunumun h\u0131zlanmas\u0131 sonucu alman oksijen ile havaya verilen CO\u0131 miktar\u0131n\u0131n ve buna ba\u011fl\u0131 olarak solunum katsay\u0131s\u0131, to\u00achumdan tohuma.\u00e7ok geni\u015f s\u0131n\u0131rlar aras\u0131nda de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir. Bir\u00e7ok bitki cinslerinde embriyo k\u00f6k\u00e7\u00fc\u011f\u00fc tohum kabu\u011funu y\u0131rtmakta ve k\u00f6k\u00e7\u00fck d\u0131\u015fa uzanarak \u00e7imlenmenin g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcnen ilk belirtisi ortaya \u00c7\u0131kmaktad\u0131r.
\n \u00c7imlenme mekanizmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden bitki tohumlar\u0131 iki grupta toplanabilir. Bunlar:
\n 1.\u00c7imlenmede kotiledonlar\u0131 tohumdan d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kanlar (Epigeal)
\n 2.Kotiledor\u0131lar\u0131 s\u00fcrekli olarak tohum i\u00e7inde kalanlar (Hipogeal). \u00c7ift \u00e7enekli bitkilerin \u00e7o\u011fu ve so\u011fan gibi tek – \u00e7enekli bitki tohumlar\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc birinci gruba girmektedir. \u00c7ay\u0131r bitkisi tohumlar\u0131 ile bezelye ve me\u015fe gibi baz\u0131 \u00e7ift \u00e7enekli bitki tohumlar\u0131 ikinci gruba girerler.
\n 1.3. \u00c7\u0130MLEMEDE K\u0130MYASAL DE\u011e\u0130\u015e\u0130KL\u0130KLER
\n \u00c7imlenmede ilk kimyasal de\u011fi\u015fiklik su absorpsiyonu ile ba\u015flar. Su olmadan tohumun endosperminde, perisperminde ve embriyosunda depo edilmi\u015f besin maddeleri mobil \u015fekle d\u00f6n\u00fc\u015femez. Bu arada su absorpsiyonu ile tohumda olu\u015fan de\u011fi\u015fiklikler, temel olarak depo edilmi\u015f besin maddelerinin kimyasal yap\u0131lar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\n \u00c7i\u00e7ekli bitkilerin tohumlar\u0131nda depo edilmi\u015f besin maddelerinin yakla\u015f\u0131k % 80’inin ya\u011f ve ya\u011f benzeri, % 10’unun da ni\u015fastal\u0131 mad\u00acdelerden olu\u015ftuklar\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Belli bitki tohumlar\u0131nda ise pro\u00acteinlerin miktar\u0131 y\u00fcksektir.
\n Tohumlarda depo edilmi\u015f besin maddeleri, \u00e7imlenme an\u0131nda embriyodan gen\u00e7 filizci\u011fin olu\u015fmas\u0131nda ve yeni h\u00fccrelerin yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Bu yap\u0131m at\u0131mda tohumda bulunan karbonhidrat, artan solunum sonucu karbondioksite d\u00f6n\u00fc\u015ferek, yitirilir.
\n Gen\u00e7 fidecikte fotosentez yap\u0131labilecek d\u00fczeyde klorofil olu\u015funcaya de\u011fin tohum ve embriyoda ya da embriyodan olu\u015fan fidecikte ger\u00e7ek kuru madde yitmesi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancak su absorpsiyonu sonucu, hacim ve a\u011f\u0131rl\u0131kta \u00f6nemli art\u0131\u015f olur.
\n Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re \u00e7imlenme an\u0131nda depo edilmi\u015f ya\u011f\u00aclar do\u011frudan karbondioksit ve suya d\u00f6n\u00fc\u015fmekte fakat \u00d6ncelikle \u00e7enek ya da endosperm i\u00e7erisinde karbonhidratlara d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Daha sonra \u00e7eneklerde yada endospermdeki karbonhidratlar embriyonun geli\u015fimi s\u00fcresinde solunumda kullan\u0131lmaktad\u0131r.
\n 1.4. \u00c7\u0130MLENME \u0130\u00c7\u0130N GEREKL\u0130 \u00c7EVRE KO\u015eULLARI
\n Bitki tohumlar\u0131n\u0131n \u00e7imlendirilmesi i\u00e7in gencide \u015fu \u00fc\u00e7 \u00e7evre ko\u00ac\u015fulunun uygun olmas\u0131 gerekir. Bunlar;
\n 1. Su
\n 2. S\u0131cakl\u0131k
\n 3. Oksijendir.
\n Kimi bitki tohumlar\u0131nda \u00e7imlenme \u00fczerine \u00f6nemli etki yapmas\u0131 nedeniyle \u0131\u015f\u0131k da ayr\u0131 bir etmen olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r.
\n 1.4.1. Su
\n Ya\u015fayan h\u00fccrelerde fizyolojik olaylar\u0131n suyun varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu bilinen bir ger\u00e7ektir. \u00c7evreden su absorbe edilmedik\u00e7e \u00e7im\u00aclenme olanakl\u0131 de\u011fildir. Suyun absorpsiyonu tohumda fiziksel ve kimyasal bir dizi olay\u0131n ba\u015flamas\u0131na ve dolay\u0131s\u0131yla \u00e7imlenmenin olu\u015f\u00acmas\u0131na neden olur. Topraklarda tarla kapasitesinde ya da buna yak\u0131n d\u00fczeyde suyun bulunmas\u0131 \u00e7imlenmenin h\u0131zlanmas\u0131na neden olur. Ancak, kimi bitki tohumlar\u0131nda \u00e7imlenme ve gen\u00e7 fideciklerde geli\u015fme, topra\u011f\u0131n s\u00fcrekli solma noktas\u0131nda ya da alt\u0131nda su i\u00e7ermesi duru\u00acmunda da ger\u00e7ekle\u015fir (Doneen ve MacGillivray 1943).
\n Tohumlar\u0131n i\u00e7erdi\u011fi su ile ayn\u0131 tohumlardan olu\u015fan bitkiciklerin i\u00e7erdi\u011fi su miktarlar\u0131 aras\u0131nda \u00d6nemli ayr\u0131ml\u0131l\u0131k vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin adi hint ya\u011f\u0131 (Ricitius communis) bitkisinin tohumunda % 6.45 su bulunmas\u0131na kar\u015f\u0131n; \u00e7imlenmeden sonra olu\u015fan fidecikte %92.7 su bulunmaktad\u0131r. Genellikle bitki tohumlar\u0131 kuru olarak sakland\u0131k\u00aclar\u0131 s\u00fcrece \u00e7imlenmezler. Tohumun embriyo ya da endospermi i\u00e7eri\u00acsinde depo edilmi\u015f \u015fekildeki besin maddeleri su bulundu\u011fu zaman hareket kazan\u0131rlar.
\n Besin maddelerinin hareketinde g\u00f6rev yapan en-enzimler ise suyun bulunmas\u0131 durumunda etkin duruma ge\u00e7ebilir.
\n Su i\u00e7eri\u011finin belli bir d\u00fczeyin alt\u0131na d\u00fc\u015fmesi, kimi bitki tohum\u00aclar\u0131nda \u00e7imlenme kapasitesinin azalmas\u0131na neden olur. Bu arada \u00e7imlenme durgunlu\u011fu g\u00f6steren bir\u00e7ok bitkinin tohumlar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fck su i\u00e7eri\u011fi, tohumun \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fidir.
\n Su ile de\u011finim halindeki tohuma \u015fi\u015fme ve osmozis yolu ile \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde su girer. \u00c7\u00fcnk\u00fc tohumda osmotik bas\u0131n\u00e7 veya \u015fi\u015fme bas\u0131nc\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc y\u00fcksektir. O nedenle, tohumun su absorbe edebilmesi i\u00e7in su ile \u00e7o\u011fu kez do\u011frudan de\u011finim halinde olmas\u0131na da gerek yoktur. \u00c7imlenebilmek i\u00e7in tohum havan\u0131n neminden de gereksinme duydu\u011fu suyu absorbe edebilir.
\n \u00c7imlenme an\u0131nda absorbe edilen su miktar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden bitkiler aras\u0131nda \u00f6nemli ayr\u0131ml\u0131l\u0131k vard\u0131r. Ku\u015fkusuz absorbe edilen su miktar\u0131 \u00fczerine hava kuru tohumun su i\u00e7eri\u011fi ile s\u0131cakl\u0131k gibi \u00e7evre ko\u015fullan da etkilidir.
\n 1.4.2. S\u0131cakl\u0131k
\n Bitki tohumlar\u0131 belli s\u0131cakl\u0131k derecelerinde daha iyi \u00e7imlenirler. \u00d6teki ko\u015fullar uygun olsa bile s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck ya da \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7imlenme ger\u00e7ekle\u015fmez ya da \u00e7ok az ger\u00e7ekle\u015fir. Bununla birlikte \u00e7e\u015fitli bitkilerde tohumun \u00e7imlenmesi i\u00e7in en d\u00fc\u015f\u00fck ve en y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klar kesin olarak belirlenebilmi\u015f de\u011fildir. \u00c7o\u011fu kez \u00e7imlenmede en alt s\u0131cakl\u0131k d\u00fczeyinin O \u00b0C dolay\u0131nda oldu\u011fu kabul edilmektedir. \u00c7imlenme i\u00e7in y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k s\u0131rt\u0131n da bitkiden bitkiye olduk\u00e7a de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermektedir.
\n S\u0131cakl\u0131k; su absorsiyonunu, enzim etkinli\u011fini ve mobil durumdaki mad\u00acdelerin dif\u00fczyonunu etkileyerek \u00e7imlenmeyi de dolayl\u0131 bi\u00e7imde etkiler.
\n \u00c7imlenme i\u00e7in s\u0131cakl\u0131k iste\u011finin bilinmesi, \u00f6zellikle ko\u015fullara uygun tarla bitkilerinin se\u00e7iminde b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r.
\n 1.4.3. Oksijen
\n \u00c7imlenme i\u00e7in oksijen mutlak gereklidir. Kural olarak, bir bitki tohumu oksijenden yoksun ortamda b\u0131rak\u0131l\u0131rsa \u00e7imlenemez. \u00c7o\u011fu su bitkilerinin tohumlar\u0131 da oksijenden yoksun suda \u00e7imlenemez.
\n Ku\u015fku\u00acsuz kimi bitki tohumlar\u0131 vard\u0131r ki bunlar az oksijen bulunan ya da hi\u00e7 bulunmayan ortamlarda \u00e7imlenebilir. Buna en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnek \u00e7eltik tohumlar\u0131 ile kimi su bitkilerinin tohumlar\u0131d\u0131r.
\n \u00c7o\u011fu yabani ot tohumlar\u0131 toprak alt\u0131nda y\u0131llarca \u00e7imlenmeden kalabilmektedir. Her hangi bir nedenle bu tohumlar toprak y\u00fczeyine \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131klar\u0131nda \u00e7imlenme hemen g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu duruma, topra\u011f\u0131n, oksijen i\u00e7eri\u011finin d\u00fc\u015f\u00fck, karbondioksit i\u00e7eri\u011finin y\u00fcksek olmas\u0131 da etkili olabilir. Yabani ot tohumlar\u0131, topra\u011f\u0131n s\u00fcr\u00fclmesiyle ya da ba\u015fka bir yolla toprak y\u00fczeyine \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131klar\u0131nda oksijenle de\u011finim sonucu, \u00d6teki ko\u015fullar engelleyici durumda de\u011filse birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde \u00e7im\u00aclenirler (Bibbey 1948).
\n 1.4.4. I\u015f\u0131k
\n Tohumlar\u0131n \u00e7imlenmeleri \u00fczerine \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n etkisi de\u011fi\u015fiktir. \u00c7o\u011fu tar\u0131msal \u00f6neme sahip bitki tohumlar\u0131nda \u00e7imlenme \u00fczerine \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n etkisi yoktur. Bir zamanlar t\u00fcm bitki tohumlar\u0131nda \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n etkisinin olmad\u0131\u011f\u0131 san\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kan\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011fu sonralar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n kimi bitki tohumlar\u0131nda \u00e7imlenme \u00fczerine olumlu, kimilerinde olumsuz etki yapt\u0131klar\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin k\u0131sa t\u00fcyl\u00fc yak\u0131 otu, adi ya\u011f otu (Pinguicula vulgaris), incir (Ficus aurea), ve adi litrum (Lythrum salicaria) tohumlar\u0131 \u00e7imlenme y\u00f6n\u00fcnden \u0131\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131d\u0131r ve en y\u00fcksek d\u00fczeyde \u00e7imlenebilmek i\u00e7in \u0131\u015f\u0131\u011fa gereksinme g\u00f6sterirler. Bunun gibi \u00e7im bitkisi, e\u015fek \u00e7i\u00e7e\u011fi (Oenethera biensis) ve s\u0131\u011f\u0131r kuy\u00acru\u011fu (Verbascum thapsus) tohumlar\u0131, yeterli d\u00fczeyde \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n bulunmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda daha iyi \u00e7imlenirler. Buna kar\u015f\u0131n kimi bitkilerde \u0131\u015f\u0131k \u00e7imlenmeyi olumsuz y\u00f6nde etkiler.
\n \u00d6rne\u011fin liyakatli koru \u00e7i\u00e7e\u011fi (Nemophila insignis) tohumlar\u0131n\u0131n karanl\u0131kta ve 210C’de yakla\u015f\u0131k % 75’nin 8 g\u00fcn i\u00e7erisinde \u00e7imlenmelerine kar\u015f\u0131n, ayd\u0131nl\u0131kta yakla\u015f\u0131k % 1-2 sinin \u00e7imlendi\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r. So\u011fan ve benzeri bitki tohumlar\u0131 da \u0131\u015f\u0131ks\u0131z ortamda daha iyi \u00e7imlenirler.
\n 1.5. TOHUMLARIN YA\u015eAM S\u00dcRELER\u0130
\n Tohumlarda ya\u015fam s\u00fcresi, bitki t\u00fcr\u00fcne ve i\u00e7inde bulundu su; \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na da ba\u011fl\u0131 olarak, birka\u00e7 hafta ile pek \u00e7ok y\u0131l olarak de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir.
\n Ya\u015fam s\u00fcreleri y\u00f6n\u00fcnden tohumlar:
\n a) Mikrobiyotik tohumlar (ya\u015fara s\u00fcreleri 3 y\u0131ldan az),
\n b) Mezobiyotik tohumlar (ya\u015fam s\u00fc\u00acreleri 3-15 y\u0131l aras\u0131nda),
\n c) Makrobiyotik tohumlar (ya\u015fam s\u00fc\u00acreleri 15 y\u0131ldan uzun) olarak \u00fc\u00e7 grup alt\u0131nda toplanabilir.
\n Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar depolama ko\u015fullar\u0131n\u0131n, tohumlar\u0131n ya\u015fam s\u00fcreleri \u00fczerine \u00f6nemli d\u00fczeyde etki yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Depola\u00acmada nem d\u00fczeyi ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Nem miktar\u0131n\u0131n artmas\u0131 genellikle yasam s\u00fcresi \u00fczerine olumsuz etki yapmaktad\u0131r. Ancak, kimi bitki tohumlar\u0131 suya b\u0131rak\u0131lmalar\u0131 durumunda daha uzun ya\u015fam g\u00f6stermektedir. Bu arada y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k da ya\u015fam s\u00fcresini k\u0131salt\u0131c\u0131 y\u00f6nde etki yapmaktad\u0131r. \u00d6te yandan kimi tohumlar\u0131n topra\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u00fc b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131 zaman, kavanozda ya da laboratuar raf\u0131nda b\u0131rak\u0131lmalar\u0131na g\u00f6re daha uzun ya\u015fam g\u00f6sterdikleri saptan\u00acm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Tohumlar\u0131n ya\u015fam s\u00fcrelerini belirleyen etmenlerin ba\u015f\u0131nda nem ve s\u0131cakl\u0131k gelir. Bu noktada \u00e7evredeki atmosferin oksijen ve karbon\u00acdioksit i\u00e7eri\u011fi de \u00f6nemlidir. Genellikle 50C gibi d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klarda saklanan tohumlar\u0131n yasam s\u00fcreleri oda s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131nda b\u0131rak\u0131lan tohumlara g\u00f6re daha uzundur. Bunun gibi d\u00fc\u015f\u00fck nem, y\u00fcksek nem birlikte ele al\u0131narak de\u011ferlendirilmelidir (Bartoni 940). Depoda nem, ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n s\u0131k s\u0131k de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermesi, tohumun ya\u015fam s\u00fcresi \u00fczerine olumsuz y\u00f6nde etki yapar. O nedenle ka\u011f\u0131t torbalar i\u00e7erisinde sat\u0131\u015fa sunulan sebze ve \u00e7i\u00e7ek tohumlar\u0131 s\u0131k s\u0131k s\u0131cakl\u0131k ve nem de\u011fi\u015fiklikleri ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmalar\u0131 nedeniyle \u00e7imlenme g\u00fc\u00e7lerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirirler.
\n Tohumlar\u0131n ya\u015fam s\u00fcrelerinin uzunlu\u011fu embriyonun solunumu ile yak\u0131ndan ilgilidir. D\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131k ve nem d\u00fczeylerinde solunumun az olmas\u0131 nedeniyle, tohumun ya\u015fam s\u00fcresi daha uzun olur. Ancak bu kurala uymayan tohumlar da bulunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin turun\u00e7gil tohumlar\u0131 ile kahve tohumlar\u0131 nemli ko\u015fullarda daha uzun s\u00fcre canl\u0131 kalabilmektedir (Perter 1949). Bununla birlikte, genel kural olarak, solunum oran\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcren ko\u015fullar tohumlar\u0131n depolanmas\u0131 i\u00e7in uygun ko\u015fullar olarak kabul edilmektedir.
\n 1.6. \u00c7\u0130MLENME DURGUNLU\u011eU (DORMANS\u0130)
\n S\u0131cakl\u0131k, su, oksijen gibi \u00e7imlenme etmenleri yeterli d\u00fczeyde bulunsalar bile, kimi bitki tohumlar\u0131n\u0131n \u00e7imlenmedikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Olgunlu\u011fa yeni eri\u015fmi\u015f tohumlar\u0131n \u00e7imlenebil meleri i\u00e7in genellikle belli bir s\u00fcrenin ge\u00e7mesi gerekir.
\n B\u00f6yle tohumlarda embriyo ve endosperm bulunmas\u0131na karg\u0131n \u00e7imlenme ger\u00e7ekle\u015femez, i\u015fte i\u00e7sel nedenlerle tohumda ya da bitkinin \u00f6teki organlar\u0131nda geli\u015fme g\u00f6r\u00fcl\u00acmemesi \u00c7imlenme durgunlu\u011fu (Dormansi) olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.
\n \u00c7imlenme durgunlu\u011fu s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc yaln\u0131zca i\u00e7sel etmenlerin etkisi sonucu tohumda \u00e7imlenmenin gecikmesi olgusu i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u00c7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda bir bitki organ\u0131n\u0131n geli\u015fmesindeki gecikmeyi, kolayl\u0131k olmas\u0131 nedeniyle \u00e7o\u011funlukla “Dinlenme hali” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle ifade ederiz. Pratikte tohum\u00aclar\u0131n ya da \u00d6teki bitki organlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten durgunluk d\u00f6neminde mi olduklar\u0131 yoksa basit s\u0131radan bir dinlenme durumunda m\u0131 bulun\u00acduklar\u0131 konusunda kesin yarg\u0131ya varma olana\u011f\u0131 olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.
\n Tohumlarda \u00e7imlenme durgunlu\u011fu, \u00e7e\u015fitli etmenlerden birinin ya da birka\u00e7\u0131n\u0131n birlikte etkisi sonucu ortaya \u00e7\u0131kar. Bu etmenler \u00fczerinde a\u015fa\u011f\u0131da k\u0131saca a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bilgi verilmi\u015ftir.
\n 1.6.1. Tohum Kabu\u011funun Suyu Ge\u00e7irmemesi
\n Pek \u00e7ok bitkide tohum kabu\u011fu, tohumun oluma ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde suyu (ve oksijeni) hi\u00e7 ge\u00e7irmez. Bu durum pek \u00e7ok baklagil bitkilerinde (\u00f6rne\u011fin yonca, \u00fc\u00e7g\u00fcl vb) ve kimi \u00f6teki bitki tohumlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bir olgudur. \u00d6te yandan kimi baklagil tohumlar\u0131, ge\u00e7irgenli\u011fi \u00f6nleyici mumlu bir tabaka ile. de kaplanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r (Mayer ve Poljakoff-Mayber 1963). Ku\u015fkusuz, tohum kabu\u011fundan tohuma su girmedi\u011fi s\u00fcrece \u00e7imlenme olmaz. \u00c7o\u011fu tohumlarda olumdan sonra kurumaya do\u011fru ge\u00e7en s\u00fcrede, tohum kabu\u011funun su ge\u00e7irgenli\u011fi giderek artar. Bu art\u0131\u015f nem ve s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrekli de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterdi\u011fi do\u011fa ko\u015fullar\u0131nda daha da h\u0131zl\u0131 olur. Bunun gibi, bakteri ve mantarlar da tohum kabu\u011funun su ge\u00e7irgenli\u011fine olumlu y\u00f6nde etki yapar.
\n 1.6.2. Tohum Kabu\u011funun Oksijeni Ge\u00e7irmemesi
\n Kimi bitki tohumlar\u0131n\u0131n suyu ge\u00e7irmelerine kar\u015f\u0131n, gazlan ve oksijeni ge\u00e7irmedikleri saptanm\u0131\u015ft\u0131r (Mayer ve Poljakoff-Mayber, 1963). Bu durum, kaz\u0131k otu bitki tohumlar\u0131nda saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Kaz\u0131k otu bitkisinin dikenli tohum kaps\u00fcl\u00fc i\u00e7erisinde \u00fcst \u00fcste iki tohum bulunmaktad\u0131r. Bunlardan \u00fcstte bulunana “\u00dcstteki tohum” altta bulunana da ”Alttaki tohum” ad\u0131 verilir. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar her iki tohum kabu\u011funun suya kar\u015f\u0131 ge\u00e7irgen oldu\u011funu, normal s\u0131cakl\u0131k ve nem ko\u015fullar\u0131nda alttaki tohumun kolayca \u00e7imlenebildi\u011fim g\u00f6stermi\u015ftir.
\n Buna kar\u015f\u0131n tohum kabu\u011fu \u00e7atlamad\u0131\u011f\u0131 ya da par\u00e7alan\u00acmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece bu ko\u015fullar alt\u0131nda \u00fcstteki tohum \u00e7imlenmez. Ancak bol miktarda oksijen bulunan ko\u015fullarda b\u0131rak\u0131lmas\u0131 durumunda \u00fcstteki tohumun da kolayl\u0131kla \u00e7imlendi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu durumun, \u00fcstteki tohumda tohum kabu\u011funun oksijeni hi\u00e7 ge\u00e7irmemesinden ve dolay\u0131s\u0131yla embriyonun gereksinme duydu\u011fu oksijeni bulamama\u00acs\u0131ndan ileri geldi\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r.
\n Bitki tohumlar\u0131n\u0131n kuru olarak depo edilmeleri ya da do\u011fal ko\u015fullar alt\u0131nda bulundurulmalar\u0131 s\u00fcresinde tohum g\u00f6mle\u011finin ok\u00acsijen ge\u00e7irgenli\u011fi giderek artmakta, ve, embriyonun oksijen gereksinimi ise azalmaktad\u0131r.
\n 1. 6. 3. Embriyonun Geli\u015fmesini Tohum Kabu\u011funun Mekanik Olarak \u00d6nlemesi
\n Tohum kabu\u011funun oksijeni ve suyu kolayca ge\u00e7irmesine kar\u015f\u0131n tohumun yinemde \u00e7imlenme durgunlu\u011funda bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclebilmektedir. \u00d6rne\u011fin kazaya\u011f\u0131 (Amaranthus retroflexus) bitkisinin tohumunda oksijen ve suyu kolayca ge\u00e7irmesine kar\u015f\u0131n tohum kabu\u011fu, embriyonun geli\u015fmesine engel olmaktad\u0131r. B\u00f6yle tohumlarda \u00e7im\u00aclenme durgunluk s\u00fcresi 30 y\u0131l ya da daha uzun olabilmektedir. Bu arada hardal (Brassica), \u00e7oban \u00e7antas\u0131 (Capsella), tere (Lepidium) gibi bitki tohumlar\u0131nda da embriyonun geli\u015fmesi tohum kabu\u011funca \u00d6nlendi\u011finden durgunluk s\u00fcresi olduk\u00e7a uzundur.
\n Tohum kabu\u011funun \u00e7e\u015fitli i\u015flemlere tutulmas\u0131 yoluyla embriyo\u00acnun geli\u015fmesi \u00fczerindeki mekanik etki bir \u00f6l\u00e7\u00fcde giderilebilmekte ve \u00e7imlenme sa\u011flanabilmektedir. Tohum kabu\u011funa mekaniksel ve kimyasal i\u015flem uygulanabilmektedir. Mekaniksel olarak tohum ka\u00acbu\u011fu \u00e7atlat\u0131l\u0131r, kesilir ya da k\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin tohum kum ile \u00e7alkalan\u0131r. Gerekirse tohum kabu\u011fu b\u0131\u00e7akla kesilir. Tohum kabu\u011funun \u00e7atlat\u0131lmas\u0131, kesilmesi ve k\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucu su ve oksijen ge\u00e7irgenli\u011fi h\u0131z\u00aclanmakta ve embriyonun geli\u015fmesi \u00fczerindeki olumsuz etki giderilebilmektedir. B\u00f6ylece \u00e7imlenme durgunlu\u011fu giderilmekte ve \u00e7imlenme k\u0131sa s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir.
\n Tohum kabu\u011fundan dolay\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan durgunluk kimyasal yolla da giderebilmektedir. Tohumlar\u0131n s\u00fclf\u00fcrik asit gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc asit \u00e7\u00f6zeltilerine, aseton ya da alkol gibi organik \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fclere bat\u0131r\u0131lmas\u0131, tohumun durgunluk s\u00fcresinin sona ermesine neden olur. Kaynar su da benzer etki yapar. Gerek mekaniksel olarak gerekse kimyasal i\u015flemlerle tohum kabu\u011fu etkilenerek \u00e7imlenme durgunlu\u011fu ortadan kald\u0131r\u0131labilmektedir.
\n 1.6.4. Embriyonun Tam Geli\u015fmemi\u015f Olmas\u0131
\n Bir bitki tohumunun \u00e7imlenememesi embriyonun tam geli\u015feme\u00acmi\u015f olmas\u0131ndan da ileri gelebilir. Embriyo tam olarak geli\u015finceye de\u011fin \u00e7imlenme g\u00f6r\u00fclmez. Bu da \u00e7imlenmeden \u00f6nce ya da \u00e7imlenmenin ba\u015f\u0131nda, ger\u00e7ekle\u015fmelidir (Mayer ve Poljakoff-Mayber 1953). Em-riyonun tam geli\u015fmemi\u015f olmas\u0131ndan kaynaklanan \u00e7imlenme durgunlu\u011fu; ginkgo (Ginkgo biloba), di\u015fbudak (Fraxinus excehior), \u00e7oban p\u00fcsk\u00fcl\u00fc (Ilex opacaj ve orkide bitkilerinde g\u00f6r\u00fclebilir. Embriyonun” tam olarak geli\u015fmemesinden ileri gelen durgunlu\u011fun giderilmesi, yaln\u0131zca ko\u015fullar uygun k\u0131l\u0131narak embriyonun geli\u015fmesinin sa\u011flanmas\u0131 ile olanakl\u0131d\u0131r.
\n 1.6.5. Embriyonun Durgun (Dormant) Olmas\u0131
\n Pek \u00e7ok bitki tohumlar\u0131nda tohum olgunlu\u011fa eri\u015fti\u011fi, embriyo tam olarak geli\u015fti\u011fi ve \u00e7evre ko\u015fullan da uygun oldu\u011fu halde embriyonun fizyolojik etkisi nedeniyle tohumun \u00e7imlenemedi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr B\u00f6yle tohumlarda tohum kabuklar\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lsa bile olum d\u00f6nemimi: ba\u015f\u0131nda embriyo b\u00fcy\u00fcmez ve \u00e7imlenme ger\u00e7ekle\u015fmez. Elma, \u015feftali, al\u0131\u00e7, \u0131hlamur, di\u015fbudak, l\u00e2le, k\u0131z\u0131lc\u0131k, a\u011f\u0131otu ve \u00e7am bitkilerinin to\u00achumlar\u0131 embriyonun durgun olmas\u0131 nedeniyle \u00e7imlenme durgunlu\u011fu g\u00f6sterirler. B\u00f6yle bitki tohumlar\u0131nda \u00e7imlenme, olgunluktan, sonra ge\u00e7ecek belli bir s\u00fcre sonunda ger\u00e7ekle\u015febilir.
\n Sonbaharda tohumun topra\u011fa d\u00fc\u015fmesinden ilkbahara de\u011fin ge\u00e7irilen s\u00fcre, tohumun olgunluktan sonra \u00e7imlenme \u00f6ncesi ge\u00e7en s\u00fcre olarak kabul edilmektedir. Bu s\u00fcre i\u00e7inde tohum, bitki yaprak\u00aclan ile ya da karla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f olarak bulunur. B\u00f6yle tohumlarda ol\u00acgunluktan sonra \u00e7imlenmeye de\u011fin ge\u00e7en s\u00fcrede tohum embriyosunda bir dizi fizyolojik de\u011fi\u015fiklikler olur. Bu de\u011fi\u015fiklikler sonucu embriyo giderek durgunluk durumundan kurtulur ve tohum \u00e7imlenir. Tohum embriyosunda cereyan eden fizyolojik de\u011fi\u015fiklikler \u00fczerindeki bu\u00acg\u00fcnk\u00fc bilgilerimiz yeterli de\u011fildir. Kimi bitkilerde olgunluk sonras\u0131 ge\u00e7en s\u00fcrede de\u011fi\u015fiklikler \u00f6zellikle tohum kabu\u011funda cereyan eder. Olgunluktan sonra \u00e7imlenmeye de\u011fin ge\u00e7en de\u011fi\u015fikliklerin s\u00fcresi \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fmektedir.
\n 1.6.6. \u00c7imlenme \u00d6nleyicileri (\u0130nhibit\u00f6rleri)
\n Bitki tohumlar\u0131n\u0131n \u00e7imlenmeleri kimi durumlarda \u00f6nleyici (inhibit\u00f6r) denilen maddelerin etkisiyle \u00f6nlenir. Bu maddeler \u00e7o\u011fu kez bir ya da birden fazla bitki organlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcretilir. \u00d6rne\u011fin domatesin suyu, tohumunu oldu\u011fu kadar \u00f6teki pek \u00e7ok bitki tohu\u00acmunun da \u00e7imlenmesini \u00d6nler. Domates suyu l :25 oran\u0131nda sulan\u00acd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olsa bile tere (Lepidium sativum) tohumunun \u00e7imlenmesini \u00f6nler (Evenari 1949).
\n \u00c7imlenme \u00f6nleyicileri l\u00e2le gibi kimi bitki tohumlar\u0131 (Randolph ve Cox 1943) ile \u00f6zellikle lahana tohumlar\u0131 i\u00e7erisinde (Cox ve ark 1945) bulunmaktad\u0131r. Ku\u015fkusuz yayg\u0131n \u00e7imlenme durgunlu\u011fu g\u00f6r\u00fclen pek \u00e7ok bitkinin tohumu \u0130\u00e7erisinde de \u00f6nleyici maddeler bulunmak\u00actad\u0131r. Kumarin, amonyak, fitalid, parasorbik asit, fer\u00fclik asit, dehidroasetik asit ve absisin II do\u011fal olarak tohumlarda bulunan \u00f6nleyici maddelerdir. Bu maddeler tohum i\u00e7eren meyvelerin suyunda, tohum kabu\u011funda, endospermde, embriyoda vb bitki organlar\u0131nda bulunurlar
\n 1.7. \u0130K\u0130NC\u0130L \u00c7\u0130MLENME DURGUNLU\u011eU
\n Hasattan hemen sonra \u00e7imlenebilen kimi bitki tohumlar\u0131n\u0131n, uygun olmayan ko\u015fullarda b\u0131rak\u0131lmalar\u0131 ile bu yeteneklerini yitir\u00acdikleri saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ve benzeri bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kan durgunlu\u011fa “\u0130kincil durgunluk” ad\u0131 verilir. Genellikle ikincil durgunluk, \u00e7imlenme i\u00e7in temel olan ko\u015fullardan en az birinin uygun olmamas\u0131 durumunda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\n I\u015f\u0131k iste\u011fi y\u00fcksek tohumlar karanl\u0131kta, karanl\u0131k iste\u011fi y\u00fcksek tohumlar\u0131 da \u0131\u015f\u0131kta b\u0131rak\u0131l\u0131rsa ikincil durgunluk ortaya \u00e7\u0131kar. Bunun gibi, kimi
\n 1.8. TOHUMLARDA \u00c7\u0130MLENME DURGUNLU\u011eUNU G\u0130DERME Y\u00d6NTEMLER\u0130
\n Tohumlarda \u00e7imlenme durgunlu\u011fu ekonomik \u00f6nemi olan sorunlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olur. Hasad\u0131n baz\u0131 bitkilerde ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 d\u00f6nemlere geldi\u011fi kuzey \u00fclkelerde, tohumlar\u0131n, hemen \u00e7imlenme g\u00fcc\u00fcne ula\u015fmas\u0131, hatta tohumlar\u0131n daha ba\u015fakta iken \u00e7imlenmesi ya da ekilmelerinden \u00e7ok \u00f6nce depoda \u00e7imlenmesi gibi istenmeyen durumlar ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bu gibi ko\u015fullarda, belli s\u00fcreli bir \u00e7im\u00aclenme durgunlu\u011fu istenen bir durumdur.
\n 1.8.1. Tohum Kabu\u011funun Etkilenmesi
\n Tohum kabu\u011funun yap\u0131sal b\u00eer \u00f6zelli\u011fi nedeniyle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f .durgunluk, tohum kabu\u011funun etkilenmesiyle giderilebilir. An\u0131lan etkileme mekaniksel ya da ba\u015fka bir yolla olabilir ve tohum kabu\u011funun olumsuz y\u00f6ndeki direnci giderilerek \u00e7imlenme ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir. Daha \u00f6nce de de\u011finildi\u011fi gibi, tohumlara \u00e7atlat\u0131l\u0131p k\u0131r\u0131lmalar\u0131 ya da tohumlar\u0131n mineral asitlerle i\u015fleme tutulmalar\u0131 tohum kabu\u011funun etkilenerek \u00e7imlenmenin normal olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7makta ve durgunluk giderilmektedir. Burada ak\u0131ldan \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131 gereken nokta, etkileme i\u015fleminden embriyonun zarar g\u00f6rmemesidir. Do\u011fada pe\u015f pe\u015fe donma ve \u00e7\u00f6z\u00fclme ya da tohum kabu\u011funun yava\u015f yava\u015f \u00e7\u00fcr\u00fcmesi ile an\u0131lan etkilenme ger\u00e7ekle\u015ftirilerek durgunluk ortadan kald\u0131rabilmektedir.
\n 1.8.2. D\u00fc\u015f\u00fck S\u0131cakl\u0131k
\n \u00c7o\u011fu bitki tohumlar\u0131nda bir s\u00fcre d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131kta nemli turba i\u00e7erisinde b\u0131rak\u0131ld\u0131ktan sonra y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta depo edilmeleri durumunda, \u00e7imlenme i\u00e7in olum sonras\u0131 bekleme s\u00fcresi k\u0131salt\u0131labilir.
\n \u00c7am tohumlar\u0131 i\u00e7in 5-10\u00b0C de 2-3 ayl\u0131k s\u00fcre, \u00e7imlenme oran\u0131n\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artmas\u0131 i\u00e7in yeterli bulunmu\u015ftur.
\n 1.8.3. S\u0131cakl\u0131ktaki De\u011fi\u015fmeler
\n Kimi bitki tohumlar\u0131n\u0131n pe\u015f pe\u015fe d\u00fc\u015f\u00fck ve y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klarda bulundurulmalar\u0131 durgunlu\u011fun giderilmesine etkili olmaktad\u0131r.
\n Kimi bitki tohumlar\u0131nda donma ve \u00e7\u00f6z\u00fclme ile de durgunlu\u011fun giderildi\u011fi bilinmektedir.
\n 1.8.4. I\u015f\u0131k
\n Daha \u00f6nce de a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi \u0131\u015f\u0131k, kimi bitki tohumlar\u0131n\u0131n \u00e7imlenmelerinde temel etkenlerden biridir. O nedenle, bu durumdaki bitkilerde \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n durgunlu\u011fu giderici y\u00f6nde etkiledi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Kimi bitki tohumlar\u0131nda ise ba\u015fka d\u0131\u015f etmenler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n yerini almaktad\u0131r.
\n 1.8.6. B\u00fcy\u00fcme D\u00fczenleyicileri
\n B\u00fcy\u00fcme d\u00fczeyicileri adi verilen maddeler fidanlar\u0131n k\u00f6klen-dirilmesinde ve k\u00f6k geli\u015fmesinde yayg\u0131n bi\u00e7imde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, tohumda durgunlu\u011fun giderilmesi ile \u00e7imlenmenin iyile\u015ftirilmesinde de ba\u015far\u0131yla kullan\u0131labilmektedir.
\n Tohumlarda \u00e7imlenmeyi art\u0131rmak i\u00e7in uygulanan \u00e7e\u015fitli maddeler aras\u0131nda potasyum nitrat (KNO3), thio\u00fcre (NH2-C-NH2), etilen (C2H4), giberallin ve kinetin yayg\u0131n bi\u00e7imde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1.1. Tohumlar\u0131n Yap\u0131s\u0131 Tohum, ”\u00c7i\u00e7ekteki di\u015fi organ\u0131n d\u00f6llenmesiyle olu\u015fan embriyosu ve yedek, besinleri bulunan generat\u00eef \u00fcreme organ\u0131” olarak tan\u0131m\u00aclanabilir. Tohumluk ise bitkilerin \u00fcretilmesinde kullan\u0131lan generatif ya da vejetatif \u00f6\u011felerin (tohum ya da \u00e7elik, yumru, so\u011fan) t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsayan bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr. \u00c7i\u00e7ekteki di\u015fi organ\u0131n d\u00f6llenmesiyle olu\u015fan tohumda genelde \u00fc\u00e7 de\u011fi\u015fik k\u0131s\u0131m bulunur. Bunlar: 1. Kabuk 2. Besidoku …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5734,5732,5742,3378,5735,5736,5741,5740,2164,5739,5737,5733,5738],"class_list":["post-2281","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-besidoku","tag-bitki-yohumlari-ve-cimlenme","tag-dormansi","tag-embriyo","tag-endosperm","tag-kotiledon","tag-mezobiyotik-tohumlar","tag-mikrobiyotik-tohumlar","tag-oksijen","tag-osmozis","tag-plumul","tag-tohum","tag-tohumlarin-cimlenmesi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2281","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2281"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2281\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2281"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2281"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2281"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}