G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ilerlemi\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme teknikleri, hayvan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve fizyolojik \u00e7al\u0131\u015fmalarla, bilim adamlar\u0131 sadece hastal\u0131klar\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda beynimizin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve ya\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Ayr\u0131ca beynimizi nas\u0131l sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve zinde tutabilece\u011fimiz konusunda da \u00f6nerilerde bulunuyorlar.<\/p>\n
Ya\u015f ilerledik\u00e7e Neler kaybediyoruz? <\/p>\n
Ya\u015f\u0131m\u0131z ilerledik\u00e7e meydana gelen haf\u0131za kay\u0131plar\u0131, sisteminin dolmaya ba\u015flamas\u0131 tarz\u0131nda izah ediliyordu. Bug\u00fcn ayn\u0131 zamanda haf\u0131za kapasitemizin ancak bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, e\u011fitimle bu kapasiteyi artt\u0131rabilece\u011fimizi, kay\u0131plar\u0131 yine e\u011fitimle ve tekrar ile azaltabilece\u011fimizi ve yava\u015flatabilece\u011fimizi biliyoruz. Buna ra\u011fmen ya\u015flanmayla sinir sistemimiz, \u00f6nceki y\u0131llara nazaran biraz daha yava\u015f ve biraz daha dalgal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor. Ancak isimleri hat\u0131rlayamama, beyninizin zengin, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ileti\u015fim a\u011f\u0131na sahip oldu\u011funun da bir g\u00f6stergesi olabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ba\u011flant\u0131lar birbirleriyle yar\u0131\u015fmaya girmekte ve baz\u0131lar\u0131 bask\u0131lanabilmektedir. Her hal\u00fck\u00e2rda ya\u015f ilerledik\u00e7e beynimizin fiziksel olarak y\u0131prand\u0131\u011f\u0131 da bir ger\u00e7ek. Ayr\u0131ca ya\u015fland\u0131k\u00e7a beynimiz daha yava\u015f \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, sinir h\u00fccreleri (n\u00f6ronlar) zay\u0131fl\u0131yor ve \u00f6l\u00fcyor. Bilim adamlar\u0131, hayata ihtiyac\u0131m\u0131zdan daha fazla n\u00f6ronla ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, beynimizde h\u00fccrelerin, birbirlerini takviye edebilecek \u015fekilde s\u0131ralar olu\u015fturdu\u011funu ve sava\u015fta askerlerini kaybeden fakat \u00e7arp\u0131\u015fma i\u00e7in yeni gruplar olu\u015fturabilen bir ordu gibi davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bu durum ise \u201cbeyin rezervi\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Uzmanlar, beyinde sakl\u0131 tutulan mevcut haf\u0131zam\u0131z\u0131n ya\u015fland\u0131k\u00e7a \u00f6nemli miktarlarda kaybolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun yerine yeni bilgileri depolayan beyin yap\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015f ilerledik\u00e7e zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiriyorlar. \u00d6rne\u011fin bilgilerin saklanmas\u0131 i\u00e7in asetil kolin adl\u0131 maddeyi \u00fcreten bazal \u00f6n beyin normal ya\u015flanma s\u00fcreci i\u00e7inde h\u00fccrelerinin yar\u0131s\u0131n\u0131 kaybedebilmektedir. <\/p>\n
Beynimizin 1 cm3\u2019de, bir trilyon ba\u011flant\u0131l\u0131, 100 milyar n\u00f6ron bulunmakta ve bu n\u00f6ronlar aras\u0131nda her bir saniyede 10 milyon x milyar kere uyar\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmektedir. T\u00fcm bunlar 1300 gramdan daha hafif, s\u0131n\u0131rs\u0131z kompleks bir kimyasal fabrikay\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu fabrika i\u00e7erisinde h\u00fccreler aras\u0131 ba\u011flant\u0131lar ve etkile\u015fimler ve bu etkile\u015fimi sa\u011flayan kimyasal maddeler haf\u0131za sistemimizin temelini te\u015fkil etmektedir. <\/p>\n
Ya\u015fland\u0131k\u00e7a neler kazan\u0131r\u0131z?<\/p>\n
Ya\u015flanma hepten k\u00f6t\u00fcye gidi\u015f anlam\u0131na gelmiyor. Nice ya\u015fl\u0131 ki\u015filer gen\u00e7leri alt edebilecek yeteneklere sahipler. Ya\u015fl\u0131 beyinler daha geni\u015f bir kelime haznesine, yaz\u0131l\u0131 metinleri daha iyi anlama ve olaylar\u0131 daha geni\u015f a\u00e7\u0131dan yorumlayabilme \u00f6zelli\u011fine sahipler. Johns Hopkins \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Geriatri N\u00f6rolojisi Do\u00e7enti Claudia H.Kawas, \u201c80 ya\u015f\u0131ndaki bir grubu belirli bir g\u00fcnde bir numaraya telefon a\u00e7malar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyin. Bunlar bu i\u015fi gen\u00e7lere g\u00f6re \u00e7ok daha iyi becereceklerdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendilerine g\u00f6re yap\u0131lacak i\u015flerin listesini tutmak gibi daha etkin stratejiler geli\u015ftirmi\u015flerdir\u201d diyor. Kawas ya\u015flanmay\u0131 \u201cuyum kayb\u0131\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yor ve ilave ediyor: \u201cG\u00f6revlerinizi ba\u015farabilecek yeni yakla\u015f\u0131mlara uyum sa\u011flayabildi\u011finiz \u00f6l\u00e7\u00fcde, ba\u015far\u0131l\u0131 bir ya\u015fl\u0131s\u0131n\u0131z.\u201d <\/p>\n
Normal ve Alzheimer\u2019li beyin: <\/p>\n
Yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada her \u00fc\u00e7 ki\u015fiden ikisi ya\u015flanmayla birlikte meydana gelen do\u011fal haf\u0131za kayb\u0131n\u0131n fark\u0131na varamamaktad\u0131r. Ve yine bir \u00e7o\u011fumuz seyretti\u011fimiz filmdeki oyuncular\u0131n isimlerini hat\u0131rlayamama veya bazen arabay\u0131 parketti\u011fimiz yeri unutma gibi belirtilerle ba\u015flayan ve sinsice ilerleyerek entellekt\u00fcel yeteneklerin kayb\u0131 \u015feklinde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131na varmay\u0131z. Uzmanlar bu iki durum aras\u0131ndaki ince \u00e7izgiyi \u015fu \u015fekilde belirtiyorlar: Anahtarla b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z yeri unutman\u0131z \u00f6nemli de\u011fildir. Fakat onlar\u0131 buldu\u011funuzda oraya koydu\u011funuzu hat\u0131rlam\u0131yorsan\u0131z bir problem var demektir. Veya annenizin pi\u015firdi\u011fi pastay\u0131 size ikram etmeyi unutmas\u0131 \u00f6nemli de\u011fildir. Fakat pasta yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmas\u0131 durumunda alarm zili \u00e7al\u0131yor demektir. Sinir hastal\u0131klar\u0131 uzmanlar\u0131 herhangi bir ya\u015fta sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir beyin i\u00e7in \u015fu \u00f6nerilerde bulunuyorlar: <\/p>\n
Daha az yiyin. Beynimiz, t\u00fcm v\u00fccut dokular\u0131 gibi kalori yak\u0131yor. H\u00fccrelerimiz daha az kalori yakarak DNA veya mitokondrimizi (h\u00fccre i\u00e7inde enerji \u00fcreten k\u00fc\u00e7\u00fck mutfaklar) hasara u\u011fratan serbest oksijen radikalleri olarak adland\u0131r\u0131lan zararl\u0131 maddeleri daha az \u00fcretecektir. Zararl\u0131 maddelerden uzak durun. A\u015f\u0131r\u0131 alkol ve ila\u00e7 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 beyin h\u00fccreleri i\u00e7in zararl\u0131 olmaktad\u0131r. Kendinizi geli\u015ftirin. Yeni yetenekler kazanmak ve haf\u0131zan\u0131z\u0131 canl\u0131 tutmak i\u00e7in zihinsel egzersizler yapmak (bulmaca \u00e7\u00f6zme, \u015fiir gibi belirli metinleri hat\u0131rlama, vb.) beyin h\u00fccreleri aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 art\u0131rmaktad\u0131r. <\/p>\n
Kendinize daha fazla g\u00fcvenin. Kendinizi ba\u015far\u0131l\u0131 olacak \u015fekilde planlay\u0131n. Kendi hayat\u0131n\u0131z\u0131 kontrol alt\u0131nda tuttu\u011funuza inan\u0131yorsan\u0131z beyin kimyan\u0131z da d\u00fczelecektir. Antioksidanl\u0131 maddeler al\u0131n. E ve C vitaminleri, toksin serbest radikalleri par\u00e7alayarak sinir h\u00fccrelerinin hasar\u0131n\u0131 \u00f6nleyebilmektedir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ilerlemi\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme teknikleri, hayvan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve fizyolojik \u00e7al\u0131\u015fmalarla, bilim adamlar\u0131 sadece hastal\u0131klar\u0131 de\u011fil ayn\u0131 zamanda beynimizin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve ya\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131yorlar. Ayr\u0131ca beynimizi nas\u0131l sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve zinde tutabilece\u011fimiz konusunda da \u00f6nerilerde bulunuyorlar. Ya\u015f ilerledik\u00e7e Neler kaybediyoruz? Ya\u015f\u0131m\u0131z ilerledik\u00e7e meydana gelen haf\u0131za kay\u0131plar\u0131, sisteminin dolmaya ba\u015flamas\u0131 tarz\u0131nda izah ediliyordu. Bug\u00fcn ayn\u0131 zamanda haf\u0131za kapasitemizin ancak …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[5819,5820,5817,2600,5818],"class_list":["post-2308","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-alzheimer","tag-antioksidan","tag-beyinin-yapisi","tag-fizyolojik","tag-noronlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2308","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2308"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2308\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2308"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2308"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2308"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}