GENET\u0130K M\u00dcHEND\u0130SL\u0130\u011e\u0130<\/p>\n
\u0130stenilen \u00f6zellikte organizma yaratmak amac\u0131yla istenilen genleri kromozomlara ekleme y\u00f6ntemlerini kapsayan u\u011fra\u015flar\u0131n t\u00fcm\u00fc, genetik m\u00fchendisli\u011fi \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda toplanmaktad\u0131r. Gregor Mendel\u2019in \u00f6zellikle bezelye bitkileri \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7aprazlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n amac\u0131 temel genetik kurallar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmekti. Elde edilecek bulgularla do\u011fan\u0131n imkan verdici en \u00fcst\u00fcn kalitedeki \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7ok say\u0131da elde fikrine de hizmet ediyordu. Fakat yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ayni t\u00fcr i\u00e7indeki bitkiler ile k\u0131s\u0131tl\u0131 kalmaktayd\u0131. Y\u0131llar boyunca organizmalar da istenilen niteliklerin elde edilmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 t\u00fcr i\u00e7inde k\u0131s\u0131tl\u0131 kalm\u0131\u015f ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde rastlant\u0131ya dayanm\u0131\u015ft\u0131r Bu k\u0131s\u0131tlaman\u0131n bilincine varan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 t\u00fcr engelini k\u0131rma yolunda \u00e7abalara y\u00f6neltmi\u015ftir. Genetik m\u00fchendisli\u011fi diye bir terimin kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve bug\u00fcnk\u00fc anlamda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n hen\u00fcz yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda \u00f6zellikle bitki \u0131slah\u00e7\u0131lar\u0131 \u00e7e\u015fitli teknikler geli\u015ftirerek do\u011fal olarak e\u015fle\u015fmeyen t\u00fcrlere ait organizmalar aras\u0131nda gen aktar\u0131mlar\u0131 (yapay tozla\u015ft\u0131rma) ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015flerdir. Elde ettikleri rekombinant bireyleri e\u015feyli \u00fcreme(\u00e7iftle\u015fme) y\u00f6ntemi ile \u00fcretmeyi ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. Bu \u015fekilde do\u011fal olarak meydana gelemeyen gen kombinasyonlar\u0131 elde etmeye y\u00f6nelik u\u011fra\u015flar, bir anlamda genetik m\u00fchendisli\u011finin ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak kabul edilebilir. 1960\u2019li y\u0131llarda somatik (2n kromozoma sahip v\u00fccut h\u00fccreleri=diploid) h\u00fccrelerin birbirleriyle kayna\u015fabildi\u011fi (F\u00fczyon y\u00f6ntemi) ortaya konulmu\u015f ve geneti\u011fin biliminin bir alt birimi olan somatik h\u00fccre geneti\u011fine dayanarak, gen aktar\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 somatik h\u00fccre d\u00fczeyine indirilmi\u015ftir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar e\u015feyli \u00fcremenin d\u0131\u015f\u0131ndaki yollardan yararlan\u0131lan ilk \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131. 1970\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda ise, o y\u0131llara kadar olu\u015fan temel ve teknik bilgilerin birikiminin yard\u0131m\u0131yla, ama\u00e7lanan genetik yap\u0131ya uygun gen kombinasyonu yarat\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar molek\u00fcler d\u00fczeye inmi\u015ftir. DNA nin \u00fc\u00e7 boyutlu molek\u00fcler yap\u0131s\u0131n\u0131n ke\u015ffi, replikasyon, rekombinasyon yeteneklerinin ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131, genin i\u015flevsel tan\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131, gen anlat\u0131m\u0131n\u0131n ve d\u00fczenlenmesi i\u015flevlerini a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmu\u015f, b\u00f6ylelikle rekombinant DNA teknolojisinin geli\u015fimine de \u00f6n ayak olmu\u015ftur. Rekombinant DNA teknolojisi, gen klonlamasi, DNA klonlamasi, genetik manip\u00fclasyon ve en pop\u00fcler olarak da genetik m\u00fchendisli\u011fi terimleri bir \u00e7ok bilim adam\u0131 taraf\u0131nda \u00e7o\u011funlukla es anlaml\u0131 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.Genetik M\u00fchendisli\u011fi; genetik analiz yapmak ya da istenilen \u00f6zellikte organizma geli\u015ftirmek amac\u0131yla, bir t\u00fcr i\u00e7inde veya farkl\u0131 t\u00fcrlere ait organizmalar\u0131n genleri \u00fczerinde, planl\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r. Bu teknolojinin uygulama alanlar\u0131, temelde, ekonomik bak\u0131mdan \u00f6nemli organizmalar\u0131n ve onlar\u0131n \u00f6zelliklerinin geli\u015ftirilmesini kapsamaktad\u0131r. Genetik m\u00fchendisli\u011finin etkiledi\u011fi uygulama alanlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda end\u00fcstri gelmektedir. \u00c7e\u015fitli end\u00fcstriyel \u00fcr\u00fcnlerin (ila\u00e7,besin vb.) istenilen nitelikte ve bol miktarda elde edilmesine y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar end\u00fcstri sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn bu teknolojiye b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar yapmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Tipta ,\u00f6zellikle kal\u0131tsal hastal\u0131klar\u0131n tan\u0131s\u0131n\u0131n konmas\u0131na olanak sa\u011flamakta ve bu hastal\u0131klar\u0131n tedavisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ileriye y\u00f6nelik \u00fcmit vermektedir. Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kta da istenilen niteliklere sahip bitki ve hayvanlar\u0131n yeti\u015ftirilmesinde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bunlara ek olarak, \u00e7evre kirlenmesinin \u00f6nlenmesi, madencilik vb. daha bir \u00e7ok alanda genetik m\u00fchendisli\u011finden yararlan\u0131lmaktad\u0131r. Bir Amerikan firmas\u0131, m\u0131s\u0131r yada daha ba\u015fka tah\u0131llar\u0131n k\u00f6klerinde yasayan Pseudomonas fluorescens t\u00fcr\u00fc bakteriye, normalde toprakta yasamayan, ama b\u00f6cek \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bir zehir sentezleyebilen Bacillus thuringiensis adli bakterinin zehir kodlayan gen b\u00f6lgesini eklemi\u015ftir. Genetik yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek tarlalara b\u0131rak\u0131lan Pseudomonas fluorescens,tah\u0131llar\u0131n k\u00f6klerine zarar veren may\u0131s b\u00f6cekleriyle m\u00fccadelede \u00e7ift\u00e7ilerin en b\u00fcy\u00fck yard\u0131mc\u0131s\u0131 olmu\u015ftur.Tar\u0131mc\u0131l\u0131kta etkin ba\u015far\u0131lar\u0131n elde edilmesinde b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 olan genetik m\u00fchendisli\u011fi, ayni basariyi hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde hen\u00fcz sa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun nedeni genetik ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131, hen\u00fcz naklettikleri genin kromozomda nereye girdi\u011fini kontrol edememeleri dolay\u0131s\u0131yla da yanl\u0131\u015f proteinlerin sentez edilmesidir. Yanl\u0131\u015f proteinler, \u00fcretilen hayvanlar\u0131n fizyolojilerinde ve morfolojilerinde istenmeyen olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n g\u00f6r\u00fclmesine sebep olur.Rekombinant DNA teknolojisinde izlenen olaylar dizisi genelde,bir organizmadan elde edilen ve i\u00e7inde istenilen geni ta\u015f\u0131yan DNA par\u00e7alar\u0131n\u0131n, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 \u00f6zellikte bir DNA molek\u00fcl\u00fcne ba\u011flanarak rekombinant DNA olu\u015fturulmas\u0131, rekombinant DNA molek\u00fcllerinin uygun bir konak h\u00fccreye sokularak orada \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00c7o\u011falt\u0131lan genler (DNA par\u00e7alar) ile kitapl\u0131klar olu\u015fturulmaktad\u0131r. Bu olaylar dizisine genel olarak gen klonlamasi adi verilir ve neticede \u00e7e\u015fitli genlere ait bir kitapl\u0131k olu\u015fturulur. Genetik M\u00fchendisli\u011finde y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n a\u015famalar\u0131 s\u0131ras\u0131yla \u015f\u00f6yledir:
\nGen izolasyonu: \u0130stenilen geni ta\u015f\u0131yan DNA par\u00e7alar\u0131n\u0131n elde edilmesidir. Bu ama\u00e7 i\u00e7in \u00e7e\u015fitli yollar kullan\u0131l\u0131r. Bunlardan biri izole edilip safla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f DNA molek\u00fcllerini \u00e7ift zincirli yap\u0131lar\u0131n\u0131 bozmadan par\u00e7alamakt\u0131r. Bunun i\u00e7in \u00f6zel enzimler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu enzimler DNA molek\u00fcl\u00fcnde \u00f6zel n\u00fckleotid dizilerini tan\u0131r ve orada kesmeler yapar.
\nRekombinant DNA molek\u00fcllerinin olu\u015fturulmas\u0131: \u0130zole edilen geni ta\u015f\u0131yan DNA par\u00e7alar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere onlara ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131k g\u00f6revi yapacak uygun DNA molek\u00fcllerine ba\u011flanmas\u0131yla elde edilen molek\u00fcllere rekombinant DNA adi verilmektedir. Buna g\u00f6re, genetik m\u00fchendisli\u011finde rekombinant DNA kavram\u0131 do\u011fal olarak birlikte bulunmayan (farkl\u0131 k\u00f6kenli) DNA molek\u00fclleri aras\u0131nda ,laboratuar ko\u015fullar\u0131nda yarat\u0131lm\u0131\u015f, yeni bir d\u00fczenlemeyi (birli\u011fi) ifade eder. Geni ta\u015f\u0131yacak DNA molek\u00fclleri vir\u00fcs DNAlar\u0131, plazmidler ve cosmidlerdir.
\nUygun bir h\u00fccreye sokulmas\u0131: Rekombinant DNA molek\u00fcllerinin konak h\u00fccreye sokulmas\u0131nda vesik\u00fcller veya k\u00fc\u00e7\u00fck ve suda erimeyen lipit(ya\u011f) yap\u0131s\u0131nda cisimler olan lipozomlar kullan\u0131l\u0131r. Lipozomlar h\u00fccrelerle(\u00f6zellikle hayvan h\u00fccresi) kolayl\u0131kla kayna\u015f\u0131r ve DNA h\u00fccre i\u00e7inde serbest duruma ge\u00e7er. Son y\u0131llarda mikroenjeksiyon tekni\u011fi ba\u015far\u0131yla kullan\u0131lmaktad\u0131r. Genin konak h\u00fccre i\u00e7ine \u00e7ok ince i\u011fne ile enjekte edilmesidir. Bakteriyofajlarin (Vir\u00fcs) konak h\u00fccrelere de kendini esleyebilmesi esas\u0131na dayanarak genin, vir\u00fcs i\u00e7ine yerle\u015ftirilip rekombinant DNA molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn olu\u015fturulmas\u0131 ve istedi\u011fimiz geni ta\u015f\u0131yan faj\u0131n, konak h\u00fccreye girmesi ile sa\u011flan\u0131r. Bu y\u00f6nteme Transfeksiyon adi verilmektedir.
\n\u00c7o\u011falt\u0131lan genlerin seleksiyonu: Konak h\u00fccrede istenilen genin bir \u00e7ok kopyas\u0131 olu\u015fturulmas\u0131ndan sonra bu genlerin izole edilmesi gerekmektedir. Bunun i\u00e7in daha \u00f6nceden radyoaktif olarak i\u015faretlenmi\u015f genler(marker) kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu i\u015faret geni U.V. \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131nda kendini belli edece\u011finden kolayl\u0131kla yeri saptanabilmektedir. Saptanan gen \u00f6zel enzimler yard\u0131m\u0131 ile yabanc\u0131 genden ar\u0131t\u0131l\u0131r ve saf olarak elde edilir. Bir di\u011fer y\u00f6ntem ise genin anlat\u0131m yapmas\u0131 ile konak h\u00fccrede fenotipik (g\u00f6zlemlenebilen \u00f6zellikler \u00d6r:h\u00fccrede mavi renk plaklar\u0131 olu\u015fturmas\u0131) de\u011fi\u015fikliler olu\u015fturmas\u0131 ile klonlanan h\u00fccreler ile klonlanmayanlar birbirlerinden ayr\u0131labilir. B\u00fct\u00fcn bu i\u015flemlerden sonra gen bankalar\u0131 (genom kitapl\u0131\u011f\u0131) olu\u015fturulur. Kitapl\u0131k bir organizman\u0131n t\u00fcm genotipini DNA dizilerinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc yada bir k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u00e7eren DNA klonlari toplulu\u011fudur. 1997 \u015eubat ay\u0131nda kuzu Dolly\u2019i ortaya \u00e7\u0131karan klonlama teknolojisi ve ertesi y\u0131l insana ait embriyonik k\u00f6k h\u00fccresi k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fturulmas\u0131 genetik m\u00fchendisli\u011finde iki b\u00fcy\u00fck atilimi ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. \u00d6zellikle embriyonik k\u00f6k h\u00fccreleri blastosistlerden, ki\u015fiye \u00f6zel organ ve dokular\u0131n \u00fcretilmesi ile organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcrekli olarak sorun yaratan doku uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 sorununun ortadan kalkmas\u0131, bu beklentiye temel olu\u015fturuyor. Tedavi ama\u00e7l\u0131 klonlama fikrinden tam uyum i\u00e7indeki yeni dokular\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine ge\u00e7i\u015f ile yeni umutlar do\u011fmu\u015ftur. Bu y\u00f6ndeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n neticeye ermesi ile bireyin kendi h\u00fccrelerinden \u00fcretilmi\u015f organlar\u0131n nakli ile hasarl\u0131 organlar\u0131n de\u011fi\u015fimi m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r. Farkl\u0131 histolojik karakterleri sergileyen h\u00fccrelerimizin asl\u0131nda ortak bir DNA program\u0131na sahip olmas\u0131, klonlama tekniklerine gerek kalmaks\u0131z\u0131n, n\u00fckleotid dizilerde yap\u0131lacak de\u011fi\u015fikliklerle arzu edilen tipte h\u00fccrelerin elde edilebilmesi m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
GENET\u0130K M\u00dcHEND\u0130SL\u0130\u011e\u0130 \u0130stenilen \u00f6zellikte organizma yaratmak amac\u0131yla istenilen genleri kromozomlara ekleme y\u00f6ntemlerini kapsayan u\u011fra\u015flar\u0131n t\u00fcm\u00fc, genetik m\u00fchendisli\u011fi \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda toplanmaktad\u0131r. Gregor Mendel\u2019in \u00f6zellikle bezelye bitkileri \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7aprazlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n amac\u0131 temel genetik kurallar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmekti. Elde edilecek bulgularla do\u011fan\u0131n imkan verdici en \u00fcst\u00fcn kalitedeki \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7ok say\u0131da elde fikrine de hizmet ediyordu. Fakat yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ayni …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1407,1403],"tags":[2181,5847,5852,5850,5845,5781,5846,5851,5849,5848,2343],"class_list":["post-2318","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fen-ve-teknoloji-odevleri","category-odevler","tag-bakteri","tag-diploid","tag-dolly","tag-gen-klonlamasi","tag-gen-nakli","tag-kromozomlar","tag-organizma","tag-rekombinant-dna","tag-rekombinasyon","tag-replikasyon","tag-virus"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2318"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2318\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.islamidavet.com\/kutuphane\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}